عسق

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ع-س-ق1 sîga, 0 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.عسقعسق

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 0

▶ Ağı aç (3B)

عسق

ع - س - ق

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 7 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Ayn Sin Kaf

Bu bir edat; komşulukları genel ve zayıf anlam taşır.

Notlarım

Sözlükler(7)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR976 harf
باب العين و القاف والسين )ع س ق، ق س ع، س ق ع مستعملات( عسق: العَسَقُ: لُزُقُ الشيء بالشيء. عَسِقَ بها عَسَقاً. وعَسِقْت النَّاقةُ بالفَحْلِ: أرَبَّتْ به ولازمتْهُ، قال رؤبة: فَعَفَّ عن اسِرارَها بَعْدَ العَسَق ويقال: في خُلُقه عُسْرٌ وعَسَقٌ أي التِواء يَصِفُه بسوء الخُلُقِ وسُوء المُعامَلِة. والعَسَق العُرْجُونُ الرَّديء "أَزْديَّةٌ" قعس: القَعَسُ: نَقيض الحَدَبِ. قَعِسَ قَعَساً فهو أقعَسُ،
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR206 harf
عَسِقَ به بالكسر، أي أُولِعَ به. ويقال لزمه ولزق به. وأنشد لرؤبة: فَعَفَّ عن إسرارها بعدَ العَسَقْ وكذلك تَعَسَّقَ به. قال رؤبة: ألْفاً وحُبًّا طالَما تَعَسَّقا وعَسَّقَت الناقةُ بالفحل، إذا أرَبَّتْ.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR3.050 harf
باب العين والقاف مع السين عسق ، عقس ، قعس ، سقع : مستعملة عسق : أبو عبيد عن أبي عمرو : عَسِق به الشيءُ يَعسَق عَسَقاً ، إذا لصِق به . ثعلبٌ عن ابن الأعرابي : عَسِقَ به وعَكِس به بمعنى واحد . قال : والعُسُق : المتشدِّدُون على غرمائهم في التقاضي . قال : والعُسُق : اللقَّاحون . والعُسُق : عراجين النَّخل ، واحدها عَسَق . وقال الليث وابن دريد : هو العَسَق للعُرجون الرديّ . والعرب تقول : عَسِق بي
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR11.274 harf
(باب العين والسين وما يثلثهما) (عسف) العين والسين والفاء كلماتٌ تتقارب ليست تدلُّ على خير إنما هي كالحَيْرة وقلّة البصيرة. قال الخليل: العَسْف: ركوب الأمر من غير تدبير، وركوبُ مفازةٍ بغير قَصْد. ومنه التعسُّف. قال ذو الرّمّة: *قد أعْسِفُ النّازحَ المجهولَ مَعْسِفُهُ *** في ظلِّ أخضَرَ يدعو هامَه البومُ([1]) والعَسِيفُ: الأجير؛ وما يبعدُ أن يكون من هذا القياس؛ لأنَّ ركوبَه في الأمور فيما
Maddenin bağlantısı

(باب العين والسين وما يثلثهما) (عسف) العين والسين والفاء كلماتٌ تتقارب ليست تدلُّ على خير إنما هي كالحَيْرة وقلّة البصيرة. قال الخليل: العَسْف: ركوب الأمر من غير تدبير، وركوبُ مفازةٍ بغير قَصْد. ومنه التعسُّف. قال ذو الرّمّة: *قد أعْسِفُ النّازحَ المجهولَ مَعْسِفُهُ *** في ظلِّ أخضَرَ يدعو هامَه البومُ([1]) والعَسِيفُ: الأجير؛ وما يبعدُ أن يكون من هذا القياس؛ لأنَّ ركوبَه في الأمور فيما يعانيه مخالفٌ لصاحب الأمور. وقال أبو دُوَاد: كالعَسيفِ المربوعِ شَلَّ جمالاً *** ما لـه دونَ منزلٍ من مَبيتِ وقد أومأ إلى المعنى، وأرى أنَّ البيتَ ليس بالصحيح. ونهى رسولُ الله صلى الله عليه وآله وسلم عن قتل العُسَفاء، وهم الأُجَراء. وحديث آخر: "إنَّ ابني كانَ عسيفاً على هذا([2]) ". ويقال: إنَّ البعير العاسِفَ هو الذي بالموت، وهو كالنّزْع في الإنسان. ومما دلَّ على ما قُلناه في أمر العسيف قولُ الأصمعيّ: العَسيف: المملوك المُسْتَهان به الذي اعْتُسِف ليَخْدُمَ، أي قُهِر. وأنشد: أطعْتُ النَّفْسَ في الشَّهوات حَتى *** أعادتْنِي عسيفاً عبدَ عبْدِ([3]) وعُسْفان: موضع بالحجاز يقول فيه عنترة: كأنّها حِينَ صدَّت ما تكلِّمنا *** ظبيٌ بعُسْفانَ سَاجِي الطَّرْف مطروفُ([4]) (عسق) العين والسين والقاف أُصَيلٌ صحيح يدلُّ على لُصوق الشيء بالشيء. قال الخليل: العَسَق: لُصوق الشيء بالشيء. يقال: عَسِق به عَسَقاً. وعَسِقَتِ الناقةُ بالفَحْل، أي أرَبَّت به. قال رؤبة: فعفَّ عن أسرارها بعدَ العَسَقْ *** ولم يُضِعْها بين فِرْكٍ وعَشَقْ([5]) ومن الباب: في خُلُقه عَسَقٌ، أي التواء وضِيقُ خلق. ويقال: "عَسِق بامرئٍ جُعَلُهُ". (عسك) العين والسين والكاف قريبٌ من الذي قبله. قال الخليل عَسِك به، إذا لزمَه، مثل سَدِك به. وأنشد الأصمعي: إذا شرَكُ الطريق تجشَّمَتْهُ *** عَسِكْنَ بجنبِهِ حذَر الإكامِ([6])

