مطو

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: م-ط-و1 sîga, 2 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.مطوذهبيَتَمَطَّىأهل

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 2

▶ Ağı aç (3B)

مطو

م - ط - و

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 5 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Çalım satarak yürür

Notlarım

Sözlükler(5)

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR2.431 harf
(باب الميم والطاء وما يثلثهما) (مطل) الميم والطاء واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على مدِّ الشَّيء وإطالته. ومَطَلْتُ الحديدةَ أمْطَلها مَطْلاً: مددتُها. والمَطْل في الحاجة والمماطَلَة في الحربِ مِنْه. (مطو) الميم والطاء والحرف المعتلّ أصلٌ صحيح يدلُّ على مدٍّ في الشَّيء وامتداد. ومطَوْتُ بالقوم أمْطُو مَطْواً: مددت بهم في السَّير. قال امرؤ القيس: مَطَوْتُ بهم حتَّى تَكِلَّ مَطيُّهمْ *** وحَتَّى الجيادُ
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR378 harf
م ط و مطوت بهم في السير‏.‏ ومطا الرّشاء من البئر‏.‏ ورأيته قد مطي في الشمس‏.‏ وركب المطية والمطيّ والمطايا وامتطاها‏.‏ وركب مطاها‏:‏ ظهرها‏.‏ وتمطّى في مشيته‏:‏ تبختر وهو يتثاءب ويتمطّى وبه ثؤباء ومطواء‏.‏ قال المسيب‏:‏ بمحالة تقص الذباب بطرفها خلقت معاقمها على مطوائها أي لم تلقح فهي حائل وكأنها تمطّت فخلقت على ذلك‏.‏ كلّما قلت قد تقضّى تمطّى حالك اللون دامساً يحموماً
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR4.828 harf
: ( و ( *!مَطا ) *!مَطْواً : ( جَدَّ في السَّيْرِ ، وأَسْرَعَ ) . ) وقيلَ : مَطَا *!يَمْطُو إذا سارَ سَيْراً حَسَناً . ( و ) مَطا مَطْواً : ( أَكَلَ الرُّطَبَ مِن ) *!المَطْوِ ، وهي ( الكِباسَةَ . ( و ) مَطَا مَطْواً : أَي ( صاحَبَ صَدِيقاً ) في السَّفَرِ . ( و ) مَطَا إذا ( فَتَحَ عَيْنَيْه ) ، وأصْلُ المَطْوِ المَدّ في هذا . ( و ) مَطا ( بالقَوْمِ ) مَطْواً : ( مَدَّ بهم في السَّيْرِ ) ؛ )
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR197 harf
مَطَا مَطَا U ( n. ac. مَطْو 1 ), a. Went quickly, hastened. b. Urged, drove on. c. Clave to; joined himself to. d. [ Bi ], Jaded, wearied. e. Lengthened. f. Opened ( eyes ). g. Swore.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok14.804 harf
مطو مَطاَ - يَمْطوُ - تَمَطَّى - يَتَمَطَّى مَطاَ - يَمْطوُ + كائن + شيئاً: يمده ويزيد من طوله، وذلك بسبب ليونة فيه (كالمطاط) مَطَّى - يًمَطِّي: على وزن " فَعَّلَ " من " مَطاَ - يَمْطوُ ": يقوم بفعل " مَطاَ - يَمْطوُ "على وجه التكرار زالشدة: يجعله " يَمْطوُه " على وجه التكرار والشدة: يعمل على زيادة طوله وذلك بشده وجره، بشكل متكرر ومعاود،
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler2 mücavir (4 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. ذهب

    1 ortak ayet · Zihbe, ara ara yağan yağmur, gidip gelen yağış demektir

  2. أهل

    1 ortak ayet · Hilal yeni ay demektir

Geçtiği ayetler(1)

