فظظ

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ف-ظ-ظ1 sîga, 15 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.غفرغلظكونفظظشورفَظًّاقلبلينحببفضضعفوألهأمر

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 15

▶ Ağı aç (3B)

فظظ

ف - ظ - ظ

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 8 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Kaba

Notlarım

Sözlükler(8)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR248 harf
باب الظاء والفاء ف ظ يستعمل فقط فظ: رجلٌ فَظُّ: ذو فَظاظة، أي فيه غِلَظٌ في مَنطقِه وتَجَهُّمٌ والفَظَظُ خُشُونةٌ في الكلام. والفَظُّ: ماءُ الكَرِش، والعَرَب إذا اضطَرّت شَقُّوا الكَرِش وشَرِبوا منها الماءَ، ويقال: افتظَّ ماءَها وافتَظّوا ماءَها.
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR206 harf
الفَظُّ: الرجلُ الغليظُ. وقد فَظِظْتَ يا رجل فَظَاظَةً. والفَظُّ أيضاً: ماءُ الكَرِشِ. ومنه قولهم: افْتَظَّ الرجل، وهو أن يسقي بعيره ثم يشدُّ فمه لئلا يجترَّ، فإذا أصابه عطش شقَّ بطنَه فعصر فَرْثَهُ فشرِبه.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR191 harf
ف ظ ظ أنحى عليه بفظاظته وعنفه وما كنت فظّاً ولقد فظظت علينا وغلظت‏.‏ وعطشوا حتى شربوا الفظّ وهو ماء الكرش وافتظوا الكرش‏:‏ أخذوا فظّها‏.‏ وقال‏:‏ وتقول‏:‏ قوم غلاظ فظاظ كأن أخلاقهم فظاظ‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR2.855 harf
الفظُّ: الخَشِنُ الكلام، وقيل: الفظ الغليظ؛ قال الشاعر رؤبة: لما رأَينا منهمُ مُغتاظا، تَعْرِف منه اللُّؤْمَ والفِظاظا والفَظَظُ: خشونة في الكلام. ورجل فَظٌّ: ذو فَظاظةٍ جافٍ غليظٌ، في مَنطقِه غِلَظٌ وخشونةٌ. وإِنه لَفَظٌّ بَظٌّ: إِتباع؛ حكاه ثعلب ولم يشرح بَظّاً؛ قال ابن سيده: فوجهناه على الإِتباع، والجمع أَفظاظ؛ قال الراجز أَنشده ابن جني: حتى تَرى الجَوَّاظَ من فِظاظِها مُذْلَوْلِياً، بعد شَذا
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR85 harf
* ف ظ ظ * * الفَظُّ * من الرجال الغليظ وقد * فَظَّ * يفظ بالفتح * فظاظةً * بفتح الفاء
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR2.383 harf
الفظ من الرجال: الغليظ، كما في الصحاح، وفي بعض نسخه زيادة: الجافي، بعده. وفي العباب: هو الغليظ الجانب السيئ الخلق القاسي. وقال الحراني: الفظ: الخشن الكلام. وقال الليث: هو الذي في منطقه غلظ وتجهم. يقال: رجل فظ بين الفظاظة، بالفتح. والفظاظ، بالكسر، والفظظ، محركة. قال رؤبة - ويروى للعجاج-: تعرف فيه اللؤم والفظاظا والفظظ: خشونة في الكلام، كالفظاظ، عن ابن عباد. وقد فظظت، بالكسر،
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR616 harf
فَظَّ فَظَّ U ( n. ac. فَظّ 1 ), a. Pressed, squeezed out ( water from a ruminant's stomach ). b. A ( n. ac. فَظَظ 4 , فَظَاْظَة 22t ), Was rough, rude; was harsh, inhuman. أَفْظَظَ أَفْظَظَ IV , a. see I (a) . b. Turned back. اِفْتَظَظَ اِفْتَظَظَ VIII , a. see I (a) . فَظّ فَظّ 1 , a. Rough, rude, coarse; churlish, uncivil, surly, blunt; harsh, cruel, inhuman. b. ( pl. فِظَاْظ 23
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR8.713 harf
فظظ فَظَّ - يَفَظُّ - فَظّ فَظَّ - يَفَظُّ + الكائن: يأتي بأفعال مقرفة وخشنة وكريهة وقاسية وقبيحة: منها مثلاً (شقَّ كرش بعير أَو عصره): يخشن الكلام والمعاملة، ويتعامل بعدم اللطف واللباقة والكياسة فَظّ: أصلها " فَظِظ" على وزن " فـَعـِلٌ " اسم فاعل مبالغة صفة مشبهة من " فَظَّ - يَفَظُّ ": كثير الفظ: كثير الأفعال الخشنة والكريهة واللفظ ينتمي إلى
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler15 mücavir (24 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. شور

