غزز
غ - ز - ز
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 10 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Akına çıkanlar
Bu sayfa şu yazımları da kapsar: غزو
Notlarım
Sözlükler(10)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR247 harfMadde başı: غززباب الغين والزاي
غ ز، ز غ مستعملان غز: غَزَّةُ: أرض بمشارف الشام مات بها بعض بني عبد المطلب. وأَغَزَّتِ البقرة فهي مِغُزٌّ إذا عسر حملها.
زغ: زَغْزَغْتُ به أي: سخرت به.
زَغْزَعُ: موضع بالشام.
قال الضرير: الزَّغْزَغُ والزَّغازِغ: الأولاد الصِّغارُ.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR766 harfMadde başı: غزوباب الغين والزاي
غ ز و، و ز غ، ز ي غ مستعملات غزو: غَزَوْتُ أَغْزُو غَزْواً، والواحدة غَزْوةٌ.
ورجل غَزَويٌّ أي غَزّاءٌ.
والغَزِيُّ: جماعة الغُزاةِ مثل الحجيج، قال:
قل للقَوافِلِ والغَزِيِّ إذا غَزَوا
والغُزَّى: جمع غازٍ على "فُعَّلٍ" .
والمَغْزاةُ والمغازي: مواضع الغَزْوِ، وتكون المغازي مَناقِبُهم وغَزَواتُهم.
وأَغْزَتِ المرأة أي غَزَا زَوْجُها، فهي مُغْزِيَةٌ.
وجمع الغَزْوةِ غَزَواتٌ.
وتقول
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR24 harfالغُزُّ: جنسٌ من التُرك.
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR1.648 harfMadde başı: غزو(باب الغين والزاء وما يثلثهما)
(غزل) الغين والزاء واللام ثلاثُ كلماتٍ متباينات، لا تُقاس منها واحدةٌ بأخرى.
فالأُولى: الغَزْل، يقال غَزَلت المرأة غَزْلَها، والخشبة مِغْزَل، والجمع مَغازِل.
والثانية: الغَزَل، وهو حديث الفِتْيان والفَتَيات. ويقال: غَزِلَ الكَلْب غَزَلاً، وهو أن يَطلُبَ الغزالَ حتّى إذا أدرَكَه تركه ولَهَا عنه.
والثانية: الغزال، وهو معروف، والأنثى غَزَالة، ولعلَّ اسمَ الشَّمسِ
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR375 harfMadde başı: غزوغ ز و
مرّ غزيّ بني فلان وعديّهم وهم الذين يعدون على أرجلهم ولم تزل بنو فلان حجيجاً غزياً أي حجّاجاً غزاة.
وتقول: رأيت غزاً غزّى.
وقد أغزى الأمير الجيش.
وأغزت فلانة وأغابت: غزا زوجها وغاب وامرأة مغزية ومغيبة.
وتقول: هو بالمخازي أشهر منه بالمغازي.
ومن المجاز: غزوت بقولي كذا أي قصدته وما أغزو إلا السداد فيما أقول وما غزوي إلا النصيحة أي قصدي وإرادتي.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR1.986 harfأَغَزَّت البَقَرَةُ، وهي مُغِزٌّ إِذا عَسُرَ حملها؛ قال الأَزهري: الصواب أَغْزَتْ
(* قوله« الصواب أغزت إلخ» أي فيكون من المعتل، واقتصر
الجوهري على ذكره في المعتل، وقد ذكره القاموس في المعتل والصحيح معاً)، فهي مُغْزٍ، من ذوات الأَربعة أَي من أَربعة أَحرف، فَغَزَا إِذا قلت منه أَغْزَتْ حصل منه أَربعة أَحرف، وإِذا قلتَ من القول قلتُ حصل ثلاثة أَحرف فهذه من ذوات الثلاثة، وأَغْزَتْ وما أَشبهه من ذوات
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR108 harfMadde başı: غزز* غ ز ز * * غَزَّةُ * أرض بمشارف الشام بها قبر هاشم جد النبي عليه الصلاة والسلام و * الغُزُّ * جنس من التُرك
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR326 harfMadde başı: غزو* غ ز و * * غَزَوْتُ * العدو من باب عدا والاسم * الغَزَاةُ * ورجل * غَازٍ * وجمعه * غُزَاةٌ * كقَاض وقُضاة و * غُزًّى * كسابق وسُبَّق و * غَزِيٌّ * كحاجٍ وحَجِيج وقَاطِن وقَطين و * غُزَّاء * كفاسِق وفُسَّاق و * أغْزَاهُ * جهَّزه للغزو و * مَغْزَى * الكلام بفتح الميم والزاي مقصده وعرفت ما * يُغْزَى * من هذا الكلام أي ما يُراد