  1. ثُمَّ ذَهَبَ إِلَى أَهْلِهِ يَتَمَطَّى

    Çalım satarak yürürSonra da salına salına kendinden yana olanlara gitmişti.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökمطو
YapıÜçlü kök
Özel DurumNakıs
Bağlamsal Yakın Köklerمرح, ميد, خيل
Zıt Kökخضع
Çekirdek Özet 1Bir şeyi çekerek boyuna uzatmak, esnetmek ve germek
Çekirdek Özet 2Kendini gererek, kasılarak ve böbürlenerek büyüklük taslama hareketi
Çekirdek Özet 3Hakikate karşı sorumluluktan kaçarak kibre ve kayıtsızlığa sığınma
Kritik Hata RiskiSadece basit bir bedensel yürüyüş tarzı sanılarak arkasındaki inkârcı kibrin ve ahlaki çözülmenin gözden kaçırılması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
مطÇekmek, germek, uzatmak ve yaymakوÇekme ve uzama hareketine süreklilik, esneklik ve bedensel bir gerilme veya mesafe katetme niteliği kazandırmıştır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
مSuAkışkanlık, sürekli hareket ve devamlılık
طSepet, çarkKuşatma, sarmalama ve eksen etrafında yayılma
وÇengel, çadır kazığıBağlantı kurma, çekme ve gerilerek tutturma
مطوAkışkan bir süreklilikle bir hatta tutunup boylu boyunca gerilmeBedenin veya bir nesnenin iki uç arasını açarak esnemesi, uzaması ve kasılarak sergilenmesi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir nesneyi veya uzvu çekip uzatmak, binek hayvanının sırtı boyunca mesafeyi gererek yol aldırmak, devenin sırtı
Cahiliye şiiri kullanımıİmruü’l-Kays bir beytinde seferin uzunluğunu ve binekleri hızlı adımlarla koşturmayı bu kökle ifade etmiştir: مَطَوْتُ بهم حتَّى تَكِلَّ مَطيُّهمْ / وحَتَّى الجيادُ ما يُقَدنَ بأرْسَانِ
Erken Arapça kullanımKuyudan ipin gerilerek çekilmesi, insanın uykudan kalkınca kollarını ve gövdesini iki yana gererek esnemesi ve çalım satarak yürüyen kişinin bedenini kasması durumlarında kullanılmıştır.

Kaynak İbn Fâris, Maqāyīs al-Lugha; Zemahşerî, Asās al-Balāgha; Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinde uzama, gerilme, sürüklenme ve esneme ifade eden kök kümeleriyle fonetik ve anlamsal örtüşme gösterir. Kuzeybatı Sami dillerinde ve İbranicede m-t-h kökü germek, uzatmak ve yaymak (çadır germek gibi) anlamlarıyla yer alır. Arapçada مطو kökünde üçüncü radikaldeki illet harfi, gerilme ve uzama fiilinin dinamik, esnek ve hareketli bir nitelik kazanmasını sağlamıştır. Bu kökten türeyen isimlerin yolculuk, binek ve binek sırtı gibi uzamsal mesafelere delalet etmesi, semantik gelişimin fiziksel bir gerilme ve açılma çekirdeğinden kaynaklandığını doğrulamaktadır.

Güven Güçlü

Kaynak David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Brown-Driver-Briggs; Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönمطو ve مطيKökün temelinde bir şeyi boyuna çekip uzatma eylemi yer alır; binek için kullanılan مطية kelimesi de sırtın uzunluğundan veya yolu uzatıp aşmasından türemiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice m-t-hİbranicedeki germek, boyuna açmak ve uzatmak fiili ile Arapça çekirdek ortak bir uzama matrisine dayanır.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik çerçevenin ötesinde kanıtlanmış doğrudan bir akrabalık tespit edilmemiştir.Veri bulunamadı

Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon; Maqāyīs al-Lugha.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
مطوAnlamlıÇekip uzatmak, germek, çalımla yürümekBedenin gerilerek esnemesi, binek hayvanı ile yol almakHedef köktür. Kur'an'da geçer.
موطAnlamlıAyak basmak, çiğnemek, yumuşatmakZemini düzlemek veya bir şeyi ayaklar altına almakKur'an'da geçmez.
طموAnlamlıYükselmek, kabarmak, taşmakSuyun taşması veya gözün yükseğe dikilmesiKur'an'da geçmez.
طومAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bağımsız kök anlamı kayıtlı değildir.
ومطAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir.
وطمAnlamlıTıkamak, kapamak, hapsetmekBir geçidi veya açıklığı kapatarak engellemekKur'an'da geçmez.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
مطوMerkezBedenini gererek böbürlenmeBoyuna gerilme ve kasılma yoluyla kibir sergilemeمطو kökünde bedenin esnetilerek iki yana gerilmesi ve çalım satılması esastır.
مرحKomşuTaşkınlık ve şımarıklıkAşırı sevinç ve neşeden doğan ölçüsüz kibirمرح sevinç ve taşkınlıkla hafifmeşrep bir böbürlenmeyi anlatır.
ميدKomşuÇalkalanma ve sallanmaYürürken iki yana salınarak ve sendelenerek yürümeميد denge kaybı ve salınma hareketine odaklanır.
خيلKomşuKibir ve hayalZihindeki büyüklük vehminin yürüyüşe yansımasıخيل kökünde içsel büyüklük zannı ve gurur öne çıkar.
خضعZıtBoyun eğme ve tevazuBedenin ve başın tevazu ile öne eğilmesiKibirle dikleşip gerilmenin tam karşıtı olarak küçülmeyi ve itaati ifade eder.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaمطوÇekilip uzamak, gerinerek çalımla yürümekKökün çekirdeğindeki boyuna gerilme ve kibrin bedene vurması anlamını taşır.Kesin
Latincedistendere, iactareGerinmek, böbürlenerek sergilemekBedenin uzuvlarını gererek açmayı ve kendini gösterişle sergilemeyi karşılar.Güçlü
İngilizceto swagger, to strut, to stretchÇalım satarak yürümek, gerinmekHem bedensel gerilmeyi hem de kasılarak üstünlük taslayan yürüyüşü ifade eder.Güçlü
Almancastolzieren, sich spreizenKasılarak yürümek, çalım satmakBeden uzuvlarını kasarak ve açarak büyüklük gösterme hareketini yansıtır.Güçlü
Fransızcase pavaner, s'étirerÇalım satmak, gerinmekTavus kuşu gibi böbürlenerek bedenini sergileme nüansını karşılar.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary; Grimm Deutsches Wörterbuch; Lane’s Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
يَتَمَطَّىGerinerek ve çalım satarak yürümeHakikati yalanlayıp hidayetten yüz çeviren inkârcının ailesine dönerken takındığı kibirli ve kayıtsız yürüyüş tavrı (Kıyâme 75:33).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİnkâr psikolojisi ve kibirKafirlerin hakikate teslim olmak yerine kibre kapılarak hesap gününü hiçe saymasıHakikate karşı umursamazlık ve üstünlük taslama hali
FıkıhYürüyüş adabı ve kibir alametleriNamazda veya kamusal alanda kibir, çalım ve aşırı kasılma ile yürümenin mekruh veya haram oluşuTevazuya aykırı, bedeni gererek çalım satan yürüyüş biçimi
TefsirKıyâme Suresi 33. ayetin tefsiriEbu Cehil'in peygamberi yalanladıktan sonra kabara kabara ailesine gidişinin tasviriBedensel gerilme ile ahlaki kibrin tek bir kelimede birleşmesi
HadisYürüyüş ve ahlakElbisesini çalımla sürüyerek veya böbürlenerek yürüyenlerin yerildiği rivayetlerKendini beğenmişlik ve gösteriş tavrı

