نخر

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ن-خ-ر1 sîga, 2 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.نخرعظمنَخِرَةًكون

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 2

▶ Ağı aç (3B)

نخر

ن - خ - ر

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 13 sözlük

“Nahr”, deve boynunun gövdeye yakın kısmıdır. Develer ayakta ve bu yerden kesilir. “Zibh”, hayvan yere yatırılarak başa yakın yerden kesmek demektir. Bununla beraber burada kelime mastar nekre olduğu için herhangi bir kesişi ifade etmiş olur.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

“Nahr”, deve boynunun gövdeye yakın kısmıdır. Develer ayakta ve bu yerden kesilir. “Zibh”, hayvan yere yatırılarak başa yakın yerden kesmek demektir. Bununla beraber burada kelime mastar nekre olduğu için herhangi bir kesişi ifade etmiş olur.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR825 harf
باب الخاء والراء والنون معهما خ ن ر، ن خ ر يستعملان فقط خنر: الخَنَوَّرُ: قصب النشاب، قال: يرمون بالنشـاب ذي الآ ذانِ في القصب الخَنَوَّرْ ويقال: الخَنَورُ كل شجرةٍ رخوةٍ خوارة، ويقال: إنما هو الخَوَار فزيدَ النّون فيه، والنّون من الحروف العسرة. نخر: نَخَرَ الحِمارُ رأنفه نَخِيراً أي: مد نفسه في الخياشيم كأنه نغمة خاء مضطربة. ونُخرتا الأنف خرقاه. والمِنْخِر لجميع الأنف، والقياس مِنْخَر بفتحة
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR602 harf
نَخِرَ الشيءُ بالكسر، أي بلي وتفتَّت. يقال: عظامٌ نَخِرَةٌ. ونُخْرَةُ الريح بالضم: شدَّةُ هبوبها. والنُخرَةُ أيضاً والنُخَرَةُ: مقدَّمُ أنفِ الفرسِ والحمار والخنزير. يقال: هشم نُخْرَتَهُ، أي أنفه. والمَنْخِرُ: ثَقْبُ الأنف، وقد تكسر الميم اتباعاً لكسرة الخاء. والمُنْخورُ لغة في المَنْخِرِ. الأصمعي: النَخورُ من النوق: التي لا تَدُرُّ حتَّى يضرب أنفُها. ويقال حتَّى تُدخل إصبعك في أنفها.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR7.249 harf
ح ر ن حرن ، حنر ، نخر ، رنح : مستعملة حرن : قال الليث حَرَنت الدابَّةُ وحَرُنَتْ لُغَتَان ، وهي تحرُن حِرَاناً . وفي الحديث ( ما خلأت وَلاَ حَرَنَتْ ولكن حَبَسَها حَابِسُ الْفِيلِ ) . ويقال فَرَسٌ حَرُونٌ مِنْ خَيْلٍ حُرُنٍ . والحَرُونُ : اسمُ فَرَسٍ كان لِبَاهِلَةَ ، إليه تنسب الخيل الحرونية . وقال أبو عمرو في قولِ ابن مقبل : صوت المحابض ينزعن المحارينا قال : المحارين مايموت من النحل في عسله
Maddenin bağlantısı

