محل
م - ح - ل
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 12 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Komplo
Notlarım
Sözlükler(12)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR6.128 harfباب الحاء واللام والميم معهما
ح م ل، ح ل م، م ل ح، م ح ل، ل ح م كلهن مستعملات
حمل:
الحَمَلُ: الخَروف، والجميع الحُمْلانُ. والحَمَلُ: برُجْ ٌمن البُرُوج الاثنَيْ عشر.
والفعل حَمَلَ يَحْمِلُ حَمْلاً وحُمْلاناً. ويكون الحُمْلان أجْراً لما يُحْمَل.
والحُمْلان: ما يُحْمَلُ عليه من الدَّوابِّ في الهِبَة خاصَّةً.
وتقول: إني لأَحمِلُه على أمرٍ فما يَتَحَمَّل، وأُحَمِّله أمراً فما يَتَحَمَّل، وإنَّه
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.002 harfالمَحْلُ: الجَدبُ، وهو انقطاع المطر ويُبْسُ الأرض من الكلإ. يقال: بلدٌ ماحِلٌ، وزمانٌ ماحلٌ، وأرضٌ مَحْلٌ وأرضٌ مُحُولٌ. يريدون بالواحد الجمع. وقد أَمْحَلَتْ. قال ابن السكيت: أَمْحَلَ البلدُ فهو ماحِلٌ، ولم يقولوا مُمحِلٌ. وربَّما جاء ذلك في الشعر. قال حسَّان بن ثابت:
إمَّا تَرَيْ رأسي تَغَيَّرَ لـونُـهشَمَطاً فأصبَحَ كالثغامِ المُمْحِلِ
وأَمْحَلَ القومُ: أجدبوا. والمَحْلُ: المكرُ والكيد.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR yok28.570 harfح ل م
حمل ، حلم ، لحم ، لمح ، ملح ، محل : مستعملات .
حمل : قال الليث : الحَمَلُ الخروف والجميع الْحُمْلاَنُ . والحَمَلُ بُرْجٌ من بُرُوجِ السَّمَاءِ ، أوله الشَّرْطانِ وهما قرْنَا الحَمَل ثم البُطيْن
ثلاثة كَوَاكِب ثم الثُّريا وهي أَلْيَةُ الحَمَل ، هذه النجومُ على هذه الصفة تسمى حَمَلاً .
سلمة عن الفرَّاء : المُحَامِلُ الذي يَقْدر على جوابك فيدعُه إبقاءً على مودتك ، والمُجَامِل الذي لا يَقْدر
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR4.612 harf(باب الميم والحاء وما يثلثهما)
(محز) الميم والحاء والزاء ليس بشيء، على أنهم يقولون: المَحْز: النِّكاح، ومَحَزَها مَحْزاً.
(محش) الميم والحاء والشين أصلٌ صحيح يدلُّ على إحراق النار شيئاً حتى ينسحِجَ جِلدُه. يقال: مَحَشَت النارُ الشيءَ تَمْحَشُه. وامتَحَشَ الخبزُ: احتَرق. وروى ابنُ السِّكِّيت: أمْحَشَهُ الحَرُّ. ويقال: امتحَشَ، إذا غَضِب؛ ومعناه أنَّ الغضبَ لحرارته بَلَغَ ذلك المبلغ، كأنّه أحرَق.
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR624 harf- قوله تعالى: ﴿وهو شديد المحال﴾ [الرعد/13] أي: الأخذ بالعقوبة، قال بعضهم: هو من قولهم محل به محلا ومحالا: إذا أراده بسوء، قال أبو زيد: محل الزمان: قحط (انظر: الأفعال 4/149)، ومكان ماحل ومتماحل، وأمحلت الأرض، والمحالة: فقارة الظهر، والجمع: المحال، ولبن ممحل: قد فسد، ويقال: ماحل عنه. أي: جادل عنه، ومحل به إلى السلطان: إذا سعى به، وفي الحديث: (لا تجعل القرآن ماحلا بنا) (انظر: النهاية 4/303؛ وغريب
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.025 harfم ح ل
أصابهم محلٌ ومحولٌ.
وقد أمحلت الأرض وأمحل أهلها.
وبلد وزمان ما حلٌ وممحلٌ وعن ابن دريد: أمحل الله الأرض وأرض محلٌ وأرضون محل ومحولٌ وأمحال.
ومحل به إلى السلطان: سعى به.
وفي الدعاء " ولا تجعله علينا ماحلاً مصدّقاً ".
وإنه لحوّل قلّب دحل محل: محتال كبّاد وهو يتمحّل: يحتال وماحله: كايده " وهو شديد المحال ".
ورجل متماحل: فاحش الطول.
