قعر

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ق-ع-ر1 sîga, 4 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.قعرنخلمُنْقَعِرٍنزعأنس

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 4

▶ Ağı aç (3B)

قعر

ق - ع - ر

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 13 sözlük

Ağaç söküldükten sonra ortaya çıkan çukur demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Ağaç söküldükten sonra ortaya çıkan çukur demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR11.030 harf
باب العين و القاف والراء )ع ق ر، ع ر ق، ق ع ر، ق رع، ر ع ق، ر ق ع مستعملات( عقر: العَقْرُ: كالجَرْح. سَرْجٌ مِعْقر وكَلْبٌ عَقُورٌ يَعْقِرُ النَّاس. وعَقَرْتُ الفَرَسَ: كَشَفُْ قوائمَهُ بالسَّيْف، وفرس عَقِيرٌ معقورٌ وكذلك يُفْعَلُ بالنَّاقة فإذا سَقَطَتْ نَحَرَها مُسْتَمْكِناً منها. وكل عَقِيرِ مَعْقُور، وجمعه عَقُرْى، قال لبيد: لمّا رأى لُبَدَ النُّسورِ تَطَـيَرَتُ رَفَعَ القَوَادِمَ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR378 harf
قعْرُ البئر وغيرها: عُمقها. وقدحٌ قَعْرانُ، أي مُقَعَّرٌ. وقصعةٌ قَعيرَةٌ. وقَعَرْتُ الشجرةَ قَعْراً: قلعتها من أصلها، فانْقَعَرَتْ. الكسائي: قَعَرْتُ البئرَ، أي نزلت حتَّى انتهيت إلى قَعْرِها، وكذلك الإناء إذا شربتَ ما فيه حتَّى انتهيْتَ إلى قَعْرِهِ. قال: وأقْعَرْتُ البئرَ: جعلت لها قَعْراً. والتَقْعيرُ: التعميقُ. والتَقْعيرُ في الكلام: التشدقُ فيه. والتَقَعُّرُ: التعمُّقُ.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok29.860 harf
باب العين والقاف مع الراء عقر ، عرق ، قرع ، قعر ، رقع ، رعق : مستعملات عقر : أبو عبيد عن أبي عبيدة : العاقر العظيم من الرمل . وعنه عن الأصمعيّ : العاقر من الرمال : الرَّملة التي لا تنبِتُ شيئاً . وقال ابن شُمَيل : يقال ناقة عقير وجملٌ عَقير . قال : والعَقْر لا يكون إلاّ في القوائم . عَقَره ، إذا قطع قائمةً من قوائمه . وقال الله في قصّة ثمود : ( صَاحِبَهُمْ فَتَعَاطَى ) ( القَمَر : 29 ) ، أي
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR6.323 harf
(باب القاف والعين وما يثلثهما) (قعل) القاف والعين واللام ثلاثُ كلماتٍ غيرِ متجانسةٍ ولا قياسَ لها. فالأولى القُعَال: ما تناثَر من نَور العِنَب. والثانية: القَواعل: رؤوس الجبال، واحدتُها قاعلة. والثالثة القَعْوَلَى: مِشيةٌ يَسفِي ماشِيها التُّرابَ بصُدور قدمَيه. (قعم) القاف والعين والميم كلماتٌ لا ترْجِع إلى قياسٍ واحد، لكنَّها متباينة. يقولون: أُقْعِم الرّجلُ، إذا أصابَه داءٌ فقتَلَه.
Maddenin bağlantısı

