فقع
ف - ق - ع
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 12 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Koyu
Notlarım
Sözlükler(12)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.904 harfباب العين و القاف والفاء
)ع ق ف، ع ف ق، ق ع ف، ق ف ع، ف ق ع( عقف: عَقَفْتُ الشَّيْءَ أعقِفُه عَقْفاً: أي عَطَفْتُه. والعُقّافةُ: خَشَبَةٌ في رأسِها حُجْنَةٌ يُمَدُّ بها الشيء كالمِحْجَن. وهو أعقَفُ وعَقْفاءُ: إذا كان فيه انحِناءٌ.
والأعْقَفُ: الفَقيرُ المُحتاجُ، ويجمع على عُقْفان، قال يزيد بن معاوية:
يا أيُّها الأعْقَفُ المُزْجي مَطِيَّتَه لا نِعْمةً تبْتَغي عندي ولا نَشَبا
والعَقْفاءُ من
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR612 harfالفقوعُ: مصدرُ قولك أصفر فاقِعٌ، أي شديد الصفرة. وقد فَقَعَ لونُه يَفْقَعُ ويَفْقُعُ فُقوعاً. وبقرةٌ صفراءُ فاقِعٌ لونها، أي لونها فاقِعٌ. والفاقِعَةُ: الداهيةُ. وفَواقِعُ الدهر: بَوائِقُهُ. والفُقَّاعُ: الذي يشرب. والفَقاقيعُ: النُفّاخاتُ التي ترتفع فوق الماء كالقوارير. والفَقْعُ: الحُصاصُ. وفَقَّعَ أصابعَه تَفْقيعاً: فَرْقَعَها. والفَقْعُ: ضربٌ من الكمأة، قال أبو عبيد: وهي البيضاء الرِخوة،
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR yok28.515 harfباب العين والقاف مع الفاء
عقف ، عفق ، قعف ، قفع ، فقع : مستعملات .
عقف : أبو العباس عن عمرو عن أبيه قال : قال النسّابة البكري : للنَّمل جدّان : فازرٌ وعُقْفان . ففازرٌ : جدّ السُّود . وعُقفان : جدّ الحُمر .
وأخبرني المنذريّ عن إبراهيم الحربيّ أنه قال : النمل ثلاثة أصناف : النمل ، والفازر ، والعُقيفان . قال : والعُقيفان الطويلة القوائم تكون في المقابر والخرابات . وأنشد :
سُلِّط الذرُّ فازراً
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR4.657 harf(باب الفاء والقاف وما يثلثهما)
(فقم) الفاء والقاف والميم أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على اعوجاج وقلة استقامة. من ذلك الأمْرُ الأفْقَمُ، هو الأعوج. والفَقَم: أن تتقدَّمَ الثَّنايا السُّفلى فلا تقَعَ عليها العُليا. وهذا هو أصل الباب: وزعم أبو بكر([1]) : أنَّ الفَقَم الامتلاء. يقال: أصاب من الماء حَتَّى فَقِمَ، هو أصل الباب. فإن كان هذا صحيحاً فهو أيضاً من قياسه.
(فقه) الفاء والقاف والهاء أصلٌ واحد صحيح، يدلُّ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR262 harf- يقال: أصفر فاقع: إذا كان صادق الصفرة، كقولهم: أسود حالك. قال تعالى: ﴿صفراء فاقع﴾ [البقرة/69]، والفقع: ضرب من الكمأة، وبه يشبه الذليل، فيقال: أذل من فقع بقاع (انظر: المجمل 3/703)، قال الخليل (العين 1/176) : سمي الفقاع لما يرتفع من زبده، وفقاقيع الماء تشبيها به.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR483 harfف ق ع
هو أصفر فاقع بيّن الفقوع وهو النّصوع.
ويقال: فقّعوا أديمكم أي حمّروه.
وحمامٌ فقيع: أبيض.
ويقال: " إنك لأذلّ من فقع القاع ".