(عسل) العين والسين واللام، الصحيح في هذا الباب أصلان، وبعدهما كلماتٌ إن صحّت. فالأول [من] الأصلين دالٌّ على الاضطراب، والثاني طعامٌ حُلْو، ويُشتقُّ منه. فالطَّعام العَسَل، معروف. والعَسَّالة: التي يتّخذ فيها النَّحْل العسلَ. والعاسل: صاحب العَسَل الذي يَشتاره من مَوضعِه يستخرجُه. وقال: * وأرْيِ دُبُورٍ شارَهُ النَّحْلَ عاسِلُ([7]) * وعَسَّل النَّحْلُ تعسيلاً. وفي تأنيث العسل قال: * بها عسلٌ طابت يَدَا من يَشُورُها([8]) * ومِمّا حُمل على هذا العُسيْلة. وفي الحديث: "حَتَّى يَذُوق عُسَيلَتَها وتذوقَ عُسيلتَه" إنما يُرَاد به الجِماع. ويقال خَلِيَّة عاسلة، وجنحٌ عاسل، أي كثير العسل. والجِنْح: شِقٌّ في الجبل. وقال الهذليّ([9]) : تَنَمَّى بها اليَعسوبُ حتى أقرَّها *** إلى مألَفٍ رَحْبِ المَبَاءةِ عاسِلِ ويقال للذي يَشْتارُه: عاسل. وفي الحديث: "إذا أراد الله بعبدٍ خيراً عَسَلَه([10])"، وهو من هذا، ومعناه طيَّبَ ذِكرَه وحلاَّهُ في قلوب النّاس بالصَّالح من العمل. من قولك عَسَلْتُ الطَّعامَ، أي جعلتُ فيه عَسلاً. وفلانٌ معسول الخُلُق، أي طيِّبه. وعَسَلْتُ فلاناً: جَعلتُ زادَه العسل. والعرب تقول: "فلان ما يُعرَف له مَضْرِب عَسَلة"، أي لا يُعرَفُ له أصل. ومثله "لا يُعرَفُ له مَنْبِض عَسَلَة". والأصل الثاني: العَسَلانُ، وهو شِدّةُ اهتزازِ الرُّمح إذا هززتَه. يقال: عَسَل يَعْسِلُ عَسَلاناً، كما يُعْسِلُ الذّئبُ، إذا مَضى مُسرِعاً. والذِّئب عاسل، والجمعُ عُسَّل وعَواسل. ويقال رمحٌ عَسَّالٌ. وقال: * كلّ عَسّالٍ إذا هُزَّ عَسَلْ * وقال في الذِّئبِ: عَسَلاَنَ الذِّئبِ أمسى قارباً *** بَرَدَ اللّيلُ عليه فنَسَل([11]) وعَسَل الماء، إذا ضَربته الرِّيح فاضطَرب. وأنشد: * حَوْضاً كأنَّ ماءه إذا عَسَلْ([12]) * والدَّليل يَعْسِل في المفازة، إذا أسرع. وقال في ذلك: عَسَلْتُ بُعَيْدَ النَّوم حتى تقطَّعَتْ *** نفانِفُها واللّيلُ بالقومِ مُسْدِفُ وقال أبو عبيدة: يقال فرسٌ عاسل، إذا اضطربت مَعرفَتُهُ في سيره، وخفق رأسُه واطَّرد متنُه. هذا هو الصحيح غير المشكوكِ فيه، ومما قاله وما ندري كيف صحّتُه، بل إلى البُطلان* أقرب: العَسِيل: قضيبُ الفِيل. وزَعموا أن العَسِيل مِكنسة العَطّار يكسَح بها الطِّيب. وينشدون: * كنَاحِتِ يوماً صخرةٍ بعَسيلِ([13]) * (عسم) العين والسين والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على التواء ويُبْسٍ في عُضوٍ أو غيره. قال الخليل وغيرُه: العَسَمُ: يُبْسٌ في المِرْفَق تعَوجّ منه اليَدُ. يقال: عسِمَ الرَّجلُ فهو أعْسَم، والمرأة عَسْماء. قال الأصمعيُّ: في الكفِّ والقَدم العسَم، وهو أن يَيْبَس مَفصِل الرُّسغ حتَّى تعوجّ الكفُّ أو القَدَم. قال: في مَنكِبَيه وفي الأصلاب واهنَةٌ *** وفي مَفاصله غمْزٌ من العَسَمِ([14]) قال الكلابيّ: العَسْماء التي فيها انقلابٌ ويُبْس. ويقولون: العُسُوم: كِسَر: الخُبْز. وهذا