(باب القاف والعين وما يثلثهما) (قعل) القاف والعين واللام ثلاثُ كلماتٍ غيرِ متجانسةٍ ولا قياسَ لها. فالأولى القُعَال: ما تناثَر من نَور العِنَب. والثانية: القَواعل: رؤوس الجبال، واحدتُها قاعلة. والثالثة القَعْوَلَى: مِشيةٌ يَسفِي ماشِيها التُّرابَ بصُدور قدمَيه. (قعم) القاف والعين والميم كلماتٌ لا ترْجِع إلى قياسٍ واحد، لكنَّها متباينة. يقولون: أُقْعِم الرّجلُ، إذا أصابَه داءٌ فقتَلَه. وأقْعَمَتْه الحيّة. والقَعَم: مَيَلٌ في الأنف. ويقال إنَّ القَعَم في الأَليتينِ: ارتفاعُهما، لا تكونان مُسترخِيتين. ويقولون: القَيعَم: السِّنَّور. (قعن) القاف والعين والنون ليس فيه إلاَّ قُعَين: قبيلةٌ من العرب. (قعو) القاف والعين والحرف المعتل فيه كلماتٌ لا قياسَ لها. يقولون: قَعَا الفحلُ النّاقةَ قُعُوَّاً([1]). والقَعْو: خشبتانِ في البَكْرةِ فيهما المِحْور([2]).*قال: مَقذوفةٍ بدَخيسِ اللّحمِ بازِلُها *** له صريفٌ صَرِيفَُ القَعْوِ بالمَسدِ([3])وأقْعَى الرَّجلُ في مَجلِسه، إذا تسانَدَ كما يُقعِي الكلِب. ونُهِيَ عن الإقعاء في الصلاة. وذكر ابنُ دُريد: امرأةٌ قعواء: دقيقةُ السّاقَين([4]). (قعث) القاف والعين والثاء أُصَيلٌ يدلُّ على كثرة. يقولون: القَعِيث: المطر الكثير، والسَّيْب([5]) الكثير، وأقْعَثَ له العطيَّة: أجزلَهَا. (قعد) القاف والعين والدال أصلٌ مطّرِدٌ منقاسٌ لا يُخلِف، وهو يُضاهِي الجلُوسَ وإن كان يُتكلَّمُ في مواضعَ لا يتكلَّم فيها بالجُلوس. يقال: قَعَد الرَّجلُ يقعُد قعوداً. والقَعْدة: المرَّة الواحدة. والقِعدة: الحالُ حسنةً أو قبيحة في القعود. ورجلٌ ضُجَعةٌ قُعَدة: كثيرُ القعودِ والاضطجاع. والقَعِيدة: قَعِيدة الرَّجُل: امرأتُه. قال: لكنْ قعيدةُ بيتها مجفوةٌ *** بادٍ جناجنُ صدرِها وبها جَنَا([6])وامرأة قاعدةٌ، إن أردتَ القعود، وقاعدٌ عن الحيض والأزواج، والجمع قواعد. قال الله تعالى: ﴿وَالقَوَاعِدُ مِنَ النِّسَاءِ اللاَّتِي لا يَرْجُونَ نِكَاحاً﴾ [النور 60]. والمقْعَدات: الضَّفادع([7]). والقُعْدُد: اللّئيم، وزِيدَ في بنائه لقعوده عن المكارم. وأمَّا القُعْدَد والقُعدُد فهو أقربُ القوم إلى الأب الأكبر. وفلانٌ أقْعَدُ نَسَباً، إذا كان أقربَ إلى الأب الأكبر، وقياسُهُ صحيحٌ لأنَّه قاعد مع الأب الأكبر. والقَعيد من الوحش: ما يأتيك من ورائك، وهو خِلافُ النَّطيح مُستقبِلك. والقَعَد: القَومُ لا ديوانَ لهم، فكأنَّهم أُقعِدُوا عن الغَزْو. والثَّدي المُقْعَد على النّهد: النّاهد، كأنّه