قعر
ق - ع - ر
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 13 sözlük
Ağaç söküldükten sonra ortaya çıkan çukur demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Ağaç söküldükten sonra ortaya çıkan çukur demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR11.030 harfباب العين و القاف والراء
)ع ق ر، ع ر ق، ق ع ر، ق رع، ر ع ق، ر ق ع مستعملات( عقر: العَقْرُ: كالجَرْح. سَرْجٌ مِعْقر وكَلْبٌ عَقُورٌ يَعْقِرُ النَّاس. وعَقَرْتُ الفَرَسَ: كَشَفُْ قوائمَهُ بالسَّيْف، وفرس عَقِيرٌ معقورٌ وكذلك يُفْعَلُ بالنَّاقة فإذا سَقَطَتْ نَحَرَها مُسْتَمْكِناً منها. وكل عَقِيرِ مَعْقُور، وجمعه عَقُرْى، قال لبيد:
لمّا رأى لُبَدَ النُّسورِ تَطَـيَرَتُ رَفَعَ القَوَادِمَ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR378 harfقعْرُ البئر وغيرها: عُمقها. وقدحٌ قَعْرانُ، أي مُقَعَّرٌ. وقصعةٌ قَعيرَةٌ. وقَعَرْتُ الشجرةَ قَعْراً: قلعتها من أصلها، فانْقَعَرَتْ. الكسائي: قَعَرْتُ البئرَ، أي نزلت حتَّى انتهيت إلى قَعْرِها، وكذلك الإناء إذا شربتَ ما فيه حتَّى انتهيْتَ إلى قَعْرِهِ. قال: وأقْعَرْتُ البئرَ: جعلت لها قَعْراً. والتَقْعيرُ: التعميقُ. والتَقْعيرُ في الكلام: التشدقُ فيه. والتَقَعُّرُ: التعمُّقُ.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR yok29.860 harfباب العين والقاف مع الراء
عقر ، عرق ، قرع ، قعر ، رقع ، رعق : مستعملات
عقر : أبو عبيد عن أبي عبيدة : العاقر العظيم من الرمل . وعنه عن الأصمعيّ : العاقر من الرمال : الرَّملة التي لا تنبِتُ شيئاً .
وقال ابن شُمَيل : يقال ناقة عقير وجملٌ عَقير . قال : والعَقْر لا يكون إلاّ في القوائم . عَقَره ، إذا قطع قائمةً من قوائمه .
وقال الله في قصّة ثمود : ( صَاحِبَهُمْ فَتَعَاطَى ) ( القَمَر : 29 ) ، أي
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR6.323 harf(باب القاف والعين وما يثلثهما)
(قعل) القاف والعين واللام ثلاثُ كلماتٍ غيرِ متجانسةٍ ولا قياسَ لها.
فالأولى القُعَال: ما تناثَر من نَور العِنَب. والثانية: القَواعل: رؤوس الجبال، واحدتُها قاعلة. والثالثة القَعْوَلَى: مِشيةٌ يَسفِي ماشِيها التُّرابَ بصُدور قدمَيه.
(قعم) القاف والعين والميم كلماتٌ لا ترْجِع إلى قياسٍ واحد، لكنَّها متباينة. يقولون: أُقْعِم الرّجلُ، إذا أصابَه داءٌ فقتَلَه.
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR385 harf- قعر الشيء: نهاية أسفله. وقوله: ﴿كأنهم أعجاز نخل منقعر﴾ [القمر/20] أي: ذاهب في قعر الأرض. وقال بعضهم: انقعرت الشجرة: انقلعت من قعرها، وقيل: معنى انقعرت: ذهبت في قعر الأرض، وإنما أراد تعالى أن هؤلاء اجتثوا كما اجتث النخل الذاهب في قعر الأرض، فلم يبق لهم رسم ولا أثر، وقصعة قعيرة: لها قعر، وقعر فلان في كلامه: إذا أخرج الكلام من قعر حلقه، وهذا كما يقال: شدق في كلامه: إذا أخرجه من شدقه.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR699 harfق ع ر
بئر قعيرة وقد قعرت وقعرتها: نزلت فيها حتى انتهيت إلى قعرها وأقعرها حافرها وقعّرها: عمّقها.
ومن المجاز: قصعة قعيرة.