    1 ortak ayet · Danışmak

  2. لين

    1 ortak ayet · “Line” değişik renkte hurmalıkları olan ağaçlıklardır

  3. عزم

    1 ortak ayet · Kesin karar

  4. فضض

    1 ortak ayet · Fidde, (dat) Gümüş demektir

  5. غلظ

    1 ortak ayet · Ğaliz (zı), Sert topraktır

  6. حول

    1 ortak ayet · Ağaçlık yerleri çevreleyen topraktan tümsek ve çukur demetir

  7. عفو

    1 ortak ayet · Affetti

  8. وكل

    1 ortak ayet · Kuşların yumurta bıraktığı yerdir

  9. حبب

    1 ortak ayet · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)

  10. قلب

    1 ortak ayet · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır

  11. غفر

    1 ortak ayet · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır

  12. أمر

    1 ortak ayet · Murar acı bir ağacın adıdır

Geçtiği ayetler(1)

  1. فَبِمَا رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ وَلَوْ كُنْتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَاسْتَغْفِرْ …

    KabaAllah’ın rahmeti sayesinde sen onlara karşı yumuşak davrandın. Eğer kaba ve katı kalbli olsaydın şüphesiz çevrenden dağılır giderlerdi. Öyleyse onları bağışla ve yargılanmalarını dile. İşler hakkında onlarla müşavere et. Bir kerre de azmettin mi artık Allah’a tevekkül et. Muhakkak Allah, tevekkül edenleri sever.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökفظظ
YapıÜçlü
Özel DurumMükerrer (muzaaf)
Bağlamsal Yakın Köklerغلظ, جفو, قسو
Zıt Kökلين
Çekirdek Özet 1Çölde susuzluk anında devenin işkembesinden sıkılan acı, kaba, tiksindirici ve içimi son derece zor su
Çekirdek Özet 2Muhatabı iten, kırıcı, nobran, sert ve dışlayıcı konuşma veya mizaç hali
Çekirdek Özet 3Toplumsal kaynaşmayı ve tebliğ zeminini parçalayan, merhamet ve incelik karşıtı iletişim tutumu
Kritik Hata RiskiKavramı yalnızca alelade bir ahlaki kabalık olarak daraltıp peygamberî liderliğin kurucu unsuru olan kuşatıcı nezaket ve lütuf ilkesinden koparmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
فظBasınç altında bir şeyi dışarı püskürtme, tiksinti verici yoğunluk ve sert kabalıkظÇekirdekteki dışarı fışkırtma ve acılık etkisini mükerrer harfle süreklilik arz eden katı bir mizaca, kırıcı ve itici bir dile dönüştürür

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
فAğız; söz, açıklık, kenarİletişimin çıkış noktası olan ağzı, sözü ve dışarıya yönelen açık ifadeyi temsil eder
ظSepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma (yoğunlaşmış sesle koruma ve baskı)ط harfinin peltek ve koyu türevi olarak baskılama, sınır koyma ve kuşatıcı sertliği yansıtır; türetme imgedir
ظSepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma (yoğunlaşmış sesle koruma ve baskı)İkinci katmanda baskının ve sertliğin pekişmesini, katı bir kabuk gibi muhatabın üzerine kapanmasını gösterir; türetme imgedir
فظظAğızdan çıkan baskıcı ve katı püskürmeSözün yumuşak bir akış yerine muhatabı yaralayan, itici, boğucu ve sert bir kabuk gibi dışlayan bir biçimde ağızdan fırlatılması hareketidir

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamÇölde ölümcül susuzlukla karşılaşan bedevilerin devenin işkembesini yarıp sıkarak elde ettikleri, içimi son derece iğrenç, kokusu ağır, kaba ve bulanık sıvı (ماء الكرش)
Cahiliye şiiri kullanımıRu‘be b. el-Accâc’a atfedilen beyitte kin, alçaklık ve katı kabalığın bir arada belirmesini anlatmak üzere geçer: تَعْرِف منه اللُّؤْمَ والفِظاظا / لما رأَينا منهمُ مُغتاظا
Erken Arapça kullanımİbn Cinnî’nin naklettiği erken dönem recez beytinde kibirli ve iri yapılı kişinin kabalık karşısında boyun eğişi tasvir edilir: حتى تَرى الجَوَّاظَ من فِظاظِها / مُذْلَوْلِياً، بعد شَذا أَفظاظِها

Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Arapça فظظ kökü, merkezi Sami dillerinde özellikle çöl hayatının getirdiği bedensel deneyimler üzerinden şekillenmiş ve Arapçada son derece somut bir fiziksel nesneden (işkembe suyu) soyut ahlaki tutuma sıçramış özgün bir semantik gelişime sahiptir. İbrani ve Süryani kollarında doğrudan bu fonetik dizilişle eşleşen yaygın bir kök bulunmamakla birlikte, kökün ilk iki sesi olan f-z/f-t eksenindeki patlamalı ve sürtünmeli ünsüz birlikteliği, Sami dillerinde genellikle püskürme, tükürme, fazlalığı dışarı atma ve iğrenme bildiren onomatopoetik çekirdeklerle akrabadır. Arapça bu kökü, işkembeden çıkarılan o iğrenç ve kaba suyun içen kişiye verdiği rahatsızlık üzerinden alıp, muhatabına aynı türden tiksinti ve kaçma hissi veren kaba, nobran ve kırıcı kişilere ad olarak vermiştir. Dolayısıyla kök, dil ailesi içinde Arapça bağlamında yüksek oranda özelleşmiş ve ses taklidi kökenli bir somut durumdan ahlaki terime dönüşmüştür.

Güven Güçlü

Kaynak Lisān al-ʿArab, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönİşkembeden kaba ve acı suyu sıkıp çıkarmakSomut maddeden (işkembe suyu) sözlü ve davranışsal nobranlığa doğru semantik genişlemeKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiPüskürme ve tiksinti bildiren ses taklidi çekirdeklerDoğrudan ortak leksikal biçim sınırlı olup ses yapısı bakımından dışarı atma ve iticilik kökleriyle örtüşürMuhtemel
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami ailesi dışında güvenilir ve spekülatif olmayan bir eşdeğer tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
فظظAnlamlıKabalık, kırıcı söz, işkembe suyuSöz ve tavırda sertlik, insanları etrafından kaçıran kaba mizaçHedef kök; Kur'an'da geçer
ظفظKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştirKur'an'da geçmez
ظظفKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştirKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
فظظMerkezDışlayıcı kabalıkÖzellikle dilde, üslupta ve dışa vuran tavırda muhatabı tiksindirip kaçıran nobranlıkİletişim zeminini doğrudan tahrip eden kaba ve kırıcı üslup
غلظKomşuKatılık ve kalınlıkMaddi veya manevi dokunun geçirimsiz, esneklikten yoksun ve kalın olmasıفظظ dış tavır ve üslup iken غلظ kalbin ve yapının katılığıdır
جفوKomşuUzaklaşma ve kabalıkSıcaklıktan ve ilgiden yoksun, yabani ve mesafeli durmaİlgisizlik ve hoyratlıktan kaynaklanan soğuk kabalık
قسوKomşuTaşlaşma ve merhametsizlikEtki kabul etmeyen, duygulanmayan ve yumuşamayan içsel sertlikKalbin duygusal iletimi tamamen yitirmesi
لينZıtYumuşaklık ve esneklikMuhatabı saran, kırmayan, geçişken ve uyumlu tutumفظظ kökünün tam karşıtı olarak cezbedici ve toparlayıcı nezaket

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaفظظKaba, nobran, kırıcı üslupluÇekirdeğindeki itici işkembe suyu benzetmesiyle muhatabı kaçıran söz ve tavır sertliğini bütünüyle karşılarKesin
LatinceAsper, truculentusSert, pürüzlü, vahşi mizaçlıİnsanı rahatsız eden pürüzlü ve yırtıcı tavrı verir ancak işkembe suyundaki tiksindiricilik boyutunu taşımazGüçlü
İngilizceHarsh, abrasive, churlishKırıcı, aşındırıcı, nobranAbrasive kelimesi temas ettiği yeri hırpalayan yönü karşılar fakat kaçırıcı tiksinti unsurunu tam yansıtmazGüçlü
AlmancaSchroff, rüdeDik, kırıcı, nobranİlişkilerdeki ani ve kaba sertliği iyi verir, bedensel acılık metaforundan uzaktırGüçlü
FransızcaCassant, bourruKırıcı, ters, huysuzMuhatabı tersleyen ve birliği bozan tavrı aktarırGüçlü

Kaynak Charlton T. Lewis (Latin Dictionary), Oxford English Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
فَظًّاKırıcı, kaba, nobran ve itici üslup sahibiUhud Savaşı sonrasında liderlik, af ve istişare bağlamında nebevi ahlakın zıddı olarak Āl-i İmrân 3:159

