كي

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ك-ي2 sîga, 122 mücavir kök, 10 ayet, 8 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.وطررددكيرذلفوتحزنحرجلِكَيْلَاعمر

KökSîga 2Ayet 10Sure 8Mücavir 122

▶ Ağı aç (3B)

كي

ك - ي

KÖK
  • 10 geçiş
  • 10 ayet
  • 2 sîga
  • 3 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: -maması için

Bu bir edat; komşulukları genel ve zayıf anlam taşır.

Notlarım

Sözlükler(3)

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR111 harf
أمَّا كَيْ مخفَّفة فجوابٌ لقولك: لِمَ فعلت كذا? فتقول: كَيْ يكون كذا. وهي للعاقبة كاللام، وتنصب الفعل المستقبل.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR6.353 harf
باب اللفيف من حرف الكاف كوي ، كاء ، أك ، أيك ، وكي ، وكك ، وكوك ، وكا ، كي ، كيك ، كيا ، كأي ، أكي ، كوك . كوي : قال الليث : كَوَى البَيْطَارُ وغيرُه الدَّابَّة وغيرَهَا بالمِكْوَاةِ يكْوِيها كيّاً وكَيَّةً . والمِكْوَاةُ : الحديدة المُحْمَاةُ التي يكْوَى بها . والكَوَاءُ : فَعَّالٌ من الكَاوِي . واكْتَوَى يكْتَوِي اكْتِواءً ، فهو مُكْتَوٍ . وفي الحديث : ( إنّي لأغْتَسِلُ مِنَ الجَنَابَةِ ثم
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR69 harf
- علة لفعل الشيء، و (كيلا) لانتفائه، نحو: ﴿كيلا يكون دولة﴾ [الحشر/7].
Tamamını oku

Sîgalar(2)

Mücavir kökler122 mücavir (141 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. رذل

    2 ortak ayet · Rezl meyvenin döküntüsü, adisi demektir

  2. فوت

    2 ortak ayet · Fevt İki parmak arasındaki açıklık demektir

  3. قرر

    3 ortak ayet · Küçük derelerin toplanıp durgunlaştığı göldür

  4. حزن

    3 ortak ayet · “Huzal (he, ze)” zayıf hayvan, semizin zıddı demektir

  5. ردد

    3 ortak ayet · “Ridde” devenin memesinden doğumdan önce gelen süttür

  6. غمم

    2 ortak ayet · Yol, işaret bulunmayan yer

  7. حرج

    2 ortak ayet · Haric içiden geçilmesi zor ağaçlık yer demektir

  8. زوج

    3 ortak ayet · İlik ve düğme çiftinin her biridir

  9. فيأ

    2 ortak ayet · Fey Güneşin en kısa gölgesi demektir

  10. همد

    1 ortak ayet · Kuru

  11. وطر

    1 ortak ayet · “Betır” yarık demektir

  12. عمر

    2 ortak ayet · “U’mare” katlı bina demektir

Geçtiği ayetler(10)

  1. … أَحَدٍ وَالرَّسُولُ يَدْعُوكُمْ فِي أُخْرَاكُمْ فَأَثَابَكُمْ غَمًّا بِغَمٍّ لِكَيْلَا تَحْزَنُوا عَلَى مَا فَاتَكُمْ وَلَا مَا أَصَابَكُمْ وَاللَّهُ …

    -maması içinHani siz; kimseye bakmadan kaçıyordunuz. Peygamber de arkanızdan çağırıp duruyordu. Kaybettiğinize ve başınıza gelene üzülmeyesiniz diye Allah, sizi kederden kedere uğrattı. Ve Allah, yaptıklarınızdan haberdardır.

  2. وَاللَّهُ خَلَقَكُمْ ثُمَّ يَتَوَفَّاكُمْ وَمِنْكُمْ مَنْ يُرَدُّ إِلَى أَرْذَلِ الْعُمُرِ لِكَيْلَا يَعْلَمَ بَعْدَ عِلْمٍ شَيْئًا إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ قَدِيرٌ

    -maması içinAllah sizi yaratmıştır, sonra da öldürecektir. İçinizden bir kısmı ömrünün en fena zamanına ulaştırılır ki bilirken bilmez olur. Muhakkak Allah Alim’dir, Kadir’dir.