ح ر ن حرن ، حنر ، نخر ، رنح : مستعملة حرن : قال الليث حَرَنت الدابَّةُ وحَرُنَتْ لُغَتَان ، وهي تحرُن حِرَاناً . وفي الحديث ( ما خلأت وَلاَ حَرَنَتْ ولكن حَبَسَها حَابِسُ الْفِيلِ ) . ويقال فَرَسٌ حَرُونٌ مِنْ خَيْلٍ حُرُنٍ . والحَرُونُ : اسمُ فَرَسٍ كان لِبَاهِلَةَ ، إليه تنسب الخيل الحرونية . وقال أبو عمرو في قولِ ابن مقبل : صوت المحابض ينزعن المحارينا قال : المحارين مايموت من النحل في عسله وقال غيره : المحارين من العسل ما لزق بالخلية فعسر نزعه أخذ من قولك حَرَنَ بالمكان حُرُوناً إذا لزمه فلم يفارقه وكأَنَّ العَسَل حَرِن فَعَسُر اشْتِيَارُه . وقال الراعي : كناس تنوفه ظلت إليها هجانُ الوحش حَارِنةً حرونا قال الأصمعي في قوله حارنةً متأخرةً . وغيرُه يقول لازِمَةً . وقال ابن شمَيْلٍ : المحارينُ حَبُّ القطن الواحد مِحْرَانٌ . رنح : قال الليث رُنح فلان ترنيحاً إذا اعتراه وهْنٌ في عظامه وَضَعْفٌ في جسده عند ضرب أو فزع يغشاه وقال الطرماح : وناصِرُكَ الأَدْنى عليه ظعينَةٌ تَمِيدُ إذا استَعْبَرْتَ مَيْدَ المُرَنَّح وقال غيره : رُنحَ به إِذا أُدِيرَ به كالمغشي عليه ومنه قول امرىء القيس : فَظَلَّ يُرَنَّحُ في غَيْطَلٍ كما يستدير الْحِمارُ النَّعِرْ قال الليث المُرَنَّحُ أيضاً ضرب من العود من أَجْودِه يُسْتَجْمرُ به . عمرو عن أبيه قال : المَرْنَحَةُ صَدْرُ السفينة قال : والدَوْطِيرةُ كَوْثَلُها ، والقَبُّ رأس الدَّقَل ، والقَرِيَّةُ خشبة مربَّعَةٌ على رأس القَب . حنر : الليث : الحِنَّوْرَةُ دويبَّة ذَميمة يُشَبَّه بها الإنسانُ فيقال يا حِنَّوْرَةُ . وقال أبو العباس في باب فِعّوْل الحِنَّوْر : دابَّة تشبه العَظَاءَ وقال الليث : الحَنِيرَةُ العَقْدُ المضْرُوب وليس بذاك العريض . قال : وفي الحديث ( لو صلَّيتم حتى تكونوا كالأوتار ، أو صمتم حتى تكونوا كالحنائر ما نفعكم ذلك إلا بنيَّةٍ صادِقَةٍ وورعٍ صادقٍ ) . وتقول حنَرْتُ حَنِيرَةً إذا بَنَيْتَها . أبو عَمْرو : الحَنِيرَةُ : قَوْسٌ بلا وَتَرٍ ، وجَمْعُها حَنِيرٌ . قال وقال ابن الأعرابي : جمعها حَنَائرُ . قال وفي حديث أبي ذَرَ ( لو صليتم حتى تكونوا كالحنائر ما نفعكم ذلكم حتى تُحِبُّوا آلَ رسولِ الله ( صلى الله عليه وسلم ) . ثعلب عن ابن الأعرابي ، قال : الْحُنَيْرَةُ تصغير حَنْرَة وهي العطْفَة المحْكَمَة لِلْقَوْس . نحر : قال الليث : النَّحْرُ : الصَّدْرُ . والنُّحُور : الصدُور . قال : والنَّحْرُ : ذَبْحُكَ البعِيرَ تطعنُه في مَنْحَرِه حيثُ يَبْدو الحُلْقُومُ من أعْلَى الصدْر . قال : ويومُ النَّحْر : يومُ الأَضْحَى . وإذا تَشَاحَّ القوْمُ على أمْرٍ قيل : انْتَحَرُوا عليه من شِدَّةِ حِرْصِهِمْ . وإذَا اسْتَقْبَلَتْ دَارٌ دَاراً قيل : هذه تَنْحَرُ تلك . وإذا انْتَصَب الإنسانُ في صَلاَتِه فنهد قيل : قَدْ نَحَرَ . قال : واختلفُوا في تفسير قوله تبارك وتعالى : ( ُِالْكَوْثَرَ فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَانْحَرْ ) ( الكَوثر : 2 ) قال بعضهم : انْحَرْ البُدْنَ . وقيل : ضَعِ اليمينَ على الشمال في الصلاةِ . وقال الفَرَّاءُ : معنى قولِه ) لِرَبِّكَ ( استَقْبِل القِبْلَة بنَحْرِك . قال : وسمعتُ بعضَ العرب يقول : مَنَازِلُهُ تَنَاحَرُ ، هذَا يَنْحَرُ هذا ، أي قُبَالَتَه . وأنشد في بعض بني أسد : أَبَا حَكَمٍ هل أنت عم مجالد وسيدُ أهل الأَبْطَحِ المُتَنَاحِرِ وذكر الفراء القولين الأولين أيضاً في قوله : ( لِرَبِّكَ ( . وقال أبو عبيد النَّحيرَةُ : آخِرُ يومٍ من الشَّهْرِ لأنه يَنْحَرُ الذي يَدْخُلُ بَعْدَه . قلت : معناه أنه يستقبل أول الشهر . وأنشد للكميت : والغيث بالمُتَأَلقَا تِ مِنَ الأَهِلَّة في النواحر ويقال له نَاحِرٌ . ويقال لآخر ليلةٍ من الشهر نَحيرَةٌ لأنها تَنْحَرُ الهِلاَلَ . وقال الكميت أيضاً : فَبَادَرَ لَيْلَةَ لاَ مُقْمِرٍ نَحيرَةَ شَهْرٍ لِشَهْرٍ سِرَاراً أراد ليلةَ لا رَجُلٍ مُقْمِرٍ . والسرارُ مردودٌ على الليلَةِ . ونحيرَة فعيلة بمعنى فاعِلَة لأنَّها تَنْحَرُ الهلالَ ، أي تستَقْبِلُه . ويقال للسحاب إذا انْعَقَّ بِمَاءٍ كثيرٍ : قد انْتَحَرَ انتِحَاراً . وقال الراعي : قَمَرَّ عَلَى مَنَازِلِهَا وَأَلْقَى بها الأَثْقَالَ وَانْتَحَرَ انْتِحَاراً وقال عديُّ بن زيد يصف الغيث : مَرِحٌ وَبْلُه يسحّ سُبُوب الْ مَاءِ سَحَا كأَنَّه مَنْحُورُ والنحْرِيرُ : الرجُل الطَبِنُ الفَطِنُ في كل شيء ، وجمعه : النَّحَارِيرُ . ثعلب عن ابن الأعرابي : النَّحْرَةُ انْتِصَابُ الرَّجُلِ في الصَّلاَة بإزاء المحراب . وقال أبو العباس في قوله : ( ُِالْكَوْثَرَ فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَانْحَرْ ) ( الكَوثَر : 2 ) قالت طائفة أُمِرَ بِنَحْرِ النُّسُكِ بَعْد الصَّلاة . وقيل أُمِرَ أَنْ يَنْتَصِبَ بنَحْره بإزَاءِ القِبْلَة وأَلاَّ يَلْتَفِتَ يميناً ولا شمالاً . وقال ابن الأعرابي : النَّاحِرَتَانِ : التَّرْقُوَتَان من الإِبِل والناسِ . وَالْجَوانحُ : ما وقَعَ عليه الكَتِفُ مِنَ الدَّابَّة والبَعِيرِ ، وهِيَ من الإنسانِ الدَّأْيُ ، والدَّأْيُ : ما كَانَ من قِبَلِ الظَّهْرِ ، وهي سِتٌّ : ثَلاَثٌ من كل جانبٍ ، وهي من الصدر الجوانِحُ لجُنُوحِها على القَلْب . وقَالَ : الكَتِفُ على ثلاثةِ أضْلاَع من جانب وستة أضلاع من جانب وهذه الستة يقال لها الدَّأَيَاتُ . أبو زيد الجوانح أدنى الضلوع من المَنْحَر ، وفيهن النَّاحِرَتَان ، وهي ثلاثٌ من كل جانب ، ثم الدَّأَيات وهي ثَلاثٌ من كُل شِقّ ، ثم يبقى من بعد ذلك سِتٌّ من كل جانبٍ متَّصِلاتٌ بالشراسيف لا يسمونها إلا الأضلاع ، ثم ضِلَع الخَلْفِ ، وهي أواخر الضُّلوع .