قد رُوِي عن الخليل، ونُراه غلطاً. وهذا في باب الشِّين أصحّ، وقد ذُكِر. ومن الباب: عَسَمَ، إذا طَمِع في الشَّيء. والقياس صحيح، لأنَّ الطَّامعَ في الشَّيء يَميل إليه ويشتدُّ طلبُه لـه. ويقال عَسَمَ يَعْسِم، وهو من الكلمة التي قبلها، لأنّه لا يَكسِبه إلاّ بعد المَيْل إليه. قال الخليل: والرَّجُل يَعسِم في جماعةِ النّاس في الحرب: يركبُ رأسَه ويَرمي بنفسِه غيرَ مكترِثٍ. تقول: عَسَم بنَفْسِه، أي اقتَحَم. (عسن) العين والسين والنون أُصَيلٌ صحيح يدلُّ على سِمَن وما قاربَه وأشبهه. قال الخليل: العَسن: نُجوع العَلَف والرَّعي في الدَّوابّ: يقال: عَسَنَتِ الإبلُ عَسْناً. وناس يقولون: عَسِنَت عَسَناً. ويقال إنَّ العُسُنَ: الشَّحم القديم. وقال الفرّاء: إذا بقيَتْ من شحم الدّابّة بقيَّةٌ فذلك العُسُن. ويقال: بعيرٌ حَسَن الإعسان. وأعْسَنَتِ الإبل على شحمٍ متقدِّمٍ كانَ بها. قال النَّمِر: ومُدَفَّع ذي فَرْوَتينِ هنَأْتُه *** إذ لا ترى في المعْسِنات صِرَارا وأمّا قولُهم: تَعَسَّنَ أباه، فهذا من باب الإبدال، والأصل فيه الهمز، وقد ذكر. ويقال: فلانٌ عِسْنُ مالٍ، إذا كان حسنَ القيام عليه، وهذا من الإبدال، كأنّ الأصل عسل، وقد ذُكِر. (عسو/ي) العين والسين والحرف المعتل أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على قوّةٍ واشتدادٍ في الشَّيء. يقال: عَسَا الشّيءُ يعسو، إذا اشتدّ. قال: * عَن صاملٍ عاسٍ إذا ما اصلَخْمَمَا([15]) * فالكلمات الثلاثُ في البيت متقاربةُ المعنى في الشِّدّة والقُوّة. ومن الباب: شيخٌ عاسٍ، [عَسَا] يعسو وعَسِيَ يَعْسَى. وذلك أنّه يكثُف منه ما كان من بشرَته لطيفاً. وربَّما اتَّسعوا في هذا حتى يقولوا: عَسَا الليل، إذا اشتدَّت ظُلمته، وهو بالغين أشْهر، أعنِي في اللّيل. ويقال: عَسَا النَّبات، إذا غلُظ واشتدّ. وقال في صفة الشيخ: * أشْعَث ضرب قد عسا أو قوَّسا * فأمَّا عَسى فكلمةُ ترجٍّ، تقول: عسى يكون كذا. وهي تدلُّ على قُربٍ وإمكان. وأهلُ العِلم يقولون: عَسَى من الله تعالى واجبٌ، في مثل قولِه تعالى: ﴿عَسَى اللهُ أَنْ يَجعَلَ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَ الّذِينَ عَادَيْتُمْ مِنْهُمْ مَوَدَّةً﴾ [الممتحنة 7]. (عسب) العين والسين والباء كلماتٌ ثلاثٌ متفرِّدة بمعناها، لا يكاد يتفرَّع منها شيء. فالأولى: طَرْق الفَرَسِ وغيرِه، والثانية عَسِيب الذَّنَب، والثالثة نوعٌ من الأشياء التي تطير. فالأوَّل العَسْب، قالوا: هو طَرْق الفَرَسِ وغيرِه. ثمَّ حُمِل على ذلك حتَّى سُمِّي الكِراء الذي يؤخَذ على العَسْب. وفي الحديث أنَّه صلى الله عليه وآله وسلم نَهَى عن عَسْب الفَحْل. فالعَسْب: الكِراء الذي يُؤخَذ على العَسْبِ، سمِّي باسمِه للمجاوَرَة. وقال زُهير: ولولا عَسْبُهُ لرَدَدْتُموه *** وشرُّ مَنيحةٍ فَحلٌ مُعارُ([16]) ومنه قول كثَيِّر: يُغادِرنَ عَسْب الوالقيِّ وناصحٍ *** تخصُّ به أمُّ الطّريقِ عِيالَها([17]) يصف خيلاً وأنّها أزْلَقت ما في بطونها من أولادها تعباً. والآخر عَسِيب الذَّنَب، وهو العَظم فيه مَنْبِت الشَّعْر. وشُبِّه [بِه] عسيبُ النَّخْلة. وهي الجريدةُ المستقيمةُ. تَشَابَهَا من طريقة الامتداد والاستقامة. يقال عَسِيبٌ وأعْسِبَةٌ وعُسُب([18]) . قال: يستلُّها جدولٌ كالسَّيف منصلِتٌ *** بين الأَشَاءِ تسامَى* حَولَه العُسبُ([19]) وعَسِيب الرِّيشَة مشبَّه بعَسِيب النخلة([20]) . والكلمة الثّالثة: اليَعْسوب، يَعْسوب النَّحل ملكُها. قال أبو ذُؤيب: تَنَمَّى بها اليعسوبُ حتَّى أقرَّها *** إلى مألَفٍ رَحْبِ المباءةِ عاسلِ([21]) والجمع يعاسيب. قال: زُرْقاً أسنّتُها حمراً مُثَقّفةً *** أطرافُهنَّ مَقِيلٌ لليعاسيبِ([22]) وزعموا أنَّ اليَعسوبَ: ضربٌ من الحَجَل أيضاً، وضربٌ من الجراد. وممَّا ليس من هذا الباب عَسِيبٌ: اسمُ جبلٍ، يقول فيه امرؤُ القيس: أجارتَنا إنّ المزارَ قريبُ *** وإنِّي مقيمٌ ما أقامَ عسيبُ([23]) (عسج) العين والسين والجيم. كلمة صحيحة يقال إن العَسْج مدّ العُنُق في المشْي. قال جميل: عَسَجْنَ بأعْناق الظباء وأعيُنِ الـ *** جآذر وارتجّت لهنَّ الروادفُ([24]) وقال ذو الرُّمَّة: والعِيسُ مِن عاسجٍ أو واسجٍ خَبَباً *** يُنْحَزْنَ في جانِبَيْها وهي تنسلبُ([25]) (عسد) العين والسين والدال ليس فيه ما يُعوَّل على صحَّته، إلاّ أَنَّهم يقولون: عَسَدَ، إذا جامَعَ. ويقولون العِسْوَدّة: دويْبَّة. وليس بشيء. (عسر) العين والسين والراء أصلٌ صحيحٌ واحد يدلُّ على صُعوبةٍ وشِدّة. فالعُسْر: نقيض اليُسْر. والإقلال أيْضاً عُسْرةٌ، لأنَّ الأمر ضيِّق عليه شديد. قال الله تعالى: ﴿وَإِنْ كانَ ذُو عُسْرَةٍ فَنَظِرَةٌ إلَى مَيْسَرَةٍ﴾ [البقرة 280]. والعَسَر: الخلاف والالتواء. ويقال: أمرٌ عَسِرٌ وعَسير. ويومٌ عَسير. وربَّما قالوا: رجُلٌ عَسِر. قال جرير: بِشْرٌ أبو مروانَ إنْ عاسرتَهُ *** عَسِرٌ وعند يَساره ميسورُ([26]) ويقولون: عَسُرَ الأمْرُ عُسْراً وعَسَراً أيضاً. وقالوا: "عليك بالمَيْسُور وأترُكْ ما عَسر". وأعسَرَ الرّجُل، إذا صارَ من مَيْسرة إلى عُسْرة. وعسَرْتُه أنا أعْسِرُه، إذا طالبتَه بدَينكَ وهو مُعْسِرٌ ولم تُنْظِرْه إلى مَيسرتِه. ويقال: عَسَّرْتُ عليه تعسيراً، إذا خالفْتَه. والعُسْرى: خلاف اليُسْرَى، وتعسَّر الأمر: التوى. ويقال لِلغَزْل إذا التَبَس فلم يُقدَر على تخليصه: قد تعَسَّر. وسمعت ابنَ أبي خالدٍ يقول: سمعت ثعلباً يقول: تعسَّر الأمرُ بالعين، وتَغَسَّر الغَزْل بالغين معجمة. ويقال: أعْسَرَتِ المرأةُ، إذا عسُرَ عليها وِلادُها. ويُدْعَى عليها فيقال: أعْسَرْتِ وآنَثْتِ. ويُدْعَى لها: أَيْسَرتِ وأذْكَرْت. ويقال: العَسير: النَّاقة إلى اعتاطَتْ واعتاصتْ فلم تحمِلْ عامَها. قال الأعشى: وعَسيرٍ أدماءَ حادِرة العيْـ *** نِ خَنُوفٍ عَيرانةٍ شِملالِ([27]) ويقال للنّاقة التي تُركَب قبل أن تُراضَ: عَوْسرانيَّة. وهذا ممّا قلنا إنّ زيادةَ حروفِه يدلُّ على الزِّيادة في المعنى. ويقال للذي يَعمل بِشِماله: أعْسَر. والعُسْرى، هي الشِّمال([28]) ، وإِنَّما سمِّيت عُسْرى لأنّه يتعسَّر عليها ما يتيسَّر على اليُمْنى. فأمَّا تسميتهم إيّاها يُسْرى فيُرى أنّه على طريقة التَّفاؤُل، كما يقال للبَيْداء مفازة، وكما يقال للّديغ سَلِيم. والعاسِر من النُّوق إذا عَدَتْ رفعَتْ ذَنبَها. ولا أحسب ذلك يكون إلاَّ من عَسَرٍ في خُلُقها؛ والجمع عَواسِر. قال: * تكسّر أذناب القِلاصِ العَواسِرِ * --------------------- ([1]) سبق إنشاده وتخريجه في (بوم، ظل). ([2]) الحديث برواية أخرى في اللسان. ([3]) البيت لنبيه بن الحجاج، كما في اللسان (عسف). ([4]) ديوان عنترة 164. ([5]) ديوان رؤبة 104 واللسان (سرر، عسق، عشق، فرك) وإصلاح المنطق 9، 24، 111. ([6]) في الأصل: "بحية". ([7]) البيت للبيد في ديوانه 29 طبع 1881 واللسان (عسل، دبر)، ونسب مرة في اللسان (دبر) إلى زيد الخيل. وشاره النحل، أراد شاره من النحل، فعدى بحذف الوسيط، كما في قوله تعالى: ﴿واختار موسى قومه سبعين رجلاً﴾ [الأعراف 155]. وصدر البيت: * بأشهب من أبكار مزن سحابة * ([8]) للشماخ في ديوانه 29 وإصلاح المنطق 398 واللسان (عسل) والمخصص (5: 14/17: 19). وصدره: * كأن عيون الناظرين يشوقها * ([9]) هو أبو ذؤيب الهذلي، ديوان الهذليين (1: 142) واللسان (عسل، نمى). ([10]) في اللسان: "عسله في الناس". ([11]) البيت للبيد، كما في اللسان (عسل، نسل). ويروى للنابغة الجعدي. ([12]) أنشده في اللسان (عسل) والمخصص (4: 93). وقبله: * قد صبحت والظل غض ما زحل * ([13]) فصل بين المتضايقين بالظرف. وصدره في اللسان (عسل): * فرشني بخير لا أكون ومدحتي * ([14]) البيت لساعدة بن جؤية الهذلي في ديوان الهذليين (1: 192) واللسان (وهن). ([15]) أنشده في اللسان (عسا) كما هنا. وفي (صلخم): "عن صائك". وقبله في (عسا): * يهوون عن أركان عز أدرما * ([16]) ديوان زهير 301 واللسان (عسب). ([17]) اللسان (عسب، ولق). والوالقي وناصح: اسما فرسين. ([18]) وعسوب أيضاً، وعُسبان وعِسبان، بضم العين وكسرها، كما في اللسان. ([19]) الأشاء، كسحاب: صغار النخل، واحدته أشاءة وفي الأصل: "بين الأشياء". ([20]) عسيب الريشة: ظاهرها طولا. ([21]) سبق البيت وتخريجه في (عسل). ([22]) في الأصل: "أطرافها" تحريف. والبيت لسلامة بن جندل في المفضليات (1: 121)، وهو ساقط من ديوانه المطبوع في بيروت. ([23]) البيت لم يروه الوزير أبو بكر في ديوانه. وهو في اللسان (عسب) ومعجم البلدان (عسيب)، وشروح سقط الزند 1741 برواية: * أجارتنا إن الخطوب تنوب * ([24]) نسب في اللسان (عسج) إلى جرير، وليس في ديوانه. ([25]) ديوان ذي الرمة 8 واللسان (عسج، وسج، نحز) برواية: "من جانبيها". ([26]) ديوان جرير 301 واللسان (عسر). ([27]) ديوان الأعشى 6 واللسان (عسر، حدر). ([28]) في الأصل: "الشملى".