وقعرت الشجرة: قلعتها من قعرها أي من أصلها فانقعرت " أعجاز نخل منقعر " وقعرت الإناء: شربت ما فيه حتى انتهيت إلى قعره.
قال عبيد الله بن أيوب العنبريّ: وأصبحت مثل القدح في قعر جعبة نضيّاً لقًى قد طال فيها قلاقله لا ريش عليه من نضاه إذا سلبه.
وعن بعض
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR2.914 harfقَعْرُ كل شيء: أَقصاه، وجمعه قُعُور. وقَعَر البئرَ وغيرها: عَمَّقَها ونهر قَعِيرٌ: بعيد القَعْرِ، وكذلك بئر قَعِيرة وقَعِير، وقد قَعُرَتْ قَعارةً. وقصعة قَعيرة: كذلك. وقَعَر البئرَ يَقْعَرُها قَعْراً: انتهى إِلى قَعْرها، وكذلك الإِناء إِذا شَرِبْتَ جميع ما فيه حتى تَنْتَهي إِلى قَعْره. وقَعَر الثريدةَ: أَكلها من قَعْرها. وأَقْعَر البئرَ: جعل لها قَعْراً. وقال ابن الأَعرابي: قَعَر البئرَ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR125 harf* ق ع ر * * قَعْرُ * البئر وغيرها عمقها و * قَعَرْتُ * الشجرة قلعتها من أصلها فانقعرت قلت ومنه قوله تعالى ﴿اعجاز نخل منقعر﴾
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR3.535 harfقعر كل شيء: أقصاه، ج قعور. وقعر البئر، وغيرها: عمقها. والقعير، كأمير: النهر البعيد القعر، كالقعور، أي كصبور، هكذا في سائر النسخ، ولم يذكره أحد من أئمة اللغة، والصواب أنه كتنور، يقال: بئر قعور: بعيدة القعر، كما سيأتي في آخر كلام المصنف أيضا. وأما القعور، كصبور بمعنى القعير، فلم يتعرض له أحد، وليس له سلف فيه. وقد قعرت، ككرم، قعارة بالفتح. وقصعة قعيرة، كذلك. وقعر البئر، كمنع، يقعرها قعرا: انتهى إلى
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR6.175 harfقَعُرَتِ البِئْرُ
1 قَعُرَتِ البِئْرُ ذ , aor. قَعُرَ , inf. n. قَعَارَةٌ, The well was deep; had a deep bottom. (S, K. *) -A2- قَعَرَ البِئْرَ, (S, K,) aor. قَعَرَ , inf. n. قَعْرٌ, (TA,) He reached the bottom of the well; (K;) he descended the well until he reached the bottom of it: (S:) or the same verb; (IAar, K;) or ↓ قَعَّرَهَا, (A,) inf. n. تَقْعِيرٌ; (S;) and ↓ أَقْعَرَهَا; (A;) he made
قَعُرَتِ البِئْرُ 1 قَعُرَتِ البِئْرُ ذ , aor. قَعُرَ , inf. n. قَعَارَةٌ, The well was deep; had a deep bottom. (S, K. *) -A2- قَعَرَ البِئْرَ, (S, K,) aor. قَعَرَ , inf. n. قَعْرٌ, (TA,) He reached the bottom of the well; (K;) he descended the well until he reached the bottom of it: (S:) or the same verb; (IAar, K;) or ↓ قَعَّرَهَا, (A,) inf. n. تَقْعِيرٌ; (S;) and ↓ أَقْعَرَهَا; (A;) he made the well deep. (IAar, S, * A, K.) ― -b2- قَعَرَ الاـِنَآءَ, (S, K,) or ↓ تقعّرهُ, (A,) (tropical:) He drank what was in the vessel, (S, A. K,) or all that was in the vessel, (TA,) until he came to the bottom of it. (S, A, TA.) And in like manner, قَعَرَ الثَّرِيدَةَ (tropical:) He ate the ثريدة [or mess of crumbled bread moistened with broth] from the bottom of it. (K.) ― -b3- قَعَرَ الشَّجَرَةَ, (S, A,) inf. n. قَعْرٌ, (S,) (tropical:) He pulled out the tree from its root; uprooted it. (S, A.) And قَعَرَ النَّخْلَةَ, aor. قَعَرَ , (tropical:) He cut down the palm-tree from its root. (K.) And قَعَرَهُ (assumed tropical:) He threw him down prostrate. (K.)