وأصابته فاقعة من فواقع الدهر وهي بوائقه.
وتقول: كلّ باقعه ممنوّ بفاقعه.
وصفّق الشراب فطفت عليه الفواقع والفقاقيع وهي النّفّاخات.
قال عديّ: وطفا فوقها فقاقيع كاليا قوتِ حمر يثيرها التصفيق وفقّع أصابعه وفرقع.
ونهى ابن عباس عن
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR3.675 harfالفَقْعُ والفِقْعُ، بالفتح والكسر: الأَبيض الرَّخْو من الكَمْأََ ة، وهو أَرْدَؤُها؛ قال الراعي:
بِلادٌ يَبُزُّ الفَقْعُ فيها قِناعَه،
كما ابْيَضَّ شَيْخٌ، من رِفاعةَ، أَجْلَحُ
وجمع الفَقْعِ ، بالفتحِ فِقَعةٌ مثل جَبْءٍ وجِبَأَةٍ، وجمع الفِقْعِ، بالكسر، فِقَعَةٌ أَيضاً مثل قِرْدٍ وقِرَدةٍ. وفي حديث عاتكة قالت لابن جُرْموزٍ: يا ابن فَقْعِ القَرْدَدِ؛ قال ابن الأَثير: الفَقْعُ ضرْب من أَردَإِ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR261 harf* ف ق ع * * الفُقُوعُ * مصدر قوله أصفر * فاقِقٌ * أي شديد الصفرة وقد * فَقَع * لونه من باب خضع ودخل وبقرة صفراء فاقع لونها أي لونها فاقع و * الفُقّضاعُ * شراب ذو زبد و * الفَقاقِيعُ * النفاخات التي ترتفع فوق الماء كالقوارير و * فقّعَ * أصابعه * تفقيعاً * فرقعها
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR4.785 harfالفقع، بالفتح، ويكسر، عن ابن السكيت: ضرب من الكمأة، وقال أبو عبيد: هي البيضاء الرخوة من الكمأة، وهو أردؤها، قال الراعي:
بلاد يبز الفقع فيهـا قـنـاعـه كما ابيض شيخ من رفاعة أجلح وفي حديث عاتكة قالت لابن جرموز:
يا ابن فقع القردد قال ابن الأثير: الفقع: ضرب من أردإ الكمأة، والقردد: أرض مرتفعة إلى جنب وهدة. وقال أبو حنيفة: الفقع يطلع من الأرض، فيظهر أبيض،
الفقع، بالفتح، ويكسر، عن ابن السكيت: ضرب من الكمأة، وقال أبو عبيد: هي البيضاء الرخوة من الكمأة، وهو أردؤها، قال الراعي: بلاد يبز الفقع فيهـا قـنـاعـه كما ابيض شيخ من رفاعة أجلح وفي حديث عاتكة قالت لابن جرموز: يا ابن فقع القردد قال ابن الأثير: الفقع: ضرب من أردإ الكمأة، والقردد: أرض مرتفعة إلى جنب وهدة. وقال أبو حنيفة: الفقع يطلع من الأرض، فيظهر أبيض، وهو رديء، والجيد: ما حفر عنه واستخرج. وقال الليث: الفقع: كمء يخرج من أصل الإجرد، وهو نبت، قال: وهو من أردإ الكمأة وأسرعها فسادا. ج - على كلا الوجهين -: فقعة، كعنبة، مثل جبء وجبأة، وقرد وقردة، وأنشد أبو حنيفة:
ومن جني الأرض ما تأتي الرعاء به من ابن أوبر والمغرود والفـقـعة ويقال للذليل على وجه التشبيه: هو أذل من فقع بقرقرة، ويقال أيضا: هو فقع قرقر، لأنه لا يمتنع على من اجتناه، أو لأنه يوطأ بالأرجل، وتنجله الدواب بقوائمها، قال النابغة الذبياني يهجو النعمان بن المنذر: حدثوني بني الشقيقة ما يم نع فقعا بقرقر أن يزولا هكذا أنشده الجوهري. وفقع، كمنع: سرق، نقله الصاغاني، وأنشد لأبي حزام العكلي: ومن ثهتت به الأرطال حرسا ألا يا عسب فاقعة الشـريط ثهتت: دعت، والأرطال: الغلمان، وحرسا: دهرا. فقع فقعا: ضرط، وفي الصحاح: الفقع: الحصاص. قلت: ومنهم من خصه بالحمار. فقع لونه، كمنع ونصر فقعا وفقوعا: اشتدت صفرته، أو خلصت ونصعت. فقعت الفواقع، وهي بوائق الدهر، فلانا: أهلكته، جمع فاقعة. فقع الغلام فهو فاقع: ترعرع وتحرك. فقع الرجل: مات من الحر. يقال: أصفر فاقع، أو أحمر فاقع، وفقاعي، بالضم: مبالغة، أي شديدهما. قال اللحياني: أصفر فاقع وفقاعي. وقال غيره: أحمر فاقع وفقاعي: يخلط حمرته بياض، وقيل: هو الخالص الحمرة، وفي التنزيل: بقرة صفراء فاقع لونها أي شديد الصفرة. وقد فقع الرجل، كفرح: احمر لونه. أو كل ناصع اللون: فاقع، من بياض وغيره. عن اللحياني. ويقال: أصفر فاقع، وأبيض ناصع، وأحمر ناصع أيضا، وأحمر قانئ، قال لبيد، في الأصفر الفاقع: سدما قديما عهده بأنـيسـه من بين أصفر فاقع ودفان وقال برج بن مسهر الطائي في الأحمر الفاقع: تراها في الإناء لها حميا كميت مثل ما فقع الأديم وأبيض فقيع، كسكيت: شديد البياض. الفقيع، كسكيت أيضا: الأبيض من الحمام كالصقلاب من الناس، نقله الصاغاني عن الجاحظ، وهو غلط من الصاغاني في الضبط، والصواب فيه الفقيع، كأمير، واحدته فقيعة، قال: وهو جنس من الحمام أبيض، على التشبيه بضرب من الكمأة. الفقيع، كأمير: الأحمر، نقله الأزهري عن الجاحظ، وأنشد: فقيع يكاد دم الوجنتـين يبادر من وجهه الجلده وهو في نوادر أبي زيد: فقاع، كسحاب. والفاقعة: الداهية، والجمع: الفواقع، وتقول: كل باقعة ممنو بفاقعة. الفقاع، كرمان: هذا الذي يشرب، نقله الجوهري، وفي اللسان: شراب يتخذ من الشعير، قال الصاغاني: سمي به لما يرتفع في رأسه ويعلوه من الزبد. قال أبو حنيفة: الفقاع: نبات متفقع، إذا يبس صلب، فصار كأنه قرون، قال: هكذا ذكره بعض الرواة. والفقاقيع: نفاخات الماء التي ترتفع كالقوارير مستديرة، وكذلك ترتفع على الشراب عند المزج بالماء، الواحدة فقاعة، كرمانة، قال عدي بن زيد العبادي يصف الخمر: وطفت فوقها فقاقيع كالـيا قوت حمر يثيرها التصفيق
هذه رواية إبراهيم الحربي، ويروى: فواقع. وإنه لفقاع، كشداد: خبيث شديد، نقله الليث. ويقال للرجل الأحمر الشديد الحمرة، الذي في حمرته شرق من إغراب: فقاع، بالضم، كرباع، وهو قول ابن بزرج، أو بالفتح، كثمان، وهو قول أبي زيد في نوادره، أو كأمير، وهو قول الجاحظ، كما نقله الأزهري، بكل ذلك روي قول الشاعر الذي تقدم، ولا يخفى أن قوله: كأمير، تكرار، لأنه قد سبق له ذلك. والإفقاع: سوء الحال، وأفقع: افتقر، وفقر مفقع، كمحسن: مدقع، أي مجهود، وهو أسوأ ما يكون من الحال. والتفقيع: التشدق في الكلام، يقال: فقع الرجل، إذا تشدق، وجاء بكلام لا معنى له. تفقيع الأصابع: الفرقعة، يقال: فقع أصابعه تفقيعا، إذا غمز مفاصلها فأنقضت، وقد نهي عنه في الصلاة. التفقيع: أن تضرب الوردة، أي ورقة منها، فتديرها ثم تغمزها بإصبعك، وقيل: هو أن تضرب بالكف ، فتفقع وتصوت، إذا انشقت، فتسمع لها صوتا. التفقيع: تحمير الأديم، يقال: فقعوا أديمكم، أي حمروه. والمفقعة، كمحدثة: طائر أسود، أبيض أصل الذنب ينقر البعير. المفقع، كمعظم: الخف المخرطم، وفي حديث شريح: وعليهم خفاف لها فقع، أي خراطيم. وتفاقعت عيناه: ابيضتا، من قولهم: أبيض فقيع، قيل: انشقتا، من قولهم: انفقع: انشق، وقيل: رمصتا، وبكل ذلك فسر قول أم سلمة - رضي الله عنها - حين جاءتها امرأة مات زوجها، وقالت: أفأكتحل? فقالت: لا والله، لا آمرك بما نهى الله ورسوله عنه، وإن تفاقعت عيناك. ونبات متفقع: إذا يبس صلب، فصار كالقرون، ولا يخفى أنه تكرار، لأنه قد سبق له ذلك من قول أبي حنيفة. والأفقع: الشديد البياض، من الفقع، وهو شدة البياض، ج: فقع، بالضم، كأحمر وحمر. ومما يستدرك عليه: جمع الفقع، بالفتح، بمعنى الكمأة: أفقع، وفقوع، عن أبي حنيفة. وأبيض فقاعي، بالضم: خالص، ويقال للرجل الأحمر: فقاعي، وهكذا روي قول الشاعر الذي تقدم. وإنه لفقاع، كشداد: ضراط. وقد فقع به تفقيعا، وهو يفقع بمفقاع، إذا كان شديد الضراط. وتفقع الغلام: ترعرع، قال جرير: بني مالك إن الفرزدق لـم يزل يجر المخازي من لدن أن تفقعا ويقال: هذا أفقوع طرثوث، وغيره مما تنفقع عنه الأرض، أي تنشق. والفقاعي: نسبة إلى بيت الفقاع.
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR9.807 harfفَقَعَ
1 فَقَعَ ذ , aor. فَقَعَ and فَقُعَ , inf. n. فُقُوعٌ (S, O, K) and فَقْعٌ, (K,) said of the colour of a thing, (S, O,) It was intensely yellow: (S, O, K:) or its yellowness was free from admixture. (K, TA. [See also فَقْعٌ below.]) [And] فَقَعَ said of a skin, or hide, or a tanned, or red, skin or hide, (أَدِيم,) It was beautiful and clear [in colour]. (Ham p. 562.) -A2- فَقَعَ said of a
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.562 harfفَقَعَ
فَقَعَ A , U ( n. ac. فَقْع 1 , فُقُوْع 27 ),
a. Was a deep yellow; was clear, bright.
b. Died from heat.
c. Crushed, overwhelmed ( misfortune ).
d. [ coll. ], Broke, burst, split; died of vexation, mortification.
e. Throve ( child ).
f. Broke wind.
فَقِعَ
فَقِعَ A ( n. ac. فَقَع 4 ),
a. Was a deep red.