  3. … مَنْ يُتَوَفَّى وَمِنْكُمْ مَنْ يُرَدُّ إِلَى أَرْذَلِ الْعُمُرِ لِكَيْلَا يَعْلَمَ مِنْ بَعْدِ عِلْمٍ شَيْئًا وَتَرَى الْأَرْضَ هَامِدَةً …

    -maması içinEy insanlar; eğer dirilişten yana bir şüphede iseniz; gerçek şu ki: Size açıkça gösterelim diye Biz sizi; topraktan, sonra nutfeden, sonra pıhtılaşmış bir kandan, sonra da yaratılışı belli belirsiz bir çiğnem etten yarat tık. İstediğimizi belli bir süreye kadar rahimlerde tutarız. Sonra sizi bir çocuk olarak çıkarırız. Böylece yetişip erginlik çağına gelirsiniz. Kiminiz öldürülür, kiminiz de bilirken hiç bir şey bilmez olsun diye ömrünün en fena zamanına geri itilir. Yeryüzünü kupkuru olarak görürsün. Ama Biz, ona su indirdiğimiz zaman harekete geçer, kabarır ve her çeşit güzel bitkiden çift çift yetiştirir.

  4. … أَنْ تَخْشَاهُ فَلَمَّا قَضَى زَيْدٌ مِنْهَا وَطَرًا زَوَّجْنَاكَهَا لِكَيْلَا يَكُونَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ حَرَجٌ فِي أَزْوَاجِ أَدْعِيَائِهِمْ إِذَا …

    -maması içinHani sen; Allah’ın kendisine nimet verdiği ve senin de nimetlendirdiğin kimseye diyordun ki: Eşini bırakma ve Allah’tan kork. Allah’ın açığa vuracağı şeyi de içine saklıyor, insanlardan korkuyordun. Halbuki en çok Allah’tan korkman gerekirdi. Nihayet Zeyd onunla bağını kopardığında, onu seninle evlendirdik ki böylece evladlıkları eşleriyle bağlarını kopardıklarında onlarla evlenmek konusunda mü’minlere bir vebal olmadığı bilinsin. Allah’ın emri yerine getirilmiştir.

  5. … مَا فَرَضْنَا عَلَيْهِمْ فِي أَزْوَاجِهِمْ وَمَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُمْ لِكَيْلَا يَكُونَ عَلَيْكَ حَرَجٌ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِيمًا

    -maması içinEy peygamber; Biz, mehirlerini verdiğin eşlerini, Allah’ın sana ganimet olarak verdiği cariyeleri, seninle beraber hicret eden amcanın kızlarını, halalarının kızlarını, dayının kızlarını, teyzelerinin kızlarını ve bir de eğer mü’min bir kadın kendisini peygambere hibe eder de peygamber de onunla evlenmeyi isterse onuki bu, mü’minlerden ayrı olarak sadece sana has olmak üzeresenin için helal kıldık. Sana bir zorluk olmasın diye mü’minlerin eşleri ve sağ ellerinin malik oldukları hakkında ne hükmettiğimizi bildirdik. Ve Allah; Gafur, Rahim olandır.

  6. لِكَيْلَا تَأْسَوْا عَلَى مَا فَاتَكُمْ وَلَا تَفْرَحُوا بِمَا آتَاكُمْ وَاللَّهُ لَا يُحِبُّ كُلَّ مُخْتَالٍ فَخُورٍ