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR2.573 harfMadde başı: غززغز فلان بفلان غززا، محركة، واغتز به واغتزى به، إذا اختصه من بين أصحابه، والغزز: الخصوصية، قاله أبو زيد نقلا عن العرب، وأنشد:
فمن يعصب بليته اغتزازا فإنك قد ملأت يدا وشاما
أي فمن يلزم قرابته وأهل بيته بالبر فإنك قد ملأت بمعروفك اليمن والشام، ويريد باليد هنا اليمن. كذا قاله الصاغاني، ونسبه في اللسان لأبي عمرو. وغز الإبل والصبي يغزهما غزا: علق عليهما العهون، أي
غز فلان بفلان غززا، محركة، واغتز به واغتزى به، إذا اختصه من بين أصحابه، والغزز: الخصوصية، قاله أبو زيد نقلا عن العرب، وأنشد: فمن يعصب بليته اغتزازا فإنك قد ملأت يدا وشاما
أي فمن يلزم قرابته وأهل بيته بالبر فإنك قد ملأت بمعروفك اليمن والشام، ويريد باليد هنا اليمن. كذا قاله الصاغاني، ونسبه في اللسان لأبي عمرو. وغز الإبل والصبي يغزهما غزا: علق عليهما العهون، أي الصوف المنفوش؛ من العين، أي دفعا لإصابتها. والغز بالضم: الشدق وهما الغزان، عن ابن الأعرابي، كالغزغز، كهدهد. الغز: جنس من الترك. كذا في الصحاح. قال شمر: أغزت الشجرة إغزازا: كثر شوكها واشتد والتف، فهي مغز. أغزت البقرة: عسر حملها، وهي مغز، قاله الليث. قال الأزهري: الصواب: أغزت فهي مغز، من ذوات الأربعة. ويقال للناقة إذا تأخر حملها فاستأخر نتاجها: قد أغزت فهي مغز، ومنه قول رؤبة: والحرب عسراء اللقاح مغزي بالمشرفيات وطعـن وخـز قلت: وقد تقدم في العين أيضا أعزت الناقة، إذا استأخر حملها وقال ابن القطاع: ساء حملها؛ فإن لم يكن تصحيفا من هذا فهي لغة في ذلك. والغزيز كزبير: ماء لبني تميم، عن يسار من قصد مكة، حرسها الله تعالى، من اليمامة. قلت: وهو في قف عند ثني الوركة لبني عطارد بن عوف بن سعد، وقد جاء ذكره في حديث الأحنف بن قيس؛ قيل له لما احتضر: ما تتمنى? قال: شربة من ماء الغزيز. وهو ماء مر، وكان موته بالكوفة، والفرات جاره. وغاززته: بادرته ونافسته، وفي بعض النسخ: بارزته، والأولى هي التي في التكملة. وتغاززناه: تنازعناه. والغزاز، كرمان: البررة بالقرابات والأولاد والجيران وفعله الغزز محركة. وغزة، بالفتح: د، بمشارف الشام - بفلسطين، مشهور، - بها ولد الإمام محمد بن إدريس الشافعي، رضي الله عنه، سنة 150 تقريبا، وبها مات هاشم بن عبد مناف جد النبي صلى الله عليه وسلم، حين كان توجه للشام بالتجارة، فأدركته منيته فمات بغزة، وبها قبره ولكن غير ظاهر الآن، وإليه نسبت فقيل: غزة هاشم. وجمعها، أي تكلم بها بلفظ الجمع مطرود بن كعب الخزاعي يبكي بني عبد مناف من قصيد فقال: وهاشم في ضريح عند بلـقـعة تسفي الرياح عليه وسط غزات وفي بعض الأصول المصححة: بين غزات؛ كأنه سمى كل ناحية منها باسم البلدة وجمعها على غزات، ولها نظائر؛ كأذرعات وعانات، وتكتب بالتاء المطولة والمربوطة، فيقال: غزاة، كما قيل في أذرعات، وأنشد ابن الأعرابي: ميت بردمان وميت بسل مان وميت عند غزات ورملة بالسودة ببلاد بني سعد بن زيد مناة، يقال لها: غزة، وفيها أحساء جمة ونخل بعل، قد رآها الأزهري. غزة: د، بأفريقية. وناحية عن يمين عين التمر بالعراق يقال لها: غزة، وهذا يستدرك به على المصنف. وكسيل بن اغز البربري، م معروف، هكذا نقله الصاغاني، والذي في التبصير للحافظ: هو أسيد بن أغز، له ذكر في فتوح المغرب. ومما يستدرك عليه: الغزغزة: الأكل بالأشداق من غير شهوة نفس؛ كأنه مكره عليه، هكذا سمعتهم يقولون، وأحر به أن يكون عربيا صحيحا.
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR6.514 harfMadde başı: غزو: ( و *!غَزَاهُ *!غَزْواً ) بالفَتْح : ( أَرادَهُ وطَلَبَه .
( و ( غَزَاهُ غَزْواً : ) ( قَصَدَهُ ) ؛ ) كغَازَهُ غَوْزاً ، ( *!كاغْتَزَاهُ ) : ) أَي قَصَدَهُ ؛ نقلَهُ ابنُ سِيدَه .
( و ) *!غَزَا ( العَدُوَّ ) *!يَغْزُوهم : ( سارَ إلى قِتالِهم وانْتِهابِهِم ) .