2 قَعَّرَ see 1. ― -b2- قَعَّرَ فِى كَلَامِهِ He twisted the sides of his mouth in his speaking, and spoke with the furthest part of his mouth; as also ↓ تقعّر: (K:) or both signify, he spoke [gutturally, or] with the furthest part of his fauces: (TA:) [he was guttural in his speech, or spoke with a guttural voice.] See قعّب.
اقعر البِئْرَ 4 اقعر البِئْرَ ذ He made a bottom to the well. (S, K.) ― -b2- See also 1.
تقعّر 5 تقعّر ذ He went deep; syn. تَعَمَّقَ. (S.) See عَجْرَفِيَّة. ― -b2- (tropical:) He, or it, became prostrated, and overturned. (TA.) [See also 7.] -A2- تقعّر الاـِنَآءَ: see 1.
انقعرت الشَّجَرَةُ 7 انقعرت الشَّجَرَةُ ذ , (S, A,) or النَّخْلَةُ, (K,) (tropical:) The tree, (S, A,) or palm-tree, (K,) became uprooted, (S, A, K,) and fell prostrate; (TA;) it fell down: (K:) or, as some say, it went into the bottom [or depth] of the earth [and disappeared, leaving no mark nor trace: see the part. n., below]: (TA:) and, accord. to some, انقعر, said of anything, signifies it became prostrated. (TA.) [See also 5.] ― -b2- انقعر عَنْ مَالٍ لَهُ (assumed tropical:) He died, leaving property that belonged to him: (TA, from a trad.:) and انقعر [simply] he died. (TA.)
قَعْرٌ قَعْرٌ ذ The bottom, lowest depth, or extremity of the lower part, [of the interior,] of a thing; (Msb;) i. q. عُمْقٌ, of a well &c.; (S;) the remotest part of anything; (A, K;) [as, for instance,] of a river, (TA,) and of a vessel; (S, A;) pl. قُعُورٌ. (Msb, K.) You say جَلَسَ فِى قَعْرِ بَيْتِهِ, [lit., He sat in the innermost part of his house,] meaning (assumed tropical:) he kept in his house. (Msb.) And لَا أَدْخُلُ عَلَيْهِ قَعْرَ البَيْتِ, and ↓ قَعِيرَتَهُ, and ↓ قَعْرَتَهُ, all signify the same [I will not go in to him in the innermost part of the house; or (assumed tropical:) I will not be an intimate in his house]. (TA.) ― -b2- [Depth, properly and tropically. You say] ذَهَبَ فى قَعْرِ الأَرْضِ [It (a tree or the like) went into the depth of the earth]. (TA.) And فُلَانٌ بَعِيدُ القَعْرِ (A, TA) (tropical:) Such a one is deep and excellent in judgment; one who examines deeply. (TA.) And لَيْسَ لِكَلَامِهِ قَعْرٌ (tropical:) [His speech, or language, has not depth]. (A, TA.) ― -b3- The root, or lower or lowest part, of a palm-tree [or the like]. (TA.) ― -b4- A hollow in the ground, such as is called a جَوْبَة, (K, TA,) the descent into which and the ascent from which are difficult; (TA;) as also ↓ قَعْرَةٌ. ― -b5- A city, or town; syn. بَلَدٌ; (K;) such as El-Basrah or ElKoofeh. (AZ.) You say مَا فِى هٰذَا القَعْرِ مِثْلُهُ There is not in this city, or town, the like of him. (K.) And مَا خَرَجَ مِنْ أَهْلِ هٰذَا القَعْرِ أَحَدٌ مِثْلُهُ, like as you say مِنْ أَهْلِ هٰذَا الغَائِطِ, There came not forth, of the people of this city, or town, any one like him. (AZ.) ― -b6- A [bowl, such as is called] جَفْنَة. (Fr, IAar, K.)
قَعَرٌ قَعَرٌ ذ Intellect, or intelligence: (K:) or full, or perfect, [or profound,] intellect or intelligence. (IAar, TA.) [See also قَعْرٌ.]
قَعْرَةٌ قَعْرَةٌ ذ : see قَعْرٌ, in two places. ― -b2- What covers the bottom of a bowl; as also ↓ قُعْرَةٌ. (K.) See قَعْرَانُ.
