فقع

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ف-ق-ع1 sîga, 9 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.رببنظردعوفَاقِعٌفقعصفرلونقولسرربين

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 9

▶ Ağı aç (3B)

فقع

ف - ق - ع

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 12 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Koyu

Notlarım

Sözlükler(12)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.904 harf
باب العين و القاف والفاء )ع ق ف، ع ف ق، ق ع ف، ق ف ع، ف ق ع( عقف: عَقَفْتُ الشَّيْءَ أعقِفُه عَقْفاً: أي عَطَفْتُه. والعُقّافةُ: خَشَبَةٌ في رأسِها حُجْنَةٌ يُمَدُّ بها الشيء كالمِحْجَن. وهو أعقَفُ وعَقْفاءُ: إذا كان فيه انحِناءٌ. والأعْقَفُ: الفَقيرُ المُحتاجُ، ويجمع على عُقْفان، قال يزيد بن معاوية: يا أيُّها الأعْقَفُ المُزْجي مَطِيَّتَه لا نِعْمةً تبْتَغي عندي ولا نَشَبا والعَقْفاءُ من
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR612 harf
الفقوعُ: مصدرُ قولك أصفر فاقِعٌ، أي شديد الصفرة. وقد فَقَعَ لونُه يَفْقَعُ ويَفْقُعُ فُقوعاً. وبقرةٌ صفراءُ فاقِعٌ لونها، أي لونها فاقِعٌ. والفاقِعَةُ: الداهيةُ. وفَواقِعُ الدهر: بَوائِقُهُ. والفُقَّاعُ: الذي يشرب. والفَقاقيعُ: النُفّاخاتُ التي ترتفع فوق الماء كالقوارير. والفَقْعُ: الحُصاصُ. وفَقَّعَ أصابعَه تَفْقيعاً: فَرْقَعَها. والفَقْعُ: ضربٌ من الكمأة، قال أبو عبيد: وهي البيضاء الرِخوة،
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok28.515 harf
باب العين والقاف مع الفاء عقف ، عفق ، قعف ، قفع ، فقع : مستعملات . عقف : أبو العباس عن عمرو عن أبيه قال : قال النسّابة البكري : للنَّمل جدّان : فازرٌ وعُقْفان . ففازرٌ : جدّ السُّود . وعُقفان : جدّ الحُمر . وأخبرني المنذريّ عن إبراهيم الحربيّ أنه قال : النمل ثلاثة أصناف : النمل ، والفازر ، والعُقيفان . قال : والعُقيفان الطويلة القوائم تكون في المقابر والخرابات . وأنشد : سُلِّط الذرُّ فازراً
Türkçe çeviri henüz yokMaddenin bağlantısı