خ ر ن خنر ، نخر استعمل من وجوههِ : خنر ، نَخَر . نخر : قال الفَرَّاء في قول الله جلّ وعزّ : ( أإذا كنا عظاماً ناخرة ) ، وقرىء ) نَّخِرَةً ( [ النَّازعَات : 11 ] . قال : وَ ) ( نَاخِرَةٌ ) ( أَجْوَدُ الْوَجْهَيْن . . لأنَّ الآياَتِ : بالألِفِ . ألا ترى أَنَّ ) ( نَاخِرَةً ) ( مع ) ( الحافِرَةِ ) ( و ) ( السَّاهِرَةِ ) ( : أَشْبَهُ بمجِيء التَّنْزِيل ؟ قال : وَ ) ( النَّاخِرَةُ ) ( وَ ) ( النَّخِرَةُ ) ( سواءٌ في المعنى ، بِمنْزلةِ الطَّامِع والطَّمِع . وقد فَرَّقَ بَعضُهمْ بين ) ( النَّاخِرَة ) ( و ) ( النَّخِرَةِ ) ( . فقال : النّخِرَةُ : البَالِيَةُ . والنَّاخِرَةُ : العِظَامُ الْمُجَوَّفَةُ التي تَمُرُّ فيها الرِّياحُ فَتَنْخِرُ . وقال أبو نَصْرٍ في قول عَدِيِّ بن زَيْدٍ الْعَبَادِيِّ : بَعْدَ بَنِي تُبَّعٍ نَخَاورَةٌ قد اطْمَأَنَّتْ بِهِمْ مَرَازِبُهَا قال : ) ( النَّخَاوِرَةُ ) ( : الأشْرَافُ . . وَاحِدُهُمْ نِخْوَارٌ ، وَنخْوَرِيٌّ . ويقال : هُمُ المتَكبِّرونَ . عمرٌ و _ عن أبيه _ : النَّاخرُ : الْخِنْزِيرُ الضَّارِي ، وجَمْعُه : نُخُرٌ . الليث : نَخَرَ الحِمَارُ نخِيراً بأَنفِه ، وهو مَدُّ النفَس في الخياشيم وصوْتٌ كأنه نَغْمَةٌ جاءت مُضْطَربةً . قال : ونُخْرَتا الأنْفِ خَرْقاه _ الواحدةُ نُخْرَةٌ . ويقولون : مَنْخِرٌ ومِنْخِرٌ . فمنْ قال : ) ( مَنْخِرٌ ) ( فهو اسمٌ جاء على ) ( مَفْعِلٍ ) ( وهو قياس . ومن قال : ) ( مِنْخِرٌ ) ( قال : كان في الأصل ) ( مِنْخِيرٌ ) ( عَلَى ) ( مِفْعِيلٍ ) فحذفوا المَدَّة كما قالوا : ) ( مِنْتِنٌ ) ( _ وكان في الأصل ) ( مِنْتِينٌ ) ( . ثعلب _ عن ابن الأعرابي _ قال : النُّخْرَةُ رَأسُ الأنف . وقال الليث : النَّخُورُ : الناقةُ التي يَهلِكُ وَلدُها فلا تَدِرُّ حتى تُنَخَّرَ تَنْخِيراً . والتَّنخِيرُ : أن يَدْلُكَ حالبُهَا مَنْخِرَيْهَا بإبْهامَيْه ، وهي مُناخَةٌ _ فتَثورُ دَارَّةً . وقال الليث : نَخَرَت الخَشَبةُ نَخَراً _ إذا بَلِيَتْ فاسترْخَت تتفَتّتُ إذا مُسَّتْ . . وكذلك العَظْم . وامرأةٌ منخَارٌ _ إذا كانت تَنْخُرُ عند الجماعِ كأنها مَجْنونةٌ . ومن الرِّجال من ينْخُرُ عند الجِماع _ حتى يُسْمَعَ نَخِيرُه . خنر : قال الليث : الخَنَوَّرُ : قصَب النُّشَّاب وأنشد : يَرْمُونَ بالنُّشَّابِ ذِي الآذَانِ في الْقَصَبِ الخَنَوَّرْ ويقال : الخَنَوَّرُ : كلُّ شَجَرة رِخْوَة خَوَّارَة . أبو العباس _ عن ابن الأعرابي _ قال : الخَنَوَّرُ : النِّعْمَةُ الظَّاهِرة _ والخِنَّوْرُ : الضَّبُعُ . وأُمُّ خِنَّوْرٍ : هي الدُّنيا . عمرو _ عن أبيه _ قال : أُمُّ خِنَّوْرٍ : الصَّحَارَى أيضاً . قال : وهي الدنيا ، وهي الضَّبُع . قلتُ : وفي ) ( الخِنَّوْر ) ( ثلاثُ لُغاتٍ : يقال : خِنَّوْرٌ : مثْلُ بِلَّوْرٍ وعِلَّوْصٍ . وخَنُّورٌ : مثلُ سَفُّودٍ وكَلُّوبٍ . وخَنَوَّرٌ : مثْلُ عَذَوَّرٍ ، وكَرَوَّسٍ . وقال أبو العباس : الخَانِرُ : الصَّدِيقُ المُصافي ، وجَمْعه خُنَّرٌ . يقال : فلانٌ ليس من خُنَّرِي _ أي : ليْسَ من أَصْفِيائي .