قُعْرَةٌ قُعْرَةٌ ذ : see قَعْرَةٌ.
قَصْعَةٌ قَعِرَةٌ قَصْعَةٌ قَعِرَةٌ ذ : see قَعْرَانُ. ― -b2- See also شَفِرَةٌ.
قَعْرَانُ قَعْرَانُ ذ A drinking-cup or bowl (قَدَحٌ) made deep; i. q. مُقَعَّرٌ. (S.) ― -b2- (tropical:) A vessel nearly full: (A:) or a vessel having something in its bottom: (K:) fem. قَعْرَى: (TA:) and قَصْعَةٌ قَعْرَى, and ↓ قَعَرةٌ, (tropical:) a bowl having in it what covers its bottom. (K, TA.)
قَعُورٌ قَعُورٌ ذ : see قَعِيرٌ, in two places.
قَعِيرٌ قَعِيرٌ ذ Deep; having a remote bottom; (A, K;) applied to a river; as also ↓ قَعُورٌ, accord. to the K; but this is not mentioned by any one before the author of the K, and is a mistake for ↓ قَعُّورٌ, which occurs afterwards in the K. (TA.) You say بِئْرٌ قَعِيرَةٌ, (A,) and ↓ قَعُّورٌ, (K, TA,) A deep well; (K, TA;) a well having a remote bottom. (TA.) And قَصْعَةٌ قَعِيرَةٌ (S, A) (tropical:) A deep bowl. (TA.) ↓ قَعُورٌ is also applied as an epithet to a woman's vulva: (Ibn-Habeeb, TA in art. خجى:) and, accord. to the K, to a woman. (TA in that art.)
قَعِيرَةٌ قَعِيرَةٌ ذ : see قَعْرٌ: ― -b2- and قَعِيرٌ. ― -b3- See also شَفِيرَةٌ.
قَعُّورٌ قَعُّورٌ ذ : see قَعِيرٌ.
أَقْعَرُ [ أَقْعَرُ ذ Deeper.]
مِقْعَرٌ مِقْعَرٌ ذ , (so in a copy of the A,) or ↓ مُقَعَّرٌ, like مُعَظَّمٌ [in measure], (so in the TA,) [but the former I think the correct form, being agreeable with analogy,] A man who reaches the bottoms, or utmost points, of things, or affairs. (A, TA.)
مُقَعَّرٌ مُقَعَّرٌ ذ : see قَعْرَانُ: ― -b2- and مِقْعَرٌ.
مُقَعِّرٌ مُقَعِّرٌ ذ : see مُقَعّبٌ in art. قعب.
مِقْعَارٌ مِقْعَارٌ ذ , applied to a [cup of the kind called] قَعْب, Wide and deep. (K.)
مُنْقَعِرٌ مُنْقَعِرٌ ذ Uprooted. So in the Kur, [liv. 20,] كَأَنَّهُمْ أَعْجَازُ نَخْلٍ مُنْقَعِرٍ As though they were the lower parts of palm-trees uprooted: (TA:) or the meaning is, extirpated, by going into the bottom [or depth] of the earth, so as to leave no mark nor trace. (El-Basلïr, TA.)
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.608 harfقَعَرَ
قَعَرَ A ( n. ac. قَعْر 1 ),
a. Dug deep; went to the bottom of; fathomed ( well ).
b. Emptied, drained ( cup ).
c. Ate up.
d. Uprooted; cut down ( tree ); threw down, felled.
قَعُرَ
قَعُرَ U ( n. ac. قَعَاْرَة 22t ),
a. Was deep.
قَعَّرَ
قَعَّرَ II ,
a. Hollowed out, excavated; deepened.
b. [ Fī ], Was guttural, thick in ( speech ).
أَقْعَرَ
أَقْعَرَ IV ,
a. see II (a) .