( وقالَ الَّراغبُ : خَرَجَ إلى مُحاربَتِهم ( غَزْواً ) ، بالفَتْح ، ( *!وغَزَواناً ) ، بالتحْرِيكِ وقيلَ بالفَتْح عن سِيْبَوَيْه ؛ (
: ( و *!غَزَاهُ *!غَزْواً ) بالفَتْح : ( أَرادَهُ وطَلَبَه . ( و ( غَزَاهُ غَزْواً : ) ( قَصَدَهُ ) ؛ ) كغَازَهُ غَوْزاً ، ( *!كاغْتَزَاهُ ) : ) أَي قَصَدَهُ ؛ نقلَهُ ابنُ سِيدَه . ( و ) *!غَزَا ( العَدُوَّ ) *!يَغْزُوهم : ( سارَ إلى قِتالِهم وانْتِهابِهِم ) . ( وقالَ الَّراغبُ : خَرَجَ إلى مُحاربَتِهم ( غَزْواً ) ، بالفَتْح ، ( *!وغَزَواناً ) ، بالتحْرِيكِ وقيلَ بالفَتْح عن سِيْبَوَيْه ؛ ( *!وغَزاوَةً ) ، كشقَاوَةٍ ، وأَكْثَرُ ما تَأْتي الفَعالَةُ مَصْدراً إذا
كانتْ لغيرِ المُتَعدِّي ، فأَمَّا *!الغَزاوَةُ ففِعْلُها مُتَعَدَ ، فكأَنَّها إنَّما جاءَتْ على : *!غَزُوَ الرجلُ : جادَ *!غَزْوُه ، وقَضُوَ جادَ قَضاؤُهُ ، وكما أنَّ قوْلَهم : ما أَضْرَبَ زيْداً كأَنَّه على : ضَرُبَ زَيْد : جادَ ضَرْبُه ؛ قالَ ثَعْلبٌ : ضَرُبَتْ يَدُهُ جادَ ضَرْبُها . ( وهو *!غازٍ ، ج *!غُزًّى ) ، كسابِقٍ وسُبَّقٍ ؛ ومنه قولُه تعالى : ﴿أَو كانوا غُزًّى﴾ ؛ ( *!وغُزِيٌّ ، كدُلِيَ ) على فعُولٍ . ( *!والغَزِيُّ ، كغَنِيَ : اسْمُ جَمْعٍ ) ؛ ) وجعَلَهُ الجَوْهرِي جَمْعاً كقاطِنٍ وقَطِينٍ وحاجَ وحَجِيجٍ . ( وأَغْزاهُ : حَمَلَه عليه ) ، أَي على *!الغَزْوِ . وفي الصَّحاح : جَهَّزَهُ *!للغَزْوِ ؛ ( *!كغَزَّاهُ ) بالتَّشْديدِ . ( و ) *!أَغْزَاهُ ؛ ( أَمْهَلَهُ وأَخَّرَ ما لَهُ عليه من الدَّيْنِ ) ؛ ) نقلَهُ الجَوْهرِي . ( و ) *!أَغْزَتِ ( النَّاقَةُ : عَسُرَ لِقاحُها ) فهي مُغْزٍ ؛ نقلَهُ الأزْهرِي والجَوْهرِي . ( و ) أْغْزَتِ ( المرأَةُ : غَزَا بَعْلُها ) ، فهي مُغْزِيَةٌ ؛ نقلَهُ الأزْهري والجَوْهرِي . ومنه حديثُ عُمَر : ( لا يزالُ أَحدُكم كاسِراً وِسادَهُ عنْدَ *!مُغْزِيَةٍ ) . ( *!ومَغْزَى الكَلام : مَقْصِدُهُ ) ، وعرفْتُ ما *!يُغْزَى من هذا الكَلام : أَي ما يُرادُ ؛ نقلَهُ الجَوْهرِي ؛ وهو مِن عزا الشيءَ إذا قَصَدَه . ( *!والمَغازِي : مَناقِبُ *!الغُزاةِ ) ؛ ) ومنه قولُهم : هذا كتابُ *!المَغازِي ؛ قيلَ : إنَّه لا واحِدَ له ، وقيلَ : واحِدُه *!مَغْزاةٌ أَو *!مَغْزًى . ( وناقَةٌ *!مُغْزِيَةٌ ) ، كمُحْسِنَةٍ : ( زادَتْ على السّنَةِ شهْراً ) أَو نَحْوَه ( في الحَمْلِ ) ؛ ) كذا في المُحْكم . وقالَ
الأُموي : هي التي جازَتِ السَّنَة ولم تَلِدْ مِثْل المِدْراجِ ؛ كذا في الصِّحاح . وقالَ الأزْهري : هي التي جازَتِ الحَقَّ ولم تَلِدْ ، قالَ : وحَقُّها الوَقْت الذي ضُرِبَتْ فيه . ( *!وغَزْوِي كذا ) : ) أَي ( قَصْدِي ) كذا . ( *!وغَزْوانُ : مَحَلَّةٌ بهَراة . ( و ) أَيْضاً : ( جَبَلٌ بالطَّائِفِ ) . ( وفي التَّكْمِلةِ : الجَبَلُ الذي على ظَهْرِهِ مدِينَةِ الطائِفِ . ( و ) *!غَزْوانُ : اسْمُ ( رجُلٍ ) ، وهو غَزْوانُ بنُ جَريرٍ ، تابِعِيٌّ عن عليَ ، ثقَةٌ . ( وسَمَّوْا *!غَازِيَةَ ) ، مُخَفَّفاً ، ( *!وغَزِيَّةَ ، كغَنِيَّة ، و ) *!غُزَيَّةَ ، ( كسُمَيَّةَ ، و ) *!غُزَيَّ ، مِثْلُ ( سُمَيَ ) . ( أَمَّا مِن الأَوَّل : فالحَسَنُ بنُ أَحمدَ بنِ غازِيَةَ الواسِطِيُّ رَوَى عن خالِهِ أَحمدَ بنِ الطيِّبِ الطحَّانِ . ومِن الثَّاني : *!غَزِيَّةُ بنُ الحارِثِ الأنْصارِيُّ ؛ وغَزِيَّةُ بنُ عَمْرِو بنِ عطيَّةَ الأنْصاريُّ صَحابيَّانِ ؛ وأَبو غزِيَّة الأنْصارِيُّ صَحابيٌّ أَيْضاً رَوَى عنه ابْنُه غَزِيَّةُ يُعَدُّ في الشامِيِّين . ومِن الثَّالثِ : ابنُ غُزَيَّةَ : مِن شُعَراءِ هُذَيْل ، *!وغُزَيَّةَ بنْتُ دُودَانَ أُمُّ شريكٍ من بَني صَعْصَعَة بنِ عامِرٍ ، وهي التي وَهَبَتْ نَفْسَها للنبيِّ صلى الله عليه وسلم ويقالُ : اسْمُها غُزَيْلَةُ ، وغُزَيَّةُ بنْتُ الحارِثِ ، أُمُّ قدامَةَ بنِ مَظْعُون وإخْوتِه . ومِن الَّرابعِ : عَمْرُو بنُ غُزَيَ رَوَى عن عمِّه علْباءَ بنِ أَحْمَدَ عن عليَ . ( وابنُ *!غَزْوٍ ، كدَلْوٍ : مُحَدِّثٌ ) ، هو عبدُ الرحمنِ بنُ غَزْوٍ ، ذَكَرَه الصَّاغاني .