باب العين والقاف مع الفاء عقف ، عفق ، قعف ، قفع ، فقع : مستعملات . عقف : أبو العباس عن عمرو عن أبيه قال : قال النسّابة البكري : للنَّمل جدّان : فازرٌ وعُقْفان . ففازرٌ : جدّ السُّود . وعُقفان : جدّ الحُمر . وأخبرني المنذريّ عن إبراهيم الحربيّ أنه قال : النمل ثلاثة أصناف : النمل ، والفازر ، والعُقيفان . قال : والعُقيفان الطويلة القوائم تكون في المقابر والخرابات . وأنشد : سُلِّط الذرُّ فازراً وعقيفاً ن . . . قال : والذرّ : الذي يكون في البيوت يؤذي الناس . قال : والفازر : المدوَّر الأسود يكون في التَّمر . وقال الليث : يقال للفقير المحتاج أعقَف ، والجمع عُقفان . وأنشد : يا أيُّها الأعقف المُزْجى مطيَّتَه لا نعمةً تَبتغِي عندي ولا نَشَبا قال : والعَقْفاء : ضرب من البقول معروف . قلت : الذي أعرفه في بُقول البادية القَفعاء ، ولا أعرف العقفاء . وقال الليث : العُقَاف : داء يأخذ الشاة في قوائمها حتّى تعوجّ . يقال عُقفت الشاة فهي معقوفة . والعُقّافة : خشبة في رأسها جُحنةٌ يحتجَن بها الشيء . والعقفاء : حديدةٌ قد لُوِي طرفُها . والعقْفُ والعَطف واحد . وعقفت الشيء أعْقِفُه عقفاً فانعقَف ، أي عطفتُه فانعطف . قال : وعُقْفانُ : حيٌّ من خُزاعة . قعف : أبو عبيد عن الفراء : سَيل جُحافٌ وقُعافٌ وجُراف ، بمعنًى واحد . وقال الليث : القاعف من المطر : الشديد يقعَف الحجارة ويجرفها . والقَعف : شدّة الوطء واجترافُ التراب بالقوائم . وأنشد : يقعفن قاعاً كفراشِ الغِضرمِ مظلومةً وضاحياً لم يُظلَم أبو عمرو : انقعف الجُرف ، إذا انهارَ وانقعَر . وأنشد الأصمعي : واقعتفِ الجِلْمةَ منها واقتثِثْ فإنّما تكدحها لمن يَرِثْ قوله منها ، أي الدنيا وما فيها . اقتعفِ الجَلْمة ، أي اقلع اللحم بجملته . أبو العباس عن ابن الأعرابي قال : القَعْف : السُّقوط في كلّ شيء . وقال في موضع : القَعَف محركاً : سقوط الحائط . قال : والنَّعَف : الجبال الصغار بعضُها على بعض ، الواحدة نَعَفة . عفق : سمعتُ غير واحدٍ من العرب يقول للذي يُثير الصيدَ ناجش . وللذي يَثني وجهه ويردُّه على الصائد عافق . ويقال اعفقْ عليَّ الصيد ، أي اثنه واعطفه . وقال رؤبة : فما اشتَلاهَا صَفقةً للمنصفَقْ حتَّى تَردَّى أربعٌ في المنعَفَقْ يصف عيراً أورد أُتُنَه الماءَ فرماها الصائد فصَفَقها العَير لينجوَ بها ، فرماها الصائد في منعفَقها ، أي في مكان عَفْق