مجد
م - ج - د
KÖK- 4 geçiş
- 4 ayet
- 3 sîga
- 13 sözlük
Doymuş hayvandır. Eksiksiz anlamına gelir. Üç boyutlu uzayda hareket olabilmesi için dört boyutlu uzaya ihtiyaç vardır. Hareketin iradeli olabilmesi için beş boyutlu uzaya ihtiyaç vardır. Beş boyutlu uzayın içinde hayatın sürebilmesi için daha üstün bir uzaya ihtyaç yoktur. Çünkü beş boyutlu uzay doymuş bir uzaydır. Kur’an’da Allah, Kur’an ve arş için bu sıfatları kullanılmaktadır. Bunlar doymuş tam ve eksiksizdir. Bunun dışında herşey eksiktir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Doymuş hayvandır. Eksiksiz anlamına gelir. Üç boyutlu uzayda hareket olabilmesi için dört boyutlu uzaya ihtiyaç vardır. Hareketin iradeli olabilmesi için beş boyutlu uzaya ihtiyaç vardır. Beş boyutlu uzayın içinde hayatın sürebilmesi için daha üstün bir uzaya ihtyaç yoktur. Çünkü beş boyutlu uzay doymuş bir uzaydır. Kur’an’da Allah, Kur’an ve arş için bu sıfatları kullanılmaktadır. Bunlar doymuş tam ve eksiksizdir. Bunun dışında herşey eksiktir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.331 harfباب الجيم والدال والميم معهما
ج د م، د ج م، م ج د، ج م د، د م ج مستعملات
جدم:
يقال للفرس: اجدم وأقدم إذا هِيج ليمضي، وأقدم أجودهما.
دجم:
يقال انقشعت دُجَمُ الأباطيل، وأنّه لقي دُجَمِ العشقٌ والهوى أي في غمراتِه وظلمِه.
مجد:
المَجدُ: نيل الشَّرف، وقد مَجَدَ الرجل، ومَجُدَ: لغتان، وأمجَدَه كرمُ فعالهِ.
قال زائدة: أحسبنا وأمجدنا والله المجيد.
وتمجد "بفعاله"، ومَجَّدَه خُلُقُه تمجيداً أي تعظيماً.
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR804 harfالمَجْدُ: الكرم. والمَجيدُ: الكريم. وقد مَجُدَ الرجل بالضم، فهو مجيد وماجد. قال ابن السكيت: الشرف والمجد يكونان بالآباء. يقال: رجلٌ شريفٌ ماجدٌ: له آباءٌ متقدِّمون في الشرف. قال: والحسب والكرم يكونان في الرجل وإن لم يكن له آباءٌ لهم شرف. وتَماجَدَ القوم فيما بينهم. وماجَدْتُهُ فمَدَدْتُهُ أمْجُدُهُ، أي غلبته بالمجد. ومَجَدَت الإبلُ مُجوداً، أي نالت من الخلا قريباً من الشِبَع. ومَجَّدْتُها أنا
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR6.798 harfج د م
جدم ، جمد ، دجم ، دمج ، مجد ، مدج : مستعملة .
مدج : قال الليث : مُدَّجٌ : اسم سمكة بجرية . وأحسبه معرَّباً .
جدم : قال الليث : يقال للفرس : إجْدَم ، وأقدِم إذا هِيْجَ ليَمْضِيَ ، وأقدِمْ : أجودهما .
( أبو عبيد عن أبي عمرٍ و ) : الجَدَمَةُ : القصير ، وجَمْعُها : جَدَمٌ . وأنشد أبو
الهيثم :
فما ليلى من الهَيْقَاتِ طُولاً
وما ليلى من الجَدَمِ القِصَارِ
والجُدَامُ : أصل السَّعُفِ .
وقال أبو
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR2.544 harf(باب الميم والجيم وما يثلثهما)
(مجد) الميم والجيم والدال أصلٌ صحيح، يدلُّ على بلوغ النِّهاية، ولا يكون إلاّ في محمود. منه المَجْد: بلوغ النِّهاية في الكَرَم. والله الماجد والمجيد، لا كَرَمَ فوق كرَمه. وتقول العرب: ماجَدَ فلانٌ فلاناً: فاخَرَه. ويقولون مثلاً: "في كلِّ شَجرٍ نارٌ، واستَمْجَدَ المَرْخُ والعَفَار"، أي استكثَرَا من النار وأخذا منها ما هو حَسبُهما، فهما قد تناهَيَا في ذلك، حتَّى إنَّه
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.267 harf- المجد: السعة في الكرم والجلال، وقد تقدم الكلام في الكرم. يقال: مجد يمجد مجدا ومجادة، وأصل المجد من قولهم: مجدت الإبل (انظر: الأفعال 4/154) : إذا حصلت في مرعى كثير واسع، وقد أمجدها الراعي، وتقول العرب: في كل شجر نار، واستمجد المرخ والعفار (المثل يضرب في تفضيل الرجال بعضهم على بعض. انظر: مجمع الأمثال 2/74؛ والمستقصى 2/183؛ وجمهرة الأمثال 2/292؛ ومجمل 3/823؛ وديوان الأدب 1/101؛ وفصل المقال ص 202)،
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR826 harfم ج د
مجدت الغنم مجوداً: أكلت البقل حتى هجع غرثها.
وراحت الماشية مجّداً ومواجد: شباعاً.
ورأيت أرضاً قد مجد شاتها وبعيرها.
وأمجدت دابتي ومجدتها ومجدتها: أجدت علفها.
ومن المجاز: مجد الرجل ومجد: عظم كرمه فهو ماجد ومجيد وله شرف ومجد وقوم أمجاد وأماجد وتمجّد الله بكرمه وعباده يمجّدونه وهم أهل التماجيد وأمجد الله فلاناً ومجّده: كرم فعاله وماجدته فمجدته وتماجدوا.
قال شبيب ابن
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR3.752 harfالمَجْدُ: المُرُوءةُ والسخاءُ. والمَجْدُ: الكرمُ والشرفُ. ابن سيده: المجد نَيْل الشرف، وقيل: لا يكون إِلا بالآباءِ، وقيل: المَجْدُ كَرَمُ الآباء خاصة، وقيل: المَجْدُ الأَخذ من الشرف والسُّؤدَد ما يكفي؛ وقد مَجَدَ يَمْجُدُ مَجْداً، فهو ماجد. ومَجُد، بالضم، مَجادةً، فهو مجيد، وتَمَجَّد. والمجدُ: كَرَمُ فِعاله.
وأَمجَدَه ومَجَّده كلاهما: عظَّمَه وأَثنى عليه.
وتماجَدَ القومُ فيما بينهم: ذكَروا
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR305 harf* م ج د * * المَجْدُ * الكرم وقد * مَجُدَ * الرجل بالضم * مَجْداً * فهو * مَجِيدٌ * و * مَاجِدٌ * وقد سبق الفرق بين المجد والحسب في ح س ب وفي المثل في كل شجر نار و * اسْتَمْجَدَ * المرخ والعفار أي استكثرا منها كأنهما أخذا من النار ما هو حسبهما ويقال لأنهما يسرعان الوري فشبها بمن يكثر في العطاء طلبا للمجد
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR4.841 harfالمجد: نيل الشرف، وقيل: هو الأخذ من الشرف والسودد ما يكفي. المجد: المروءة والسخاء والكرم. قال ابن سيده: أو لا يكون إلا بالآباء، قال ابن السكيت: الشرف والمجد يكونان بالآباء، يقال: رجل شريف ماجد: له آباء متقدمون في الشرف، قال: والحسب والكرم يكونان في الرجل وإن لم يكن له آباء لهم شرف.في المحكم: وقيل: المجد: كرم الاباء خاصة، وقيل: المجد كرم الآباء خاصة، وقيل: المجد كرم الفعال، وقيل: إذا قارن شرف
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR7.581 harfمَجَدَ
1 مَجَدَ ذ , aor. مَجُدَ , inf. n. مَجْدٌ; (L, K;) and مَجُدَ, aor. مَجُدَ , inf. n. مَجَادَةٌ; (S, L, K;) He (a man, S) was, or became, possessed of, or characterized by, مَجْد [or glory, honour, dignity, nobility, &c.; he was, or became, glorious, in a state of honour or dignity, noble, &c.: see مَجْدٌ below]. (S, L, K.) ― -b2- See 3. ― -b3- مَجَدَتِ الاِبِلُ, (AZ, IAar, S, L, K,) aor.