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR4.484 harf
(باب النون والخاء وما يثلثهما) (نخر) النون والخاء والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على صوتٍ من الأصوات ثم يفرَّع منه. النخير: صوتٌ يخرج من المَنْخِرين، وسمِّي المَنخِران من جهة النَّخير الخارجِ منهما. وفُرِّع منه فقيل لخَرقَي الأنف النُّخرتان. والنَّخُور: الناقة لا تدُِرُّ حتَّى تُدخِل الإصبع في مَنْخِرها. ويقولون: النُّخْرة: الأنف نفسُه. ويقولون لهُبوب الرِّيح: نُخْرة. فأمَّا الشجرة النَّخِرةُ والعظم
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR352 harf
- قال تعالى: ﴿أئذا كنا عظاما نخرة﴾ [النازعات/11] من قولهم: نخرت الشجرة. أي: بليت، فهبت بها نخرة الريح. أي: هبوبها والنخير: صوت من الأنف، ويسمى حرفا الأنف اللذان يخرج منهما النخير نخرتاه، ومنخراه، والنخور: الناقة التي لا تدر أو يدخل الأصبع في منخرها، والناخر: من يخرج منه النخير، ومنه: ما بالدار ناخر (أي: ما بها أحد. انظر: المجمل 3/860؛ والبصائر 5/30).
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR192 harf
ن خ ر للحمار نخيرٌ وقد نخر ومنه‏:‏ المنخران والنخرتان وقيل النخرة‏:‏ الأنف‏.‏ ومن المجاز‏:‏ للريح نخرة شديدة وهي عصفتها ومنه‏:‏ العظم والعود الناخر لنخير الريح فيه وما بالدار ناخر‏:‏ أحدٌ‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR4.620 harf
النَّخِيرُ: صوتُ الأَنفِ. نَخَرَ الإِنسانُ والحمار والفرس بأَنفه يَنْخِرُ ويَنْخُرُ نَخِيراً: مدّ الصوت والنفَس في خَياشِيمه. الفراء في قوله تعالى: أَئذا كنا عِظاماً نَخِرَةً، وقرئ: ناخِرَةً؛ قال: وناخِرَةً أَجود الوجهين لأَن الآيات بالأَلف، أَلا ترى أَن ناخرة مع الحافِرة والساهِرة أَشبه بمجيء التأْويل فقال: والناخِرة والنَّخِرة سواء في المعنى بمنزلة الطامِع والطمِع؛ قال ابن بري وقال الهَمْداني
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR383 harf
* ن خ ر * * نَخِرَ * الشيء بَلِيَ وتفتت فهو * نَخِيرٌ * وبابه طرِب يقال عظام * نَخِرَةٌ * و * المَنْخِرُ * بوزن المَجْلِس ثقب الأنف وقد تُكسر الميم اتباعا لكسرة الخاء كما قالوا مِنْتِن وهما نادران لأن مِفْعلا ليس من الأبنية و * النَّخِيرُ * صوت بالأنف تقول منه * نَخَرَ * يَنْخِر بالكسر * نَخِيرا * وينْخُر بالضم لغة و * النَّاخِرُ * من العظام الذي تدخل الريح فيه ثم تخرج ولها نَخِير
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR4.520 harf
نخر الإنسان والحمار والفرس ينخر، بالكسر، وينخر، بالضم، نخيرا، كأمير: مد الصوت والنفس في خياشيمه، فهو ناخر، ومنه حديث ابن عباس: لما خلق الله إبليس نخر أي صوت من خياشيمه كأنه نغمة جاءت مضطربة. والمنخر، بفتح الميم والخاء، وبكسرهما، كسر الميم إتباع لكسرة الخاء كما قالوا منتن، وهما نادران، لأن مفعلا ليس من الأبنية. وفي التهذيب: ويقولون منخرا، وكان القياس منخرا ولكن أرادوا منخيرا، وذلك قالوا منتن
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR4.309 harf
نَخَرَ 1 نَخَرَ ذ , (S, A, Msb, K,) aor. نَخُرَ (S, Msb, K) and نَخِرَ , (S, K,) inf. n. نَخِيرٌ, (S, A, Msb, K,) and نَخْرٌ, (CK, but omitted in MS. copies of the K,) said of a horse, (As, TA,) and of an ass, (A, TA,) and of a man, (TA,) [He snorted; and he snored;] he made a sound, or noise, with the nose; (S;) he made a sound, or noise, from his nose; he prolonged the breath from the خَيَاشِيم
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.029 harf
نَخِرَ نَخِرَ A ( n. ac. نَخَر 4 ), a. Was worn; was worm-eaten, carious. نَخَّرَ نَخَّرَ II , a. Spoke. نُخْرَة نُخْرَة 3t , a. Gale; blast. b. Tip of the nose; muzzle, snout; proboscis. نَخِر نَخِر 5 , a. Old, worn; crumbling; worm-eaten, carious; hollow. نُخَرَة نُخَرَة 9t , ( pl. نُخَر 9 ), a. see 3t (b) . مَنْخَر مَنْخَر 17 , a. see 18 . مَنْخِر مَنْخِر 18 , ( pl. مَنَاْخِرُ 44
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR14.958 harf
نخر نَخِرَ - يَنْخَرُ - نَخِر - نَخِرَة نَخِرَ - يَنْخَرَ + الشيء: يخوى ويفرغ لتشكل حفر وأنقاب وحوايا في داخله، فيصير هين الهشم والسحق: وهو ما يقع للخشب أو العظام لمرور دهر عليها، فتفسد وتتخرب وتتعفن وتبلى نَخِر: على وزن " فَعِل" اسم فعل للهيئة من " نَخِرَ - يَنْخَرُ ": كثير " النَّخْر": كثير الأجواف والخواء، هين الهشم نخِرة: مؤنث " نَخِر
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler2 mücavir (3 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. عظم