العير إيّاها . وقال أبو تراب : قال بعضُ العرب : عفقت الإبلُ تَعفِق عَفْقاً ، إذا كانت ترجع إلى الماء في كلِّ يومٍ أو كلِّ يومين . وكلُّ راجعٍ مختلفٍ عافقٌ وغافق . ويقال إنك لتَعفِق ، أي تكثر الرجوع . وقال أبو عمرو : إنّه ليعفّق الغنمَ بعضَها على بعض ، أي يردّها عن وجهها . وأنشد : ولاتكُ مِعفاقَ الزيارة واجتنبْ إذا جئتَ إكثارَ الكلامِ المعَيَّبِ وقال الليث : عفَق الرجلُ يَعفِق ، إذا ركِبَ رأسَه ومضى . قال : وعفقَ يعفق ، إذا خنَس وارتدّ ورجَع . أبو عبيد عن الأصمعي : يقال للرجل وغيره : عَفَق بها وحَبَجَ بها ، إذا ضَرَط . قال : وقال أبو زيد : يقال كذبَتْ عَفّاقته ، وهي استُه . ثعلب عن ابن الأعرابيّ : أعفقَ الرجلُ ، إذا أكثرَ الذَّهابَ والمجيء في غير حاجة . قال : وعافقَ الذئبُ الغنم ، إذا عاثَ فيها ذاهباً وجائياً . وتعفَّق فلانٌ بفلان ، إذا لاذ به . وقال علقمة : تعفَّق بالأرطَى لها وأرادها قال : والعُفُق : الضرّاطون في المجالس . والعُفُق : الأستاه . قال : والعُفُق : الذئاب التي لا تنام ولا تُنيم تردُّداً في الفساد . وقال غيره : اعتفق الأسدُ فريستَه ، إذا عطف عليه فافترسَه . وقال : وما أسدٌ من أسود العري نِ يعتفق السائلين اعتفاقا وعفقَ الرجلُ جاريتَه ، إذا جامَعها . وقال القتيبي في تفسير قول لقمان : ( خذي منّي أخي ذا العِفَاق ) : أخبرني أبو سفيان عن الأصمعيّ قال : عفَق يَعفِق ، إذا ذهبَ ذَهاباً سريعاً . قال : والعَفْقُ هو العطف أيضاً . فقع : تقول العرب : ( فلانٌ أذلُّ من فَقْع بقَرقر ) ، قال أبو عبيد : قال أبو زيد والأحمر : الفِقَعة : البِيض من الكمأة ، واحدها فَقْع . وقال الليث : الفَقْع : كمءٌ يخرج من أصل الإجرِدّ ، وهو نبت ، وهو من أردأ الكمأة وأسرعها فساداً . قال : والفُقّاع هو الشَّراب المعروف . قال : والفقاقيع واحدتها فُقّاعة ، وهي الحَجَا التي تعلو ماء المطر والشرابَ إذا مُزج بالماء ، كأنّها قوارير صغارٌ مستديرة . وفي الحديث النَّهي عن التفقيع في الصلاة يقال فقَّعَ فلانٌ أصابعَه تفقيعاً ، إذا غمزَ مفاصلَها فأنقضَتْ ، وهو الفرقعة أيضاً ، وكل ذلك قد جاء في الحديث . وقال بعضهم : التفقيع : التشدُّق في الكلام ؛ يقال قد فقّع ، إذا تشدَّقَ وجاء بكلامٍ لا معنَى له . وتفقيع الوردة : أن تُضرَب بالكفّ فتفقع حتَّى تسمعَ لها صوتاً عالياً . وفقَع الحمار ، إذا ضرط . وإنّه لفَقَّاعٌ ، أي ضرّاط . وقال الله جلّ ذكره : ( صَفْرَآءُ فَاقِعٌ لَّوْنُهَا ) ( البَقَرَة : 69 ) قال أبو إسحاق : فاقع نعت للأصفر الشديد الصُّفرة . يقال أصفر فاقع ، وأبيض ناصع ، وأحمر قانىء . وقال أبو عبيد : يقال أبيض ناصع . وقال اللحياني . يقال أصفر فاقع وفُقّاعي . وقال الليث : الإفقاع : سوء الحال ، وقد أفقَعَ فهو مُفقِع : فقير مجهود . يقال فقير مُفْقِع مُدقع . قال : والمُفْقِع أسوأ ما يكون من حالاته . وقال عدي بن زيد في فقاقيع الخمر إذا مزجت : وطفا فوقَها فقاقيعُ كاليا قوتِ حمرٌ يُثيرها التصفيقُ قفع : قال الليث : يقال أحمر قُفَاعيٌّ ، وهو الأحمر الذي يتقشَّر أنفه من شدَّة حمرته . قلت : لم أسمع لغير الليث أحمر قُفاعي القاف قبل الفاء ، والمعروف في باب الألوان أصفر فاقع وفُقَاعيٌّ ، الفاء قبل القاف ، وهو الصحيح . ويقال شاهٌ قفعاء ، وهي القصيرة الذّنَب ، وقد قَفِعتْ قَفَعاً . وكبشٌ أقفَع ، وهي كباشٌ قُفْع . وقال الشاعر : إنّا وجدنا العِيسَ خيراً بقيّةً من القُفْع أذناباً إذا ما اقشعرَّتِ قلت : أراه أراد بالقُفْع أذناباً المِعزَى ؛ لأنها إذا صَرِدت اقشعرَّت . وأمّا الضأن فإنها لا تقشعرُّ من الصَّرَد . والقفعاء من أحرار البقول ، وقد رأيتها في بلاد تميم ، ولها نُوَير أحمر . وقد ذكرها زهير فقال : بالسِّيِّ ما تُنبتُ القَفْعاء والحَسَكُ وقال الليث : القَفْعاء : حشيشة خوّارة من نبات الربيع خَشْناء الورق ، لها نَورٌ أحمر مثل شَرَر النار ، وورقها تراها مستعْلياتٍ من فوق ، وثمرها مُقَفَّعٌ من تحت . قال : والأذن القَفعاء كأنّما أصابَتْها نارٌ فتزوَّت من أعلاها وأسفلها . قال : والرِّجْل القفعاء : التي ارتدّت أصابعُها إلى القَدَم ، وقد قَفِعَتْ قَفَعاً . ويقال تقفَّعت الأصابعُ من البرد ، وقد قَفَّعها البرد . قال : ونظر أعرابيٌّ إلى قُنفذةٍ قد تقبّضتْ فقال : أتُرى البردَ قَفَّعها . قال : والمِقْفعة : خشبةٌ يضرب بها الأصابع . والقُفَّاع : نباتٌ متقفِّع كأنّه قرونٌ صَلابةً إذا يبِس ، يقال له كفُّ الكلب . وفي حديث عمر أنه ذُكر عنده الجرادُ فقال : ( ليت عِندنا منه قَفعةً أو قَفعتين ) . قال أبو عبيد : القَفْعة : شيءٌ شبيه بالزَّبِيلِ ليس بالكبير ، يُعمَل من خُوص ، وليس له عُرًى . وقال شمر : القَفعة مثل القُفَّة تُتَّخذ واسعةَ الأسفل ضيّقة الأعلى ، حشوُها مكانَ الحَلفاء عَراجين تُدَقُّ ، وظاهرها خ