مَجَدَ 1 مَجَدَ ذ , aor. مَجُدَ , inf. n. مَجْدٌ; (L, K;) and مَجُدَ, aor. مَجُدَ , inf. n. مَجَادَةٌ; (S, L, K;) He (a man, S) was, or became, possessed of, or characterized by, مَجْد [or glory, honour, dignity, nobility, &c.; he was, or became, glorious, in a state of honour or dignity, noble, &c.: see مَجْدٌ below]. (S, L, K.) ― -b2- See 3. ― -b3- مَجَدَتِ الاِبِلُ, (AZ, IAar, S, L, K,) aor. مَجُدَ , (AZ, L,) inf. n. مَجْدٌ (AZ, L, K) and مُجُودٌ; (AZ, S, L, K;) and ↓ امجدت; (L, K;) The camels fed in a land abounding with pasturage, and satiated themselves therewith: (AZ, L:) or, lighted upon abundant pasturage: (IAar, L, K:) or, obtained of fresh herbage, (خَلًى, S, K,) or of herbage, (L,) nearly as much as satiated them, (S, L, K,) and their bodies made this known. (L.) See 4. ― -b4- مَجَدَتِ الغَنَمُ, inf. n. مُجُودٌ, The sheep, or goats, ate of leguminous plants so as to blunt the sharpness of their hunger. (A.) ― -b5- [Hence, app., accord. to the A, the signification of مَجَدَ and مَجُدَ given in the commencement of this art.]
مجّدهُ 2 مجّدهُ ذ , inf. n. تَمْجِيدٌ, He attributed, or ascribed to him, مَجْد [or glory, honour, dignity, or nobility, &c.; he glorified him; honoured him; &c.]; (S, L;) he magnified him, and praised him; as also ↓ امجدهُ. (L, K.) ― -b2- مجّدهُ and ↓ امجدهُ He (God) honoured his (a man's) deeds, or actions: or may He honour his deeds, or actions! (A.) ― -b3- مجّدهُ and ↓ امجدهُ He made it (a gift) large, or abundant. (L, K.) ― -b4- See 4.
ماجدهُ 3 ماجدهُ ذ , inf. n. مِجَادٌ, He vied, or competed, with him (عَارَضَهُ) in مَجْد [or glory, honour, dignity, nobility, &c.]. (L, K.) You say, ↓ مَاجَدْتُهُ فَمَجَدْتُهُ, (aor. of the latter مَجُدَ , S, L,) I vied, &c., with him in glory, &c., and overcame him therein. (S, L, K.)
4 أَمْجَدَ see 1 and 2. ― -b2- نَزَلُوا بِهِمْ فَأَمْجَدُوهُمْ [They alighted at their abode as guests, and they entertained them honourably]. (A.) ― -b3- امجد وَلَدَهُ, and لِوَلَدِهِ, He chose [noble or generous] mothers [whereon to beget his children; and thus caused his children to be noble or generous]. (A, TA.) ― -b4- أَمْجَدَنَا فُلَانٌ قِرًى Such a one gave us a sufficient and superabundant entertainment. (L.) ― -b5- امجدهُ سَبًّا وَذَمًّا He reviled and dispraised him much. (IKtt.) ― -b6- امجد الاِبِلَ; (AZ, IAar, L, K;) and ↓ مجّدها, (S, L, K,) inf. n. تَمْجِيدٌ; (S, L;) and ↓ مَجَدَهَا; (K;) He filled the camels bellies with fodder, (AZ, L, K,) and satiated them: (AZ, L:) or he fed the camels upon abundant pasturage: (IAar, L:) or he satiated the camels: (K:) or he fed them upon herbage so as nearly to satiate them, in the beginning of the [season called] رَبِيع: (L:) or he half-filled their bellies with fodder: (K:) the people of El-'Áliyeh say, النَّاقَةَ ↓ مَجَدَ, (L,) or الدَّابَّةَ, aor. مَجُدَ , inf. n. مَجْدٌ, (S,) he filled the belly of the she-camel, (L,) or of the beast of carriage, (S,) with fodder: (S, L:) and the people of Nejd, ↓ مجّدها, inf. n. تَمْجِيدٌ, he half-filled her belly with fodder: (AO, A'Obeyd, S, L:) and امجد الدَّابَّةٌ He gave the beast of carriage much fodder. (As, L.)
