كدر
ك - د - ر
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 12 sözlük
Çökertidir. Kelebeklerin ışığa üşüşüp yanması demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(12)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Çökertidir. Kelebeklerin ışığa üşüşüp yanması demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.088 harfالكاف والدال والراء معهما
ك د ر، ك ر د، د ك ر، ر ك د، د ر ك مستعملات كدر: الكَدَرُ: نقيض الصفاء. وكَدِرَ عيشه كَدَراً فهو كَدِرٌ أكدرُ. وماء أَكْدَرُ: كَدِرٌ.
والكُدْرَةُ في اللون، والكُدُورةُ في العيش والماء. والكَدَرُ في كل شيء.
والكَدَرةُ: القلاعة الضخمة من مدر الأرض المثارة.
والكُدْرِيةُ من القطا: ضرب منه، فهي كدراء اللون، فإذا نسبوا نعت الكَدْراء، قالوا: كُدْريّة، وللجَوْنيّة: جُونيّة.
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR882 harfالكَدَرُ: خلاف الصَفو. وقد كَدِرَ الماءُ بالكسر يَكْدَرُ كَدَراً، فهو كَدِرٌ وكَدْرٌ أيضاً. وأنشد ابن الأعرابي:
لو كُنْتَ ماءً كنتَ غيرَ كَدْر
وكَدُرَ الماء بالضم يَكْدُرُ كُدورَةً مثله، وكذلك تَكدَّرَ، وكَدَّرَهُ غيره تَكْديراً. ويقال: كَدَرَ عيشُ فلان، وتَكَدَّرَتْ معيشته. والكَدَرُ أيضاً: مصدر الأكْدَرِ، وهو الذي في لونه كُدْرَةٌ. ويقال لِحُمر الوحش: بناتُ أكْدَرَ، نُسبت إلى فحلٍ.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR9.654 harfك د ر
كرد ، كدر ، دكر ، درك ، ركد ، ردك : ( مستعملة ) .
كدر : قال الليث : الكَدَرُ : نقيض الصَّفاء ، يقال : عيشٌ أَكُدَرُ كَدِرٌ ، وماءٌ أَكُدَرُ كَدِرٌ .
قال : والكدْرَةُ في اللّون خاصةً ، والكدُورَةُ في العيش والماء .
( الأصمعي ) : يقال : كَدِرَ الماءُ وكَدُرَ ، ولا يقال : كَدَرَ إلا في الصَّبِّ ، يقال كَدَرَ الشيء يَكْدُرُهُ كَدْراً إذا صبَّه .
قال العجاج يصف جيشاً :
فإن أصاب كدراً مدّ الكدر
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR4.178 harf(باب الكاف والدال وما يثلثهما)
(كدر) الكاف والدال والراء أصلٌ يدلُّ على خلاف الصَّفو، والآخَر يدلُّ على حركة.
فالأول الكَدَر: خلاف الصَّفْو، يقال كَدِر الماءُ وكَدُر. ويقولون: "خُذْ ما صَفَا ودع ما كَدَُر". ويُستعار هذا فيقال: كَدِر عيشه. والكُدْرِيُّ: القَطا؛ لأنَّه نُسِب إلى معظم القطا، وهي كُدْر. وهذا من الأوّل، لأنَّ في ذلك اللَّون كُدرة. ومنه الكُدَيْرَاء: لبنٌ حليب يُنقَع فيه تمرٌ. وبناتُ
(باب الكاف والدال وما يثلثهما) (كدر) الكاف والدال والراء أصلٌ يدلُّ على خلاف الصَّفو، والآخَر يدلُّ على حركة. فالأول الكَدَر: خلاف الصَّفْو، يقال كَدِر الماءُ وكَدُر. ويقولون: "خُذْ ما صَفَا ودع ما كَدَُر". ويُستعار هذا فيقال: كَدِر عيشه. والكُدْرِيُّ: القَطا؛ لأنَّه نُسِب إلى معظم القطا، وهي كُدْر. وهذا من الأوّل، لأنَّ في ذلك اللَّون كُدرة. ومنه الكُدَيْرَاء: لبنٌ حليب يُنقَع فيه تمرٌ. وبناتُ أكدَرَ: حُمُر وحشٍ نسبَت إلى فحل، ولعلَّ ذلك اللَّون أكدر. وأمَّا الأصل الآخر فيقال: انكدَرَ، إذا أسْرَع، قال الله تعالى: ﴿وإذَا النُّجُومُ انْكَدَرَتْ﴾ [التكوير 2]. (كدس) الكاف والدال والسين ثلاثُ كلماتٍ لا يشبه بعضها بعضاً. فالأولى: كُدْس الطَّعام. والثانية التكَدُّس، وهو مَشيُ الفَرَس كأنَّه مُثقَل. قال: وخيل تَكَدَّسُ بالدارِعِينَ *** كمشي الوُعول على الظَّاهِره([1])والثالثة: الكوادس: ما تَطيَّرُ منه، كالفأل والعُطاسِ ونحوِه. قال: * ولم تحبِسك عَنِّي الكوادِسُ([2]) * (كدش) الكاف والدال والشين ليس بناءً يشبه* كلام العرب، لعلّه أن يكون شيئاً يقارب الإبدال. يقال كَدَس وخَدَش بمعنىً. وكَدَشَ وكَدَح أي كَسَبَ. وكَدَش الشّيءَ بأسنانه: قطعه. وكلُّ هذا شيء واحدٌ في الضَّعف. (كدع) الكاف والدال والعين ليس بشيءٍ، غير أنَّ ابن دريد ذكر أن الكَدْع: الدَّفْع الشَّديد([3]). (كدم) الكاف والدال والميم أصلٌ صحيح فيه كلمةٌ واحدة. يقال كَدَمَ، إذا عَضَّ بأدنَى فيه، كما يَكدِم الحمار. ويقال أيضاً إنّ الكَدَمة: الحَرَكة. قال: لما تَمَشَّيْتُ بُعَيدَ العَتَمه([4]) *** سَمِعتُ من فوقِ البُيوتِ كَدَمَهْ (كدن) الكاف والدال والنون أصلٌ صحيح يدلُّ على توطئةٍ في شيءٍ متجمِّع. من ذلك الكُدُون: شيءٌ توطِّئ به المرأة لنفسها في الهوْدَج. ثم يقال امرأةٌ كَدِنةٌ: ذاتُ لحمٍ كثير. وبعير ذو كُدْنةٍ، إذا عظُمَ سَنامُه. واشتقاق الكَوْدَن([5])من هذا، لأنَّه يكون ذا لحمٍ وغِلَظ جِسم. يقولون: ما أبْيَنَ الكَدَانة فيه، أي الهُجْنة. والكَدَنُ: ما يبقى في أسفل الماء من الطِّين المتلجِّن. وهو من هذا القياس. فأمَّا الكِدْيَوْن فيقال إنّه دُقاق التُّراب والسِّرجينِ يُجمعانِ ويُجلَى به الدُّروع. قال النابغة: عُلِينَ بِكِدْيَوْنٍ وأُبْطِنَّ كُرَّةً *** فهُنَّ إضاءٌ ضافياتُ الغلائل([6])(كده) الكاف والدال والهاء ليس بشيء. على أنّهم يقولون: الكَدْه: الصَّكُّ بالحجَر. يقال: كَدَهَ يَكْدَهُ. وسقَطَ الشَّيءُ فتكَدَّه، أي انكسر([7]). (كدي) الكاف والدال والحرف المعتل أصلٌ صحيح يدلُّ على صلابةٍ في شيء، ثم يقاس عليه. فالكُدْيَةُ: صَلابةٌ تكون في الأرض، يقال: حَفَر فأكْدَى، إذا وَصَلَ إلى الكُدْية. ثم يقال للرجُل إذا أعطَى يسيراً ثم قَطَع: أكْدَى، شُبِّه