وبلد متماحل:
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR10.264 harfالمَحْلُ: الشدّة. والمَحْلُ: الجوع الشديد وإِن لم يكن جَدْب. والمَحْل: نقيض الخِصْب، جمعه مُحول وأَمْحال. الأَزهري: المُحولُ والقُحوطُ احتباس المطر. وأَرض مَحْلٌ وقَحْطٌ: لم يصبها المطر في حينه. الجوهري: المَحْل الجدبُ وهو انقطاع المطر ويُبْسُ الأَرض من الكَلإِ. غيره قال: وربما جمع المَحْل أَمْحالاً؛ وأَنشد:
لا يَبْرَمُون، إِذا ما الأُفْقُ جلَّله
صِرُّ الشتاء من الأَمْحال كالأَدَمِ
ابن السكيت:
المَحْلُ: الشدّة. والمَحْلُ: الجوع الشديد وإِن لم يكن جَدْب. والمَحْل: نقيض الخِصْب، جمعه مُحول وأَمْحال. الأَزهري: المُحولُ والقُحوطُ احتباس المطر. وأَرض مَحْلٌ وقَحْطٌ: لم يصبها المطر في حينه. الجوهري: المَحْل الجدبُ وهو انقطاع المطر ويُبْسُ الأَرض من الكَلإِ. غيره قال: وربما جمع المَحْل أَمْحالاً؛ وأَنشد: لا يَبْرَمُون، إِذا ما الأُفْقُ جلَّله صِرُّ الشتاء من الأَمْحال كالأَدَمِ ابن السكيت: أَمْحَلَ البلدُ، هو ماحِل، ولم يقولوا مُمْحِل، قال: وربما جاء في الشعر؛ قال حسان بن ثابت: إِمَّا تَرَيْ رأْسي تَغَيَّر لَوْنُه شَمَطاً، فأَصْبَحَ كالثَّغامِ المُمْحِلِ فَلَقَدْ يَراني المُوعِدي، وكأَنَّني في قَصْرِ دُومَةَ أَو سواء الهَيْكَلِ ابن سيدَه: أرض مَحْلة ومَحْلٌ ومَحُول، وفي التهذيب: ومَحُولة أَيضاً، بالهاء، لا مَرْعَى بها ولا كَلأَ؛ قال ابن سيده: وأَرى أَبا حنيفة قد حكى أَرض مُحُولٌ، بضم الميم، وأَرَضُون مَحْل ومَحْلة ومُحُولٌ وأَرض مُمْحِلة ومُمْحِل؛ الأَخيرة على النسب؛ الأَزهري: وأَرض مِمْحال؛ قال الأَخطل: وبَيْداء مِمْحالٍ كأَنّ نَعامَها، بأَرْحائها القُصْوَى، أَباعِرُ هُمَّلُ وفي الحديث: أَمَا مَرَرتَ بِوادي أَهلِك مَحْلاً أَي جَدْباً؛ والمَحْل في الأَصْل: انقطاع المطر. وأَمْحَلَت الأَرْضُ والقومُ وأَمْحَل البلدُ، فهو ماحِل على غير قياس، ورجل مَحْل: لا يُنْتفع به. وأَمْحَل المطرُ أَي احتبس، وأَمْحَلْنا نحن، وإِذا احتبس القَطْر حتى يمضِيَ زمانُ الوَسْمِيِّ كانت الأَرض مَحُولاً حتى يصيبها المطرُ. ويقال: قد أَمْحَلْنا منذ ثلاث سنين؛ قال ابن سيده: وقد حكي مَحُلَت الأَرض ومَحَلَت. وأَمْحَل القومُ: أَجْدبوا، وأَمْحَلَ الزمانُ، وزمان ماحِلٌ؛ قال الشاعر: والقائل القَوْل الذي مِثْلُه يُمْرِعُ منه الزَّمَنُ الماحِلُ الجوهري: بلد ماحِلٌ وزمان ماحِلٌ وأَرض مَحْل وأَرض مُحُول، كما قالوا بلد سَبْسَب وبلد سَباسِب وأَرض جَدْبَة وأَرض جُدوب، يريدون بالواحد الجمع، وقد أَمْحَلَت. والمَحْل: الغُبار؛ عن كراع. والمُتماحِل من الرجال: الطويلُ المضطرب الخلْق؛ قال أَبو ذؤيب: وأَشْعَثَ بَوْشِيٍّ شَفَيْنا أُحاحَه، غَدَاتَئِذٍ، ذِي جَرْدَةٍ مُتماحِل قال الجوهري: هو من صفة أَشْعَث، والبَوْشِيُّ: الكثير البَوْشِ والعِيال، وأُحاحُه: ما يجده في صَدْره من غَمَر وغَيْظٍ أَي شفَينا ما يجده من غَمَر العِيال؛ ومنه قول الآخر: يَطْوِي الحَيازيمَ على أُحاحِ والجَرْدةُ: بُرْدة خلَق. والمُتماحِلُ: الطويل. وفي حديث علي: إِنّ من وَرائكم أُموراً مُتماحِلة أَي فِتَناً طويلة المدة تطولُ أَيامها ويعظم خَطَرُها ويَشتدّ كَلَبُها، وقيل: يطول أَمرها. وسَبْسَب مُتماحل أَي بعيد ما بين الطرَفين. وفَلاة مُتماحلة: بعيدة الأَطراف؛ وأَنشد ابن بري لأَبي وجزة: كأَنّ حريقاً ثاقِباً في إِباءةٍ، هَدِيرُهُما بالسَّبْسَب المُتماحل وقال آخر: بَعِيدٌ من الحادي، إِذا ما تَدَفَّعَتْ بناتُ الصُّوَى في السَّبْسَب المُتماحِل وقال مزرّد: هَواها السَّبْسَبُ المُتماحِلُ وناقة مُتماحِلة: طويلة مُضطَربة الخلْق أَيضاً. وبعير مُتماحِل: طويل بعيد ما بين الطرفين مُسانِدُ الخلْق