تمجّد 5 تمجّد ذ He had مَجْد [or glory, honour, dignity, nobility, &c.,] attributed, or ascribed, to him. (L.)
تماجد 6 تماجد ذ He mentioned his [i. e. his own] مَجْد [or glory, honour, dignity, nobility, &c., made a show of glory, &c.]; (K;) or the goodness of his actions, and the glory, &c., of his ancestors. (TA.) ― -b2- تماجد القَوْمُ فِيمَا بَيْنَهُمْ The people vied among themselves, or competed, for, or in, مَجْد [or glory, honour, dignity, nobility, &c.], each mentioning his own مجد. (S, * L, K. *)
استمجد 10 استمجد ذ [He desired, or sought, مَجْد, or glory, honour, dignity, nobility, &c.;] he gave largely from a desire of مَجْد. (S, L.) ― -b2- It is said in a proverb, فِى كُلِّ شَجَرٍ نَارْ وَاسْتَمْجَدَ الْمَرْخُ وَالْعَفَارْ (tropical:) In all trees is fire; but the markh and 'afár yield much fire: (S, L, K: *) as though they had taken as much fire as sufficed them, (S, L,) and were therefore fit substances for striking fire: (L:) or because they yield fire quickly; wherefore they are likened to him who gives largely from a desire of مَجْد. (S, L.) See مَرْخٌ, and عَفَارٌ.
مَجْدٌ مَجْدٌ ذ Glory; honour; dignity; nobility; syn. عِزٌّ (Msb) and شَرَفٌ [q. v.] (L, Msb) and كَرَمٌ: (S, L, K:) or ample glory, honour, dignity, or nobility: (L:) or the acquisition of glory, honour, dignity, or nobility; syn. نَيْلُ شَرَفٍ: (M, L, K:) or the acquisition of what suffices thereof and of lordship: (L:) [and hence, acquired glory, honour, dignity, or nobility:] or only glory, honour, dignity, or nobility, transmitted by one's ancestors: (M, L, K:) ISk says, that مَجْد and شَرَف are [transmitted] by one's ancestors; but حَسَب [q. v.] and كَرَم may belong to a man without ancestors who possessed these qualities: (S, L:) or, specially, nobleness, or generosity, of ancestors: (M, L, K:) or personal glory, or nobility with goodness of actions: and nobleness, or generosity, of actions: (L:) or generosity; liberality; syn. كَرَمٌ (S, L, K) and سَخَآءٌ: (L:) or manly virtue or moral goodness; syn. مُرُوْءَةٌ. (L.) [Accord. to the A, مَجْدٌ thus used, and consequently each of the words in this art. derived from it, is tropical: but if so, it is a حَقِيقَة عُرْفِيَّة, or word so much used in a particular tropical sense as to be, in this sense, conventionally regarded as proper.]
مَجِيدٌ مَجِيدٌ ذ (from مَجُدَ, L) and ↓ مَاجِدٌ (from مَجَدَ, L) A man (S) possessing, or characterized by, مَجْد [or glory, honour, dignity, nobility, &c.; glorious, in a state of honour or dignity, noble, &c.]: (S, L, K:) glorious, in a state of honour or dignity, noble, abounding in good, and beneficent; but the former has a more intensive sense: or the latter, characterized by gloriousness or nobleness of actions: (K:) or, by personal glory or nobility with goodness of actions; and the former has a more intensive sense: or both, generous and munificent: (L:) and the latter, good in disposition, and liberal, bountiful, munificent, or generous: (ISh, L, K:) pl., either of the former or of the latter, أَمْجَادٌ. (L.) ― -b2- المَجِيدُ as an epithet of God signifies The Glorious, or Great, or Great in dignity, who gives liberally, or bountifully: or the Bountiful and beneficent: (L, TA:) and ↓ المَاجِدُ is applied in the same manner: (L:) or the former, He who is glorified for his deeds. (T, L.) ― -b3- مَجِيدٌ is also applied in the Kur as an epithet to the throne (عَرْش) of God; and to the Kur-án; (L.) and signifies exalted; sublime; (IAar. L, K;) noble; (Zj, L, K;) when thus applied: (IAar, Zj, L, K:) but in ch. lxxxv., v. 15, for ذُو العَرْشِ المَجِيدِ, some read ذو العَرْشِ المَجِيدُ, making المجيد an epithet of ذو; and in the same ch., v. 21, for هُوَ قُرَآنٌ مَجِيدٌ, some read هو قُرْآنٌ مَجِيدٍ, making مجيد an epithet of God. (L.) المَجِيدُ alone also occurs in a trad. as meaning the Kur-án. (L.)