أُقْعِد في ذلك المكان. وذو القَعْدة: شهرٌ كانت العربُ تَقعُد فيه عن الأسفار([8]). والقُعْدة: الدَّابّة تُقتَعَد للرُّكوب خاصة. والقَعُود من الإبل كذلك. ويقال القَعِيدة: الغِرارة، لأنَّها تُملأُ وتُقعَد. والقَعِيد: الجرادُ الذي لم يَستو جناحُه. وقواعد البيت: آساسُه. وقواعد الهَوْدَج: خشباتٌ أربع مُعترِضاتٌ في أسفله. والإقعادُ والقُعَاد: داء يأخذ الإبلَ في أوراكها فيُمِيلها إلى الأرض. والمُقْعَدة من الآبار: التي أُقعِدَتْ فلم يُنْتَهَ بها إلى الماء وتُرِكَت. والمُقْعَد: فَرْخُ النَّسر. وقَعَدَتِ الرَّخَمة، إذا جَثَمت. والمَقاعِد: موضع قُعودِ النّاسِ في أسواقهم. والقُعُدات: السُّروج والرِّحال. فأمَّا قولهم: قَعِيدَكَ الله، وقَعْدَكَ الله، في معنى القَسَم.......…([9]). (قعر) القاف والعين والراء أصلٌ صحيحٌ واحد، يدلُّ على هَزْمٍ في الشّيء ذاهبٍ سُفْلاً. يقال: هذا قَعر البئر، وقَعر الإناء، وهذه قصعةٌ قَعِيرةٌ. وقَعَّر الرّجلُ في كلامه: شَدَّق. وامرأة قَعِرة: نعتُ سَوءٍ في الجِماع. وانقَعَرت الشّجرة من أرومتِها: انقلعَتْ.(قعز) القاف والعين والزاء ليس فيه إلا طريفةُ ابن دريد([10])، قال: قَعَزْتُ الإناءَ: ملأتُه. وقَعَزْتُ في الماء: عبَبْتُ. (قعس) القاف والعين والسين أصلٌ صحيح يدلُّ على ثباتٍ وقوّة، ويتوسَّعون في ذلك على معنى الاستعارة، فيقال للرّجل المنيع العزيز: أَقْعَس، وللغليظ العُنق قَوْعَس. [و] الأقعسانِ: جبلان طويلان. وليلٌ أقعَسُ، أي طويلٌ ثابت، كأنه لا يكاد يَبْرَح. والإقعاس: الغِنى والإكثار. وعِزّةٌ قَعساء: ثابتةٌ لا تزول أبداً. [قال]: * وعزّةٌ قَعساءُ لَن تُناصَى([11]) * والعزُّ الأقعس في المذكَّر. ومما حُمِل على هذا: القَعَس: دُخولُ العنقِ في الصّدر حتَّى يَصير خلافَ الحَدَب، لأنَّ صدرَهُ كأنَّه يرتفع. يقال: تقاعَسَ تقاعُساً، واقعَنْسَسَ اقعنساساً. قال: بئسَ مُقامُ الشّيخِ أمرِسْ أمرِسِ *** إمَّا على قَعْوٍ وإمَّا اقعَنْسِسِ([12])(قعش) القاف والعين والشين أُصَيلٌ يدلُّ على انحناء في شَيء. يقال قَعشْتُ رأسَ الخشبة كيما([13]) تُعطَف إليك*. وقَعَشت الشّيءَ: جمعتُه. وهو ذلك القياس، لأنَّك تَعطِفُ بعضَه على بعض، وتَقَعْوَشَ الرّجلُ، إذا انحنَى. وكذلك الجِذع. والقُعُوشُ: مراكب النساء، الواحد قَعْشٌ. (قعص) القاف والعين والصاد أصلٌ صحيح يدلُّ على داءٍ يدعو إلى الموت. يقال: ضربَه فأقْعَصَه: أي قَتَله مكانَه. والقَعَصْ: الموت الوَحيّ. ومات فلانٌ قَعَْصا. والقُعَاص: داءٌ يأخذ في الصَّدر كأنَّه يكسِر العنُق، يقال قُعِصت فهي مقعوصة. (قعض) القاف والعين والضاد كلمةٌ تدلُّ على عَطْف شيءٍ وحَنْيِه. من ذلك القَعْض: عطفُك رأسَ الخشبة، كما تُعطَف عروش الكَرْم. وهو قولُه: * أطرَ الصَّناعَين [العريشَ] القَعْضا([14]) * (قعط) القاف والعين والطاء أصلٌ صحيح يدلُّ على شَدِّ شيء، وعلى شِدَّة في شيء. من ذلك الاقتِعاط، وهو شدُّ العِصابة والعمامة. يقال: اقتعطتُ العمامةَ، وذلك أن يشدَّها برأسه ولا يجعلَها تحتَ حنكِه. وفي الحديث: "أمَرَ بالتلحِّي ونَهَى عن الاقتعاط". ويقولون: القَعَط([15]): الغضب وشدّة الصياح. والقَعْط: الضِّيق. يقال: قَعّط على غريمه: ضَيَّق. ومما شذَّ عن هذا القَعْط: الشاء الكثير([16]). (قعف) القاف والعين والفاء أصلٌ صحيح يدلُّ على اجتراف([17]) شيءٍ وأخْذِهِ أجمع. من ذلك القَعْف، وهو شدة الوطء واجتراف التّرابِ بالقوائم. والقاعف: المطر الشديد يَجْرُف وجهَ الأرض. وسيلٌ قُعَافٌ، مثل الجُراف. وقَعَفْتُ النّخلةَ، إذا قلعتَها من أصلها. والقَعْف: اشتِفافُكَ ما في الإناء أجْمَعَ. --------------ـــ ([1]) وفي المجمل: "قعوا، وربما قالوا قعوا، حكاهما الخليل. وأنكر بعضهم القعو -يعني بفتح القاف- وكان يقول: هو القعو". ([2]) وكذا في اللسان. وفي المجمل: "والمحور يكون بينهما". ([3]) للنابغة الذبياني في ديوانه 18 واللسان (قذف، دخس، قعا). ([4]) وكذا في المجمل عن الجمهرة. وفي الجمهرة (3: 134): "دقيقة الفخذين". ([5]) السيب: العطاء. وفي الأصل: "السبب" صوابه في المجمل. ([6]) البيت للأسعر الجعفي في الأصمعيات ص1 ليبسك، واللسان (قعد) والرواية فيهما: "بيتنا" و "ولها غنى". ([7]) جاءت في قول الشماخ: توجسن واستيقن أن ليس حاضراً *** على الماء إلا المقعدات القوافز ([8]) وفي المجمل: "عن الغزو". وفي اللسان: "عن الغزو والميرة وطلب الكلأ". ([9]) بياض في الأصل. ([10]) الجمهرة (2: 6). ([11]) كذا ضبط في المجمل. وضبط في اللسان بنصب "عزة قعساء". وقبله في اللسان (نصا): * قلال مجد فرعت أصاصاً * ([12]) أنشده في اللسان (مرس) وإصلاح المنطق 95، 220 ومجالس ثعلب 256 وشرح الحماسة للمرزوقي 1725. ([13]) في الأصل : "كما". وفي المجمل: "والقعش: عطفك رأس الخشبة إليك". ([14]) لرؤبة. والتكملة من ديوانه 80 والمجمل واللسان (قعض). ([15]) كذا ضبط في الأصل والمجمل، وضبط في القاموس بإسكان العين. ([16]) ورد هذا المعنى في القاموس ولم يرد في اللسان. ([17]) في الأصل: "احتراف" في هذا الموضع وتاليه، تحريف.