مُرْتَفِعهُ. والمَحْلُ: البُعد. ومكان مُتَماحِل: مُتباعد؛ أَنشد ثعلب: من المُسْبَطِرَّاتِ الجِيادِ طِمِرَّةٌ لَجُوجٌ، هَواها السَّبْسَبُ المُتماحِلُ أَي هَواها أَن تجد مُتَّسعاً بعيد ما بين الطرَفين تغدو به. وتَماحَلَتْ بهم الدارُ: تباعدت؛ أَنشد ابن الأَعرابي: وأُعْرِض، إِنِّي عن هواكنّ مُعْرِض؛ تَماحَل غِيطانٌ بكُنَّ وبِيدُ دعا عليهنّ حين سلا عنهن بكبر أَو شغل أَو تباعد. ومَحَلَ لفلان حقه: تكلَّفه له. والمُمَحَّل من اللبن: الذي قد أَخذ طعماً من الحموضة، وقيل: هو الذي حُقِن ثم لم يترك يأْخذ الطعم حتى شرب؛ وأَنشد: ما ذُقْتُ ثُفْلاً، مُنْذُ عامٍ أَوّلِ، إِلاَّ من القارِصِ والمُمَحَّلِ قال ابن بري: الرجز لأَبي النجم يصف راعياً جَلْداً، وصوابه: ما ذاقَ ثُفْلاً؛ وقبله: صُلْب العَصا جافٍ عن التَّغَزُّلِ، يحلِف بالله سِوى التَّحَلُّلِ والثُّفْل: طعام أَهل القُرى من التمر والزبيب ونحوهما. الأَصمعي: إِذا حُقِن اللبن في السِّقاء وذهبت عنه حَلاوة الحَلَب ولم يتغير طعمُه فهو سامِطٌ، فإِن أَخذ شيئاً من الريح فهو خامِطٌ، فإِن أَخذ شيئاً من طعم فهو المُمَحَّل. ويقال: مع فلان مَمْحَلة أَي شَكْوة يُمَحِّل فيها اللبن، وهو المُمَحَّل ويديرها . . . (* هكذا بياض في الأصل) الجوهري: والمُمَحَّل، بفتح الحاء مشددة، اللبن الذي ذهبت منه حلاوة الحَلَب وتغيَّر طعمُه قليلاً. وتَمَحَّل الدراهمَ: انْتَقَدَها. والمِحالُ: الكَيْد ورَوْمُ الأَمرِ بالحِيَل. ومَحَِل به يَمْحَل (* قوله «ومحل به يمحل إلخ» عبارة القاموس: ومحل به مثلثة الحاء محلاً ومحالاً؛ كاده بسعاية إلى السلطان) مَحْلاً: كاده بسِعاية إِلى السلطان. قال ابن الأَنباري: سمعت أَحمد بن يحيى يقول: المِحال مأْخوذ من قول العرب مَحَل فلان بفلان أَي سَعَى به إِلى السلطان وعَرَّضه لأَمر يُهْلِكه، فهو ماحِل ومَحُول، والماحِلُ: الساعي؛ يقال: مَحَلْت بفلان أَمْحَل إِذا سعيت به إِلى ذي سلطان حتى تُوقِعه في وَرْطة ووَشَيْتَ به. الأَزهري: وأَما قول الناس تمَحَّلْت مالاً بغريمي فإِن بعض الناس ظن أَنه بمعنى احْتَلْتُ وقدَّر أَنه من المحالة، بفتح الميم، وهي مَفْعلة من الحيلة، ثم وُجِّهت الميم فيها وِجْهة الميم الأَصلية فقيل تمَحَّلْت، كما قالوا مَكان وأَصله من الكَوْن، ثم قالوا تمكَّنت من فلان ومَكَّنْت فلاناً من كذا وكذا، قال: وليس التمَحّل عندي ما ذهب إِليه في شيء، ولكنه من المَحْل وهو السعي، كأَنه يسعى في طلبه ويتصرف فيه. والمَحْل: السِّعايةُ من ناصح وغير ناصح. والمَحْل: المَكْر والكيد. والمِحال: المكر بالحقِّ. وفلان يُماحِلُ عن الإِسلام أَي يُماكِر ويُدافِع. والمِحالُ: الغضب. والمِحالُ: التدبير. والمُماحَلة: المُماكَرة والمُكايَدة؛ ومنه قوله تعالى: شدِيد المِحال؛ وقال عبد المطلب بن هاشم: لا يَغْلِبَنَّ صَلِيبُهُم ومِحالُهم، عَدْواً، مِحالَك أَي كيدَك وقوّتك؛ وقال الأَعشى: فَرْع نَبْعٍ يَهْتزُّ في غُصُنِ المَجْـ ـدِ، غزِير النَّدَى، شديد المِحال (* قوله «في غصن المجد» هكذا ضبط في الأصل بضمتين). أَي شديد المكر؛ وقال ذو الرمة: ولبّسَ بين أَقوامٍ، فكُلٌّ أَعَدَّ له الشَّغازِبَ والمِحالا وفي حديث الشفاعة: إِن إِبراهيم يقول لسْتُ هُناكُم أَنا الذي كَذَبْتُ ثلاثَ كَذَباتٍ؛ قال رسول الله، صلى الله عليه وسلم: واللهِ ما فيها كَذْبة إِلا وهو يُماحِلُ بها عن الإِسلام أَي يُدافِع ويُجادِل، من المِحال، بالكسر، وهو الكيد، وقيل: المكر، وقيل: القوة والشدَّة، وميمه أَصلية. ورجل مَحِل أَي ذو كَيْد. وتمَحَّلَ أَي احتال، فهو مُتَمَحِّلٌ. يقال: تَمَحَّلْ لي خيراً أَي اطلُبْه. الأَزهري: والمِحالُ مُماحَلة الإِنسان، وهي مُناكَرتُه إِياه، يُنْكر الذي قاله. ومَحَلَ فلانٌ بصاحبه ومَحِل به إِذا بَهَتَه