مَاجِدٌ مَاجِدٌ ذ : see مَجِيدٌ. ― -b2- Also, applied to a camel: see مَجَدَتِ الاِبِلُ: pl. مُجَّدٌ and مُجُدٌ and مَوَاجِدُ. (L.) ― -b3- مَاجِدٌ Much; abundant; syn. كَثِيرٌ. (K, TA.) [In the CK, كَثِيرٌ المَجْدِ.] ― -b4- لَيْسَتْ بِمَاجِدَةٍ لِلطَّعَامِ وَلَا لِلشَّرَابِ She does not eat or drink much. Said by Aboo- Habbeh, describing a woman. (L.)
أَمْجَدُ أَمْجَدُ ذ [More, or most, glorious, honourable, noble, &c.]: pl. أَمَاجِدُ. (A.)
هُوَ أَهْلُ التَّمَاجِيدِ هُوَ أَهْلُ التَّمَاجِيدِ ذ He is a fit, or deserving, object of praises for مَجْد [or glory, honour, dignity, nobility, &c.]. (A, TA.)
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.782 harfمَجَدَ
مَجَدَ U ( n. ac. مَجْد 1 ),
a. Was great, glorious.
b. Excelled, surpassed in glory &c.
c. ( n. ac. مَجْد 1 , مُجُوْد 27 ), Came to rich pastureland, ate their full ( animals ).
d. see II (b) .
مَجُدَ
مَجُدَ U ( n. ac. مَجَاْدَة 22t ),
a. see supra (a) .
مَجَّدَ
مَجَّدَ II ,
a. Glorified, magnified, extolled, exalted, lauded, praised, celebrated; vaunted.
b. Filled,
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR15.339 harfمجد
مَجَدَ - يَمْجُدُ (مَجُدَ - يَمْجُدُ)
مَجَدَ - يَمْجُدُ (مَجُدَ - يَمْجُدُ) + الكائن: تظهر عليه أرفع وأعلى علامات القوة والرفعة والغنى والنعمة والاكتفاء
تَمْجُدُ الإبل: تظهر عليها علامات الشبع والارتواء والنضرة والقوة ، بعد أن ترعى مرعى خصب وفير
مَجِيْد: على وزن" فعيل ": اسم فاعل مبالغة من " مَجَدَ - يَمْجُدُ ": الذي يكون رفيع المقام
Mücavir kökler11 mücavir (18 toplam)
- قرأ
2 ortak ayet · “Karye”, kaynar veya kuyu suyunun bulunduğu, halkın…
- عجب
1 ortak ayet · “Acem” yabancı, dil bilmeyen demektir
- برك
1 ortak ayet · Birkan yanardağ demektir
- عرش
1 ortak ayet · Toplantı yerinde yöneticinin durduğu yüksek yerdir
- بيت
1 ortak ayet · Beyt ev demektir
- حمد
1 ortak ayet · Hamd: Cümle kapısı demektir
- ذو
1 ortak ayet · Sahip
- أهل
1 ortak ayet · Hilal yeni ay demektir
- أمر
1 ortak ayet · Murar acı bir ağacın adıdır
- رحم
1 ortak ayet · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
- قول
1 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
Geçtiği ayetler(4)
قَالُوا أَتَعْجَبِينَ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ رَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ عَلَيْكُمْ أَهْلَ الْبَيْتِ إِنَّهُ حَمِيدٌ مَجِيدٌ
Cömertliği çok olanDediler ki: Allah’ın işine mi şaşarsın ey evin hanımı? Allah’ın rahmeti ve bereketleri sizin üzerinizedir. Muhakkak ki O, Hamid’dir, Mecid’dir.