ـ

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR1.937 harf
عَسِقَ به يَعْسَقُ عَسَقاً: لزق به ولزمه وأُولِعَ به، وكذلك تَعَسَّق؛ قال رؤبة: ولا ترى الدهر عَنِيفاً أَرْفَقا مِنْهُ بها في غيره وأَلْبَقا، إِلْفاً وحُباًّ طالما تَعَسَّقا وعَسِقَ به وعَسِكَ به بمعنى واحد، والعرب تقول: عَسِقَ بي جُعَل فلانٍ إِذا أَلحَّ عليه في شيء يطالبه وعَسِقَت الناقةُ بالفحل: أَرَبَّتْ، وكذلك الحمار بالأَتان؛ قال رؤبة: فَعَفَّ عن أَسْرارِها بعد العَسَقْ، ولم يُضِعْها بين
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR1.465 harf
عسق به، كفرح عسقا: لصق به ولزمه. ويقال: أولع به، كما في الصحاح. ويقال: عسق عليه جعل فلان: إذا ألح عليه فيما يطلبه به، وفي اللسان: فيما يطالبه كتعسق به في الكل. قال رؤبة: إلفا وحبا طالما تعسقا وعسقت الناقة على الفحل ونص الخليل فيما نقله الجوهري بالفحل: إذا أربت عليه، وكذلك الحمار بالأتان. قال رؤبة: فعف عن أسرارها بعد العسق ولم يضعها بين فرك وعشـق والعسق محركة: الالتواء
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR369 harf
عَسِقَ عَسِقَ A ( n. ac. عَسَق 4 ) a. [ Bi ], Was attached to; adhered to. b. [ 'Ala ], Was devoted to; persisted with, kept to. تَعَسَّقَ تَعَسَّقَ V , a. see I (a) . عَسَق عَسَق 4 , a. Malice, maliciousness, malignity. عُسُق عُسُق 10 , a. Hard, harsh, inexorable ( creditors ). عِسْقِبَة عِسْقِبَة a. Bunch of grapes. عُسْفُد عُسْفُد a. Lanky; foolish.
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler0 mücavir (0 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

    Geçtiği ayetler(1)

    1. عسق

      Ayn Sin KafAyn, Sin, Kaf.

    Kök analizi

    Kök tanımı ve çekirdek özet

    AlanDeğer
    Kökعسق
    YapıHurûf-ı mukattaa
    Özel DurumSure başı bağımsız hecelenen harf grubu
    Bağlamsal Yakın Köklerحم, كهيعص, طسم
    Zıt Kökبين
    Çekirdek Özet 1Şûrâ Suresi başında bağımsız ses birimleri olarak teker teker okunan üç harfli ilahi vahiy şifresi
    Çekirdek Özet 2İlahi kelamın beşeri harflerle vahyedilmesine rağmen taklit edilemezliğini gösteren aşkın i'câz üslubu
    Çekirdek Özet 3İnsan aklını vahiy karşısında dikkat, acz ve tefekküre sevk eden metafizik bilgi ve tenzil sembolü
    Kritik Hata RiskiHarfleri çekimli bir fiil veya türemiş isim sayarak yapay sözlük anlamları yüklemek ya da asılsız ezoterik kehanetlere indirgemek

    Biliteral analiz

    Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
    عسGece dolaşmak, karanlığın çökmesi veya iz sürerek teftiş etmek anlamını taşıyan kök çekirdeği (عسعس, عسف)قHurûf-ı mukattaa yapısında türetimsel morfoloji işletilmediği için harf birleşimi kelime düzeyinde bir anlam daralması oluşturmaz; sözlük anlamı yerine tevkifî harf hecelemesi esastır

    Piktografik analiz

    BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
    عGöz; görme, bilme, kaynakİlahi ilmin, gayb kaynaklı bilginin ve basiretin tecellisi
    سDiken, destek; tutunma, dayanma, korumaVahyin sarsılmaz dayanağı, sağlam koruması ve ilahi hitabın nüfuz edişi
    قUfuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınırVahyin ulaştığı nihai sınır, toplayıcı kudret ve hakikatin kesin çerçevesi
    عسقİlahi ilim ve basiret kaynağından çıkan vahiy mesajının, sarsılmaz bir koruma ve nüfuz ile nihai hedefe ve hakikat sınırına ulaştırılması

    Tarihsel ve erken kullanım

    AlanVeri
    İlk fiziksel anlamHurûf-ı mukattaa olması sebebiyle bedensel veya somut nesnel bir ilk fiziksel anlamı tespit edilmemiştir; klasik lügat geleneğinde müstakil bir kök olarak vazedilmediği kaydedilir
    Cahiliye şiiri kullanımıVeri bulunamadı
    Erken Arapça kullanımKlasik Arap dilinde harflerin bu dizilimde müstakil bir kelime olarak kullanımı tespit edilmemiş olup erken kullanım Kur'an vahyiyle sabit olan kıraat tevkifine dayanır

    Kaynak Kitâbü’l-ʿAyn, Tehzîbü’l-Luğa, Lisânü’l-Arab.