ـ

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR385 harf
- قعر الشيء: نهاية أسفله. وقوله: ﴿كأنهم أعجاز نخل منقعر﴾ [القمر/20] أي: ذاهب في قعر الأرض. وقال بعضهم: انقعرت الشجرة: انقلعت من قعرها، وقيل: معنى انقعرت: ذهبت في قعر الأرض، وإنما أراد تعالى أن هؤلاء اجتثوا كما اجتث النخل الذاهب في قعر الأرض، فلم يبق لهم رسم ولا أثر، وقصعة قعيرة: لها قعر، وقعر فلان في كلامه: إذا أخرج الكلام من قعر حلقه، وهذا كما يقال: شدق في كلامه: إذا أخرجه من شدقه.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR699 harf
ق ع ر بئر قعيرة وقد قعرت وقعرتها‏:‏ نزلت فيها حتى انتهيت إلى قعرها وأقعرها حافرها وقعّرها‏:‏ عمّقها‏.‏ ومن المجاز‏:‏ قصعة قعيرة‏.‏ وقعرت الشجرة‏:‏ قلعتها من قعرها أي من أصلها فانقعرت ‏"‏ أعجاز نخل منقعر ‏"‏ وقعرت الإناء‏:‏ شربت ما فيه حتى انتهيت إلى قعره‏.‏ قال عبيد الله بن أيوب العنبريّ‏:‏ وأصبحت مثل القدح في قعر جعبة نضيّاً لقًى قد طال فيها قلاقله لا ريش عليه من نضاه إذا سلبه‏.‏ وعن بعض
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR2.914 harf
قَعْرُ كل شيء: أَقصاه، وجمعه قُعُور. وقَعَر البئرَ وغيرها: عَمَّقَها ونهر قَعِيرٌ: بعيد القَعْرِ، وكذلك بئر قَعِيرة وقَعِير، وقد قَعُرَتْ قَعارةً. وقصعة قَعيرة: كذلك. وقَعَر البئرَ يَقْعَرُها قَعْراً: انتهى إِلى قَعْرها، وكذلك الإِناء إِذا شَرِبْتَ جميع ما فيه حتى تَنْتَهي إِلى قَعْره. وقَعَر الثريدةَ: أَكلها من قَعْرها. وأَقْعَر البئرَ: جعل لها قَعْراً. وقال ابن الأَعرابي: قَعَر البئرَ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR125 harf
* ق ع ر * * قَعْرُ * البئر وغيرها عمقها و * قَعَرْتُ * الشجرة قلعتها من أصلها فانقعرت قلت ومنه قوله تعالى ﴿اعجاز نخل منقعر﴾
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR3.535 harf
قعر كل شيء: أقصاه، ج قعور. وقعر البئر، وغيرها: عمقها. والقعير، كأمير: النهر البعيد القعر، كالقعور، أي كصبور، هكذا في سائر النسخ، ولم يذكره أحد من أئمة اللغة، والصواب أنه كتنور، يقال: بئر قعور: بعيدة القعر، كما سيأتي في آخر كلام المصنف أيضا. وأما القعور، كصبور بمعنى القعير، فلم يتعرض له أحد، وليس له سلف فيه. وقد قعرت، ككرم، قعارة بالفتح. وقصعة قعيرة، كذلك. وقعر البئر، كمنع، يقعرها قعرا: انتهى إلى
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR6.175 harf
قَعُرَتِ البِئْرُ 1 قَعُرَتِ البِئْرُ ذ , aor. قَعُرَ , inf. n. قَعَارَةٌ, The well was deep; had a deep bottom. (S, K. *) -A2- قَعَرَ البِئْرَ, (S, K,) aor. قَعَرَ , inf. n. قَعْرٌ, (TA,) He reached the bottom of the well; (K;) he descended the well until he reached the bottom of it: (S:) or the same verb; (IAar, K;) or ↓ قَعَّرَهَا, (A,) inf. n. تَقْعِيرٌ; (S;) and ↓ أَقْعَرَهَا; (A;) he made
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.608 harf
قَعَرَ قَعَرَ A ( n. ac. قَعْر 1 ), a. Dug deep; went to the bottom of; fathomed ( well ). b. Emptied, drained ( cup ). c. Ate up. d. Uprooted; cut down ( tree ); threw down, felled. قَعُرَ قَعُرَ U ( n. ac. قَعَاْرَة 22t ), a. Was deep. قَعَّرَ قَعَّرَ II , a. Hollowed out, excavated; deepened. b. [ Fī ], Was guttural, thick in ( speech ). أَقْعَرَ أَقْعَرَ IV , a. see II (a) .
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR11.388 harf
قعر قَعُرَ - يَقْعُرُ (قَعَرَ - يَقْعَرُ) - انْقَعَرَ - يَنْقَعِرُ قَعُرَ - يَقْعُرُ (قَعَرَ - يَقْعَرُ) + الكائن أو الشيء: يكون فيه حفرة على شكل تجويف، كما في الأرض (قعر البئر) أو في شيء، كعجز شجرة أو إناء (قعر الإناء) قَعَرَ - يَقْعَرُ +كائن + شيئاً: يجعل له قعراً انْقَعَرَ - يَنْقَعِرُ: على وزن " انفعل " من " قَعُرَ - يَقْعُرُ ": فعل
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler4 mücavir (5 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. نخل

    1 ortak ayet · Hurma ağacıdır

  2. نزع

    1 ortak ayet · Gerilmiş yay demektir

  3. عجز

    1 ortak ayet · Belin at tarafıdır

  4. أنس

    1 ortak ayet · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir

Geçtiği ayetler(1)