    -maması içinKaybettiğinize üzülmeyesiniz ve size verdiği nimetlerle şımarmayasınız diye. Allah; kendini beğenip böbürlenenleri sevmez.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökكي
YapıEdat / İşlev sözü
Özel Durumİki harfli işlev sözü (mâ-kablini mâ-ba‘dine bağlayan ta‘lîl ve nâsıba edatı)
Bağlamsal Yakın Köklerحتى, ل, ان
Zıt Kökلولا
Çekirdek Özet 1Bir eylemin gerekçesini, yöneldiği hedefi veya gayesini belirterek iki yargıyı birbirine bağlama
Çekirdek Özet 2İlahi fiillerin, ibadetlerin ve teşrîî hükümlerin nihai bir hikmete ve gayeye matuf oluşu
Çekirdek Özet 3Kör zorunluluk ve tesadüfü dışlayan, eylemleri ereksel ve hikmet temelli bir nizam içinde açıklayan teleolojik ilke
Kritik Hata RiskiEdatı salt sözdizimsel bir bağlaca indirgeyip Kur'an'ın varlık, ahlak ve iktisattaki gaye odaklı hikmet örgüsünü mekanik bir nedensellik gibi yorumlamak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
كيAmaç, illet ve teleolojik yönelim bildirmeBelirgin fark tespit edilmediSöz konusu yapı kök türetimine giren üçlü bir fiil kökü değil, iki harfli müstakil bir işlev sözü olduğundan harf eklenmesiyle kök genişlemesi gerçekleşmez; başına gelen ل ile sebep pekişir, sonuna gelen لا ile hedeflenen sonucun olumsuzlanması (sakındırma) sağlanır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
كAvuç içi; kavrama, eğme, kaplamaEylemin hedeflenen sonucu ihata etmesi ve bir neticeye raptedilmesi
يEl ve kol; iş, yapma, uzanmaEylemin gelecekteki bir gayeye doğru uzanması ve icra edilmesi
كيHedefe uzanarak sonucu kavrama hareketiBir eylemin veya sürecin yöneldiği gayeye doğru bizzat uzanıp o gayeyi kapsayarak gerekçelendirmesi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir hareketin veya eylemin yöneldiği somut hedefi, gayeyi ve gerekçeyi sonraki bir duruma raptetme işlevi
Cahiliye şiiri kullanımıVeri bulunamadı
Erken Arapça kullanımKlasik Arapçada muzari fiili nasb ederek geleceğe dönük sebep ve amaç (ta‘lîl) bildiren temel edat olarak kullanılmıştır

Kaynak Kitâbü Sîbeveyhi, Lisânü’l-Arab, el-Müfredât.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde كي edatı, sebep, açıklama, ilgi ve gaye bildiren temel bağlaç unsurlarıyla yakından ilişkilidir. İbranicede kî (כי) parçacığı "çünkü, zira, ki, şayet, amacıyla" anlamlarında sebep ve gerekçe cümleciklerinin başında son derece geniş bir kullanım alanına sahiptir. Benzer biçimde Aramice ve Süryanicede sebep-sonuç bağıntısı kuran eklemlerle morfo-semantik paralellik taşır. Arapçada bu arkaik Sami parçacığı, özellikle geleceğe dönük bir erek bildirme (ta‘lîl) işlevinde özelleşmiş ve kendisinden sonraki muzari fiili nasb ederek salt bir bağlaç olmanın ötesinde sentaktik bir amil niteliği kazanmıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Gesenius Hebrew Grammar.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönكيGaye ve gerekçe (ta‘lîl) bildiren mebni edat; nâsıba olarak müstakil veya lâm-ı ta‘lîl ile birlikte لكي biçiminde kullanılırKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice kî (כי)Sebep, izah ve şart bildiren Sami asıllı kök bağlaç katmanıyla doğrudan ortak miras niteliği taşırGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik katmanda edat düzeyinde doğrudan kanıtlanmış genişleme sınırlıdırMuhtemel