    Sami etimolojik katman

    Arap dili ve Sami dil ailesinde عسق dizilimi, ortak leksikal bir kök olarak değil, alfabenin bağımsız fonemlerinin art arda sıralanması şeklinde tecelli eder. Sami kök matrisinde ع (ayin), س (sameh/sin) ve ق (kof) sesleri asli ünsüzler arasında yer almakla birlikte, bu üç harfin birleşimiyle oluşmuş ortak bir Sami fiil kökü mevcut değildir. Kur'an-ı Kerim'de yer alan hurûf-ı mukattaa harfleri, Sami yazı geleneklerindeki epigrafik harf adlandırmalarıyla doğrudan örtüşür; nitekim okunuşları harflerin fonetik değerleriyle değil, alfabe sistemindeki müstakil isimleriyle («Ayn», «Sîn», «Kâf») gerçekleşir. Bu durum, ifadenin tarihsel kökeninin türetilmiş bir kelimeye değil, ses ve yazı birimlerinin aşkın bir ihtar ve tenbih amacıyla bağımsız olarak telaffuz edilmesine dayandığını göstermektedir.

    Güven Kesin

    Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith.

    Etimolojik analiz

    KatmanVeriAçıklamaGüven
    İç Arapça etimolojik yönMüstakil kök türetimi bulunmayan hece harfleriHarflerin tek tek adlarıyla telaffuz edildiği tevkifî fonetik yapıKesin
    Sami dilleriyle etimolojik ilişkiSami alfabe dizgesindeki harf isimleriAyin, sameh ve kof harflerinin kadim Sami alfabelerindeki adlarıyla uyumuGüçlü
    Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıFonetik alfabe şifrelemesi dışında dil aileleri arası semantik aktarım tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

    Kaynak Kitâbü’l-ʿAyn, Lisânü’l-Arab.

    Kardeş kökler

    KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
    عسقAnlamlıHurûf-ı mukattaaŞûrâ Suresi başında bağımsız hecelenen vahiy harfleriKur'an'da geçer
    عقسAnlamlıBükülmek, kıvrılmakİpin veya boynuzun bükülmesi, tabiatta cimrilik ve sertlik bulunmasıKur'an'da geçmez
    سعقKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bağımsız kök olarak kaydedilmemiştirKur'an'da geçmez
    سقعAnlamlıÇarpmak, vurmak, haykırmakBaşa darbe indirmek, horozun ötmesi veya soğuğun şiddetiKur'an'da geçmez
    قعسAnlamlıGöğsü öne çıkmak, sırtı çökmekSağlam duruş, boyun eğmeme veya göğsün öne doğru belirginleşmesiKur'an'da geçmez
    قسعAnlamlıÇabuk içmek, ezmekSuyu bir dikişte bitirmek veya kabuğu kırmakKur'an'da geçmez

    Komşu kökler ve zıt kök

    Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
    عسقMerkezVahyin fonetik açılışıHeceleme yoluyla dikkat çeken üç harfli mukattaa şifresiKur'an'ın ilahi ses mimarisini doğrudan temsil eder
    حمKomşuVahiy girişiŞûrâ Suresi'nin ilk ayetinde عسق harflerinden hemen önce gelen iki harfli mukattaaGenellikle tenzilin azametini ve ilahi sıfatları haber verir
    كهيعصKomşuÇok harfli mukattaaMeryem Suresi başında beş harfli bağımsız vahiy şifresiKıssaların girişinde gaybî bilgiye zemin hazırlar
    طسمKomşuÜç harfli mukattaaŞuara ve Kasas sureleri başında peygamber kıssalarını önceleyen terkipİlahi vahyin mucizevi mahiyetine dikkat çeker
    بينZıtAçık ve sarîh beyanManası ilk işitilişte açıkça anlaşılan, gizemi bulunmayan muhkem lafızlarعسق lafzının kapalı ve tefekküre sevk eden mahiyetinin zıddıdır

    Başka dillerde anlam karşılıkları

    DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
    ArapçaعسقHurûf-ı mukattaaTek tek telaffuz edilen sure başı harfleriKesin
    LatinceLitterae disjunctae / Sigla sacraAyrık harfler / Kutsal harf işaretleriMetin başındaki bağımsız harfleri karşılar ancak vahiy i'câzı boyutunu taşımazMuhtemel
    İngilizceDisjoined letters / Mysterious lettersBağımsız harfler / Gizemli sure başı harfleriHarflerin ayrık telaffuzunu açıklar, lisanî meydan okuma işlevini kısmen dışarıda bırakırGüçlü
    AlmancaGeheimnisvolle Buchstaben / EinzelbuchstabenAyrık harfler / Sure başlarındaki bağımsız işaretlerFonetik ayrılığı ve anlam kapalılığını ifade ederGüçlü
    FransızcaLettres isolées / Lettres mystérieusesYalıtılmış harfler / Esrarlı harflerSure başındaki bağımsız heceleme karakterini sembolize ederGüçlü

    Kaynak Lane’s Lexicon, Oxford Arabic Dictionary.