وقال: إِنه قال شيئاً لم يَقُلْه. وماحَلَه مُماحَلةً ومِحالاً: قاواه حتى يتبين أَيَّهما أَشدّ. والمَحْل في اللغة: الشدة، وقوله تعالى: وهو شديد المِحالِ؛ قيل: معناه شديد القدرة والعذاب، وقيل: شديد القوّة والعذاب؛ قال ثعلب: أَصل أَن يسعى بالرجل ثم ينتقل إِلى الهَلَكة. وفي الحديث عن ابن مسعود: إِن هذا القرآن شافِعٌ مُشَفَّع وماحِلٌ مُصدَّق؛ قال أَبو عبيد: جعله يَمْحَل بصاحبه إِذا لم يتَّبع ما فيه أَو إِذا هو ضيَّعه؛ قال ابن الأَثير: أَي خَصْم مُجادل مُصدَّق، وقيل: ساعٍ مُصدَّق، من قولهم مَحَل بفلان إِذا سعى به إِلى السلطان، يعني أَن من اتَّبعه وعَمِل بما فيه فإِنه شافع له مقبول الشفاعة ومُصدَّق عليه فيما يَرْفع من مَساوِيه إِذا تَرك العملَ به. وفي حديث الدعاء: لا يُنْقَض عهدُهم عن شِيَةِ ماحِلٍ أَي عن وَشْي واشٍ وسِعاية ساعٍ، ويروى: سنَّة ماحل، بالنون والسين المهملة. وقال ابن الأَعرابي: مَحَل به كادَه، ولم يُعَيِّن أَعِنْد السلطان كاده أَم عند غيره؛ وأَنشد: مَصادُ بنَ كعب، والخطوبُ كثيرة، أَلم تَرَ أَن الله يَمْحَل بالأَلْف؟ وفي الدعاء: ولا تجْعَلْه ماحِلاً مُصدَّقاً. والمِحالُ من الله: العِقابُ؛ وبه فسر بعضهم قوله تعالى: وهو شديد المِحال؛ وهو من الناس العَداوةُ. وماحَله مُماحَلة ومِحالاً: عاداه؛ وروى الأَزهري عن سفيان الثوري في قوله تعالى: وهو شديدُ المِحال؛ قال: شديد الانتِقام، وروي عن قتادة: شديد الحِيلة، وروي عن ابن جُريج: أَي شديد الحَوْل، قال: وقال أَبو عبيد أَراه أَراد المَحال، بفتح الميم، كأَنه قرأَه كذلك ولذلك فسره الحَوْلَ، قال: والمِحال الكيد والمكر؛ قال عدي: مَحَلُوا مَحْلَهم بصَرْعَتِنا العا م، فقد أَوْقَعُوا الرَّحى بالثُّفال قال: مكَروا وسَعَوْا. والمِحال، بكسر الميم: المُماكَرة؛ وقال القتيبي: شديد المِحال أَي شديد الكيد والمكر، قال: وأَصلُ المِحال الحِيلةُ؛ وأَنشد قول ذي الرمة: أَعدَّ له الشغازِبَ والمِحالا قال ابن عرفة: المِحالُ الجِدالُ؛ ماحَلَ أَي جادَلَ؛ قال أَبو منصور: قول التقتيبي في قوله عز وجل وهو شديد المِحال أَي الحيلةِ غَلطٌ فاحش، وكأَنه توهم أَن ميم المِحال ميم مِفْعَل وأَنها زائدة، وليس كما توهَّمه لأَن مِفْعَلاً إِذا كان من بنات الثلاثة فإِنه يجيء بإِظهار الواو والياء، مثل المِزْوَد والمِحْوَل والمِحْوَر والمِعْيَر والمِزْيَل والمِجْوَل وما شاكلها، قال: وإِذا رأَيت الحرف على مثال فِعال أَوّله ميم مكسورة فهي أَصلية مثل ميم مِهاد ومِلاك ومِراس ومِحال وما أَشبهها؛ وقال الفراء في كتاب المصادر: المِحال المماحلة. يقال في فَعَلْت: مَحَلْت أَمْحَل مَحْلاً، قال: وأَما المَحالة فهي مَفْعَلة من الحِيلة، قال أَبو منصور: وهذا كله صحيح كما قاله؛ قال الأَزهري: وقرأَ الأَعرج: وهو شديد المَحال، بفتح الميم، قال: وتفسيره عن ابن عباس يدل على الفتح لأَنه قال: المعنى وهو شديد الحَوْل، وقال اللحياني عن الكسائي: قال مَحِّلْني يا فلان أَي قَوِّني؛ قال أَبو منصور: وقوله شديد المَحال أَي شديد القوّة. والمَحالة: الفَقارة. ابن سيده: والمَحالة الفِقْرة من فَقار البعير، وجمعه مَحال، وجمع المَحال مُحُل؛ أَنشد ابن الأَعرابي: كأَنّ حيث تَلْتَقِي منه المُحُلْ، من قُطُرَيْهِ وَعِلانِ وَوَعِلْ يعني قُرونَ وَعِلَين ووَعِلٍ، شبَّه ضلوعه في اشتباكها بقُرون الأَوْعال؛ الأَزهري: وأَما قول جندل الطَّهَويّ: عُوجٌ تَسانَدْنَ إِلى مُمْحَلِ فإِنه أَراد موضع مَحال الظهر، جعل الميم لما لزمت المَحالة، وهي الفَقارة من فَقار الظهر، كالأَصلية. والمَحِلُ: الذي قد طُرِد حتى أَعيا؛ قال العجاج: نَمْشِي كَمَشْيِ المَحِلِ المَبْهور وفي النوادر: رأَيت فلاناً مُتماحِلاً وماحِلاً وناحِلاً إِذا تغير