بَلْ هُوَ قُرْآنٌ مَجِيدٌ
Cömertliği çok olanDoğrusu o; şanlı bir Kur’an’dır.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | مجد |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | كرم, شرف, عظم |
| Zıt Kök | خمل |
| Çekirdek Özet 1 | Canlının bol otlakta doyuma ulaşması, bünyenin kâfi miktarı alarak besili ve eksiksiz hale gelmesi. |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi zâtın lütuf ve azametteki sınırsız doygunluğu ile vahyin ve arşın tükenmez, sarsılmaz şerefi. |
| Çekirdek Özet 3 | Varlığın aşkın kemal karşısında noksanlıktan arınması, kendine yeten ve feyzi dışa taşan mükemmellik. |
| Kritik Hata Riski | Kavramı yalnızca dünyevi soy üstünlüğü ve kuru bir şan algısına indirgeyip doygunluk ve tükenmez kerem boyutunu dışarıda bırakmak. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| م | su; akış, çokluk, derinlik | Bolluk, besleyici kaynak, tükenmezlik ve içsel derinliği temsil eder. |
| ج | değnek, deve; taşıma, yol alma, toplama | Yükü yüklenme, hacim kazanma ve nitelikleri bünyede toplama hareketini temsil eder. |
| د | kapı; giriş, geçiş, hareket | Eşiğe varma, yetkinlik sınırına ulaşma ve kararlılık kazanmayı temsil eder. |
| مجد | Suyun ve bolluğun (م) toplanıp hacim kazanarak (ج) kemal eşiğine ve nihai sınıra dayanması (د) | İçsel potansiyelin ve ihsanın tam bir doygunluğa erişerek eksiksiz şeref ve azamet oluşturması hareketidir. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Otlağın bol olması sebebiyle hayvanın karnının tam doyması (مَجَدَتِ الإبلُ مُجُوداً), bünyesinde açlık izinin kalmaması ve besili hale gelmesi; ağacın ateşi/özü tam alarak kıvama ermesi. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Veri bulunamadı |
| Erken Arapça kullanım | Kadim Arap darbımeselinde ağaçların ateş cevherini bünyelerine tam alıp doygunluğa ermesi anlamında kullanılmıştır: في كلِّ شَجرٍ نارٌ، واستَمْجَدَ المَرْخُ والعَفَار. Hayvanların taze otla açlıklarını tamamen dindirmesi durumu için de erken dönem bedevi dilinde yer almıştır. |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde مجد kökü, özellikle Güney Sami (Arapça) kolunda içsel olgunluk ve ahlaki genişlik üzerinden yetkinleşmiş bir köktür. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice) kökün eşdeğeri olan m-g-d kök dizilimi, doğrudan "en lezzetli/değerli meyve, kıymetli armağan, seçkin lütuf" (İbranice méged מֶغֶד) semantik alanına dayanır. Bu kök Doğu Sami kolunda Akadca migru (rıza, lütuf, onaylanmış seçkinlik) biçimiyle ilahi inayete bağlanır. Arapçada hayvanın doyması ve kâfi miktarı alarak kemale ermesi gibi somut bir bedevi tecrübesiyle korunan çekirdek, Sami dillerinin genelinde "varlığın en kıymetli, en doygun ve en üstün mahsulü" tasarımıyla örtüşür. Kök, maddi bolluktan manevi şeref ve cömertliğe doğru düzenli bir semantik genişleme sergiler.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Hayvanın otla doyması ve ağacın cevheri tam çekmesi | Maddi doymuşluk ve kâfi gelme halinden ahlaki cömertlik, asalet ve şerefe intikal | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice méged (değerli ürün, üstün mahsul) | Olgunluk, mükemmellik ve bereket dairesinde ortak kök mirası | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Akadca migru (lütuf, rıza, ilahi inayet) | Varlığın üstün mertebesi ve ihsanla dolması anlam alanında kök akrabalığı | Muhtemel |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| مجد | Anlamlı | Cömertlikte ve şerefte nihayete erme, doygunluk | Hedef köktür; lütuf ve yüceliğin zirvesini ifade eder | Kur'an'da geçer |
