قثأ
ق - ث - أ
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 9 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Ve onun salatalığı
Bu sayfa şu yazımları da kapsar: قثء
Notlarım
Sözlükler(9)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR588 harfالقاف والثاء و"وايء" معهما
و ث ق، ق ث أ مستعملان وثق: وَثِقْتُ بفلان أثق به ثِقةً وأنا واثِقٌ به، وهو مَوْثُوقٌ به.
وفلان وفلانة وهم وهن ثِقَةٌ ويجمع على ثِقاتٍ للرجال والنساء.
والوَثيقُ: المحكم، وَثُقَ يَوْثُقُ وَثاقة.
وتقول: أَوْثَقْتُه إِيثاقاً ووَثاقاً.
والوِثاقُ: الحبل، ويجمع على وُثُقٍ مثل رباط وربط، وناقة وثَيقةٌ، وجمل وَثيقٌ.
والوَثيقةُ في الأمر: إحكامه والأخذ بالثِّقةِ، والجميع وَثائِقُ.
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR169 harfالقِثَّاءُ: الخِيار، الواحدة قثَّاءةٌ. والمَقْثَأَةُ والمَقْثُؤَةُ: موضع القِثَّاءِ. وأقْثأ القوم: كثُر عندهم القِثاء. أبو زيد: أقْثَأتِ الأرض، إذا كانت كثيرة القِثَّاء.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR129 harfق ث أ
أقثأت الأرض وأبطخت: كثرا فيها وهذه مقثأة فلان ومبطخته ومقاثيه ومباطخه.
وتقول: معه القّاء والقثد والبطيخ عنده رثد.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR289 harfالقِثَّاءُ والقُثَّاءُ، بكسر القاف وضمها، معروف، مدّتها همزة. وأَرض مَقثأَةٌ ومَقْثُؤَةٌ: كثيرة القِثَّاءِ. والمَقْثَأَةُ والمَقْثُؤَة: موضع القِثّاءِ. وقد أَقْثَأَتِ الأَرضُ إِذا كانت كثيرة القثّاءِ. وأَقْثَأَ القومُ: كَثُر عندهم القثّاءُ.
وفي الصحاح: القِثّاءُ: الخِيار، الواحدة قِثّاءة.
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR97 harf* ق ث أ * * القِثَّاءُ * الخيار الواحدة * قِثَّاءَةٌ * و * المَقْثَاةُ * و * المَقْثُؤَةُ * موضعه
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR444 harfالقثاء، بالكسر والضم م أي معروف، والكسر أكثر أو هو الخيار كذا في الصحاح، وفي المصباح: هو اسم جنس لما يقول له الناس الخيار والعجور والفقوس، وبعض الناس يطلقه على نوع يشبه الخيار، ويقال: هو أخف من الخيار، والواحدة قثاءة، انتهى. وقيل إن العجور كباره. وأقثأ المكان رباعيا: كثر به القثاء، عن أبي زيد، وأقثأ القوم: كثر عندهم القثاء، كذا في الصحاح والمقثأة بالفتح وتضم ثاؤه المثلثة، فيقال: مقثؤة: موضعه أي
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR1.083 harfاقثأت الأَرْضُ
4 اقثأت الأَرْضُ ذ , (AZ, S, O,) or اقثأ المَكَانُ, (K,) The land, or the place, abounded with the [species of cucumber called] قِثّآء. (AZ, S, O, K.) And اقثأ القَوْمُ The people had abundance of قثّآء. (S, O, K.)
قِثَّآءٌ
قِثَّآءٌ ذ (S, O, Msb, K) and قُثَّآءٌ, (O, Msb, K,) the former of which, with kesr, in the more common, (Msb, TA,) [A certain vegetable,] well-known: (K,
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR214 harfMadde başı: قثءقَثَأَ
قَثَأَ أَقْثَأَ IV ,
a. Abounded in cucumbers.
مَقْثَأَة
مَقْثَأَة [ 17t ] , مَقْثُؤَة [ 19t ] ,
a. Cucumber-field.
قُِثَّآء
قُِثَّآء
a. Cucumber.