( وربيعَةُ بنُ *!الغازي ) ، ويقالُ : هو ربيعَةُ بنُ عَمْرِو بنِ الغازِي الجرشيُّ الدِّمَشْقيُّ ( تابعيٌّ ) على الصَّحِيحِ ، وقد اخْتُلِف في صُحُبتِه ، رَوَى عن عائِشَة وسعدٍ ، وعنه ابْنُه أَبو هِشامٍ الغازِي وعطيَّةُ بنُ قَيْسٍ ، وكان يُفْتي الناسَ زَمَنَ مُعاوِيَةَ ، قتِلَ بمرْجِ الرَّاهط سَنَة 64 ، وهو جَدُّ هِشامِ بنِ الغازِي ، وقد نزلَ صَيْداءَ من ولدِه أَبو اللَّيْث محمدُ بنُ عبدِ الوهَابِ بنِ غاَز رَوَى عنه ابنُ جميعٍ الصَّيْداوِي . ( *!واغْتَزَى بفُلانٍ : اخْتَصَّ به من بينِ أَصْحابِهِ ) ، *!كاغتز به ؛ قالَ الشاعرُ : قد *!يُغْتَزَى الهجْرانُ بالتَّجَرُّمِ التَّجَرُّمُ هنا : ادِّعاءُ الجُرْم . وممَّا يُسْتدركُ عليه : *!الغَزاةُ ، كحَصاةٍ : اسْمٌ مِن *!غَزَوْت العَدُوَّ . قالَ ثَعْلبٌ : إذا قيلَ *!غَزاةٌ فهو عَمَلُ سَنَةٍ ، وإذا قيلَ *!غَزْوَةٌ فهي المَرَّةُ الواحِدَةُ من *!الغَزْوِ ، ولا يَطَّردُ . وقالوا : رجُلٌ *!مَغْزِيٌّ ، والوَجْهُ في هذا النَّحْوِ الواوُ ، والأُخْرى عَرَبِيَّة كَثِيرَةٌ . والنِّسْبَةُ إلى الغَزْوِ : *!غَزْوِيٌّ ، كما في نسخِ الصِّحاحِ أَي بالفَتْح . وقالَ ابنُ سِيدَه : غَزَوِيٌّ ، بالتَّحْرِيكِ ، قالَ : وهوَ مِن نادِرِ مَعْدُول النُّسَبِ . *!وغَزا إليه غَزْواً : قَصَدَهُ . *!والمَغازِي : مَواضِعُ الغَزْوِ ، واحِدُها *!مَغْزاةٌ . *!ومَغازِي رَسُولِ اللّهِ صلى الله عليه وسلم *!غَزَواتُه . *!والغِزْوَةُ ، بالكَسْرِ : الطلبَةُ . وجَمْعُ *!الغازِي : *!غُزاةٌ ، كقاضٍ وقُضاةٍ ، *!وغُزَّاءٌ ، كفاسِقٍ وفُسَّاقٍ ؛ نقلَهُما الجوَهْرِي ؛ وأَنْشَدَ لتأَبَّط شرًّا :
فيَوْماً *!بغُزَّاءٍ ويوماً بسُرْيةٍ ويوماً بخَشْخاشٍ مِنَ الرَّجْلِ هَيْضَل ِوأَتانٌ *!مُغْزِيةٌ : متَأَخِّرةُ النِّتاجِ ثم تُنْتَج ؛ نقلَهُ الجَوْهرِي ؛ وأَنْشَدَ الأزْهرِي لرُؤبَة : رَباعٌ أَقبُّ البَطْنِ جأب مُطَرّد بلَحْيَيْهِ صَكُّ *!المُغْزياتِ الرّواكل ِوالإِغْزاءُ *!والمُغْزى : نتائجُ الصَّيْفِ ، عن ابنِ الأَعرابِي ، وهو مَذْمومٌ وحُوارُه ضَعِيفٌ أَبَداً . *!والمُغْزى مِن الغَنَمِ : الذي يَتَأخَّرُ وِلادُها بعدَ الغَنَمِ بشَهْرٍ أَو شَهْرين لأنَّها حَمَلَت بآخَرَة . وبَنُو *!غَزِيَّة ، كغَنِيَّةٍ : قَبِيلَةٌ من طَيِّىءٍ ؛ وأَيْضاً : مِن هوازن ، ومنهم دُرَيْدُ بنُ الصِّمَّة ، وهو القائِلُ : وهل أَنا إلاَّ من غَزِيَّة إن غَوَتْ غَوَيْتُ وإن تَرْشُدْ غَزِيَّةُ أَرْشُدِوعَمْرُو بنُ شَمِرِ بنِ غَزِيَّةَ *!الغَزَوِيُّ كانَ مع يَزِيد بنِ أَبي سُفْيان بالشامِ . *!والغَزَواتُ ، محرَّكةً : جَمْعُ *!غَزْوةٍ كشَهْوةٍ وشَهَواتٍ . *!والغَزَّاءُ ، ككَتَّان : الكَثيرُ الغَزْوِ ، واشْتَهَرَ به أَبو محمدٍ غنامُ بنُ عبدِ اللّهِ العَنْبريُّ المحدِّثُ . وأَبو الحُسَيْن إبراهيمُ بنُ شعيبٍ الطَّبري *!الغازِي رَوَى عنه الحاكِمُ . وبَنُو *!غازِي : بَطْنٌ مِن العَلويِّين في رِيفِ مِصْر وإليهم نُسِبَتْ زَاوِيَةُ غازِي بالبحيرةِ . *!وغَزْوانُ : جَبَلٌ بالمَغْربِ ، أَو قبيلَةٌ نُسِبُوا إليه .