| مدج | Anlamlı | Karanlığın bürümesi, örtme, küçük adımlarla yürüme | Kuşatma ve gizleme yönü baskındır | Kur'an'da geçmez |
| جمد | Anlamlı | Sıvının katılaşması, donma, kuruluk | Akışkanlığın kesilmesi ve hareketsizlik bildirir | Kur'an'da geçer |
| جدم | Anlamlı | Kesmek, budamak, eksiltmek | Doygunluğun ve tamlığın zıddına bir parçalama ve koparma hareketidir | Kur'an'da geçmez |
| دمج | Anlamlı | Bir şeyin içine sıkıca girmesi, kaynaşma, intizam | İki unsurun boşluk bırakmaksızın kenetlenmesi ve tam uyumudur | Kur'an'da geçmez |
| دجم | Anlamlı | Karanlığın çökmesi, alıştırma, dostluk kurma | Sarma, bürüme ve yavaşça uyum sağlama hareketidir | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| مجد | Merkez | Şeref ve cömertlik | Doygunluktan ve zâtî kemalden kaynaklanan sınırsız şeref ve lütuf | Varlığında eksiklik bulunmayan aşkın üstünlük |
| كرم | Komşu | Cömertlik ve asalet | Verme ve ihsan etme eylemini öne çıkarır; mecd bu cömertliğin nihai doygunluk ve azamet boyutudur | Kendiliğinden ve karşılıksız verme niteliği |
| شرف | Komşu | Yücelik ve itibar | Mekânsal ve konumsal yüksekliği bildirir; mecd zâtî doluluğu ve ahlaki olgunluğu kapsar | Dışsal olarak yükselme ve ayırt edilme |
| عظم | Komşu | Büyüklük ve kudret | Güç ve heybet ağırlıklıdır; mecd fazilet ve şerefin eksiksiz birikimidir | Kudret ve heybetle kuşatma |
| خمل | Zıt | Siliklik ve düşüklük | Tanınmama, şereften yoksun kalma ve sıradanlıktır | Mecddeki zâtî doluluk ve yüceliğin zıddı olarak silikleşme |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | مجد | Şerefte nihayet, doygunluk, mutlak yücelik | Zâtî kemalin ve tükenmez cömertliğin bir aradalığını ifade eder | Kesin |
| Latince | maiestas, gloria | Ululuk, yücelik, görkem | Maiestas aşkın büyüklüğü, gloria şanı karşılar; içsel doygunluk ve feyiz nüansını tam taşımaz | Güçlü |
| İngilizce | glory, majesty, boundless bounty | Görkem, aşkın yücelik, tükenmez kerem | Glory şan ve tecelliyi verir; kökün cömertlikte nihayete erme veçhesini dışarıda bırakabilir | Güçlü |
| Almanca | Herrlichkeit, Erhabenheit | İhtişam, azamet, yücelik | Herrlichkeit teolojik görkemi karşılar; bünyedeki besleyici bolluk boyutunu eksik bırakır | Güçlü |
| Fransızca | gloire, majesté | Şan, azamet, ululuk | Makamın yüksekliğini ve parlaklığı ifade eder; zâtî doygunluk ve sınırsız ihsan ayrımını vermez | Güçlü |
Kaynak Lewis & Short Latin Dictionary, Oxford English Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مَجِيدٌ | Allah'ın zâtî hamd ve lütuf doygunluğu | İbrahim ailesine ilahi tebşirat ve rahmet müjdesi verilirken zât-ı ilahiyyenin nitelemesi; Hûd 11:73 |
| الْمَجِيدُ | Kur'an'ın tükenmez hakikat ve şerefi | Vahyin inkâra meydan okuyan, bereketi ve hikmeti eksiksiz mucizevi yapısı bağlamında; Kâf 50:1, Burûc 85:21 |
| الْمَجِيدُ | Arşın azameti veya Allah'ın arşa hükmeden aşkın şerefi | Kozmik egemenliğin ve varoluşun en kuşatıcı mertebesinin mükemmelliği bağlamında; Burûc 85:15 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Esmâ-i hüsnâ ve zât-sıfat ilişkisi | "el-Mecîd" isminin zâtî bir azamet mi yoksa fiilî bir ihsan ve cömertlik mi bildirdiği meselesi | Zâtında hiçbir noksanlık bulunmayan ve lütfu tükenmeyen mutlak yetkinlik |
| Fıkıh | Namazdaki teşehhüt ve salevât lafızları | "Hamîdun Mecîd" terkibinin salli-bârik dualarında taabbüdî olarak tekrarlanması | Kulun aczini itiraf edip ilahi kemal ve cömertliği ikrar etmesi |
| Tefsir | Kur'an'ın vasıflandırılması | Mushafın "mecîd" olarak nitelenmesiyle taşıdığı dünya ve ahiret hayırlarının eksiksizliği | Bütün hikmetleri bünyesinde toplayan, tahrif edilemez ve doyurucu kelam |