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Lisânü’l-Arab, Lane's Lexicon.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
كيAnlamlıGaye ve ta‘lîl bildirmeBir fiilin gerekçesini ve hedeflenen gayesini açıklar; muzari fiili nasb ederKur'an'da geçer, hedef edat
يكKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
كيMerkezGaye ve ta‘lîlFiilin doğrudan amacını ve hedeflenen neticeyi kurarBir eylemin hangi nihai maksat doğrultusunda gerçekleştiğini gösterir
حتىKomşuGaye ve sınırAmacın yanında nihai bir bitiş sınırını (gāye/intihâ) bildirirكي salt amaç ve gerekçe iken, حتى sürecin varacağı sınır noktasını ve tükenişi içerir
لKomşuTa‘lîl ve ihtisasHarf-i cer olarak doğrudan sebebe ve aidiyete yönelirكي müstakil bir edat olarak nasb amiliyeti taşırken lâm harf-i cer yapısıyla sebep kurar
انKomşuMasdariyye ve ta‘lîlFiili masdara dönüştürerek amaç yapısı oluştururكي doğrudan doğruya geleceğe dönük gaye vurgusunu merkezde tutar
لولاZıtİmtina ve engellemeBir durumun varlığı sebebiyle hedeflenen sonucun gerçekleşmesini önlerكي bir maksadın tahakkukunu temin ederken لولا bir engelle sonucun vukuunu iptal eder

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaكيGaye ve ta‘lîl edatıFiilin yöneldiği maksadı ve hedefi bildirirKesin
Latinceut, ad hoc utAmacıyla, -sin diyeEylemin yöneldiği teleolojik gayeyi bağlayan konjonktif yapıyı tam karşılarGüçlü
İngilizcein order that, so that-mesi için, amacıylaAmaç ve hedeflenen sonucu bildirir; salt geçmiş neden ("because") anlamını dışarıda bırakırGüçlü
Almancadamit, um zu-mek için, -sin diyeGaye yan cümlesi kurarak ana eylemin hedefini ifade ederGüçlü
Fransızcaafin que, pour queAmacıyla, -sin diyeİstek ve gaye kipiyle birlikte hedeflenen neticeyi kurarGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
كَيْDoğrudan gaye ve maksat (olumlu erek)İbadet, tesbih, ilahi nizamın tecellisi ve göz aydınlığı gibi hayırlı hedeflerin beyan edildiği bağlamlar (Tâhâ 20:33, Tâhâ 20:40, Kasas 28:13)
كَيْ (lâm ile: لِكَيْ)İktisadi ve toplumsal adaletin nihai gayesiToplumsal servetin tabana yayılması ve tekelleşmenin önlenmesi bağlamı (Haşr 59:7)
لِكَيْلَاOlumsuz gaye ve sakındırma (nefy-i gaye / nehy)İnsanın geçmiş kayıplara aşırı üzülmesini, kibirlenmesini veya güçsüzlüğe düşmesini engelleme bağlamları (Âl-i İmrân 3:153, Hac 22:5, Ahzâb 33:37, Hadîd 57:23)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamEf‘âlullâh ve hikmet-illet meselesiAllah'ın fiillerinin bir gayeye veya illete (ta‘lîl) bağlı olup olmadığı; Eş‘arîlerin ta‘lîli vacip görmemesi ile Mâtürîdî ve Mu‘tezile'nin ilahi fiillerde hikmet ve gaye kabulüİlahi eylemlerde hikmet, teleoloji ve amaçsallık bağlamında yoğunlaşır
FıkıhAhkâmın ta‘lîli ve makâsıdü'ş-şerîaHükümlerin illetlerinin lafızdan tespiti; lafzî ta‘lîl yollarından biri olarak nassın illet bildirmesi ve kıyasa temel teşkil etmesiHükmün arkasındaki kamu yararı (maslahat) ve vaz ediliş gayesinde yoğunlaşır
TefsirNazım münasebeti ve ilahi gayelerAyetler arasındaki irtibatın hangi hikmetle kurulduğu; emir ve nehiylerin arka planındaki beşeri ve ahlaki maksatlarTeleolojik rabıta ve pedagojik sakındırma anlamında yoğunlaşır
HadisNebevi gerekçelendirmeHz. Peygamber'in emir ve uygulamalarındaki maksatların beyan edilmesiHükmün toplumsal veya ahlaki gerekçesini açıklamada yoğunlaşır