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamPeygamberlik sıfatları (ismet ve tebliğ kabiliyeti)Peygamberlerin nefret uyandırıcı fiziksel veya ahlaki kusurlardan arınmış olması gerekliliğiPeygamberin ümmeti etrafında toplaması için fıtraten bu kabalıktan uzak yaratıldığı
Fıkıhİdare hukuku ve emir bi'l-ma'rufYöneticinin halka, muhtesibin muhatabına karşı uygulayacağı muamelenin meşru sınırlarıKabalık ve sertliğin tebliğ ve kamu düzenini ifsat edici bir usul hatası sayılması
TefsirĀl-i İmrân 3:159 tefsirleriUhud hezimeti akabinde müminlerin kusurlarına karşı gösterilen nebevi hilm ve afفظظ sıfatının kalbin katılığını temsil eden غلظ ile birlikte cemaati dağıtıcı temel afet olarak tanımlanması
HadisAhlak ve muamelat rivayetleriSert ve nobran kişilerin cennetten uzaklığı ve hayırsızlığı nitelemeleriİnsanları yüz yüze ilişkilerde azarlayan ve hırpalayan karakter tipi

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniDavet ve tebliğ ahlakıİtici üslup ve nefret uyandırmaBirliği parçalayıcı afetHakikati temsil eden kişinin kaba bir dil kullanması hakikatin reddine sebep olurKesin
İlmiTalim ve terbiye metodolojisiEğitici nobranlığı ve pedagojik sertlikÖğrenciyi ilimden soğutmaÖğreticinin azarlayıcı tavrı zihinsel açılımı ve soru sorma cesaretini yok ederGüçlü
SiyasiLiderlik ve yönetilenlerle bağDespotik ve nobran idare tarzıMeşruiyet ve sadakati çökertmeDanışma ve merhametten yoksun yönetim tabanın dağılmasına yol açarKesin
İktisadiTicari muamele ve pazar ahlakıKırıcı ve hoyrat esnaflıkMüşteriyi ve ticari güveni kaçırmaPazar içi ilişkilerde kabalık ekonomik ağları ve güvene dayalı sözleşmeleri daraltırGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerYüksek yüzey gerilimi ve itici potansiyel (repulsive potential)Parçacıkların birbirine yaklaşmasını engelleyen ve temas anında dağılmaya yol açan itme kuvvetiGüçlü
Beşeri bilimlerDağıtıcı iletişim ve toksik liderlik (toxic leadership)Grup dinamiğini bir arada tutan empati ve nezaketi yok ederek kurumsal çözülmeye sebep olan nobran yönetimKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKavramı yalnızca bireysel bir görgü kuralı veya basit bir asabiyet meselesi derekesine indirmek
Kur'an içi daha geniş anlamBir topluluğu bir arada tutan, kriz anlarında (örneğin Uhud yenilgisi sonrası) dağılmayı önleyen kurucu siyasi ve ahlaki liderlik ilkesi
Yanlış anlamanın doğuracağı hataYöneticilerin veya davetçilerin dindeki sertlik ve kabalıklarını meşru görmeleri; usuldeki nobranlığın esastaki hakikati bütünüyle dağıtacağını fark edememeleri

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın tebliğ metodolojisinde dilin ve tavrın en az aktarılan mesaj kadar hayati olduğunu, yanlış bir üslubun en doğru davayı bile bozguna uğratacağını tek bir kelimeyle çarpıcı biçimde ortaya koyduğu için
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Peygamber ahlakını, toplumsal kriz yönetimini, istişareyi ve af müessesesini düzenleyen ayetlerde belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Haklı olanın kaba ve kırıcı davranmaya hakkı olduğu zannını yıkar; hakikatin ancak lütuf ve yumuşaklıkla ayakta tutulabileceğini gösterir

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamÇölde çaresiz kalındığında devenin işkembesinden sıkılan acı, kaba, kokulu ve içimi tiksinti veren su.
  • Soyut anlamMuhatabını inciten, yanından kaçıran, ilişkilerdeki bağı koparan kaba, hoyrat ve kırıcı dil veya mizaç.
  • Sistematik karşılıkSosyal çekim ve istişare zeminini dağıtan, birliği parçalayan negatif etkileşim parametresi.
  • LaTeX modeliFr=k⋅q1⋅q2r2  ⟹  lim⁡Fr→∞ρ(C)=0
  • LaTeX açıklamasıFormülde Fr, kaba ve kırıcı tutumun ([[فظظ]]) ürettiği itici kuvveti temsil eder. q1 ve q2 iletişim halindeki öznelerin ahlaki yüklerini, r aralarındaki mesafeyi, k etkileşim katsayısını simgeler. İtici kuvvetin aşırı derecede büyümesi durumunda (lim⁡Fr→∞), cemaat veya topluluğun yoğunluğu ρ(C) sıfıra yaklaşır; yani ayette belirtildiği üzere topluluk etraftan bütünüyle dağılır (لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ).
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ف