| Hadis | Peygamber ailesine bereket duası | İbrahim ailesine verilen feyzin Muhammed ümmetine intikali ile mecd arasındaki bağ | İlahi bereketin, şerefin ve risalet silsilesinin kesintisiz sürekliliği |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve ibadet | Aşkın yetkinlik | Kulun eksikliğini gideren kaynak | İbadet, kendi içinde tam ve eksiksiz olan el-Mecîd'e yöneliktir | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji | Kuşatıcı hakikat | Bilginin doygunluk noktası | Kur'an'ın mecd vasfı, sunduğu ilkelerin noksansızlığını temin eder | Güçlü |
| Siyasi | Otorite ve hükümranlık | Meşruiyet ve adil kudret | Hükmün zulümden arınması | Arşın mecd ile anılması, aşkın yönetimin baskıya değil kemale dayanmasıdır | Muhtemel |
| İktisadi | İnfak ve mülkiyet | Doygunluk ve dolaşım | Kaynakların hapsedilmemesi | Mecd, zenginliğin bencilce tutulmasını değil, taşarak yayılmasını temsil eder | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Doygunluk ve kararlı denge (saturation equilibrium) | Bir sistemin alabileceği maksimum potansiyeli yüklenip dışsal bir girdiye muhtaç olmadan kararlı ve tam kapasite durumuna ulaşması yapısıyla örtüşür. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Ahlaki öz-yetkinlik ve doymuş karakter (eudaimonia) | Bireyin dışsal gösteriş ve eksiklik kaygısından sıyrılarak içsel fazilet, asalet ve kapsayıcı cömertlikle yetkin bir olgunluğa erişmesi yapısıyla örtüşür. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramı yalnızca feodal/kabilevî bir soy üstünlüğü, aristokratik şan veya salt kuru bir gösteriş ihtişamı olarak algılamak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün çekirdeğindeki doygunluk (şiba‘), eksiksizlik, cömertliğin ve şerefin zirveye ulaşarak kesintisiz bir feyiz kaynağı haline gelmesi. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kur'an'ın ve Allah'ın mecdini kibirli bir üstünlük sanmak; mecdin içerdiği tükenmez feyiz, cömertlik, rahmet ve ontolojik yetkinliği gözden kaçırarak ilahi sıfatları soğuk bir tahakküm ilişkisine indirgemek. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Çünkü mecd, ilahi zâtın sınırsız keremini, vahyin tükenmez hakikat zenginliğini ve arşın kâinatı kuşatan mükemmelliğini tek bir eksiksizlik ve doygunluk kavramında birleştirir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İlahi lütuf ve vaadin müjdelendiği kıssalarda (Hûd 11:73), vahyin yüceliğinin ve sarsılmazlığının vurgulandığı yemin bağlamlarında (Kâf 50:1, Burûc 85:21) ve kozmik egemenliğin anlatıldığı ayetlerde (Burûc 85:15). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Şerefi soya, maddi güce veya dışsal unvanlara bağlayan Cahiliye anlayışını yıkar; hakiki şerefin ancak ilahi kemalle irtibat kurmak, noksanlıklardan arınmak ve cömertlikte zirveye varmakla mümkün olduğunu gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamCanlının bol otlakta doyuma ulaşması, bünyesinin kâfi miktarı alıp açlıktan kurtularak besili ve tam hale gelmesi.
- Soyut anlamVarlığın fazilet, cömertlik ve kemal bakımından nihai sınıra erişmesi; hiçbir eksikliği kalmayacak şekilde şeref ve ihsanda yetkinleşmesi.
- Sistematik karşılıkİlahi zâtın, vahyin ve arşın kendi içinde tam, aşkın, kendine yeten ve dışarıya kesintisiz feyiz aktaran doymuşluk sistemi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde zaman içinde toplanan fazilet, kerem ve şeref potansiyelini temsil eder. Bu potansiyelin nihai doygunluk sınırına () ulaşması mecd halidir. Bu sınırda sistemik eksiklik veya artırılmaya muhtaçlık ortadan kalkar (), buna karşın sistem dışına doğru kesintisiz bir feyiz ve ihsan akışı () devam eder.