مُقْتِي
مُقْتِي , مُقْثِي
a. [ coll. ], see supra.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR2.303 harfMadde başı: قثءقثء
قَثَأَ - يَقْثَأُ - قِثَّاء
قَثَأَ - يَقْثَأُ + النبت: ينمو على شكل قثاء أوخيار
قِثَاء: اسم نوع من ثمر النبات : القثة أو الخيار
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " نمو النبات بحسب شكل الثمرة " وهي:
عَدَسَ - يَعْدِسُ، عَنَبَ - يَعْنِبُ، تَانَ - يَتِينُ، قَثَأَ - يَقْثَأُ، طَلَحَ - يَطْلَحُ (طَلِح - يَطْلَحُ)، قَطَنَ - يَقْطُنُ
قثاء - وقثائها
Mücavir kökler35 mücavir (46 toplam)
- بصل
1 ortak ayet · Soğan demektir
- بقل
1 ortak ayet · Bakla
- عدس
1 ortak ayet · Ve onun mercimeği
- فوم
1 ortak ayet · Ve onun sarmısağı
- مصر
1 ortak ayet · Büyük şehir demektir
- هبط
1 ortak ayet · İnin
- بوأ
1 ortak ayet · Bve bye’den dönüşmüştür
- غضب
1 ortak ayet · Kızgınlık
- ذلل
1 ortak ayet · Zeyl etek denektir
- نبت
1 ortak ayet · Bitki
- عصي
1 ortak ayet · İsyan eder
- بدل
1 ortak ayet · Bedr dolunay demektir
Geçtiği ayetler(1)
… رَبَّكَ يُخْرِجْ لَنَا مِمَّا تُنْبِتُ الْأَرْضُ مِنْ بَقْلِهَا وَقِثَّائِهَا وَفُومِهَا وَعَدَسِهَا وَبَصَلِهَا قَالَ أَتَسْتَبْدِلُونَ الَّذِي هُوَ أَدْنَى …
Ve onun salatalığıHani; siz, Ey Musa, biz bir çeşit yemeğe elbette dayanamayız. Rabbına dua et de bizim için yerde yetişen samısak, sebze, acur, mercimek ve soğan bitirsin, demiştiniz, Musa da; siz bayağı olan şeyle hayırlı olanı değiştirmek mi istiyorsunuz? Öyleyse bir şehre inin, istediğiniz şeyler vardır, demişti. Onların üstüne horluk ve yoksulluk vuruldu. Allah’ın gazabına uğradılar, şüphesiz ki bu; Allah’ın âyetlerini inkâr ettiklerinden, peygamberlerini de haksız yere öldürdüklerindendi. Bu, isyan ettiklerinden, aşırı gider olduklarındandı.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | قثأ |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Hemzeli |
| Bağlamsal Yakın Kökler | بقل, فوم, عدس |
| Zıt Kök | جدب |
| Çekirdek Özet 1 | Kabakgillerden bol sulu, çabuk tükenen acur ve hıyar cinsi bostan sebzesi |
| Çekirdek Özet 2 | İsrâiloğulları'nın çölde ilahi lütuf yerine arzuladığı geçici ve yerleşik tarım mahsulü |
| Çekirdek Özet 3 | Yüce hedeflerden vazgeçip gündelik, bedensel ve süfli alışkanlıklara yönelişin simgesi |
| Kritik Hata Riski | Kelimeyi yalnızca botanik tür sanıp, temsil ettiği zihniyet ve ahlaki gerilemeyi gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| قث | Toplanma, gevşek dokulu birikim, yığma ve topraktan çekip çıkarma; nitekim قثد (hıyar cinsi) ve قثث (biriktirip çekmek) köklerinde de bu fiziksel hareket görülür | أ | Anlamı tarlada yayılan, içi sulu ve gevşek hacim kazanan belirli bir bostan sebzesine (acur/hıyar) ve onun tarımsal üretimine özelleştirmiştir |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Belirli bir hacim içinde toplanma, sınırları belirgin gövde oluşturma |
| ث | İşaret, sınır (ت ikizi üzerinden türetme, pelteklik yoğunluğu); çatallanma, dağılma | Gövdenin toprağa yayılarak çatallanması ve lifli gevşek yapı |
| أ | Öküz başı; güç, öncülük, başlangıç, dışa vurum | Topraktan kuvvetle fışkırma, dolgunlaşarak görünür hale gelme |
| قثأ | Toprak üzerinde sürgün verip sınırları dolgun, sulu ve gevşek bir gövde halinde dışa vuran tarımsal bitki |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Acur, hıyar ve benzeri bostan sebzesi; bu sebzenin bolca yetiştiği tarlaya مَقْثَأَة denmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Veri bulunamadı |