وسُلَيْمانُ بنُ *!غُزّى ، بضمِّ الغَيْن وتَشْديدِ الزَّاي والياء مُخَفَّفة : فَقِيهٌ شافِعِيٌّ سَمِعَ مع الذهبيِّ . وأَحمدُ بنُ غُزَّى بنِ عَرَبيِّ بنِ غُزَّى بنِ جميلٍ المَوْصِليُّ ذكَرَه ابنُ سُلَيْم . *!وغِزْويت ، بالكسْرِ : مَوْضِعٌ مَرَّ له الإيماءُ في عزو . *!وغُزَيَّةُ ، كسُمَيَّة : مَوْضِعٌ قُرْبَ فَيْد ؛ ويُرْوَى كغَنِيَّةٍ ، ويُرْوَى أَيْضاً بالراءِ ، كلُّ ذلكَ ذكَرَه نصْر . *!والغازِيَةُ : جماعَةُ *!الغُزاةِ . *!وغزِيُّ بنُ فريجٍ مُقدمُ سِنْبس في البحيرَةِ مِن أعْمالِ مِصْر ذكَرَه المَقْريزي . ودَرْبُ *!الغزيةِ : إحْدى مَحلاَّتِ مِصْر ، حَرَسَها اللّهُ .
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR7.474 harfMadde başı: غزوغَزَاهُ
1 غَزَاهُ ذ , [aor. غَزُوَ ,] inf. n. غَزْوٌ, He willed, or desired, it; he sought it; and he aimed at it, intended it, or meant it; syn. أَرَادَهُ; and طَلَبَهُ; and قَصَدَهُ; [the first of which is often used in the same senses as the second and third;] as also ↓ اغتزاهُ; (K, TA;) this last mentioned by ISd as syn. with قَصَدَهُ. (TA.) One says, عَرَفْتُ مَا يُغْزَى مِنْ هٰذَا الكَلَامِ
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR500 harfMadde başı: غززغَزَّ
غَزَّ U ( n. ac. غَزّ 1 , غَزَز 4 ),
a. Attached to himself; selected ( as companion ).
b. [ acc. & Fī ] [ coll. ], Drove, stuck into ( needle & c. ).
غَاْزَزَ
غَاْزَزَ III ,
a. Strove, fought.
أَغْزَزَ
أَغْزَزَ IV ,
a. Was thorny, prickly.
تَغَاْزَزَ
تَغَاْزَزَ VI ,
a. Fought.
اِنْغَزَزَ
اِنْغَزَزَ VII
a. [ Fī ] [ coll. ], Penetrated into-
اِغْتَزَزَ
اِغْتَزَزَ VIII ,
a. see
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.433 harfMadde başı: غزوغَزَا
غَزَا U ( n. ac. غَزْو 1 , غَزَاْوَة 22t , غَزَوَاْن 36 ),
a. Attacked, made a raid upon, invaded.
b. ( n. ac غَزْو 1 ), Intended, purposed, aimed at; wished, desired.
c. [ IIa ], Went towards.
غَزَّوَ
غَزَّوَ II ,
a. Equipped, fitted out, sent against the enemy ( troops ).
أَغْزَوَ
أَغْزَوَ IV ,
a. see II .
b. Had her husband absent at the war ( woman ).