  1. تَنْزِعُ النَّاسَ كَأَنَّهُمْ أَعْجَازُ نَخْلٍ مُنْقَعِرٍ

    Kökünden sökülenİnsanları, sökülmüş hurma kütükleri gibi koparıp yere seriyordu.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökقعر
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerقلع, جثث, عمق
Zıt Kökشرف
Çekirdek Özet 1Bir şeyin en alt tabanı, derin kuyu veya kap dibi; nesnenin kökünden sökülüp ardında çukur bırakması
Çekirdek Özet 2İlahi azap karşısında varlıkların dayandıkları zeminle birlikte kökten sökülüp devrilmesi
Çekirdek Özet 3Ontolojik zemin kaybı, temelsizleşme ve en derin dayanağın iptal edilmesi
Kritik Hata RiskiSökülmenin yüzeysel bir devrilme sanılarak, kökün taban çukurunu açıkta bırakacak derinlik boyutunun gözden kaçırılması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
قعAşağı inme, zemine çökme ve tabana oturma hareketi; قعد kökünde aşağı doğru oturup hareketsiz kalma, قعس kökünde göğsü öne çıkarıp sırtı içe çekerek çukurlaştırma ve قعز kökünde kabı dibine varıncaya dek doldurma örneklerinde görüldüğü üzere dikey düzlemde dibe doğru çöküş ve oyulma çekirdeğidir.رHarfin temsil ettiği uç, süreklilik ve baş boyutu çekirdeğe eklenerek, çökme hareketini nihai bir dip tabanına, kuyunun en alt sınırına ve ağacın toprağa çakıldığı kök çukuruna ulaştırmış; böylece kökün sökülmesiyle o dip boşluğun açığa çıkması anlamı sabitlenmiştir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
قUfuktaki güneş, iğne deliğiYoğunlaşma, sınır çekme, odaklanma ve alt merkeze doğru toplanma hareketi
عGözDerinlik, iç kaynak, boşluk ve gizli tabanı görme/açığa çıkarma
رİnsan başıUç, tepe, süreklilik ve nihai sınır çizgisi
قعرOdaklanmış bir hareketin derinliğe doğru inerek nesnenin ulaştığı en dip sınıra ve kök tabanına yerleşmesi; o tabanın sökülmesiyle gizli çukurun bütünüyle ortaya çıkması hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir kuyunun veya kabın en dip noktası, derin çukuru; toprağa gömülü ağacın kökünün oturduğu dip taban ve bu ağacın köküyle birlikte sökülüp çukurunun açığa çıkmasıdır.
Cahiliye şiiri kullanımıCahiliye dönemi çöl ve vaha tasvirlerinde su kuyularının dibine ulaşılamayacak kadar derin olduğunu anlatmak üzere kuyunun en dip tabanı için kullanılmıştır.
Erken Arapça kullanımErken dönem şairlerinden Ubeydullah b. Eyyûb el-Anberî, içinde tükenmiş ve tüyü yolunmuş okun kaldığı ok kılıfının en dibini tasvir ederken kökün kap dibi anlamını işlemiştir.

Kaynak Esâsü’l-Belâga, Lisânü’l-Arab, Kitâbü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Arapça قعر kökü, Batı Sami dillerinde derin çukur, taban ve çanak gibi iç bükey derinlik bildiren nesnelerle doğrudan akrabadır. İbranicede qa'ar (קָעַר) fiili "çukurlaşmak, derinleşmek, oyulmak", türevi olan qe'ara (קְעָרָה) ise "derin çanak, kâse" anlamındadır. Süryanicede q'ar fiili "derinleşti, oyuk açıldı" manasını taşırken, q'arto derin kap ve çukuru ifade eder. Bu dilsel katmanda ortak semantik matris, yüzeyden aşağıya doğru inen ve bir tabanla sonlanan oyukluktur. Arapçada bu kök, kuyu ve kapların dibini (قَعْر) ifade ettiği gibi, ağacın kök tabanından bütünüyle sökülüp ardında çukur bırakmasını (اِنْقِعَار) karşılayarak fiziksel bir şiddet ve yerinden edilme boyutu kazanmıştır.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, HALOT, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönKuyu dibi, kap tabanı ve ağacın kök oyuğundan sökülmesiDikey derinliğin ulaştığı son nokta ve o noktadaki varlığın kökünden çıkarılması tek bir asıldırKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice קער (çukurlaşmak), Süryanice ܩܥܪ (oyulmak, derinleşmek)Batı Sami dillerinde kap tabanı, derin kâse ve çukur alanında fonetik ve semantik tam örtüşmeKesin
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfroasyatik ailenin diğer kollarında güvenilir doğrudan soydaş biçim tespit edilmediMuhtemel