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVahiy karşısındaki tutumKibir ve yüz çevirmeSorumluluğu reddetmeHakikate boyun eğmek yerine bedeni ve zihni gererek diklenme haliKesin
İlmiHakikat arayışı ve epistemolojiDogmatik dirençEleştiriye kapanmaYeni delili dinlemek yerine kendi kibrine sığınarak hakikatten uzaklaşmaGüçlü
SiyasiOtorite ve iktidar kibriMütekebbir tahakkümİtirazı bastırmaGüç sarhoşluğuyla halka ve hakka karşı üstünlük gösterisinde bulunmaGüçlü
İktisadiServet ve tüketim davranışıGösterişçi tüketimSınıfsal kibir sergilemeElindeki mal ve güçle toplum içinde gerinerek üstünlük taslamaMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerElastik gerilme ve uzama (Tensile strain)Bir cismin kuvvet etkisiyle boyuna çekilerek uzatılması ve iç geriliminin artması haliGüçlü
Beşeri bilimlerBedensel kibir jesti (Postural dominance)Bireyin statü veya güç yanılsamasıyla göğsünü gererek, hacmini büyüterek sergilediği baskınlık davranışıKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiİfadenin sadece nötr bir yürüyüş tarzı veya bedensel bir esneme olarak algılanıp bağlamındaki kibrin göz ardı edilmesi
Kur'an içi daha geniş anlamHakikati yalanlama, namazı terk etme ve uyarılara kulak tıkama zincirinin doğal bir sonucu olarak sergilenen ahlaki ve ontolojik küstahlık
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyette tasvir edilen tipolojinin sadece fiziksel bir kusur işlediği sanılarak, kibrin ve sorumluluktan kaçışın bedenselleşmiş hali olduğu gerçeğinin kavranamaması

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?İnkârın sadece zihinsel bir kanaat değil, insanın beden diline, yürüyüşüne ve ailesine dönüş biçimine kadar yansıyan bütüncül bir kibir hali olduğunu gösterdiği için önemlidir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Kıyâme Suresi'nde ahiret sorumluluğundan kaçan ve peygamberin çağrısını küçümseyen nankör insan tipolojisini ele alan ayet grubunda belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dini yükümlülükleri terk etmenin basit bir ihmal değil, derin bir özgüven yanılsaması ve kasılarak hakikatten uzaklaşma tercihi olduğunu ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir nesneyi boyuna çekerek germek, esnetmek ve uzatmak.
  • Soyut anlamZihinsel kibrin bedene sirayet ederek gerinme, kasılma ve çalım satma şeklinde dışa vurulması.
  • Sistematik karşılıkHakikati inkâr eden nefsin uyarılara direnç göstererek kendini sahte bir büyüklükle tahkim etmesi.
  • LaTeX modeliE=f(K)⋅ΔL
  • LaTeX açıklamasıFormülde E, bedensel çalım ve gerinme davranışını; K, bireyin iç dünyasındaki kibri; f(K), kibrin şiddetine bağlı fonksiyonel etkiyi; ΔL ise bedensel gerilme ve adımların açılarak uzatılmasındaki boyutsal artışı temsil etmektedir. Bireyin kibri arttıkça bedenin kasılarak gerilmesi ve çalımla yürüyüşü de doğru orantılı olarak büyür.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: م