    1 ortak ayet · Büyük

  2. كون

    1 ortak ayet · Kevn, tepe demektir

Geçtiği ayetler(1)

  1. أَئِذَا كُنَّا عِظَامًا نَخِرَةً

    YıpranmışUfalanmış kemikler olduğumuz vakit mi?

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökنخر
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerبلي, رمم, رفت
Zıt Kökصلب
Çekirdek Özet 1Bir nesnenin içinin oyularak boşalması, gözenekli ve kof hale gelip içinden hava geçerken ses çıkarması
Çekirdek Özet 2Ölüm sonrasında kemiğin ilik ve etinden tamamen soyutlanıp çürüyerek rüzgâr geçiren kof bir iskelet kalıntısına dönüşmesi
Çekirdek Özet 3Maddi yapının iç dayanımını bütünüyle yitirip ufalanabilir boşluklu bir kabuk haline gelmesi
Kritik Hata RiskiKökü yüzeysel bir "yıpranma" sayarak içinin boşalması ve koflaşması niteliğini atlamak veya ses benzerliği sebebiyle kurban kesimi bildiren نحر köküyle karıştırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
نخBir şeyin iç kısmına, özüne veya iliğine nüfuz etme, ayıklama ve boşaltma hareketidir; nitekim aynı çekirdeği paylaşan نخل kökünde de eleyerek özü kabuktan veya artıklardan ayırma, ayıklama anlamı esastırرÇekirdeğin içe nüfuz etme ve boşaltma anlamına titreşim, süreklilik ve rüzgârın boşlukta ses çıkararak akması boyutu eklenmiş; böylece içten çürüyerek koflaşan ve rüzgâr aldığında ses çıkaran yapı anlamı kesinleşmiştir