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR4.657 harf
(باب الفاء والقاف وما يثلثهما) (فقم) الفاء والقاف والميم أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على اعوجاج وقلة استقامة. من ذلك الأمْرُ الأفْقَمُ، هو الأعوج. والفَقَم: أن تتقدَّمَ الثَّنايا السُّفلى فلا تقَعَ عليها العُليا. وهذا هو أصل الباب: وزعم أبو بكر([1]) : أنَّ الفَقَم الامتلاء. يقال: أصاب من الماء حَتَّى فَقِمَ، هو أصل الباب. فإن كان هذا صحيحاً فهو أيضاً من قياسه. (فقه) الفاء والقاف والهاء أصلٌ واحد صحيح، يدلُّ
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR262 harf
- يقال: أصفر فاقع: إذا كان صادق الصفرة، كقولهم: أسود حالك. قال تعالى: ﴿صفراء فاقع﴾ [البقرة/69]، والفقع: ضرب من الكمأة، وبه يشبه الذليل، فيقال: أذل من فقع بقاع (انظر: المجمل 3/703)، قال الخليل (العين 1/176) : سمي الفقاع لما يرتفع من زبده، وفقاقيع الماء تشبيها به.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR483 harf
ف ق ع هو أصفر فاقع بيّن الفقوع وهو النّصوع‏.‏ ويقال‏:‏ فقّعوا أديمكم أي حمّروه‏.‏ وحمامٌ فقيع‏:‏ أبيض‏.‏ ويقال‏:‏ ‏"‏ إنك لأذلّ من فقع القاع ‏"‏‏.‏ وأصابته فاقعة من فواقع الدهر وهي بوائقه‏.‏ وتقول‏:‏ كلّ باقعه ممنوّ بفاقعه‏.‏ وصفّق الشراب فطفت عليه الفواقع والفقاقيع وهي النّفّاخات‏.‏ قال عديّ‏:‏ وطفا فوقها فقاقيع كاليا قوتِ حمر يثيرها التصفيق وفقّع أصابعه وفرقع‏.‏ ونهى ابن عباس عن
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR3.675 harf
الفَقْعُ والفِقْعُ، بالفتح والكسر: الأَبيض الرَّخْو من الكَمْأََ ة، وهو أَرْدَؤُها؛ قال الراعي: بِلادٌ يَبُزُّ الفَقْعُ فيها قِناعَه، كما ابْيَضَّ شَيْخٌ، من رِفاعةَ، أَجْلَحُ وجمع الفَقْعِ ، بالفتحِ فِقَعةٌ مثل جَبْءٍ وجِبَأَةٍ، وجمع الفِقْعِ، بالكسر، فِقَعَةٌ أَيضاً مثل قِرْدٍ وقِرَدةٍ. وفي حديث عاتكة قالت لابن جُرْموزٍ: يا ابن فَقْعِ القَرْدَدِ؛ قال ابن الأَثير: الفَقْعُ ضرْب من أَردَإِ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR261 harf
* ف ق ع * * الفُقُوعُ * مصدر قوله أصفر * فاقِقٌ * أي شديد الصفرة وقد * فَقَع * لونه من باب خضع ودخل وبقرة صفراء فاقع لونها أي لونها فاقع و * الفُقّضاعُ * شراب ذو زبد و * الفَقاقِيعُ * النفاخات التي ترتفع فوق الماء كالقوارير و * فقّعَ * أصابعه * تفقيعاً * فرقعها
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR4.785 harf
الفقع، بالفتح، ويكسر، عن ابن السكيت: ضرب من الكمأة، وقال أبو عبيد: هي البيضاء الرخوة من الكمأة، وهو أردؤها، قال الراعي: بلاد يبز الفقع فيهـا قـنـاعـه كما ابيض شيخ من رفاعة أجلح وفي حديث عاتكة قالت لابن جرموز: يا ابن فقع القردد قال ابن الأثير: الفقع: ضرب من أردإ الكمأة، والقردد: أرض مرتفعة إلى جنب وهدة. وقال أبو حنيفة: الفقع يطلع من الأرض، فيظهر أبيض،
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR9.807 harf
فَقَعَ 1 فَقَعَ ذ , aor. فَقَعَ and فَقُعَ , inf. n. فُقُوعٌ (S, O, K) and فَقْعٌ, (K,) said of the colour of a thing, (S, O,) It was intensely yellow: (S, O, K:) or its yellowness was free from admixture. (K, TA. [See also فَقْعٌ below.]) [And] فَقَعَ said of a skin, or hide, or a tanned, or red, skin or hide, (أَدِيم,) It was beautiful and clear [in colour]. (Ham p. 562.) -A2- فَقَعَ said of a
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.562 harf
فَقَعَ فَقَعَ A , U ( n. ac. فَقْع 1 , فُقُوْع 27 ), a. Was a deep yellow; was clear, bright. b. Died from heat. c. Crushed, overwhelmed ( misfortune ). d. [ coll. ], Broke, burst, split; died of vexation, mortification. e. Throve ( child ). f. Broke wind. فَقِعَ فَقِعَ A ( n. ac. فَقَع 4 ), a. Was a deep red. فَقَّعَ فَقَّعَ II , a. Snapped, cracked ( fingers ); burst (
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR13.830 harf
فقع فَقَعَ - يَفْقَعُ (فَقَعَ - يَفْقُعُ)- فَاقِع فَقَعَ - يَفْقَعُ (فَقَعَ - يَفْقُعُ) + اللون: يكون اللون صافياً شديد النصوع خالصاً من الشوائب: يزداد اللون فيُبْهِر، ويدخل في العين بشدة وتأثير وكثافة وغنى فَاقِع: اسم فاعل صفة مشبهة من " فَقَعَ - يَفْقَعُ ": صافياً شديد النصوع خالصاً من الشوائب واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " شدة اللون
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler9 mücavir (12 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. صفر