بالحافر يَحفِر فيُكدِي فيُمسِك عن الحَفْر. قال الله تعالى: ﴿أعْطَى قَلِيلاً وأكْدَى([8])﴾ [النجم 34]. والكُداية، هي الكُدْية. ويقال: أرض كادية، أي بطيئة، وهو من هذا. وربَّما همز هذا فيكون من الباب الذي يُهمز وليس أصله الهمز. زعم الخليل أنَّه يقال: أصابت زروعَهم كادئة، وهو البرد. وأصاب الزَّرع بردٌ وكَدَّأه، أي رَدَّه في الأرض. وقال الفَراء: كَدِي الكلبُ([9]) كَدىً، إذا شَرِب اللبن ففسَد جوفُه. ويقال أكديتهُ أكدِيه إكداءً، إذا رددته عن الشَّيء، والقياس في جميع ما ذكرناه واحد. وكَدَاء: مكان، ولعلّه أن يكون من الكُدْية. (كدب) الكاف والدال والباء، يقال فيه كلمة. قالوا: إنَّ الكَدِبَ: الدّم الطريّ. وروي أنَّ بعضهم قرأ: ﴿وَجَاؤُوا علَى قَمِيصِهِ بِدَمٍ كَدِبٍ([10])﴾ [يوسف 18]. (كدح) الكاف والدال والحاء أصلٌ صحيح يدلُّ على تأثيرٍ في شيء. يقال كَدَحه وكدّحه، إذا خَدَشَه. وحمار مُكَدَّح: قد عضَّضَتْه الحُمُر. ومن هذا القياس كدَح إذا كَسَبَ، يكدَح كَدْحاً فهو كادح. قال الله عزّ وعلا:﴿إنَّكَ كَادِحٌ﴾ [الانشقاق 6]، أي كاسِب. --------------ـــ ([1]) البيت لمهلهل، كما في اللسان (ظهر، كدس) أو عبيد بن الأبرص، كما في تهذيب الألفاظ 279 واللسان (كدس). وأنشده في الحيوان (4: 353/ 6: 300). ([2]) قطعة من بيت لأبي ذؤيب في ديوان الهذليين (1: 160) واللسان (كدس) وهو بتمامه: فلو أنني كنت السليم لعدتني *** سريعاً ولم تحبسك عني الكوادس ([3]) الجمهرة (2: 280). ([4]) في الأصل: "بعد العتمة"، صوابه في المجمل واللسان (كدم). ([5]) الكودن: البرذون الهجين، وقيل البغل. ([6]) ديوان النابغة 64 واللسان (كدن، كرر، أضا). وقد سبق في (كر). ([7]) في المجمل: "تكسر". ([8]) التلاوة: "وأعطى قليلاً" والاستشهاد بترك مثل الواو والفاء جائز، له نظير في رسالة الشافعي (الفقرة 643، 974، 975) والحيوان (4: 57، 276). ([9]) في المجمل واللسان والقاموس: "الفصيل" بدل "الكلب". وفي اللسان أيضاً: "كدي الكلب كدى، إذا نشب العظم في حلقه". ([10]) هذه قراءة عائشة والحسن. وقراءة الجمهور بالذال المعجمة. وقرأ زيد بن علي: "كذباً" بالذال المعجمة والنصب. تفسير أبي حيان (5، 289).
ـ
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR587 harfك د ر
كدر الماء عن ابن الأعرابيّ فيه اللغات الثلاث وماء كدرٌ وأكدر: بيّن الكدر والكدرة والكدورة.
ونطفة سجراء كدراء: حديثة عهد بالسماء لأن فيها كدرة حينئذ.
وطائر أكدر وطير كدر وقطاة كدريّة من قطاً كدريٍّ.
وكأنهن بنات أكدر: حمير الوحش نسبت إلى فحل.
وانكدر النجم والطائر.
ومن المجاز: كدر عيشه وتكدّر.
" وخذ ما صفا ودع ما كدر ".
وكدر عليّ فلانٌ وهو كدر الفؤاد عليّ.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR3.801 harfالكَدَرُ: نقيض الصفاء، وفي الصحاح: خلاف الصَّفْوِ؛ كَدَرَ وكَدُرَ، بالضم، كَدارَةً وكَدِرَ، بالكسر، كَدَراً وكُدُوراً وكُدْرَةً وكُدُورَةً وكَدارَةً واكْدَرَّ؛ قال ابن مَطِيرٍ الأَسَدِيُّ: وكائنْ تَرى من حال دُنْيا تَغَيَّرتْ،
وحالٍ صَفا، بعد اكدِرارٍ، غَديرُها
وهو أَكْدَرُ وكَدِرٌ وكَدِيرٌ؛ يقال: عَيْشٌ أَكْدَرُ كِدرٌ، وماءٌ أَكدَرُ كَدِرٌ؛ الجوهري: كَدِرَ الماءُ بالكسر، يَكْدَرُ كَدَراً، فهو
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR322 harf* ك د ر * * الكَدَرُ * ضد الصفو وبابه طرب وسهل فهو * كَدِرٌ * و * كَدْرٌ * مثل فخذ وفخذ و * تكَدَّر * أيضا و * كَدَّرَهُ * غيره * تكديراً * و * الكَدَرُ * أيضا مصدر الأكْدَرِ * وهو الذي في لونه * كُدْرةٌ * و * الأكْدَريَّةُ * مسألة في الفرائض معروفة و * الكُنْدُرُ * اللبان و * انْكَدَرَ * أي أسرع وانقض ومنه انكدرت النجوم
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR5.608 harfكدر، مثلثة الدال، الكسر والضم في التهذيب والمحكم، والفتح نقله الصاغاني، كدارة وكدرا، محركة مصدرا كدر ككرم، وكدورا، وكدورة، وكدرة، بضمهن مصادر البابين. واكدر اكدرارا، قال ابن مطير الأسدي:
وكائن ترى من حال دنيا تغيرت وحال صفا بعد اكدرار غديرها وتكدر: نقيض صفا. وفي الصحاح: الكدر: نقيض الصفو، وهو أكدر وكدر، بين الكدورة والكدارة. ويقال: عيش أكدر كدر، وماء أكدر كدر. في
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR6.634 harfكَدِرَ
1 كَدِرَ ذ , aor. كَدَرَ ; and كَدُرَ, aor. كَدُرَ ; (S, A, Msb, K, &c.;) and كَدَرَ; (Sgh, K;) but this last is said in the L to be allowable only as signifying “ he poured out ” water; (TA;) inf. n. كَدَرٌ, (S, A, Msb, K,) of the first, (S, Msb,) or second, (TA,) and كُدُورَةٌ, (S, A, Msb, K,) of the second, (S, Msb,) and كَدَارَةٌ, (K,) also of the second, (TA,) and كُدُورٌ, and
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.162 harfكَدَرَ
كَدَرَ U ( n. ac. كُدْرَة 3t , كَدَاْرَة 22t , كُدُوْر 27 , كُدُوْرَة 27t ),
a. Was troubled, turbid, thick ( water ).
b. U ( n. ac. كَدْر 1 ), Poured out ( water ).
كَدِرَ
كَدِرَ A ( n. ac. كَدَر 4 ),
a. see supra (a) .
b. ( n. ac. كُدْرَة 3t , كَدَر 4 ), Was dingy, dark, dusky.
c. ( n. ac. كَدَر 4 , كُدُوْرَة 27t ), Was perturbed, unhappy.
d. [ 'Ala ], Was set, biased
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok15.836 harfكدر
كَدَرَ - يَكْدُرُ - كَدَر - انْكَدَرَ - يَنْكَدِرُ
كَدَرَ - يَكْدُرُ + شيء + شيئاً: يدخل فيه فيعكره ويذهب صفاءه ونقاءه وشفافيته، فلا يمر الضياء منه: مثال ذلك كَدَرُ الهواء والماء والقوارير، وكدر المزاج وصفاء النفس
كَدَر: اسم فعل " كَدَرَ - يَكْدُرُ ": التعكر وانعدام الصفاء والشفافية
انْكَدَرَ - يَنْكَدِرُ: على وزن " انفعل " من " كَدَرَ -
Sîgalar(1)
Mücavir kökler1 mücavir (2 toplam)
- نجم
1 ortak ayet · Gezegen yıldızdır
Geçtiği ayetler(1)
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | كدر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | عكر, هوى, طمس |
| Zıt Kök | صفو |
| Çekirdek Özet 1 | Duruluğun bozulup bulanması, yukarıdan aşağıya hızla süzülüp dökülme |
| Çekirdek Özet 2 | Işığın sönmesi, ışıltının kararıp gök cisimlerinin yörüngesinden dökülmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Kozmolojik ve ahlaki intizamın berraklığını yitirerek kaotik çöküşe uğraması |