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR11.388 harfقعر
قَعُرَ - يَقْعُرُ (قَعَرَ - يَقْعَرُ) - انْقَعَرَ - يَنْقَعِرُ
قَعُرَ - يَقْعُرُ (قَعَرَ - يَقْعَرُ) + الكائن أو الشيء: يكون فيه حفرة على شكل تجويف، كما في الأرض (قعر البئر) أو في شيء، كعجز شجرة أو إناء (قعر الإناء)
قَعَرَ - يَقْعَرُ +كائن + شيئاً: يجعل له قعراً
انْقَعَرَ - يَنْقَعِرُ: على وزن " انفعل " من " قَعُرَ - يَقْعُرُ ": فعل
Sîgalar(1)
Mücavir kökler4 mücavir (5 toplam)
Geçtiği ayetler(1)
تَنْزِعُ النَّاسَ كَأَنَّهُمْ أَعْجَازُ نَخْلٍ مُنْقَعِرٍ
Kökünden sökülenİnsanları, sökülmüş hurma kütükleri gibi koparıp yere seriyordu.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | قعر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | قلع, جثث, عمق |
| Zıt Kök | شرف |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin en alt tabanı, derin kuyu veya kap dibi; nesnenin kökünden sökülüp ardında çukur bırakması |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi azap karşısında varlıkların dayandıkları zeminle birlikte kökten sökülüp devrilmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Ontolojik zemin kaybı, temelsizleşme ve en derin dayanağın iptal edilmesi |
| Kritik Hata Riski | Sökülmenin yüzeysel bir devrilme sanılarak, kökün taban çukurunu açıkta bırakacak derinlik boyutunun gözden kaçırılması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| قع | Aşağı inme, zemine çökme ve tabana oturma hareketi; قعد kökünde aşağı doğru oturup hareketsiz kalma, قعس kökünde göğsü öne çıkarıp sırtı içe çekerek çukurlaştırma ve قعز kökünde kabı dibine varıncaya dek doldurma örneklerinde görüldüğü üzere dikey düzlemde dibe doğru çöküş ve oyulma çekirdeğidir. | ر | Harfin temsil ettiği uç, süreklilik ve baş boyutu çekirdeğe eklenerek, çökme hareketini nihai bir dip tabanına, kuyunun en alt sınırına ve ağacın toprağa çakıldığı kök çukuruna ulaştırmış; böylece kökün sökülmesiyle o dip boşluğun açığa çıkması anlamı sabitlenmiştir. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği | Yoğunlaşma, sınır çekme, odaklanma ve alt merkeze doğru toplanma hareketi |
| ع | Göz | Derinlik, iç kaynak, boşluk ve gizli tabanı görme/açığa çıkarma |
| ر | İnsan başı | Uç, tepe, süreklilik ve nihai sınır çizgisi |
| قعر | Odaklanmış bir hareketin derinliğe doğru inerek nesnenin ulaştığı en dip sınıra ve kök tabanına yerleşmesi; o tabanın sökülmesiyle gizli çukurun bütünüyle ortaya çıkması hareketidir. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir kuyunun veya kabın en dip noktası, derin çukuru; toprağa gömülü ağacın kökünün oturduğu dip taban ve bu ağacın köküyle birlikte sökülüp çukurunun açığa çıkmasıdır. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye dönemi çöl ve vaha tasvirlerinde su kuyularının dibine ulaşılamayacak kadar derin olduğunu anlatmak üzere kuyunun en dip tabanı için kullanılmıştır. |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem şairlerinden Ubeydullah b. Eyyûb el-Anberî, içinde tükenmiş ve tüyü yolunmuş okun kaldığı ok kılıfının en dibini tasvir ederken kökün kap dibi anlamını işlemiştir. |
Kaynak Esâsü’l-Belâga, Lisânü’l-Arab, Kitâbü’l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Arapça قعر kökü, Batı Sami dillerinde derin çukur, taban ve çanak gibi iç bükey derinlik bildiren nesnelerle doğrudan akrabadır. İbranicede qa'ar (קָעַר) fiili "çukurlaşmak, derinleşmek, oyulmak", türevi olan qe'ara (קְעָרָה) ise "derin çanak, kâse" anlamındadır. Süryanicede q'ar fiili "derinleşti, oyuk açıldı" manasını taşırken, q'arto derin kap ve çukuru ifade eder. Bu dilsel katmanda ortak semantik matris, yüzeyden aşağıya doğru inen ve bir tabanla sonlanan oyukluktur. Arapçada bu kök, kuyu ve kapların dibini (قَعْر) ifade ettiği gibi, ağacın kök tabanından bütünüyle sökülüp ardında çukur bırakmasını (اِنْقِعَار) karşılayarak fiziksel bir şiddet ve yerinden edilme boyutu kazanmıştır.