بدَنه. والمَحالُ: ضرْب من الحَلي يصاغ مُفَقَّراً أَي مُحْزَّزاً على تفقير وسط الجراد؛ قال: مَحال كأَجْوازِ الجَرادِ، ولؤلؤ من القَلَقِيِّ والكَبِيسِ المُلَوَّب والمَحالةُ: التي يستقي عليها الطيَّانون، سميت بفَقارة البعير، فَعالة أَو هي مَفْعَلة لتَحوُّلها في دَوَرانها. والمحالة والمحال أَيضاً: البكَرة العظيمة التي تستقي بها الإِبل؛ قال حميد الأَرقط: يَرِدْن، والليلُ مُرِمٌّ طائرُه، مُرْخىً رِواقاه هُجودٌ سامِرُه، وِرْدَ المَحال قَلِقَتْ مَحاوِرُهْ والمَحالةُ: البكَرة، هي مَفْعَلة لا فَعالة بدليل جمعها على مَحاوِل، وإِنما سميت مَحالة لأَنها تدور فتنقل من حالة إِلى حالة، وكذلك المَحالة لفِقْرة الظهر، هي أَيضاً مَفْعَلة لا فَعالة، منقولة من المَحالة التي هي البكَرة، قال ابن بري: فحق هذا أَن يذكر في حول. غيره: المَحالة البكَرة العظيمة التي تكون للسَّانية. وفي الحديث: حَرَّمْت شجر المدينة إِلاَّ مَسَدَ مَحالة؛ هي البكَرة العظيمة التي يُسْتَقى عليها، وكثيراً ما تستعملها السَّفَّارة على البِئار العميقة. وقولهم: لا مَحالةَ بوضع موضع لا بُدَّ ولا حيلة، مَفْعلة أَيضاً من الحَوْل والقوَّة؛ وفي حديث قس: أَيْقَنْتُ أَني، لا مَحا لةَ، حيث صار القومُ، صائِرْ أَي لا حيلة، ويجوز أَن يكون من الحَوْل القوة أَو الحركة، وهي مَفْعَلة منهما، وأَكثر ما تستعمل لا مَحالة بمعنى اليقين والحقيقةِ أَو بمعنى لا بدّ، والميم زائدة. وقوله في حديث الشعبي: إِنْ حَوَّلْناها عنك بِمِحْوَلٍ؛ المحول، بالكسر: آلةُ التحويلِ، ويروى بالفتح، وهو موضع التحويل، والميم زائدة.
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR831 harf* م ح ل * * المَحْلُ * الجدب وهو انقطاع المطر ويبس الأرض من الكلإ يقال بلد * مَاحِلٌ * وزمان * مَاحِلٌ * وأرض * مَحْلٌ * وأرض * مُحُولٌ * كما قالوا أرض جدبة وأرض جدوب يريدون بالواحد الجمع وقد * أمْحَلَتْ * و * أَمْحَلَ * البلد فهو * مَاحِلٌ * ولم يقولوا * مُمْحِلٌ * وربما قالوه في الشعر و * أَمْحَلَ * القوم أجدبوا و * المَحْلُ * المكر والكيد يقال * مَحَلَ * به إذا سعى به إلى السلطان فهو * مَاحِلٌ
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR7.940 harfالمحل: المكر والكيد، ومنه المحال، بالكسر، على ما يأتي. المحل: الغبار، عن كراع. المحل: الشدة والجوع الشديد، وإن لم يكن جدب. المحل: الجدب، وهو انقطاع المطر ويبس الأرض من الكلأ، والجمع محول. يقال: زمان ماحل، قال الشاعر:
والقائل القول الذي مثلـه يمرع منه الزمن الماحل ومكان ماحل، وبلد ماحل. وأرض محل وقحط: لم يصبها المطر في حينه. أرض محلة ومحول، كصبور هكذا هو في المحكم،
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR841 harfأَمْحَلَتِ النُّجُومُ
4 أَمْحَلَتِ النُّجُومُ ذ The stars set aurorally and brought no rain. (S, K * in art. خوى.)
تَمَحَّلْتُ مَالًا بِغَيْرِ ثَمَنٍ
5 تَمَحَّلْتُ مَالًا بِغَيْرِ ثَمَنٍ ذ I laboured to acquire property without price: (Msb:) or, accord. to Az, تَمَحَّلَ مَالًا means he laboured, and exercised art or management, in seeking [to acquire] property. (TA.) See also تَعَلَّثَ.
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.839 harfمَحَلَ
مَحَلَ A ( n. ac. مَحْل 1 , مُحُوْل 27 ),
a. Was barren.
b. ( n. ac. مَحْل 1 , مِحَاْل 23 ) [ Bi & Ila ], Injured, did an ill turn to, lost the favour of.
مَحِلَ
مَحِلَ A ( n. ac. مَحْل 1 ),
a. see supra (b) .
مَحُلَ
مَحُلَ U ( n. ac. مَحَاْلَة 22t ),
a. see supra (a) , ( b ).
مَحَّلَ
مَحَّلَ II ,
a. Strengthened, invigorated.
مَاْحَلَ
مَاْحَلَ III ,
a. Intrigued against.