| Kritik Hata Riski | Kökü sadece ruhsal üzüntüye indirgeyerek kozmik ve fiziksel sönüş ile dökülüş boyutunu yok saymak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| كد | Sertlik, zorluk, çaba ve aşındırıcı baskı hareketi; كدح kökündeki yorucu gayret ve didinme ile كدي kökündeki sert zemine çarpıp durma ve cimrilik durumlarında görülen dirençli yoğunlaşma | ر | Çekirdekteki zorlayıcı baskı ve kesafet hareketine akıcılık, tekrarlanma ve üst boyuttan aşağıya doğru yayılma dinamiği katarak berraklığı bozan tortulanma ve dökülme haline dönüştürür |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ك | avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Varlığı dışarıdan saran, üzerine çöken ve baskılayan örtücü kuvvet |
| د | kapı; giriş, geçiş, hareket | Bir halden başka bir hale geçişi sağlayan eşik, boşalma ve akış yolu |
| ر | insan başı; baş, ilk, üst | Yüksek bir mevkiden, üst düzlemden veya kaynağın başından başlayan hareket |
| كدر | Üst düzlemdeki berraklık ve nizamın, kuşatıcı bir baskıyla eşikten boşalırcasına aşağı doğru akması, kararması ve dökülmesi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Suyun saflığını yitirip içine toprak ve tortu karışarak bulanması; yırtıcı kuşun avına saldırmak üzere gökten aşağı doğru hızla süzülüp pike yapması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Veri bulunamadı |
| Erken Arapça kullanım | İbn Matîr el-Esedî dünyanın değişkenliğini ve suyun durulup bulanmasını şu mısralarla tasvir etmiştir: وكائنْ تَرى من حال دُنْيا تَغَيَّرتْ / وحالٍ صَفا، بعد اكدِرارٍ، غَديرُها |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Arapça كدر kökü, Sami dil ailesinde hem optik kararma hem de fiziksel çöküş hatlarını bünyesinde birleştiren köklü bir yapıya dayanır. İbranicede קדר (qādar) kökü 'gökyüzünün kararması, güneşin ve ayın ışığını yitirip matlaşması, yas ve keder tutmak' anlamlarını taşır. Süryanicede ܩܕܪ (qdar) biçimi 'kararmak, tutulmak, kasvetli hale gelmek' ekseninde gelişmiştir. Akadca qadāru fiili de benzer biçimde donuklaşma ve yas haliyle irtibatlıdır. Doğu ve Batı Sami dillerinde ağırlıklı olarak ışığın çekilmesi ve ışıltının sönmesi üzerinden şekillenen bu çekirdek, Arapçada hem renk ve sıvı matlaşmasını hem de yırtıcı kuşun inişinde ve gök cisimlerinin yörüngeden düşüşünde gözlenen süratli dökülme hareketini ifade edecek biçimde kapsamını genişletmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Hebrew and Aramaic Lexicon of the Old Testament, Payne Smith Syriac Dictionary, Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Duruluğun zıddı olan bulanıklık ile yukarıdan aşağıya hızla dökülme hareketi arasındaki çift kutuplu semantik gelişim | Kök hem optik ve fiziksel tortulanmayı hem de göksel bir cismin veya kuşun hızla aşağı boşalmasını tek bünyede cem eder | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice קדר (qādar), Süryanice ܩܕܪ (qdar), Akadca qadāru | Işığın sönmesi, gökyüzünün kararması, matlaşma ve kasvet duyma alanında düzenli ses ve anlam denkliği mevcuttur | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami dilleri dışındaki Afro-Asyatik kollarda doğrulanmış güvenilir bir kökteş tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Gesenius Hebrew and Chaldee Lexicon, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| كدر | Anlamlı | Bulanmak, kararmak, dökülmek | Duruluğun bozulup tortulanması veya yüksekten hızla aşağı inip saçılması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| كرد | Anlamlı | Düşmanı sürmek, boyun kökü | Düşman birliğini önüne katıp şiddetle kovalamak veya başın gövdeyle birleştiği etli kısım | Kur'an'da geçmez |
| دكر | Anlamlı | Hatırlamak, sert toprak | ذكر kökünün dal harfiyle telaffuz edilen bir varyantı olup yâd etmek veya katı zemin | Kur'an'da geçmez |