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, HALOT, Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Kuyu dibi, kap tabanı ve ağacın kök oyuğundan sökülmesi | Dikey derinliğin ulaştığı son nokta ve o noktadaki varlığın kökünden çıkarılması tek bir asıldır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice קער (çukurlaşmak), Süryanice ܩܥܪ (oyulmak, derinleşmek) | Batı Sami dillerinde kap tabanı, derin kâse ve çukur alanında fonetik ve semantik tam örtüşme | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afroasyatik ailenin diğer kollarında güvenilir doğrudan soydaş biçim tespit edilmedi | Muhtemel |
Kaynak HALOT, Payne Smith, Gesenius, Lisânü’l-Arab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| قعر | Anlamlı | Dip, çukur, kökten sökülme | Bir şeyin en alt tabanı ve oradan koparılışı | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| قرع | Anlamlı | Vurma, çarpma, kellik | Sert bir cismin yüzeye çarpması veya başın tüysüz kalması | Kur'an'da geçer; sert temas ve yüzeyin soyulması |
| عقر | Anlamlı | Yaralama, boğazlama, kısırlık | Varlığın can damarını kesme, soyunu kurutma | Kur'an'da geçer; temelden kesip felç etme boyutuyla yakın |
| عرق | Anlamlı | Damar, kök, ter | Bedendeki damarlar, ağacın derindeki kökleri ve sızıntı | Kur'an'da geçmez; derindeki bağ unsuru |
| رقع | Anlamlı | Yamama, yarığı kapama | Açılan bir deliği veya yırtığı parça koyarak onarma | Kur'an'da geçmez; boşluğu kapatma yönüyle zıt hareket |
| رعق | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bağımsız anlamlı kullanımı tespit edilmemiştir |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| قعر | Merkez | Dip, taban, kök çukuru | En dip noktayı ve oradan sökülüp çukurun açıkta kalmasını bildirir | Varlığın oturduğu nihai taban |
| قلع | Komşu | Yerinden söküp çıkarma | قلع genel olarak yerinden sökmeyi anlatırken, قعر sökülen yerin dip oyuğunu açıkta bırakacak derinliği hedefler | Mekanik sökülme |
| جثث | Komşu | Gövdeyi kökünden ayırma | جثث kökün zemin üstündeki bağlantısını kesip koparmayı, قعر ise tabanın bütünüyle çıkmasını vurgular | Gövdesel kopuş |
| عمق | Komşu | Dikey derinlik ve uzaklık | عمق mesafenin sonsuzluğunu ve uzaklığını, قعر ise o derinliğin bizzat dayandığı son tabanı anlatır | Dikey boyut |
| شرف | Zıt | Yükseklik, tepe, yücelik | Varlığın tabana çökmeyip yukarı doğru yükselmesi ve belirginleşmesidir | Zirve ve tepe noktası |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | قعر | Dip, derin taban, kökten sökülme | Fiziksel derinliğin ulaştığı nihai tabanı ve oradan koparılmayı tam karşılar | Kesin |
| Latince | Fundus / Eradico | Taban / Kökünden sökmek | Fundus zemin ve dip boyutunu, eradico ise kökten sökmeyi karşılar; iki anlamı tek kökte vermez | Güçlü |
| İngilizce | Bottom / Uprooted | Dip zemin / Kökünden sökülmüş | Kur'an'daki sîga için uprooted kelimesi yerinden edilmeyi, bottom ise çukuru verir | Kesin |
| Almanca | Grund / Entwurzelt | Taban, zemin / Kökünden sökülmüş | Grund kavramı hem fiziki hem mantıki zemini, entwurzelt ise kökten koparılışı karşılar | Güçlü |
| Fransızca | Fond / Déraciné | Dip / Kökünden koparılmış | Déraciné bitkinin topraktan çıkarılışını, fond ise kuyu veya kabın en dibini anlatır | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Lane’s Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مُنْقَعِرٍ | Kökünden sökülmüş, dip çukuru açıkta kalmış | Helak edilen Âd kavminin azametli cüsselerine rağmen fırtınayla köklerinden sökülen koca hurma kütüklerine benzetilmesi bağlamı (Kamer 54:20) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Varlıkların zemin dayanağı ve ilahi ceza | Şirke ve zulme dayalı güçlerin ontolojik bir dayanaklarının bulunmadığı, ilahi irade karşısında tabandan yok edilişi | Temelsizlik ve mutlak helak |