| Erken Arapça kullanım | Klasik dönemde toprakta yetiştirilen bostan sebzeleri için kullanılmış; bolluk bildirmek üzere أرض مقثأة (acuru ve hıyarı bol arazi) tabiri yaygınlaşmıştır. Asās al-Balāgha'da karpuz ve benzeri bostan ürünleriyle eşleştirilerek zikredilmiştir |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, el-Müfredât, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Arapça قثأ kökü, Sami dillerinin ziraat ve sebze adlandırmalarında köklü ve ortak bir geçmişe sahiptir. İbranicede Mısır'daki tarım ürünlerini anlatan qishshu'im (קִשֻּׁאִים) kelimesiyle doğrudan soydaştır. Aramice ve Süryanicede qīthā veya qūthāyā biçiminde sebze ve acur karşılığı olarak yer alır. Doğu Sami kolunda Akadcada qiššû (salatalık, kabakgil sebzesi) biçiminde belgelenmiştir. Bu ortak leksikal katman, kelimenin Bereketli Hilal ve Nil havzasındaki yerleşik tarım kültürünün ortak bir mirası olduğunu ve göçebe hayatın dışındaki yerleşik tarla mahsullerini adlandırmada kullanıldığını göstermektedir.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, The Foreign Vocabulary of the Qur’an.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bostan sebzesi (acur/hıyar) ve مقثأة (bostan tarlası) türevleri | Tarlada yetişen sulu, gevşek kabakgilleri ifade eden isim kökü | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice קִשֻּׁאִים (qishshu'im), Süryanice qīthā, Akadca qiššû | Ortak Sami ziraat leksikonuna ait kadim sebze adı | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin bir Afro-Asyatik dışı ilişki tespit edilmedi | Güçlü |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Jeffery.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| قثأ | Anlamlı | Acur, hıyar | Kabakgillerden sulu ve gevşek bostan sebzesi | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| قأث | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel |
| ثقأ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel |
| ثأق | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel |
| أقث | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel |
| أثق | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| قثأ | Merkez | Tarımsal bostan mahsulü (acur/hıyar) | Kabakgillerden, çabuk bozulan, bol sulu, taze tarla sebzesi | Hedef kök |
| بقل | Komşu | Toprak mahsulleri, otsu bitkiler | قثأ belirli bir bostan türü iken, بقل gövdesi odunsu olmayan tüm yeşillikleri kapsar | Otsu sebzeler |
| فوم | Komşu | Hububat veya sarımsak | قثأ sulu sebze iken, فوم taneli tahıl veya kokulu soğangildir | Toprak besini |
| عدس | Komşu | Bakliyat cinsi | قثأ yaş ve sulu bostan ürünü iken, عدس kurutulup saklanan taneli bakliyattır | Depolanabilir gıda |
| جدب | Zıt | Kuraklık, çoraklık | قثأ bol sulu bostan ürününü temsil ederken, جدب toprağın susuz ve mahsulden yoksun kalmasıdır | Zıt anlam |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | قثأ | Acur, hıyar, bostan sebzesi | Kabakgillerden sulu, gevşek dokulu sebze | Kesin |
| Latince | Cucumis flexuosus, cucumis | Acur, hıyar | Botanik cinsini karşılar; kültürel ve teolojik çağrışımı taşımaz | Güçlü |
| İngilizce | Cucumber, snake cucumber, chate melon | Hıyar, tüylü acur | Biyolojik türü karşılar; metindeki nostaljik arzu bağlamını tek başına vermez | Güçlü |
| Almanca | Gurke, Schlangengurke | Hıyar, yılan acuru | Somut tarımsal nesneyi karşılar; kıssadaki sembolizmi içermez | Güçlü |
| Fransızca | Concombre, concombre arménien | Hıyar, Ermeni hıyarı / acur | Yalnızca botanik karşılığı verir | Güçlü |
Kaynak Oxford Arabic-English Dictionary, Perseus Digital Library, Wehr.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| قِثَّاء (İsim) | Acur, hıyar (bostan sebzesi) | İsrâiloğulları'nın çöldeki ilahi lütuflara (menn ve selvâ) kanaat etmeyip Hz. Mûsâ'dan Mısır'da alıştıkları toprak mahsullerini istemeleri bağlamında tekil/cins isim kullanımı; Bakara 2:61 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Nimet hiyerarşisi ve şükür | İlahi ikramın terk edilip süfli dünya nimetlerinin talep edilmesinin nankörlük ve irade zafiyeti sayılması | Yüce olanı değersiz olanla değişme tercihi |
| Fıkıh | Ziraat ve zekât hükümleri | Acur ve yaş sebzelerin zekâta tâbi olup olmadığı, çabuk bozulan gıdaların zekât matrahındaki yeri | Yaş bostan ürünlerinin hukuki ve iktisadi statüsü |