| درك | Anlamlı | Erişmek, alt tabaka, yetişmek | Bir şeyin peşinden gidip ona ulaşmak veya bir derinliğin en alt basamağına varmak | Ortak hareket ve sonlanma nüansı; Kur'an'da geçer |
| ركد | Anlamlı | Durgunlaşmak, sakinleşmek | Suyun veya rüzgârın hareketini kesip dibe çökerek durulması ve sabit kalması | Zıt yönlü durağanlık nüansı; Kur'an'da geçer |
| ردك | Anlamlı | Dolgun kalça, ağır yürüyüş | Bedenin etli ve ağır olması sebebiyle yürürken çökme ve sallanma göstermesi | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| كدر | Merkez | Kararma ve dökülme | Parlaklığın sönmesi ile kütlenin yörüngesinden kopup hızla aşağı boşalmasını bir arada barındırır | Yıldızların ışığını kaybederek kaotik bir hızla dökülmesi |
| عكر | Komşu | Tortulanma ve bulanıklık | Sadece sıvıların içindeki tortunun kalkmasıyla meydana gelen duruluk kaybını anlatır, dökülme içermez | Suyun veya yağın tortusunun karışarak berraklığını yitirmesi |
| هوى | Komşu | Boşluğa düşme | Yüksekten aşağıya yerçekimi etkisiyle düşüşü ifade eder, kararma veya tortulanma boyutu taşımaz | Canlı veya cansız bir nesnenin bir boşluğa doğru yuvarlanması |
| طمس | Komşu | Işığın ve izin silinmesi | Varlığın izinin, şeklinin veya nurunun tamamen silinip düzlenmesidir, saçılma hareketi içermez | Yıldızların veya gözlerin ışığının köreltilerek izinin kaybettirilmesi |
| صفو | Zıt | Duruluk ve berraklık | Her türlü yabancı maddeden, kederden, kirden ve tortudan arınmış lekesiz olma durumu | Suyun, havanın, göğün ve zihnin saf ve parlak hali |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | كدر | Bulanıklık, kararma, hızla dökülme | Duruluğun yok oluşunu ve göksel cisimlerin yörüngesinden düşüp sönmesini tek kökte karşılar | Kesin |
| Latince | turbare, caligare, labi | Bulanmak, kararmak, aşağı kaymak | turbare düzenin ve berraklığın bozulmasını, caligare ışığın sönmesini, labi ise düşüşü verir | Güçlü |
| İngilizce | to become turbid, to dim, to fall crashingly | Bulanıklaşmak, sönükleşmek, dökülmek | to become turbid tortulanmayı, to dim ışığın zevalini, fall crashingly ise inkidârın düşüş yönünü açıklar | Güçlü |
| Almanca | trüben, verblassen, herabstürzen | Bulanmak, solmak/kararmak, düşmek | trüben berraklığın kaybını, verblassen parlaklığın gitmesini, herabstürzen yıldızların düşüşünü karşılar | Güçlü |
| Fransızca | troubler, s'obscurcir, choir | Bulanmak, kararmak, dökülmek | troubler duruluğun zıddını, s'obscurcir ışığın kararmasını, choir ise yüksekten aşağı boşalmayı verir | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| انْكَدَرَتْ | Yıldızların ışıklarını yitirerek yerlerinden kopup hızla dökülmesi ve saçılması | Kozmolojik kıyamet tasvirlerinde gök düzeninin çözülmesi ve nurların sönerek cisimlerin düşüşü bağlamı (Tekvîr 81:2) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Eşrâtü's-sâa ve kozmolojik nizamın bozulması | Kıyamet anında feleklerin ve yıldızların ışığının sönüp mekanik düzenin bozulması ve yok oluşa sürüklenmesi süreci | Kevnî nizamın berraklık ve ahenkten kaotik çözülmeye geçişi |
| Fıkıh | Tahâret bahsi ve suların vasıfları | Suyun içine yabancı bir madde karışarak renginin, kokusunun veya tadının bulanması ve temizleyici vasfının değişmesi | Sıvı maddelerin saflık, berraklık ve duruluk kriterlerinin yitirilmesi |
| Tefsir | Tekvîr Suresi tahlili | Ayetteki fiilin yıldızların 'ışığının sönmesi' mi yoksa 'yere dökülüp saçılması' mı olduğu yönündeki dilsel tercihler | Işığın zevali ile kütlenin yörüngeden kopup düşüşünü birleştiren bütüncül anlam |