تَغَاْزَوَ
تَغَاْزَوَ
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok13.099 harfMadde başı: غزوغزو
غَزَا - يَغْزُو - غازِي - غُزاة - غُزّى
غَزَا - يَغْزُو + كائن + كائناً: يخرج خارج دياره طلباً لإدراك عدو ثم محاربته والنيل منه في نفسه أو ماله
غازِي: اسم فاعل من " غَزَا - يَغْزُو "
غُزاة: جمع " غازِي"
غُزّى: على وزن " فـُعـَّال " اسم فاعل مبالغة للجمع من " غَزا - يَغْزُو "، أو حال من " غزاة" : وهم غازون
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ "
Sîgalar(1)
Mücavir kökler18 mücavir (26 toplam)
- حسر
1 ortak ayet · Hasir(ha,sin) : Susuz kalmış, çorak yer demektir
- ضرب
1 ortak ayet · Örnek verdi
- أخو
1 ortak ayet · Hayvanları bağladıkları ipin iki ucuna konmuş kazıklardan…
- قتل
1 ortak ayet · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
- بصر
1 ortak ayet · Basar çevresiyle birlikte göz, ayn ise gözbebeği…
- موت
1 ortak ayet · Kış uykusundan uyanmış yılana hayy, kış uykusundaki yılana…
- قلب
1 ortak ayet · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır
- حيي
1 ortak ayet · Uyanık yılan demektir
- عند
1 ortak ayet · “Anid“ yulara gelmeyen devedir
- جعل
1 ortak ayet · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
- عمل
1 ortak ayet · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
- أرض
1 ortak ayet · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
Geçtiği ayetler(1)
… وَقَالُوا لِإِخْوَانِهِمْ إِذَا ضَرَبُوا فِي الْأَرْضِ أَوْ كَانُوا غُزًّى لَوْ كَانُوا عِنْدَنَا مَا مَاتُوا وَمَا قُتِلُوا لِيَجْعَلَ …
Akına çıkanlarEy iman edenler; siz; küfredip de yeryüzünde dolaşan veya gazada bulunan kardeşleri hakkında: Onlar yanınızda olsalardı ölmezler veya öldürülmezlerdi, diyenler gibi olmayın. Allah; bunu, onların kalblerinde bir hasret olarak koydu. Halbuki öldüren de dirilten de Allah’tır. Ve Allah, yaptığınız şeyleri görendir.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | غزز |
| Yapı | Üçlü (sülâsî) |
| Özel Durum | Mükerrer (muzaaf) kök |
| Bağlamsal Yakın Kökler | عزز, غزو, كنن |
| Zıt Kök | سله |
| Çekirdek Özet 1 | Ağacın dikenlerinin sıklaşıp birbirine dolanması, nesnenin sertleşip girilmez ve geçilmez hale gelmesi, doğurmanın zorlaşması |
| Çekirdek Özet 2 | Zorlu, sert ve tahkim edilmiş sınırlara yönelme; canı ve gücü korumak için sıkılaşarak içeriye kapanma veya zorluğa göğüs germe |
| Çekirdek Özet 3 | Dış etkilere karşı direnç gösteren tahkimat; iç bünyeyi koruyan sıkılaşma ve özelleşme mekanizması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca bir yer adı veya salt غزو kökünün zayıf bir türevi sayıp kökün özündeki sertlik, sıklaşma, zorluk ve tahkimat anlamını göz ardı etmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| غز | İnce bir şeyin içine girme, bükülme, sarılma ve sıkıca tutunma hareketidir; nitekim aynı çekirdeği taşıyan غزل kökünde liflerin bükülüp birbirine dolanarak ip haline getirilmesi bu çekirdek hareketi açıkça gösterir. | ز | Çekirdekteki bükülme ve sarılma hareketini z harfinin keskin ve sınırlandırıcı etkisiyle katlayarak ağacın dikenlerinin iç içe geçip aşılmaz bir set oluşturması, sertleşme ve sürecin zorlaşması biçiminde yoğunlaştırmıştır. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| غ | Göz imgesinin ses yoğunlaşması (türetme); görünmezlik, kapalılık, içe çekilme ve örtü | Derinlik, saklanma, dışarıdan ilk bakışta fark edilemeyen iç yoğunluk ve gizlenmiş direnç |
| ز | Kesici alet; kesme, ayırma, biçme ve sınır çekme | Sert bir sınır koyma, dışa karşı keskinleşme ve temas edeni engelleyen sivrilik |
| ز | Kesici alet; kesme, ayırma, biçme ve sınır çekme | Keskinliğin ve engelin çift katlı hale gelerek aşılmaz bir mukavemet ve sıkılık duvarına dönüşmesi |
| غزز | Gizli bir derinliğin iki kat keskinlikle tahkim edilip dışa kapatılması | Bünyenin dış müdahalelere karşı dikenleşip sıklaşması, içeriye geçit vermeyecek ölçüde sertleşmesi ve özelleşmesi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Ağacın dikenlerinin alabildiğine çoğalıp dallarının birbirine sarılması, girilmez ve aşılmaz bir çalı kümesine dönüşmesi; ineğin veya devenin karnındaki yavrunun doğumunun gecikip zorlaşması (أَغَزَّت الشجرة / أَغَزَّت البقرة). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde doğumun ve sürecin zorlaşması anlamında müstameldir; Ru'be şu beytinde kökün zorlaşma boyutunu savaş tasviri üzerinden aktarır: وَالحَرْبُ عَسْرَاءُ اللِّقَاحِ مُغْزِي / حرب بطيئة الإقلاع عسيرة النتاج. |
| Erken Arapça kullanım | Bir kimseyi diğer insanlardan ayırıp yalnızca kendine has kılmak, tahsis etmek ve sıkı bir yakınlık kurmak anlamında غَزَّ فلانٌ بفلان veya اغْتَزَّ به kullanımı yaygındır; ayrıca Şam sınırındaki müstahkem sınır kentine غَزَّة adı verilmesi de bu sertlik ve tahkimatla ilişkilendirilmiştir. |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Tehzîbü’l-Luğa, Lisânü’l-Arab.