    Vücûh ve nezâir

    Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
    عسقVahyin menşeine ve beşeri acziyete dikkat çeken tevkifî harf kümesiŞûrâ Suresi'nin ikinci ayeti olarak, önceki ayetteki حم terkibini tamamlayan ve ardından gelen vahiy olgusuna (يوحي إليك) hazırlık yapan teheccî makamı (Şûrâ 42:2)

    Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

    DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
    KelamKelamullahın mahiyeti ve i'câzKur'an'ın insanların bildiği harflerden teşekkül etmesine rağmen benzerinin getirilemeyişi ve müteşabihat meselesiVahyin beşer üstü ilahi bir kelam olduğunun tescili
    FıkıhTilavet ve ibadet hükümleriSure başındaki harflerin namazda okunması, müstakil ayet sayılıp sayılmaması ve mushaf yazım kurallarıTevkifî kıraat ve tertil esası
    TefsirMüteşabih ayetlerin teviliHarflerin Allah'ın isimlerine, peygamberin sıfatlarına veya kıyamet alametlerine işaret edip etmediği tartışmasıSembolik anlamlar ile ilahi sırrı teslimiyetle kabul etme arasındaki denge
    HadisTilavet fazileti rivayetleriHer bir harfin müstakil bir sevap kaynağı olduğuna dair genel mukattaa rivayetleriHarflerin bizzat ses değerlerinin manevi üstünlüğü

    Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

    SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
    DiniVahiy ve nübüvvetİlahi hitabın tenbih nidasıİdraki vahye hazırlamaBeşeri bilginin sınırını ilan ederek insanı teslimiyet ve dikkate sevk ederGüçlü
    İlmiEpistemoloji ve dil felsefesiAşkın bilgi sembolüAlgı sınırını belirlemeDilin yapı taşları olan seslerin, beşeri bilginin ötesindeki bir kaynağı temsil edebileceğini gösterirMuhtemel
    SiyasiOtorite ve meşruiyetMutlak egemenlik mührüMeşruiyetin kaynağını sabitlemeHüküm ve vahyin yalnızca her şeye gücü yeten Allah'a ait olduğunu hatırlatırMuhtemel
    İktisadiVeri bulunamadıVeri bulunamadıVeri bulunamadıHurûf-ı mukattaa niteliği sebebiyle iktisadi bir işlev tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

    Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

    Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
    Sayısal bilimlerKriptografik anahtar veya aksiyomatik sembolBir bilgi sistemini başlatan, kuralları önceden tanımlanmış ancak içeriği yalnızca sistemin kurucusu tarafından çözülebilen temel aksiyomMuhtemel
    Beşeri bilimlerDikkat yoğunlaştırıcı sembolik işaretİletişim teorisinde alıcıyı bir sonraki yüksek yoğunluklu mesaja tam odaklanmaya zorlayan ön uyarıcı kodGüçlü

    Yanlış daraltma ve kritik hata riski

    AlanAçıklama
    Modern daraltma riskiHarfleri harfçilik (hurufilik), ebced veya cifr hesaplarıyla geleceğe dair siyasi ya da kozmik tarihler çıkaran bir kehanet aracına indirgemek
    Kur'an içi daha geniş anlamİnsanların konuştuğu dilin ses birimleriyle konuşup onları aciz bırakan, vahyin kaynağının aşkınlığını gösteren edebî ve itikadî meydan okuma
    Yanlış anlamanın doğuracağı hataSure başındaki harfleri yapay zorlamalarla bağlamından koparmak ve ardından gelen vahiy ve nübüvvet mesajını gözden kaçırmak

    Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

    SoruCevap
    Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Vahyin insan diliyle gelmesine rağmen beşer kaynaklı olmadığını, dilin yapı taşları üzerinden i'câz ortaya koyarak muhatabı ilahi kelama teslim olmaya çağırdığını gösterir
    Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Sure başlarında tenzil, vahiy, hikmet ve tevhid vurgusu yapan mukattaa ayetleri grubunda belirleyicidir
    Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Kur'an harflerinin tesadüfi dizilimler olduğu veya ezoterik hesaplarla kehanet üretmek için vahyedildiği yönündeki bâtıl yaklaşımları düzeltir

    Nihai sentez ve LaTeX modeli

    • Somut anlamArap alfabesinin teker teker telaffuz edilen üç bağımsız ses birimi (ع, س, ق).
    • Soyut anlamİlahi bilginin aşkınlığını, beşeri aklın idrak sınırını ve vahyin taklit edilemez fonetik otoritesini simgeleyen ilahi nida.
    • Sistematik karşılıkVahiy sisteminde muhatabın zihnini arındıran, dikkati en üst düzeye çıkaran ve mesajın ilahi menşeini tescil eden aşkın başlangıç kodu.
    • LaTeX modeliM={ϕ1,ϕ2,ϕ3}  ⟹  Ψ→δΩ
    • LaTeX açıklamasıModelde ϕ1,ϕ2,ϕ3 bağımsız fonemleri (M kümesi olarak Ayn, Sîn ve Kâf harflerini); Ψ vahiy öncesi tenbih ve dikkat durumunu; δ ilahi tevkif ile gerçekleşen i'câz geçişini; Ω ise muhatapta uyanan acziyet, tefekkür ve teslimiyet alanını temsil eder.
    Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ع