فَقَّعَ
فَقَّعَ II ,
a. Snapped, cracked ( fingers ); burst (
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR13.830 harfفقع
فَقَعَ - يَفْقَعُ (فَقَعَ - يَفْقُعُ)- فَاقِع
فَقَعَ - يَفْقَعُ (فَقَعَ - يَفْقُعُ) + اللون: يكون اللون صافياً شديد النصوع خالصاً من الشوائب: يزداد اللون فيُبْهِر، ويدخل في العين بشدة وتأثير وكثافة وغنى
فَاقِع: اسم فاعل صفة مشبهة من " فَقَعَ - يَفْقَعُ ": صافياً شديد النصوع خالصاً من الشوائب
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " شدة اللون
Sîgalar(1)
Mücavir kökler9 mücavir (12 toplam)
- صفر
1 ortak ayet · Sufar, safra kesesinden çıkan sarı sudur
- لون
1 ortak ayet · Her çeşit renk demektir
- بقر
1 ortak ayet · Sığır
- سرر
1 ortak ayet · Serer üstüne oturulan kanepe türü divandır
- نظر
1 ortak ayet · Korkuluk demektir
- دعو
1 ortak ayet · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
- بين
1 ortak ayet · Beyn topraktaki yarık demektir
- ربب
1 ortak ayet · Ribve, tümsek demektir
- قول
1 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
Geçtiği ayetler(1)
قَالُوا ادْعُ لَنَا رَبَّكَ يُبَيِّنْ لَنَا مَا لَوْنُهَا قَالَ إِنَّهُ يَقُولُ إِنَّهَا بَقَرَةٌ صَفْرَاءُ فَاقِعٌ لَوْنُهَا تَسُرُّ النَّاظِرِينَ
KoyuDediler ki: Bizim için Rabbına dua et de onun ne renk olduğunu bize iyice açıklasın. O da: Rabbım diyor ki: O bakanları rahatlatacak sapsarı renkli bir inektir, demişti.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | فقع |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | نصع, صفو, زهو |
| Zıt Kök | كمد |
| Çekirdek Özet 1 | Basınçla patlayarak, kabarıp yüzeye çıkarak parıldama, netleşme ve arı biçimde açığa çıkma |
| Çekirdek Özet 2 | Rengin başka hiçbir ton veya leke barındırmayacak derecede arı, parlak, saf ve göz alıcı doruk noktası |
| Çekirdek Özet 3 | Belirsizliğin, karışıklığın ve matlığın tamamen giderilerek nesnenin ayırt edici niteliğinin tam açıklıkla tecelli etmesi |
| Kritik Hata Riski | Sıfatı alelade veya koyu bir renk tonu sanıp arılık, parlaklık ve göz alıcı netlik boyutunu göz ardı etmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| فق | Yarılma, açılma, içte sıkışan şeyin dışarı fırlaması veya boşluk meydana gelmesi; nitekim فقد var olanın ayrılıp gitmesiyle oluşan boşluğu, فقر omurganın kırılarak yarılmasını ve derin yoksunluğu, فقه ise kapalılığın yarılarak mananın açığa çıkarılmasını ifade eder | ع | Boğaz harfinin getirdiği derinlik ve tazyik hissiyle yarılma ve patlama eylemi kabarma, köpüklenme ve rengin dışa doğru göz alıcı bir parlaklıkla fışkırıp arınması boyutuna taşınmıştır |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ف | Ağız | Açılma, dışarıya üfleme, bir yarık veya açıklıktan dışa doğru fırlama hareketi |
| ق | Ufuktaki güneş veya iğne deliği | Işığın yoğunlaşması, bir sınırdan geçerek odaklanma ve belirginleşme |
| ع | Göz | Açıkça görünme, algılanma, kaynağın bizzat tecelli etmesi ve nazarı celbetme |