Sami etimolojik katman
Kök Sami dilleri ailesinde sertlik, güçlülük, tahkimat ve sıkı doku semantik alanıyla doğrudan temas halindedir. İbranicede yer alan ע-ז-ז (ʿ-z-z / azaz) kökü 'güçlü olmak, pekişmek, tahkim edilmek' manasına gelirken, Arapçada boğaz harflerinin yer değiştirmesi veya ayrışması bağlamında عزز köküyle çok yakın bir semantik ve fonetik matris sergiler. Fenike ve Kenan sahasında yerleşim yeri adı olan Gazze (Gaza) isminin de 'sağlam, müstahkem kale' anlamına gelmesi bu etimolojik kökenin somut bir kanıtıdır. Süryanicede ʿ-z-z kökü de benzer biçimde şiddet ve metanet kök anlamını korur. Arapça içi gelişimde ise kök, bir yandan ağacın dikenlerinin kenetlenerek doğal bir sur oluşturması somutluğuna, diğer yandan doğumun güçleşmesi ve birini özel korumaya alma (ihtisas) soyutlamasına kaymıştır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Lisânü’l-Arab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Sıklaşma, dikenlenme ve tahkimat | Ağacın dikenlerinin kenetlenmesi fiziksel tabanından hareketle içe kapanma, zorlaşma ve seçkinleşme türevleri gelişmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Fenike ע-ז-ז (güç, tahkim edilmiş olma) | Kuzeybatı Sami dillerindeki sur, kale ve metanet anlamı Arapçadaki müstahkem yapı ve korunaklılık kavramlarıyla örtüşür. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarıyla doğrulanmış sistematik bir fonetik denklik gösterilememiştir. | Veri bulunamadı |
Kaynak Dictionnaire des racines sémitiques, Brown-Driver-Briggs.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| غزز | Anlamlı | Sıklaşmak, sertleşmek, zorlaşmak | Dikenlerin birbirine dolanarak geçit vermemesi, doğumun güçleşmesi, özel ve müstahkem kılınma. | Hedef köktür; Kur'an'da sîga düzeyinde غزو ile ortak morfolojik kavşakta yer alır. |
| زغز | Anlamlı | Hafife almak, alay etmek, küçük hareketlerle sarsmak | Kitâbü'l-Ayn'da زَغْزَغْتُ به ifadesi alay etmek ve küçümsemek anlamıyla kayıtlıdır; ayrıca küçük çocuklara زَغَازِغ denir. | Hedef kökün sertlik ve ciddiyetine zıt yönde gevşeme ve hafife almayı gösterir; Kur'an'da geçmez. |
| ززغ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap dilinde bu harf dizilimiyle teşekkül etmiş bir kök bulunmamaktadır. | Mühmel kombinasyondur. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| غزز | Merkez | Sıkılık, sertlik ve tahkimat | Dış etkilere karşı dikenleşerek, kenetlenerek kapanma ve zorlu bir mukavemet hattı kurma halidir. | İç dokunun dışarıya geçit vermeyecek biçimde sıklaşmasıdır. |
| عزز | Komşu | Güç, galebe ve erişilmezlik | Gücün ve üstünlüğün izzet ve mağlup edilemezlik boyutunu vurgular; غزز kökü ise fiziksel sıkılık ve geçit vermezlik yönüyle ayrılır. | Mağlup edilemez konumda bulunma üstünlüğüdür. |
| غزو | Komşu | Yönelme, kastetme ve sefer düzenleme | Sınırı aşarak dışarıdaki bir hedefe doğru iradi ve askeri hareket başlatmayı ifade eder; غزز savunma ve sıkılık tarafında kalır. | Dışa doğru yönelen aktif hareket ve talep durumudur. |
| كنن | Komşu | Koruma, örtme ve saklama | Nesneyi dış tehlikelerden korumak için bir örtü veya yuva içine almayı anlatır; غزز ise korumayı bizzat dikenleşip sertleşerek yapar. | Bir kabın veya sığınağın içine çekilerek korunmadır. |
| سله | Zıt | Kolaylık, açıklık ve pürüzsüzlük | Girişin, çıkışın ve geçişin engelsiz, zahmetsiz ve düz ayak olması durumudur; غزز kökünün dikenli ve çetin geçit vermezliğinin karşıtıdır. | Hiçbir direnç ve zorlukla karşılaşmadan akıp gitme halidir. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | غزز | Dikenlenip sıklaşma, zorlaşma, tahkim olma | Bir bünyenin dış müdahaleyi imkânsız kılacak derecede sert ve girilmez bağlar kurması halidir. | Kesin |
| Latince | densare, munire, obfirmare | Sıklaştırmak, tahkim etmek, sertleştirmek | Densare nesnenin iç yapısının kenetlenmesini, munire ise sur ve tahkimatla koruma altına alınmasını karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | fortify, entangle, become impervious | Tahkim etmek, sarmaşmak, geçit vermez hale gelmek | Dışarıdan girmeye çalışan güce karşı yapının geçirimsiz ve sert bir direnç odağına dönüşmesini verir. | Güçlü |
| Almanca | verdichten, verbarrikadieren | Yoğunlaşmak, tahkim etmek, barikat kurmak | Dokunun veya sınırın iç içe geçerek aşılması güç bir engel teşkil etmesini ifade eder. | Güçlü |