b.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR27.074 harfمحل
مَحَلَ - يَمْحَلُ (مَحِلَ - يَمْحَلُ) - مِحَال
مَحَلَ - يَمْحَلُ (مَحِلَ - يَمْحَلُ) + كائن + بـِ كائن: يمكر ويكيد له بخفاء ليصيبه بسوء، وخاصة لقطع الخير والرزق عنه: مثلاً بحصره أو بالوشاية لدى صاحب عمله أو بقطع الماء عن زرعه
مِحَال: اسم فعل مبالغة على وزن " فِعال " من " مَحَلَ - يَمْحَلُ ":المكر والكيد الخفي الشديد المؤدي إلى قطع الرزق
Sîgalar(1)
Mücavir kökler12 mücavir (18 toplam)
- رعد
1 ortak ayet · Gürleyen bulut demektir
- صعق
1 ortak ayet · Yıldırım demektir
- جدل
1 ortak ayet · Cedle havan tokmağı demektir
- صوب
1 ortak ayet · Sağanak yağmur demektir
- حمد
1 ortak ayet · Hamd: Cümle kapısı demektir
- سبح
1 ortak ayet · Sebhe, omuzlara atılan, esen rüzgarda kanatlar gibi açılan…
- شدد
1 ortak ayet · Sicim bağıdır
- خوف
1 ortak ayet · Havf : “Hafe” korkulduğu zaman saklanmak için takınılan…
- ملك
1 ortak ayet · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder
- رسل
1 ortak ayet · Saçak demektir
- شيأ
1 ortak ayet · Şey
- أله
1 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
Geçtiği ayetler(1)
وَيُسَبِّحُ الرَّعْدُ بِحَمْدِهِ وَالْمَلَائِكَةُ مِنْ خِيفَتِهِ وَيُرْسِلُ الصَّوَاعِقَ فَيُصِيبُ بِهَا مَنْ يَشَاءُ وَهُمْ يُجَادِلُونَ فِي اللَّهِ وَهُوَ شَدِيدُ الْمِحَالِ
KomploGökgürültüsü; hamd ile, melekler de korku ile O’nu tesbih eder. O, yıldırımları gönderir de onlarla dilediğini çarpar. Halbuki onlar; Allah hakkında tartışıyorlardı. O, kudretinde pek çetin olandır.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | محل |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | مكر, كيد, حول |
| Zıt Kök | خصب |
| Çekirdek Özet 1 | Yağmurun kesilmesi, toprağın kuruyup çoraklaşması ve darlık meydana gelmesi |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi kudretin karşı konulamaz gücü, hile ve tuzakları boşa çıkaran kuşatıcı yaptırımı |
| Çekirdek Özet 3 | Varlık zeminindeki kuraklaşma ve tükeniş ile mutlak iradenin karşı konulamaz cezalandırma kudreti arasındaki yapısal zorunluluk |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir insani hile veya komplo derekesine indirgeyerek ilahi sıfat bağlamındaki mutlak cezalandırma ve kudret boyutunu gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| مح | Tüketme, silme, aşındırma, içindekini boşaltıp kurutma; nitekim محو kökünde izi silip yok etme, محق kökünde bereketi ve varlığı kökten tüketme, محص kökünde arıtıp ayıklayarak fazlalıkları giderme ve محن kökünde şiddetli zorlukla sınayıp tüketme anlamları belirgindir. | ل | Çekirdekteki tüketme ve kurutma hareketine yöneliş, sertlik, devamlılık ve dışa dönük kesin bir bağlama/kuşatma boyutu eklenerek bir canlının veya toprağın hayat bağlarını kurutma, çoraklaştırma, arkadan kuşatıcı bir baskıyla güçsüz bırakma veya karşı konulamaz bir tedbirle hasmı çaresiz kılma anlamı belirginleşmiştir. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| م | su; akış, çokluk, derinlik | Hayatın temeli olan sıvıyı, canlılık akışını ve bu akışın çekilme potansiyelini temsil eder. |
| ح | çit, duvar; çevirme, koruma, ayırma | Sınır çekme, hayat alanını bloke etme, dışarıdan veya içeriden kuşatma hareketini simgeler. |
| ل | çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Harekete yön verme, bağlayıcı bir güç uygulama ve kontrolü ele alma unsurunu katar. |
| محل | Suyun kesilip sınır çekilmesi ve kuşatıcı bir güçle hayat bağlarının kilitlenmesi | Canlılık kaynağının çekilmesiyle (su imgesi) başlayan sürecin sınırlandırılıp (çit imgesi) karşı konulamaz bir yönlendirici güçle (değnek imgesi) baskı altına alınmasını ve hasmın hareket imkânının tüketilişini resmeder. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Yağmurun kesilmesi sebebiyle yeryüzünün kuruması, ot ve bitkinin tükenip toprağın çoraklaşması (kuraklık ve kıtlık hali); ayrıca omurga kemiği anlamındaki kullanım. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Nâbiğa ez-Zübyânî kurak ve bereketsiz zamanı överken bolluğa kavuşulan dönemi tasvir eder: يُمْرعُ منه الزَّمَنُ الماحِلُ |
| Erken Arapça kullanım | Kuraklık ve darlık tasvirinde kullanılan bir erken dönem şiirinde kış soğuğu ve kuraklığın deriyi andıran sertliği şöyle aktarılır: لا يَبْرَمُون إذا ما الأفقُ جَلَّلـه / صِرُّ الشتاء من الأَمحال كالأَدَم |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Sami dil ailesinde محل biçimi özellikle Güneybatı Sami (Arapça) sahasında kuraklık, çoraklık, tükeniş ve buna bağlı olarak gelişen mekr, koğuculuk veya tuzak kurma anlamlarıyla öne çıkar. Kökün biliteral temelini oluşturan مح matrisi, Kuzeybatı Sami (İbranice ve Ârâmîce/Süryanice) zemininde silme, yok etme, kazıma ve kurutma kökleriyle (İbranice מחה - māḥāh, Süryanice ܡܚܐ - mḥā) doğrudan örtüşür. Üçüncü seslem olan ل sesinin eklenmesiyle Arapçada türeyen gövde, yağışsızlık sebebiyle bitki örtüsünün tamamen yok olması halini somutlamış; buradan da hasmın dayanaklarını kurutup onu ansızın ve karşı konulamaz bir çaresizlik içinde yakalama biçimindeki mecazi ve hukuki semantik alana geçmiştir. Diğer taraftan Klasik Arap filologlarının bir kısmı Kur'an'daki formu kök harfi kabul ederken, bir kısmı da kökü dönüştürme ve kudret anlamındaki حول ile irtibatlandırıp mîm harfini zâide saymıştır; ancak Sami dillerindeki tüketme ve güçten düşürme matrisi kökün özgün bir üçlü yapı olarak da köklü bir anlama sahip olduğunu doğrulamaktadır.