| فقع | Ağızdan fışkıran basınçlı açıklık, ışığın odaklanması ve gözün doğrudan temaşa etmesi | İçerideki rengin veya gazın bir kabarcık gibi aniden patlayarak yüzeye vurması ve gözü dolduracak derecede saf, parlak bir tecelliyle algılanması hareketini kurar |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Düz arazide toprağı kabartıp aniden yüzeye çıkan, kökü ve tutunacak yeri bulunmayan, basılınca kolayca dağılan beyaz, gevşek yer mantarı (el-fak‘); ayrıca sıvının yüzeyinde basınçla kabarıp patlayan hava kabarcığı (el-fukkay‘a / el-fekâkî‘) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Nâbiğa ez-Zübyânî’nin Nu‘mân b. el-Münzir’i yererken zikrettiği beyit: حَدِّثُوني بَنِي الشَّقِيقَةِ ما يَمْ / نَعُ فَقْعاً بِقَرْقَرٍ أَنْ يَزُولا (Bana haber verin ey Şakîka oğulları! Düzlükteki köksüz ve zelil bir mantarın ezilip yok olmasını ne engelleyebilir?) |
| Erken Arapça kullanım | Su veya şarabın yüzeyinde oluşan parıltılı kabarcıklar için Adî b. Zeyd’in tasviri (وطفا فوقها فقاقيع) ve parmak çıtlatma sesi ile aniden gelen felaketler (fevâkiu’d-dehr) için kullanımı |
Kaynak Kitâbü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Arapça فقع kökü, Sami dil ailesinde patlama, çıtlama, kabarma ve dışa doğru fışkırma bildiren ses-yansımalı ve morfolojik bir çekirdeğe dayanır. Kökün İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarında doğrudan aynı üçlü harf dizilişiyle yaygın bir renk terimi olarak belirmesinden ziyade, kabarcık oluşturma, yarılma, çatlama ve ses çıkarma (İbranice p-k-’ / פקע "çatlamak, patlamak, kabuk kırmak") ekseninde soydaş kullanımları görülür. Arapçada ise bu fiziksel çatlama ve yüzeye fırlama eylemi, sıvının üstündeki parıldayan kabarcık (fukkâa) ve toprağı kabartıp çıkan açık renkli mantar (fak‘) üzerinden, rengin hiçbir tortu içermeksizin en duru, arı ve göz alıcı biçimde dışa vurması (fukû‘ / sarılıkta safiyet ve parlaklık) anlamına özelleşmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Çatlama, patlama ve hava kabarcığından renk saflığına geçiş | Kabarcığın patlaması ve parlak bir küre oluşturması gibi, rengin de matlıktan arınarak dışa vurup parlaması (asfaru fâki‘) anlamı gelişmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice פקע (p-k-‘) "çatlamak, yarılmak, patlamak" | Ortak Sami kökünün fiziksel ayrılma ve sesli patlama manası Arapçada hem akustik hem de görsel arılık ve tecelli boyutunu korumuştur | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Belirgin dış soydaş tespit edilmedi | Afro-Asyatik ölçekte ses yansımalı patlama kökleriyle olası paralellikler dışında veri bulunamadı | Veri bulunamadı |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| فقع | Anlamlı | Kabarma, patlama, saf ve parlak renk | Kabarcığın patlaması, mantarın toprakta belirmesi ve rengin lekesiz parlaması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| فعق | Anlamlı | Dağıtma, bozma, şiddetle vurma | Rüzgarın veya atın yürüyüşünün tozu etrafa şiddetle savurması | Zıtlaşan hareket yönü; Kur'an'da geçmez |
| قفع | Anlamlı | Büzülme, toplanma, bükülme | Soğuktan veya kuruluktan uçların içe doğru kıvrılması ve çekilmesi | Hedef kökün dışa yayılma hareketine zıt büzülme; Kur'an'da geçmez |
| قعف | Anlamlı | Kökünden söküp alma, süpürme | Suyun veya selin önüne kattığı her şeyi kökünden koparıp götürmesi | Ani koparma ve boşaltma; Kur'an'da geçmez |
| عفق | Anlamlı | Ansızın gelip gitme, yön değiştirme | Bir yere aniden uğrayıp hemen ayrılma veya işi çarçabuk savsaklama | Hızlı ve kesintili hareket; Kur'an'da geçmez |