    1 ortak ayet · Sufar, safra kesesinden çıkan sarı sudur

  2. لون

    1 ortak ayet · Her çeşit renk demektir

  3. بقر

    1 ortak ayet · Sığır

  4. سرر

    1 ortak ayet · Serer üstüne oturulan kanepe türü divandır

  5. نظر

    1 ortak ayet · Korkuluk demektir

  6. دعو

    1 ortak ayet · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir

  7. بين

    1 ortak ayet · Beyn topraktaki yarık demektir

  8. ربب

    1 ortak ayet · Ribve, tümsek demektir

  9. قول

    1 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

Geçtiği ayetler(1)

  1. قَالُوا ادْعُ لَنَا رَبَّكَ يُبَيِّنْ لَنَا مَا لَوْنُهَا قَالَ إِنَّهُ يَقُولُ إِنَّهَا بَقَرَةٌ صَفْرَاءُ فَاقِعٌ لَوْنُهَا تَسُرُّ النَّاظِرِينَ

    KoyuDediler ki: Bizim için Rabbına dua et de onun ne renk olduğunu bize iyice açıklasın. O da: Rabbım diyor ki: O bakanları rahatlatacak sapsarı renkli bir inektir, demişti.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökفقع
YapıÜçlü kök
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerنصع, صفو, زهو
Zıt Kökكمد
Çekirdek Özet 1Basınçla patlayarak, kabarıp yüzeye çıkarak parıldama, netleşme ve arı biçimde açığa çıkma
Çekirdek Özet 2Rengin başka hiçbir ton veya leke barındırmayacak derecede arı, parlak, saf ve göz alıcı doruk noktası
Çekirdek Özet 3Belirsizliğin, karışıklığın ve matlığın tamamen giderilerek nesnenin ayırt edici niteliğinin tam açıklıkla tecelli etmesi
Kritik Hata RiskiSıfatı alelade veya koyu bir renk tonu sanıp arılık, parlaklık ve göz alıcı netlik boyutunu göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
فقYarılma, açılma, içte sıkışan şeyin dışarı fırlaması veya boşluk meydana gelmesi; nitekim فقد var olanın ayrılıp gitmesiyle oluşan boşluğu, فقر omurganın kırılarak yarılmasını ve derin yoksunluğu, فقه ise kapalılığın yarılarak mananın açığa çıkarılmasını ifade ederعBoğaz harfinin getirdiği derinlik ve tazyik hissiyle yarılma ve patlama eylemi kabarma, köpüklenme ve rengin dışa doğru göz alıcı bir parlaklıkla fışkırıp arınması boyutuna taşınmıştır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
فAğızAçılma, dışarıya üfleme, bir yarık veya açıklıktan dışa doğru fırlama hareketi
قUfuktaki güneş veya iğne deliğiIşığın yoğunlaşması, bir sınırdan geçerek odaklanma ve belirginleşme
عGözAçıkça görünme, algılanma, kaynağın bizzat tecelli etmesi ve nazarı celbetme
فقعAğızdan fışkıran basınçlı açıklık, ışığın odaklanması ve gözün doğrudan temaşa etmesiİçerideki rengin veya gazın bir kabarcık gibi aniden patlayarak yüzeye vurması ve gözü dolduracak derecede saf, parlak bir tecelliyle algılanması hareketini kurar

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamDüz arazide toprağı kabartıp aniden yüzeye çıkan, kökü ve tutunacak yeri bulunmayan, basılınca kolayca dağılan beyaz, gevşek yer mantarı (el-fak‘); ayrıca sıvının yüzeyinde basınçla kabarıp patlayan hava kabarcığı (el-fukkay‘a / el-fekâkî‘)
Cahiliye şiiri kullanımıNâbiğa ez-Zübyânî’nin Nu‘mân b. el-Münzir’i yererken zikrettiği beyit: حَدِّثُوني بَنِي الشَّقِيقَةِ ما يَمْ / نَعُ فَقْعاً بِقَرْقَرٍ أَنْ يَزُولا (Bana haber verin ey Şakîka oğulları! Düzlükteki köksüz ve zelil bir mantarın ezilip yok olmasını ne engelleyebilir?)
Erken Arapça kullanımSu veya şarabın yüzeyinde oluşan parıltılı kabarcıklar için Adî b. Zeyd’in tasviri (وطفا فوقها فقاقيع) ve parmak çıtlatma sesi ile aniden gelen felaketler (fevâkiu’d-dehr) için kullanımı

Kaynak Kitâbü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Arapça فقع kökü, Sami dil ailesinde patlama, çıtlama, kabarma ve dışa doğru fışkırma bildiren ses-yansımalı ve morfolojik bir çekirdeğe dayanır. Kökün İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarında doğrudan aynı üçlü harf dizilişiyle yaygın bir renk terimi olarak belirmesinden ziyade, kabarcık oluşturma, yarılma, çatlama ve ses çıkarma (İbranice p-k-’ / פקע "çatlamak, patlamak, kabuk kırmak") ekseninde soydaş kullanımları görülür. Arapçada ise bu fiziksel çatlama ve yüzeye fırlama eylemi, sıvının üstündeki parıldayan kabarcık (fukkâa) ve toprağı kabartıp çıkan açık renkli mantar (fak‘) üzerinden, rengin hiçbir tortu içermeksizin en duru, arı ve göz alıcı biçimde dışa vurması (fukû‘ / sarılıkta safiyet ve parlaklık) anlamına özelleşmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönÇatlama, patlama ve hava kabarcığından renk saflığına geçişKabarcığın patlaması ve parlak bir küre oluşturması gibi, rengin de matlıktan arınarak dışa vurup parlaması (asfaru fâki‘) anlamı gelişmiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice פקע (p-k-‘) "çatlamak, yarılmak, patlamak"Ortak Sami kökünün fiziksel ayrılma ve sesli patlama manası Arapçada hem akustik hem de görsel arılık ve tecelli boyutunu korumuşturGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiBelirgin dış soydaş tespit edilmediAfro-Asyatik ölçekte ses yansımalı patlama kökleriyle olası paralellikler dışında veri bulunamadıVeri bulunamadı