Güven Güçlü
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Toprağın kuruyup bitkisiz kalması anlamındaki kuraklık çekirdeğinden güçsüzleştirme ve cezalandırma türetimi | Somut düzlemdeki yağmursuzluk ve gıdasızlık hali, soyut düzlemde hasmın imkânlarını tüketerek onu çaresiz bırakma ve şiddetli yaptırıma uğratma anlamına evrilmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Süryanicedeki yok etme, silme ve vurma kökleriyle semantik akrabalık | Çekirdekteki tüketme, yok etme ve aşındırma dinamiği Sami dillerinde mevcuttur; ancak kuraklık ve mekr eksenli üçlü kök formu Arapçada özelleşmiştir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik çerçevenin Sami dışı kollarında doğrudan bu üçlü kök dizilimine dayanan doğrulanabilir bir paralellik tespit edilememiştir. | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| محل | Anlamlı | Kuraklık, çoraklık, hasmı tüketip çaresiz bırakma | Yağmurun kesilmesiyle oluşan fiziksel kıtlık; hasmın aleyhine gizli çaba gösterip onu şiddetle cezalandırma. | Hedef köktür. |
| ملح | Anlamlı | Tuzlu olmak, tatlılığın zıddı; güzellik | Suyun veya maddenin tuzlanarak yoğunlaşması, tadının başkalaşması; mizahta veya görünüşte letafet. | Kur'an'da geçer; sıvının özünün başkalaşması yönüyle ortak maddesel etki taşır. |
| حمل | Anlamlı | Yüklenmek, taşımak, gebe olmak | Bir ağırlığı üstüne alıp bir yerden bir yere nakletme, bünyesinde barındırma. | Kur'an'da geçer; harflerin kalb yoluyla zıt baskı ilişkisidir. |
| حلم | Anlamlı | Akıl, vakar, sabır; rüya görmek | Öfkeyi kontrol altında tutma, acele etmeme olgunluğu; uykuda görülen düş. | Kur'an'da geçer; gücü tutma ve içselleştirme durumudur. |
| لمح | Anlamlı | Hızlıca bakmak, parıldamak | Göz ucuyla bir anlık görmek; şimşeğin aniden parlayıp sönmesi. | Kur'an'da geçer; anilik ve algı keskinliği taşır. |
| لحم | Anlamlı | Et, etle kaplamak, birbirine bitiştirmek | Canlı dokusu; savaşa tutuşup iç içe girmek, kumaşı sık dokumak. | Kur'an'da geçer; organik bütünleşme ve yoğunlaşma ifade eder. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| محل | Merkez | Kuraklaştırma, tüketme, karşı konulamaz cezalandırıcı güç | Hasmın dayanaklarını tamamen kurutup onu hiç beklemediği biçimde mutlak çaresizliğe sevk eden kuşatıcı güç. | Kur'an'da ilahi bir sıfat tamlamasında yer alır. |
| مكر | Komşu | Hile, gizli plan | İyilik veya kötülük amacıyla birine hissettirmeden arkasından plan yürütme durumudur; محل kadar doğrudan fiziksel tüketme ve mutlak kudret boyutu içermez. | Niyet ve gizli planlama ekseni baskındır. |
| كيد | Komşu | Tuzak kurma, ince tedbir | Belli bir amaca ulaşmak için ince ve ayrıntılı çaba sarf etmek; hasmı zayıf yerinden yakalama iradesidir. | Planın inceliği ve tedbirlilik öne çıkar. |
| حول | Komşu | Güç, dönüşüm, hareket yeteneği | Bir durumdan diğerine dönüştürme ve etkileme kuvvetidir; kökteki zâide mîm tartışmasında bu anlama bağlanır. | Değiştirme ve dönüştürme potansiyelidir. |
| خصب | Zıt | Bolluk, bereket, yeşillik | Toprağın bol su alarak canlanması, otların ve rızkın çoğalması halidir. | Kuraklığın ve kıtlığın doğrudan zıddıdır. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | محل | Kuraklık, çoraklık; şiddetli tuzak ve cezalandırma gücü | Canlılık kaynağının kesilmesiyle oluşan çaresizlik ve hasmı her yönden kuşatan karşı konulamaz kudret. | Kesin |
| Latince | sterilitas, ultio | Kısırlık/kuraklık; intikam ve cezalandırma gücü | Fiziksel kuraklığı ve ardından gelen kaçınılmaz cezai yaptırımı karşılar; ilahi mutlak kuşatıcılığı tam yansıtmaz. | Güçlü |
| İngilizce | drought; devastating power, retribution | Kuraklık; kahredici güç, karşı konulamaz ceza | Toprağın kurumasını ve hasmın tuzaklarını altüst eden mutlak yaptırımı verir; koğuculuk nüansı dışarıda kalır. | Güçlü |
| Almanca | Dürre, Unfruchtbarkeit; unentrinnbare Vergeltung | Kuraklık; kaçınılmaz ilahi ceza ve yaptırım | Somut kuraklık ile hasmı çaresiz bırakan üstün kudret hareketini karşılar. | Güçlü |
| Fransızca | sécheresse, stérilité; châtiment redoutable | Kuraklık; dehşetli cezalandırma kudreti | Tükeniş zeminini ve hasmın tedbirlerini boşa çıkaran dehşetli gücü ifade eder. | Güçlü |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْمِحَالِ | Karşı konulamaz güç, hileleri boşa çıkaran şiddetli cezalandırma ve mutlak kudret | Gök gürültüsünün hamd ile meleklerin de korkuyla Allah'ı tesbih ettiği, kafirlerin ise Allah hakkında tartıştığı bir kozmik kudret ve meydan okuma bağlamında geçer; Ra'd 13:13. |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi sıfatlar ve kudret | Allah'a mekr, kîd veya mihâl izafe edilmesinin keyfiyeti; bu sıfatların acizlik veya ahlaki noksanlık barındıran beşeri hilelerden tenzih edilerek mutlak adalet ve cezalandırma kudreti şeklinde yorumlanması. | Hasmı çaresiz bırakan mutlak ilahi yaptırım. |