| Fıkıh | Veri bulunamadı | Doğrudan bir fıkhi hükme veya teknik ıstılaha mesnet teşkil etmemiştir | Veri bulunamadı |
| Tefsir | Kıssa anlatımı ve tasvir belagati | Kamer 54:20 ayetindeki hurma kütüklerinin sadece devrilmeyip köklerinin oturduğu çukurdan fırlatılışının semantiği | Sarsıcı ve dehşetli sökülüş tasviri |
| Hadis | Ahlaki tutum ve sözde tekellüf | Konuşurken ağzın en dibinden ve boğazdan zorlayarak tumturaklı laflar etmenin (التَّقَعُّر في الكلام) yerilmesi | Yapmacıklık ve aşırıya kaçma |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy ve inanç temeli | Kökten kopuş | Zemin kaybı | Vahyin ontolojik zemininden kopan fert ve toplumların boşlukta kalarak devrilmesi | Kesin |
| İlmi | Epistemolojik dayanak | Derin temel | Muhkemleştirme | Bilginin sığ zanlardan arınıp meselenin en dip noktasına ve kesin deliline ulaştırılması | Güçlü |
| Siyasi | Meşruiyet ve iktidar gücü | Taban çöküşü | Devrilme | Adalet ve rıza tabanını kaybeden tiranlıkların kaba kuvvetlerine rağmen kökünden sökülmesi | Güçlü |
| İktisadi | Üretim ve sermaye tabanı | Reel zemin | Sağlamlaşma | Spekülatif ve sanal varlıkların aksine iktisadi yapının reel üretim tabanına yerleşmesi | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Potansiyel kuyu tabanı (yerçekimsel çöküş) | Fizikte bir sistemin en kararlı dip enerji seviyesine inmesi veya merkezkaç etkisiyle nesnenin taban yuvasından fırlatılarak boşluk bırakması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyolojik anomi ve köksüzleşme | Bir toplumun tarihsel, ahlaki ve hukuki bağlarından koparak altının boşalması ve ilk krizde zemininden devrilmesi | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Ayette geçen kelimenin yalnızca "kırılıp yere düşmüş" veya "devrilmiş" şeklinde alelade bir yıkılış olarak algılanması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Ağacın sadece gövdesinden kırılması değil, toprağa kenetlendiği kök çukurunun ardında derin bir boşluk bırakacak şekilde bütünüyle yerinden koparılmasıdır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Âd kavminin kibrine ve fiziksel azametine denk gelen ilahi azabın şiddeti anlaşılamaz; ayetin sunduğu derin sökülme ve köksüzlük metaforu yüzeyselleşir |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'da tek bir ayette yer almasına rağmen, ilahi azabın tabiatını ve zalim toplumların sahte güç vehimlerinin nasıl bir anda temelinden söküldüğünü en somut fiziksel tabloyla gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Geçmiş kavimlerin helakini, özellikle Âd kavminin şiddetli bir kasırga ile kökünden sökülüşünü bildiren inzar ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yeryüzünde debdebe, iri cüsseler ve muhkem binalar kurarak kendilerini yıkılmaz zanneden güç odaklarının, zeminleri ilahi yasa tarafından boşaltıldığında hiçbir direnç gösteremeyeceklerini bildirir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamKuyu ve kabın en alt dip noktası, derin çukur; ağacın toprağa saplandığı kök yuvasından bütünüyle çıkarılıp o çukurun açıkta bırakılması.
- Soyut anlamBir yapının, varlığın veya iddianın ontolojik zemininden, meşruiyet dayanağından ve beslendiği tabandan bütünüyle koparılıp temelsiz bırakılması.
- Sistematik karşılıkSisteme uygulanan harici kuvvetin taban tutunma direncini aşmasıyla, varlığın zeminle olan tüm bağlarının koparak geride boşluk bırakması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde harici yıkıcı kuvveti (ilahi azap ve fırtına), ise varlığın zemine tutunma direncini temsil eder. Harici kuvvet tutunma direncini aştığında (), sistemin () taban ve kök yuvası () ile olan bağı sıfırlanır (); neticede taban potansiyeli ve denge noktası () ortadan kalkarak mutlak bir zemin kaybı ve çöküş gerçekleşir.