Kaynak HALOT, Payne Smith, Gesenius, Lisânü’l-Arab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
قعرAnlamlıDip, çukur, kökten sökülmeBir şeyin en alt tabanı ve oradan koparılışıHedef kök; Kur'an'da geçer
قرعAnlamlıVurma, çarpma, kellikSert bir cismin yüzeye çarpması veya başın tüysüz kalmasıKur'an'da geçer; sert temas ve yüzeyin soyulması
عقرAnlamlıYaralama, boğazlama, kısırlıkVarlığın can damarını kesme, soyunu kurutmaKur'an'da geçer; temelden kesip felç etme boyutuyla yakın
عرقAnlamlıDamar, kök, terBedendeki damarlar, ağacın derindeki kökleri ve sızıntıKur'an'da geçmez; derindeki bağ unsuru
رقعAnlamlıYamama, yarığı kapamaAçılan bir deliği veya yırtığı parça koyarak onarmaKur'an'da geçmez; boşluğu kapatma yönüyle zıt hareket
رعقAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bağımsız anlamlı kullanımı tespit edilmemiştir

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
قعرMerkezDip, taban, kök çukuruEn dip noktayı ve oradan sökülüp çukurun açıkta kalmasını bildirirVarlığın oturduğu nihai taban
قلعKomşuYerinden söküp çıkarmaقلع genel olarak yerinden sökmeyi anlatırken, قعر sökülen yerin dip oyuğunu açıkta bırakacak derinliği hedeflerMekanik sökülme
جثثKomşuGövdeyi kökünden ayırmaجثث kökün zemin üstündeki bağlantısını kesip koparmayı, قعر ise tabanın bütünüyle çıkmasını vurgularGövdesel kopuş
عمقKomşuDikey derinlik ve uzaklıkعمق mesafenin sonsuzluğunu ve uzaklığını, قعر ise o derinliğin bizzat dayandığı son tabanı anlatırDikey boyut
شرفZıtYükseklik, tepe, yücelikVarlığın tabana çökmeyip yukarı doğru yükselmesi ve belirginleşmesidirZirve ve tepe noktası

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaقعرDip, derin taban, kökten sökülmeFiziksel derinliğin ulaştığı nihai tabanı ve oradan koparılmayı tam karşılarKesin
LatinceFundus / EradicoTaban / Kökünden sökmekFundus zemin ve dip boyutunu, eradico ise kökten sökmeyi karşılar; iki anlamı tek kökte vermezGüçlü
İngilizceBottom / UprootedDip zemin / Kökünden sökülmüşKur'an'daki sîga için uprooted kelimesi yerinden edilmeyi, bottom ise çukuru verirKesin
AlmancaGrund / EntwurzeltTaban, zemin / Kökünden sökülmüşGrund kavramı hem fiziki hem mantıki zemini, entwurzelt ise kökten koparılışı karşılarGüçlü
FransızcaFond / DéracinéDip / Kökünden koparılmışDéraciné bitkinin topraktan çıkarılışını, fond ise kuyu veya kabın en dibini anlatırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Lane’s Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
مُنْقَعِرٍKökünden sökülmüş, dip çukuru açıkta kalmışHelak edilen Âd kavminin azametli cüsselerine rağmen fırtınayla köklerinden sökülen koca hurma kütüklerine benzetilmesi bağlamı (Kamer 54:20)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamVarlıkların zemin dayanağı ve ilahi cezaŞirke ve zulme dayalı güçlerin ontolojik bir dayanaklarının bulunmadığı, ilahi irade karşısında tabandan yok edilişiTemelsizlik ve mutlak helak
FıkıhVeri bulunamadıDoğrudan bir fıkhi hükme veya teknik ıstılaha mesnet teşkil etmemiştirVeri bulunamadı
TefsirKıssa anlatımı ve tasvir belagatiKamer 54:20 ayetindeki hurma kütüklerinin sadece devrilmeyip köklerinin oturduğu çukurdan fırlatılışının semantiğiSarsıcı ve dehşetli sökülüş tasviri
HadisAhlaki tutum ve sözde tekellüfKonuşurken ağzın en dibinden ve boğazdan zorlayarak tumturaklı laflar etmenin (التَّقَعُّر في الكلام) yerilmesiYapmacıklık ve aşırıya kaçma