| Fransızca | densifier, fortifier, s'hérisser | Sıklaşmak, tahkim etmek, dikenlenmek | S'hérisser eylemi ağacın dikenlenip korunması anlamını, fortifier ise aşılmaz güç kazanmasını karşılar. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| غُزًّى (Morfolojik kavşak) | Zorlu ve çetin seferlere katılan, metanet gösteren gaziler | Münafıkların sefere çıkan müminler hakkındaki tereddütlerini ve ölüm korkularını aktaran bağlamda geçer (Âl-i İmrân 3:156). Klasik sarfta غاز kelimesinin çoğulu kabul edilmekle birlikte, köksel yapısındaki çetinlik ve tahkimat manasını taşır. |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ecel, kader ve tedbir ilişkisi | Âl-i İmrân 3:156 bağlamında sefere çıkmanın veya evde kalmanın eceli değiştirmeyeceği tartışmasında münafıkların psikolojisini tahlil etmek için kullanılır. | Tehlikeye karşı içe kapanmanın kaderi engelleyemeyeceği vurgusu. |
| Fıkıh | Savaş hukuku ve ribat müessesesi | Sınır boylarında bekleme, korunaklı karakollar (ribat) kurma ve gazilerin nitelikleri çerçevesinde ele alınır. | Sınırların tahkim edilmesi ve zorluklara mukavemet gösterme. |
| Tefsir | Âl-i İmrân 3:156 lafzının sarf ve iştikak tahlili | غُزًّى kelimesinin غازٍ çoğulu mu yoksa müstakil bir kök yapısının izlerini mi taşıdığı dilciler ve müfessirler arasında incelenmiştir. | Çetin bir amaç için yola çıkanların üstlendiği zorluk ve sertlik. |
| Hadis | Seriyye ve sınır güvenliği rivayetleri | Gazve ve sınır boylarındaki zorlu şartları karşılayan ibarelerde lafzî ve semantik bir zemin olarak yer bulur. | Meşakkatli askeri koruma ve direnç. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İnanç ve kararlılık sistemi | Sarsılmaz akide ve manevi tahkimat | Fitnelere karşı zihni kapatıp inancı koruma | Bireyin inanç dünyasını şüphelere karşı aşılmaz bir kale haline getirmesidir. | Güçlü |
| İlmi | Metodoloji ve epistemoloji | Kavramsal netlik ve koruyucu aksiyomlar | Bilgi yapısını safsatalardan yalıtma | Bir teorinin temel kabullerini dış tutarsızlıklara karşı tahkim etme işlevidir. | Güçlü |
| Siyasi | Devlet güvenliği ve sınır politikası | Sınır garnizonu ve müstahkem savunma hattı | Dış tehditlere karşı caydırıcı direnç oluşturma | Ülke sınırlarının aşılmaz fiziki ve stratejik engellerle donatılmasıdır. | Kesin |
| İktisadi | Yerli üretim ve pazar korumacılığı | Korumacı gümrük duvarı ve stratejik stok | Dış dalgalanmalara karşı piyasayı güvenceye alma | İç iktisadi yapının dış manipülasyonlara karşı sıkı kurallarla tahkim edilmesidir. | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Yüzey gerilimi ve moleküler yoğunlaşma (fizik/kimya) | Bir maddenin moleküllerinin birbirini çekerek yüzeyde dış etkilere karşı dirençli, delinmesi zor bir zar oluşturması kökün dikenleşip kenetlenme dinamiğiyle eşyapısaldır. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyal kapanma ve grup içi kenetlenme (sosyoloji) | Bir topluluğun dışarıdan gelen asimilasyon veya tehdit baskısına karşı grup içi normları sıkılaştırıp sınırlarını dışarıya kapatarak varlığını korumasıdır. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca tarihsel bir coğrafi ad olan 'Gazze' şehrine veya غزو kökünün alelade bir askeri akın anlamına indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün çekirdeğinde yer alan bünyenin kenetlenmesi, zorluklara tahammül, meşakkatli süreçlere direnme ve dışa karşı geçit vermez bir tahkimat kurma dinamizmi. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Âl-i İmrân 3:156'daki uyarının yalnızca basit bir sefere çıkış olarak görülmesi; müminlerin üstlendiği çetin, tahkim edici ve varoluşsal direnç sürecinin ıskalanması. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın müminlerden talep ettiği sebat, direnç ve zorluklara göğüs germe ahlakının altında yatan bünyevi sıkılık ve tahkimat mantığını kavramayı sağlar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Münafıkların savaş ve ölüm karşısındaki çözülmelerini, müminlerin ise zorlu seferlerdeki kenetlenişini anlatan Medeni ayetlerde belirleyicidir (özellikle Âl-i İmrân suresi). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Müminlerin mücadelesini saldırgan bir fetihçilik olarak gören yüzeysel bakışı düzeltir; hareketin temelinde varlığı koruma, sınırları tahkim etme ve baskıya direnme gayesinin olduğunu gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir ağacın dikenlerinin dallarıyla birlikte sıkıca birbirine dolanarak aşılmaz bir çalı kümesi oluşturması; canlının doğum sürecinde zorlanıp sıkışması.
- Soyut anlamBir bünyenin veya topluluğun dış müdahalelere karşı kendi iç bağlarını aşırı derecede sıkılaştırıp sertleşmesi, korunaklı ve müstahkem hale gelmesi.
- Sistematik karşılıkSistemin sınır güvenliğini ve varoluşsal direncini sağlamak amacıyla iç yoğunluğunu artırıp dış etkilere karşı geçirimsiz bir bariyer kurması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde harfi sisteme ait nihai direnci ve tahkimat düzeyini, harfi iç dokunun ve unsurların sıklaşma yoğunluğunu, harfi yapısal sertlik ve kenetlenme katsayısını, harfi dışarıdan gelen nüfuz etme açıklığını, harfi ise yapısal kırılganlık payını temsil eder; iç yoğunluk sonsuza yaklaştıkça sistemin geçit vermez direnci en üst düzeye ulaşır.