| Fıkıh | Veri bulunamadı | Kök fıkıh literatüründe teknik bir terim veya müstakil bir hüküm başlığı olarak yer almamıştır. | Veri bulunamadı |
| Tefsir | Ra'd suresi 13. ayetin tefsiri | Ayetteki ifadenin kökünün محل (şiddetli ceza, tuzak) mi yoksa حول (kuvvet, kudret) kökünden mîm harfi zâide kılınmış bir kelime mi olduğu tartışması. | Hasımların bütün hilelerini kurutan karşı konulamaz kuvvet. |
| Hadis | Kur'an'ın şefaati ve aleyhte şahitliği | Hadis rivayetinde geçen Kur'an'ın hakkını vermeyip terk eden kimse aleyhine şikayetçi olması ve aleyhteki şahitliğinin kabul edilmesi tasviri. | Aleyhte hüccet ikame etme ve suçlayıcı olma. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi kudret ve ceza | Karşı konulamaz ilahi ceza | Şirkin ve inkârın dayandığı sahte güveni yıkmak | İnsanın görünür sebeplere ve kendi planlarına güvenerek ilahi iradeye başkaldırmasını mutlak bir çöküşle sonuçlandırır. | Kesin |
| İlmi | Fiziksel ve biyolojik yasalar | Çoraklaşma ve entropi | Yaşam kaynaklarının kesilerek sistemin çökmesi | Su ve enerjinin kesildiği bir sistemde canlılığın tükenip tüm dinamizmin durması yasasını gösterir. | Güçlü |
| Siyasi | Egemenlik ve güvenlik | Nihai caydırıcılık | Karşıt güçlerin komplolarını felç etmek | İktidarın, rakiplerinin bütün gizli manevra ve tertiplerini tek bir hamleyle işlemez kılan nihai yaptırım kudretidir. | Güçlü |
| İktisadi | Kaynak yönetimi ve piyasa | Kıtlık ve sermaye kuruluğu | Üretim kanallarının tıkanması | Likiditenin ve temel kaynakların piyasadan çekilmesi sonucu ortaya çıkan derin ekonomik kriz ve üretim tıkanıklığıdır. | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sistemik kaynak tükenmesi ve direncin sıfırlanması | Fiziksel veya termodinamik bir sistemde enerji girdisinin kesilmesiyle sistemin iç direncinin kırılması ve dıştan gelen baskıya karşı koyamaz hale gelmesi durumudur. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Asimetrik stratejik üstünlük ve kuşatma | Hukuk ve siyasette karşı tarafın savunma dayanaklarını tamamen tüketerek onun manevra alanını sıfırlayan ve hukuki/stratejik yaptırımı mutlak kılan hamledir. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü basitçe komplo, gizli entrika veya siyasi kumpas kelimeleriyle karşılayarak insani zaaf ve ahlak dışılık taşıyan bir hile düzeyine indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Fiziksel kuraklıktaki dayanakların tamamen kuruması gerçeğinden hareketle, Allah Teâlâ'nın inkârcıların bütün sahte emniyetlerini, stratejilerini ve güç vehimlerini kökünden kurutan mutlak, karşı konulamaz cezalandırma ve kudret iradesi. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayette Allah'a isnat edilen sıfatı insani bir komplo düzeyinde algılamak; tevhid inancına halel getirecek şekilde ilahi iradeyi beşeri zaaflarla tasavvur etmek veya ilahi gazabın kaçınılmazlığını sıradan bir siyasi çekişme derekesine düşürmek. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ilahi sıfatları inşa ederken kullandığı dilin, fiziksel dünyanın en yalın gerçeklerinden (kuraklık, çoraklık) hareketle en yüksek aşkın hakikatleri (mutlak kudret, hasmı çaresiz bırakan ceza) nasıl kurduğunu gösterdiği için hayatidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kozmik hadiselerin, şimşeğin, gök gürültüsünün ve meleklerin korkuyla tesbihinin anlatıldığı, buna karşılık insanın Allah hakkında cüretkâr tartışmalara giriştiği tehdit ve kudret ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Allah'ın hile kuranlara karşı tavrını zayıflık içeren bir karşı kumpas gibi gören sığ bakışı tashih eder; cezanın, hasmın bütün imkânlarını kökten kurutan ontolojik bir kuşatma olduğunu fark ettirir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamToprağın yağmursuz kalıp ot ve bitkisini yitirmesi, kuraklık ve kıtlık yüzünden can damarlarının çekilip sertleşmesi.
- Soyut anlamBir varlığın tüm dayanaklarının ve mecallerin kurutularak karşı konulamaz bir güç ve stratejiyle kuşatılıp cezalandırılması.
- Sistematik karşılıkİlahî egemenliğin, sahte güç odaklarının bütün gizli planlarını kendi aleyhlerine döndüren ve dirençlerini sıfırlayan mutlak cezalandırma kapasitesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde mutlak ve karşı konulamaz ilahi kudreti; inkârcı veya hasım unsurların ürettiği tekil hile, tedbir ve stratejileri; bu tedbirlerin toplamını; ise hasmın dayanma gücünü ve direnç marjını temsil eder. İlahi yaptırım kuvveti (), tüm karşı stratejilerin toplamından kıyaslanamaz derecede üstün olduğunda (), karşı tarafın direnci sıfıra yaklaşır () ve mutlak çaresizlik gerçekleşir.