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVahiy ve inanç temeliKökten kopuşZemin kaybıVahyin ontolojik zemininden kopan fert ve toplumların boşlukta kalarak devrilmesiKesin
İlmiEpistemolojik dayanakDerin temelMuhkemleştirmeBilginin sığ zanlardan arınıp meselenin en dip noktasına ve kesin deliline ulaştırılmasıGüçlü
SiyasiMeşruiyet ve iktidar gücüTaban çöküşüDevrilmeAdalet ve rıza tabanını kaybeden tiranlıkların kaba kuvvetlerine rağmen kökünden sökülmesiGüçlü
İktisadiÜretim ve sermaye tabanıReel zeminSağlamlaşmaSpekülatif ve sanal varlıkların aksine iktisadi yapının reel üretim tabanına yerleşmesiMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerPotansiyel kuyu tabanı (yerçekimsel çöküş)Fizikte bir sistemin en kararlı dip enerji seviyesine inmesi veya merkezkaç etkisiyle nesnenin taban yuvasından fırlatılarak boşluk bırakmasıGüçlü
Beşeri bilimlerSosyolojik anomi ve köksüzleşmeBir toplumun tarihsel, ahlaki ve hukuki bağlarından koparak altının boşalması ve ilk krizde zemininden devrilmesiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiAyette geçen kelimenin yalnızca "kırılıp yere düşmüş" veya "devrilmiş" şeklinde alelade bir yıkılış olarak algılanması
Kur'an içi daha geniş anlamAğacın sadece gövdesinden kırılması değil, toprağa kenetlendiği kök çukurunun ardında derin bir boşluk bırakacak şekilde bütünüyle yerinden koparılmasıdır
Yanlış anlamanın doğuracağı hataÂd kavminin kibrine ve fiziksel azametine denk gelen ilahi azabın şiddeti anlaşılamaz; ayetin sunduğu derin sökülme ve köksüzlük metaforu yüzeyselleşir

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'da tek bir ayette yer almasına rağmen, ilahi azabın tabiatını ve zalim toplumların sahte güç vehimlerinin nasıl bir anda temelinden söküldüğünü en somut fiziksel tabloyla gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Geçmiş kavimlerin helakini, özellikle Âd kavminin şiddetli bir kasırga ile kökünden sökülüşünü bildiren inzar ayetlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Yeryüzünde debdebe, iri cüsseler ve muhkem binalar kurarak kendilerini yıkılmaz zanneden güç odaklarının, zeminleri ilahi yasa tarafından boşaltıldığında hiçbir direnç gösteremeyeceklerini bildirir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamKuyu ve kabın en alt dip noktası, derin çukur; ağacın toprağa saplandığı kök yuvasından bütünüyle çıkarılıp o çukurun açıkta bırakılması.
  • Soyut anlamBir yapının, varlığın veya iddianın ontolojik zemininden, meşruiyet dayanağından ve beslendiği tabandan bütünüyle koparılıp temelsiz bırakılması.
  • Sistematik karşılıkSisteme uygulanan harici kuvvetin taban tutunma direncini aşmasıyla, varlığın zeminle olan tüm bağlarının koparak geride boşluk bırakması.
  • LaTeX modeliF>R  ⟹  S∖T→∅∧U(z0)=0
  • LaTeX açıklamasıModelde F harici yıkıcı kuvveti (ilahi azap ve fırtına), R ise varlığın zemine tutunma direncini temsil eder. Harici kuvvet tutunma direncini aştığında (F>R), sistemin (S) taban ve kök yuvası (T) ile olan bağı sıfırlanır (S∖T→∅); neticede taban potansiyeli ve denge noktası (U(z0)) ortadan kalkarak mutlak bir zemin kaybı ve çöküş gerçekleşir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ق