| Hadis | Fitne ve ahlak rivayetleri | Fitnelerin kalbe sirayet ederek kalbin manevi duruluğunu ters dönmüş bulanık bir testi gibi yitirmesi benzetmesi | İman ve ihlas berraklığının günah tortularıyla kirlenip kararması |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İhlas ve niyet saflığı | Niyetin bulanması ve riya tortusu | Samimiyetin bozulması | Dinin esası saf tevhiddir; amele yabancı niyetlerin karışması ibadetin berraklığını giderir | Güçlü |
| İlmi | Epistemoloji ve hakikat arayışı | Zihni berraklığın kaybı, şüphe tortusu | İdrakin perdelenmesi | Açık ve kesin delillere temelsiz zanların karışmasıyla aklın hakikati berrak görememesi | Güçlü |
| Siyasi | Kamu düzeni ve meşru otorite | Otorite nizamının çözülmesi ve kargaşa | Kaotik dağılma | İdare mekanizmasındaki şeffaflık ve adaletin yitirilmesiyle toplumsal unsurların başıboş saçılması | Muhtemel |
| İktisadi | Piyasa ahlakı ve mübadele şeffaflığı | Piyasada belirsizlik, aldatma ve spekülasyon | Güvenin sarsılması | Fiyat ve mal kalitesindeki saflığın hile ve spekülatif tortularla bozulması sonucu ticaretin tıkanması | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Entropi artışı ve optik türbidite (turbidity) | Kapalı bir sistemde enerjinin düzenli formdan düzensiz ve kaotik forma evrilmesi; ortamın ışık geçirgenliğini kaybederek parçacıkların yörüngeden saçılması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Toplumsal anomi ve yabancılaşma | Kolektif bilinçteki berrak ahlaki kuralların aşınması sonucu değerlerin bulanması ve bireylerin toplumsal yapıdan koparak savrulması | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü sadece psikolojik bir hüzün veya üzüntü haline hapsedip, ayetteki kozmik ve fiziksel çözülme boyutunu göz ardı etme eğilimi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, göksel cisimlerin hem ışık saçan parıltılarını yitirerek kararmalarını hem de yerçekimsel dengeden kopup hızla dökülmelerini tek süreçte kuşatır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Tekvîr 81:2 ayetinde geçen hadiseyi sadece mecazi bir matlaşma veya sadece sıradan bir taş düşmesi sayarak kıyametin kozmolojik dehşetini kavrayamamak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Âlemdeki dengenin ve ışıltının kıyamet anında hem optik hem de mekanik bakımdan nasıl aniden çökeceğini tek bir kavramla veciz biçimde anlattığı için önemlidir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kozmik yaratılışın bozulmasını, gök cisimlerinin dağılmasını ve feleklerin sarsılışını bildiren kıyamet sahnelerinde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yıldızların kıyametteki akıbetini yalnızca mekanik bir düşüşe veya yalnızca manevi bir sönüşe indirgeyen tek taraflı yorumları düzeltir |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamSuyun içine tortu karışarak duruluğunu kaybetmesi; yırtıcı kuşun avına doğru yüksekten hızla süzülüp pike yapması.
- Soyut anlamBir nizamın, ışıltının veya ahlaki berraklığın kirlenerek bozulması; düzenli bir yapıdan kaotik ve kararmış bir çöküşe geçiş.
- Sistematik karşılıkFiziksel veya toplumsal bir sistemdeki potansiyel düzenin ve ışık geçirgenliğinin kırılarak entropik çözülmeyle aşağı saçılması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde berraklığı ve ışık şiddetini, yörüngesel intizamı, potansiyel düzen alanını simgeler. ifadesi düzenin aşağı yönlü çöküş gradyanını; bu gradyanın ışık ve yörünge dengesiyle olan etkileşimi sonucu doğan berraklık kaybını; ise ulaşılan nihai bulanıklık, kararma ve dökülme halini ifade eder.