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
فقعAnlamlıKabarma, patlama, saf ve parlak renkKabarcığın patlaması, mantarın toprakta belirmesi ve rengin lekesiz parlamasıHedef kök; Kur'an'da geçer
فعقAnlamlıDağıtma, bozma, şiddetle vurmaRüzgarın veya atın yürüyüşünün tozu etrafa şiddetle savurmasıZıtlaşan hareket yönü; Kur'an'da geçmez
قفعAnlamlıBüzülme, toplanma, bükülmeSoğuktan veya kuruluktan uçların içe doğru kıvrılması ve çekilmesiHedef kökün dışa yayılma hareketine zıt büzülme; Kur'an'da geçmez
قعفAnlamlıKökünden söküp alma, süpürmeSuyun veya selin önüne kattığı her şeyi kökünden koparıp götürmesiAni koparma ve boşaltma; Kur'an'da geçmez
عفقAnlamlıAnsızın gelip gitme, yön değiştirmeBir yere aniden uğrayıp hemen ayrılma veya işi çarçabuk savsaklamaHızlı ve kesintili hareket; Kur'an'da geçmez
عقفAnlamlıEğrilme, çengelleşme, bükülmeDüz bir nesnenin ucunun kıvrılarak kanca halini almasıŞekilsel eğilme; Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
فقعMerkezRengin katıksız saflığı ve göz alıcı parlaklığıRengin başka hiçbir tona karışmaksızın, fışkıran bir durulukla göze çarpmasıSarı rengin en arı ve parlak doruk noktasıdır
نصعKomşuRenkte ve nesnede lekesizlik, berraklıkنصع daha ziyade beyazda ve genel berraklıkta kullanılır; فقع ise sarıdaki özgül arılığı ve göz alıcılığı anlatırLekesiz beyazlık ve katıksız arılık
صفوKomşuTortudan ve yabancı maddeden arınmaصفو bir karışımın içindeki bulanıklığın giderilmesini; فقع ise rengin kendi özünün ışıldayan doruğunu bildirirDurgun ve berrak hale gelme
زهوKomşuIşıltı, canlılık ve albenili parlaklıkزهو olgunlaşan meyvenin veya süsün parıltısını anlatırken فقع renk doygunluğunun tam saflığını gösterirCanlı ve alımlı görünüş
كمدZıtRengin kararması, solması, matlaşmasıكمد ışıltının kaybolup rengin boğulmasını ve sönmesini ifade ederek فقع kökünün tam zıddı olurDonuk, kederli ve solgun görünüm

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
Arapçaفقعناصع، شديد الصفرة خالصهاSarı rengin hiçbir yabancı ton içermeyen en arı, canlı ve parlak haliKesin
LatinceLuteus, vividusParlak sarı, canlıLuteus safran sarısını, vividus ise rengin canlılığını karşılar; köpüksü patlama nüansını vermezGüçlü
İngilizceVivid yellow, bright, unblemishedParlak ve arı sarıRengin canlılığını ve katıksızlığını karşılar; kelimenin tazyikli açılma kök anlamını taşımazGüçlü
AlmancaLeuchtend gelb, sattgelbParlak, göz alıcı sarıIşıldayan ve doygun sarıyı karşılar; tek başına kültürel arka planını içermezGüçlü
FransızcaJaune éclatant, vifGöz alıcı, ışıl ışıl sarıRengin göze çarpan şiddetini verir; Arapça terimdeki saflık nüansı kısmen dışarıda kalırGüçlü

Kaynak Lane’s Lexicon, Oxford Latin Dictionary.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
فاقِعٌRengin başka bir tona veya lekeye yer bırakmayacak biçimde son derece saf, parlak ve göz alıcı olmasıİsrailoğullarının kurban etmeleri emredilen ineğin niteliği; sarının bakanlara sevinç ve ferahlık veren arılığı (Bakara 2:69)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi emirlerin hikmeti ve teklifEmrin ayrıntıya boğulması sonucu vasıfların daralması ve imtihanın ağırlaşması bağlamıRengin tecelli ve nitelik bakımından müphemlikten mutlak belirliliğe geçişi
FıkıhKurban edilecek hayvanın vasıflarıHayvanın renginin, kusursuzluğunun ve belirlenen şartlara uygunluğunun ibadetin geçerliliğine etkisiKusursuz, lekesiz ve tek renk olma şartı
TefsirBakara kıssasındaki ineğin rengi ve etkisiAyetteki "bakanların içini açan / sevindiren" ifadesiyle rengin psikolojik ve görsel etkisi arasındaki bağGözü yormayan, aksine sürur ve neşe veren parlak sarılık
HadisNamaz adabı ve mekruhlarHadiste geçen "tashbîk" ve "tefkî‘u'l-esâbi‘" (parmakları birbirine geçirip çıtlatmak) yasağıParmak boğumlarından sesli ve patlamalı gaz çıkışı yapmanın mekruhluğu