| عقف | Anlamlı | Eğrilme, çengelleşme, bükülme | Düz bir nesnenin ucunun kıvrılarak kanca halini alması | Şekilsel eğilme; Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| فقع | Merkez | Rengin katıksız saflığı ve göz alıcı parlaklığı | Rengin başka hiçbir tona karışmaksızın, fışkıran bir durulukla göze çarpması | Sarı rengin en arı ve parlak doruk noktasıdır |
| نصع | Komşu | Renkte ve nesnede lekesizlik, berraklık | نصع daha ziyade beyazda ve genel berraklıkta kullanılır; فقع ise sarıdaki özgül arılığı ve göz alıcılığı anlatır | Lekesiz beyazlık ve katıksız arılık |
| صفو | Komşu | Tortudan ve yabancı maddeden arınma | صفو bir karışımın içindeki bulanıklığın giderilmesini; فقع ise rengin kendi özünün ışıldayan doruğunu bildirir | Durgun ve berrak hale gelme |
| زهو | Komşu | Işıltı, canlılık ve albenili parlaklık | زهو olgunlaşan meyvenin veya süsün parıltısını anlatırken فقع renk doygunluğunun tam saflığını gösterir | Canlı ve alımlı görünüş |
| كمد | Zıt | Rengin kararması, solması, matlaşması | كمد ışıltının kaybolup rengin boğulmasını ve sönmesini ifade ederek فقع kökünün tam zıddı olur | Donuk, kederli ve solgun görünüm |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | فقع | ناصع، شديد الصفرة خالصها | Sarı rengin hiçbir yabancı ton içermeyen en arı, canlı ve parlak hali | Kesin |
| Latince | Luteus, vividus | Parlak sarı, canlı | Luteus safran sarısını, vividus ise rengin canlılığını karşılar; köpüksü patlama nüansını vermez | Güçlü |
| İngilizce | Vivid yellow, bright, unblemished | Parlak ve arı sarı | Rengin canlılığını ve katıksızlığını karşılar; kelimenin tazyikli açılma kök anlamını taşımaz | Güçlü |
| Almanca | Leuchtend gelb, sattgelb | Parlak, göz alıcı sarı | Işıldayan ve doygun sarıyı karşılar; tek başına kültürel arka planını içermez | Güçlü |
| Fransızca | Jaune éclatant, vif | Göz alıcı, ışıl ışıl sarı | Rengin göze çarpan şiddetini verir; Arapça terimdeki saflık nüansı kısmen dışarıda kalır | Güçlü |
Kaynak Lane’s Lexicon, Oxford Latin Dictionary.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| فاقِعٌ | Rengin başka bir tona veya lekeye yer bırakmayacak biçimde son derece saf, parlak ve göz alıcı olması | İsrailoğullarının kurban etmeleri emredilen ineğin niteliği; sarının bakanlara sevinç ve ferahlık veren arılığı (Bakara 2:69) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi emirlerin hikmeti ve teklif | Emrin ayrıntıya boğulması sonucu vasıfların daralması ve imtihanın ağırlaşması bağlamı | Rengin tecelli ve nitelik bakımından müphemlikten mutlak belirliliğe geçişi |
| Fıkıh | Kurban edilecek hayvanın vasıfları | Hayvanın renginin, kusursuzluğunun ve belirlenen şartlara uygunluğunun ibadetin geçerliliğine etkisi | Kusursuz, lekesiz ve tek renk olma şartı |
| Tefsir | Bakara kıssasındaki ineğin rengi ve etkisi | Ayetteki "bakanların içini açan / sevindiren" ifadesiyle rengin psikolojik ve görsel etkisi arasındaki bağ | Gözü yormayan, aksine sürur ve neşe veren parlak sarılık |
| Hadis | Namaz adabı ve mekruhlar | Hadiste geçen "tashbîk" ve "tefkî‘u'l-esâbi‘" (parmakları birbirine geçirip çıtlatmak) yasağı | Parmak boğumlarından sesli ve patlamalı gaz çıkışı yapmanın mekruhluğu |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kurban ve adanma bilinci | Kusursuzluk ve safiyet | Şüpheyi ve kusuru bertaraf etme | İbadete konu olan nesnenin alelade değil, en saf ve ayırt edici nitelikte olması | Kesin |