| Tefsir | Kıssa ve toplumsal psikoloji tahlili | İsrâiloğulları'nın kölelik psikolojisinden kurtulamayıp hürriyet ve keramet yerine Mısır'ın mutfak kültürünü özlemesi | Alışkanlıkların ahlaki ideallerin önüne geçmesi |
| Hadis | Beslenme ve Tıbb-ı Nebevî | Hz. Peygamber'in acur veya hıyarı yaş hurma ile birlikte tüketerek bedensel dengeyi gözetmesi rivayetleri | Gıda tüketiminde denge ve mizaç uyumu |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Nimet hiyerarşisi | Değerce aşağı olan dünya nimeti | İmtihan unsuru | İlahi ve manevi olan üstün lütfun, bedensel rızıkla takas edilemeyeceğini gösterir | Kesin |
| İlmi | Ziraat ve botanik | Kabakgillerden sulu sebze | Biyolojik besin | Toprağın su döngüsüyle ürettiği, kısa ömürlü, serinletici tarla ürünüdür | Kesin |
| Siyasi | Toplum psikolojisi ve kölelik | Kölelik konforu ve alışkanlığı | Hürriyet iradesini aşındırma | Hürriyetin zorluğuna katlanamayanların efendi sofrasına duyduğu nostaljiyi simgeler | Güçlü |
| İktisadi | Tüketim ekonomisi | Gündelik, çabuk tükenen tüketim malı | Cari tüketim ihtiyacı | Depolanamayan, anlık tüketilen emek-yoğun tarımsal üretimin nesnesi | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Yüksek entropili, çabuk sönümlenen enerji formu | Acur depolanamayan, hızla bozulan ve düşük enerji yoğunluğuna sahip bir maddedir; korunumlu potansiyel enerjinin tersine açık sistemde hızla dağılır | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kısa vadeli faydacılık ve psikolojik gerileme (regresyon) | Zorlu bir özgürleşme sürecinde olan birey ya da toplumların, yüksek hedeflerin belirsizliği yerine geçmişin bilindik ve konforlu bağımlılıklarına sığınması | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi sadece sıradan bir botanik terim veya mutfak malzemesi olarak görüp ayetteki tarihsel ve teolojik sembolizmini dışarıda bırakmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da قثأ, ilahi lütuf ve hürriyet karşısında nefsin arzuladığı geçici, değersiz ve bağımlılık üreten alışkanlıkların bir metaforudur |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayette yerilen tutumun sebzenin kendisi olduğu zannına kapılmak; asıl eleştirilen şeyin yüce gayeleri süfli arzulara feda eden bilinç kaybı olduğunu fark edememek |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İnsan psikolojisinin yüksek gayelerden gündelik konfora nasıl kayabildiğini somut bir tüketim nesnesi üzerinden gösterdiği için önemlidir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İsrâiloğulları'nın çöl tecrübesini, ilahi lütuflara nankörlüklerini ve zillet psikolojisini anlatan ayet grubunda (Bakara 2:61) belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yeryüzü nimetlerinin mutlak olarak yerilmediğini, kınamanın üstün bir gaye varken daha aşağısını tercih etme zaafına yönelik olduğunu göstererek yanlış bir zahitlik algısını düzeltir |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamKabakgiller familyasına ait, tarlada yetiştirilen, bol sulu, gevşek dokulu ve çabuk bozulan acur veya hıyar sebzesi.
- Soyut anlamZahmetli ve yüksek idealler uğruna katlanılması gereken hürriyet süreci yerine, geçmişin bağımlı ama konforlu gündelik haz ve alışkanlıklarına rücu etme eğilimi.
- Sistematik karşılıkNimet hiyerarşisinde üstün ve kerim olanın terk edilip, cari ve süfli olanın tercih edilmesi sürecindeki ahlaki ve ontolojik değer kaybı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklaması
sembolü ilahi lütfu, manevi kerameti ve hürriyeti; sembolü ise قثأ ile temsil edilen geçici, bedensel ve süfli toprak mahsullerini temsil eder. fonksiyonu ontolojik ve ahlaki değer düzeyini () gösterir. operatörü bilinçli tercihi ve değişimi () ifade eder. Sonuçtaki eşitsizliği ise toplumun manevi derecesinde, şerefinde ve nihai refahında ortaya çıkan mutlak gerilemeyi modeller.