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniUbudiyet ve kulluk gayesiNihai erek ve rızaİbadetleri ve varoluşu bilinçli bir gayeye bağlamaEylemlerin ve ibadetlerin rastlantısal değil, ilahi marifet ve tesbihe matuf olması (Tâhâ 20:33)Kesin
İlmiTeleoloji ve düzenAmaçsal nedensellikSüreçlerin ve sistemlerin yöneldiği hedefi tanımlamaTabiatta ve bilgide kör bir mekanizm yerine gayeli bir tasarım ve nizamın varlığıGüçlü
SiyasiHukuk ve kamu düzeniAmme maslahatıİdari ve hukuki tasarrufları toplumsal barışa yöneltmeSiyasi iradenin koyduğu kuralların keyfîliği değil, ortak refahı hedeflemesiGüçlü
İktisadiServet dağılımı ve mülkiyetTekelleşmeyi önleme gayesiServetin tabana yayılmasını ve dolaşımını güvencelemeEkonomik artı-değerin yalnızca zenginler arasında dönen bir güce dönüşmesini engelleme (Haşr 59:7)Kesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerAmaç fonksiyonu (Objective function)Bir sistemin, algoritmanın veya fiziksel hareketin belirli bir hedef parametreyi en üst düzeye çıkarmak ya da kısıtları sağlamak üzere yönlendirilmesiGüçlü
Beşeri bilimlerTeleolojik eylem modeliBireysel ve kolektif eylemlerin geçmiş mekanik itkilerden ziyade gelecekte tasarlanan bir gayeye (telos) göre biçimlenmesi ve yönetilmesiKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiكي edatını yalnızca alelade bir Türkçe "-mek için" bağlacına indirgeyerek metnin taşıdığı kurucu teleolojik iddiayı ve ontolojik hikmeti göz ardı etmek
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da bu edat; ilahi fiillerin amaçsızlığını reddeden, iktisadi tekelleşmeye set çeken ve insan psikolojisini kadere teslimiyetle inşa eden külli gayelerin taşıyıcısıdır
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİlahi hükümleri keyfî buyruklar, iktisadi adalet ilkelerini ise ikincil tavsiyeler gibi görerek dinin kurmak istediği gayeli toplumsal nizamı ıskalamak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın teleolojik dil yapısını doğrudan inşa eden edattır; Allah'ın evrene ve insana dair tasarruflarının rastlantısal değil, hikmet ve hedefe dayalı bir düzen içinde olduğunu bildirir
Hangi ayet groupslarında belirleyicidir?İktisadi adaletin formüle edildiği kamu hukuku ayetinde (Haşr 59:7), insanın hüzün ve kibrini sağaltan kader ayetinde (Hadîd 57:23) ve peygamberlik kıssalarında gayenin beyan edildiği bağlamlarda (Tâhâ 20:33, Kasas 28:13)
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Varlık nizamının ve şeriat hükümlerinin sebepsiz ve hikmetsiz olduğunu varsayan mekanist veya aşırı lafızcı yaklaşımları tashih eder; servetin dar bir zümrede toplanmasını meşru sayan iktisadi yanılgıları ortadan kaldırır

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir eylemi veya süreci, hedeflenen neticeye doğru uzatarak o neticenin sınırları içinde sabitleyen eklemleme hareketi.
  • Soyut anlamBütün fiillerin, hükümlerin ve varoluşsal süreçlerin nihai bir hikmete, gayeye ve maslahata raptedilmesi.
  • Sistematik karşılıkHukukî, iktisadî ve ahlakî sistemlerde her kuralın meşruiyetini hizmet ettiği teleolojik hedeften alması.
  • LaTeX modelix↦y(y∈{g,¬g})
  • LaTeX açıklamasıModelde x icra edilen fiili, hükmü veya ilahi tasarrufu temsil eder. ↦ sembolü bu fiilin teleolojik olarak yöneldiği hedefi kuran كي edatının bağlama işlevidir. y elde edilmesi murat edilen sonuç kümesidir; g doğrudan hedeflenen olumlu gayeyi (كي), ¬g ise eylemin kaçınmak veya önlemek üzere yöneldiği olumsuz akıbeti (كيلا) ifade eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ك