| İlmi | Optik ve renk algısı | Doygunluk ve spektral arılık | Görsel netliği azamiye çıkarma | Rengin monokromatik saflığı ve göz reseptörlerinde en berrak uyarımı oluşturması | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal temsil ve semboller | Açıklık ve şeffaflık | Tereddüdü ortadan kaldıran netlik | Kamusal kararların ve simgelerin hiçbir gizli ajanda barındırmayacak kadar berrak olması | Muhtemel |
| İktisadi | Malın kalitesi ve piyasa değeri | Ayıpsızlık ve yüksek standart | İhtilafı ve aldanmayı önleme | Ticarete konu malın niteliğinin şüpheye yer bırakmayacak derecede açık ve kusursuz olması | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Doygunluk (saturation) ve tek dalga boyu saflığı | Spektrumda gürültüden (noise) veya beyaz ışık karışımından arınmış, tek bir dalga boyunda azami genliğe ulaşan elektromanyetik ışınım profili | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Psikolojik ferahlık ve estetik tatmin | Karışık ve belirsiz uyaranların zihinde yarattığı yorgunluğun aksine, net ve duru bir görsel formun algılayıcıda sevinç ve rahatlama üretmesi | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi sadece "koyu sarı" veya sıradan bir "ton" olarak tercüme edip kökün taşıdığı arılık, ışıltı ve sevinç verici parlaklık boyutunu göz ardı etmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Rengin sadece pigment yoğunluğu değil, insanın ruhsal durumuna etki eden (tesurru’n-nâzirîn) saf, berrak ve ayırt edici bir tecelli olması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayette istenen hayvanın niteliğinin rastgele bir renk koyuluğu sanılması ve İsrailoğullarının sürekli soru sorarak daralttığı ilahi çerçevenin estetik ve ayırt edici boyutunun anlaşılamaması |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın renkleri yalnızca fiziksel maddeler olarak değil, insan ruhunu etkileyen estetik ve psikolojik bir tecelli olarak ele aldığını gösterdiği için |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Bakara suresinde İsrailoğullarının kurban emri karşısındaki tavırlarını ve emrin vasıflarını bildiren kıssa ayetlerinde (Bakara 2:69) |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Sarı rengin daima solgunluk, hastalık ve zayıflık çağrıştırdığı yönündeki tek taraflı algıyı kırarak, arı sarının neşe, canlılık ve parlaklık kaynağı olduğunu ortaya koyar |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamSıvı yüzeyinde kabaran kabarcığın veya yer mantarının basınçla dışarı fırlaması, patlaması ve katıksız bir şekilde belirmesi.
- Soyut anlamBir rengin ya da niteliğin, hiçbir karışım ve bulanıklık taşımaksızın kendi doruk noktasında parıldayarak gözü ve zihni doldurması.
- Sistematik karşılıkBelirsizlik ve karmaşıklık perdesinin yırtılarak, nesnenin en saf ve kusursuz haliyle tecelli etmesi; algıda azami doyum.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde arı ve göz alıcı renk tecellisini (safiyeti), ışık veya rengin özsel şiddetini, renge karışan yabancı tonları, bulanıklığı ve matlığı, ise sıfıra bölünmeyi engelleyen en küçük payı simgeler. sıfıra yaklaştıkça (karışım ve leke tamamen yok edildikçe), algılanan renk parlaklığı ve saflığı () mutlak doruğuna ulaşır.