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKurban ve adanma bilinciKusursuzluk ve safiyetŞüpheyi ve kusuru bertaraf etmeİbadete konu olan nesnenin alelade değil, en saf ve ayırt edici nitelikte olmasıKesin
İlmiOptik ve renk algısıDoygunluk ve spektral arılıkGörsel netliği azamiye çıkarmaRengin monokromatik saflığı ve göz reseptörlerinde en berrak uyarımı oluşturmasıGüçlü
SiyasiToplumsal temsil ve sembollerAçıklık ve şeffaflıkTereddüdü ortadan kaldıran netlikKamusal kararların ve simgelerin hiçbir gizli ajanda barındırmayacak kadar berrak olmasıMuhtemel
İktisadiMalın kalitesi ve piyasa değeriAyıpsızlık ve yüksek standartİhtilafı ve aldanmayı önlemeTicarete konu malın niteliğinin şüpheye yer bırakmayacak derecede açık ve kusursuz olmasıGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerDoygunluk (saturation) ve tek dalga boyu saflığıSpektrumda gürültüden (noise) veya beyaz ışık karışımından arınmış, tek bir dalga boyunda azami genliğe ulaşan elektromanyetik ışınım profiliGüçlü
Beşeri bilimlerPsikolojik ferahlık ve estetik tatminKarışık ve belirsiz uyaranların zihinde yarattığı yorgunluğun aksine, net ve duru bir görsel formun algılayıcıda sevinç ve rahatlama üretmesiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi sadece "koyu sarı" veya sıradan bir "ton" olarak tercüme edip kökün taşıdığı arılık, ışıltı ve sevinç verici parlaklık boyutunu göz ardı etmek
Kur'an içi daha geniş anlamRengin sadece pigment yoğunluğu değil, insanın ruhsal durumuna etki eden (tesurru’n-nâzirîn) saf, berrak ve ayırt edici bir tecelli olması
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyette istenen hayvanın niteliğinin rastgele bir renk koyuluğu sanılması ve İsrailoğullarının sürekli soru sorarak daralttığı ilahi çerçevenin estetik ve ayırt edici boyutunun anlaşılamaması

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın renkleri yalnızca fiziksel maddeler olarak değil, insan ruhunu etkileyen estetik ve psikolojik bir tecelli olarak ele aldığını gösterdiği için
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Bakara suresinde İsrailoğullarının kurban emri karşısındaki tavırlarını ve emrin vasıflarını bildiren kıssa ayetlerinde (Bakara 2:69)
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Sarı rengin daima solgunluk, hastalık ve zayıflık çağrıştırdığı yönündeki tek taraflı algıyı kırarak, arı sarının neşe, canlılık ve parlaklık kaynağı olduğunu ortaya koyar

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamSıvı yüzeyinde kabaran kabarcığın veya yer mantarının basınçla dışarı fırlaması, patlaması ve katıksız bir şekilde belirmesi.
  • Soyut anlamBir rengin ya da niteliğin, hiçbir karışım ve bulanıklık taşımaksızın kendi doruk noktasında parıldayarak gözü ve zihni doldurması.
  • Sistematik karşılıkBelirsizlik ve karmaşıklık perdesinin yırtılarak, nesnenin en saf ve kusursuz haliyle tecelli etmesi; algıda azami doyum.
  • LaTeX modeliC=lim⁡σ→0Iσ+ϵ
  • LaTeX açıklamasıFormülde C arı ve göz alıcı renk tecellisini (safiyeti), I ışık veya rengin özsel şiddetini, σ renge karışan yabancı tonları, bulanıklığı ve matlığı, ϵ ise sıfıra bölünmeyi engelleyen en küçük payı simgeler. σ sıfıra yaklaştıkça (karışım ve leke tamamen yok edildikçe), algılanan renk parlaklığı ve saflığı (C) mutlak doruğuna ulaşır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ف