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
نFiliz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılıkCanlı dokunun, organik özün ve nemin zamanla akıp uzaklaşması veya süreğen bir çözülme süreci
خÇit, duvar imgesinin ses yoğunlaşması; geçirgenlik, ayrışma, pürüzNesnenin iç dokusunda yarıkların, gözeneklerin ve deliklerin açılması, dokunun gevşeyip dağılması
رİnsan başı; baş, ilk, üstBaş veya uç noktadan itibaren açılan hava kanalları, rüzgârın ve nefesin giriş-çıkış odağı
نخرCanlılığın çekilip iç dokunun yarılarak koflaşması ve dışarıya hava geçiren boşluklu bir kanala dönüşmesiOrganik yapının içten içe boşalarak hava kanallarıyla dolu, rüzgâr estikçe ses veren gözenekli bir kalıntıya dönüşme hareketi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamEşek veya atın burun deliklerinden soluk vererek ses çıkarması, burnun hava kanalı olması; ardından ağacın veya kemiğin içinin çürüyüp boşalması ve rüzgâr girdiğinde ıslık benzeri ses vermesi
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şiirinde burun kanatları ve soluma organı bağlamında kullanılmıştır; nitekim Kitâbü'l-ʿAyn ve Lisânü'l-Arab şahitlerinde deve ve atın burun deliklerini nitelemek üzere geçmektedir: صِياماً تذُبُّ البق عن نُخَراتِها / بنَهْزٍ كإيماءِ الرُءوسِ الموانِعِ
Erken Arapça kullanımKādisiye günü Hamdânî'nin söylediği nakledilen şiirde ölümden sonra kemiklerin koflaşması doğrudan bu kökle ifade edilmiştir: فإِنما قَصْرُكَ تُرْبُ الساهِرَه / حتى تعودَ بعدَها في الحافِرَهْ / من بعدِ ما صِرتَ عِظاماً ناخِرَهْ

Kaynak Kitâbü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Arapça نخر kökü, Sami dillerinde özellikle solunum, horlama, burundan ses çıkarma ve buna bağlı olarak delikli, gözenekli kanallardan hava geçişi semantik ekseninde yer alır. İbranice ve Aramicede /nhr/ (נחר) biçimi doğrudan "horlamak, burundan solumak, hırıldamak" manasında kökleşmiştir (İbranice נְחִירַיִם burun delikleri demektir). Süryanicede /nḥr/ yine benzer şekilde gırtlak ve burun hırıltısını, kesik ve sert solumayı anlatır. Arapçada ise kök, burundan ses çıkarma somut tabanından hareketle, içinin boşalması sebebiyle rüzgârın içinden ses çıkararak geçtiği kof cisimlere ve nihayet organik maddesi tamamen tükenmiş, içi boş delikli kemiklere (عظم نخر) doğru düzenli bir semantik kayma ve özelleşme yaşamıştır.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönنخرBurun deliğinden ses çıkarma (en-nahîr) somut eyleminden, ağacın ve kemiğin içinin boşalıp rüzgâr aldığında ses çıkarması ve ufalanması durumuna uzanan semantik genişlemeKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice נחר, Süryanice /nḥr/Burun kanallarından soluk ve ses çıkarma, hırıldama ortak Sami çekirdeğidir; İbranicede burun delikleri bu kökten türemiştirKesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik ses yansımalı gövdeSoluma, burundan hava fışkırtma ve boşluklu yapılarda rüzgâr sesi çıkarma niteliğini taşıyan onomatopoetik tabanMuhtemel

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
نخرAnlamlıİçin koflaşıp ses çıkarması, çürümeİçi oyulan kemik veya ağacın rüzgârda ses vermesiHedef kök; Kur'an'da geçer
نرخKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik Arapça kök sisteminde yer almaz; Farsça ödünçleme narh (fiyat) biçimi dışındadırKur'an'da geçmez
خنرAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıArap leksikografisinde mühmel veya terk edilmiş kabul edilirKur'an'da geçmez
خرنAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıYalnızca keçiboynuzu için kullanılan خرنوب gibi yabancı kökenli isim türevleri dışında müstakil fiil kökü oluşmamıştırKur'an'da geçmez
رنخAnlamlıGevşemek, ıslanarak yumuşamakSuyun veya bir sıvının tesiriyle nesnenin direncinin kırılıp pelteleşmesiKur'an'da geçmez; hedef kökteki kuruluk ve sertliğin tükenmesiyle zıt yönde temas eder
رخنKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik lügatlerde kullanım dışı ve mühmel sayılmıştırKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
نخرMerkezBoşalmış ve koflaşmış kemik çürümesiKemiğin içinin boşalıp hava kanalları bırakacak şekilde delik deşik olması ve ufalanmasıKur'an'da yeniden dirilişi imkânsız görenlerin kemiğin en ileri çürüme evresini tasviri
بليKomşuEskime, yıpranma, tükenmeZamanın ve dış etkilerin yıpratmasıyla nesnenin eski gücünü yitirmesiGenel yıpranma ve tükenme sürecidir; نخر gibi mutlaka içinin boşalıp hava geçirmesi şart değildir
رممKomşuÇürüyüp toz haline gelmeOrganik maddenin bütünüyle dağılarak topraklaşması ve ufalanmış kalıntıya dönüşmesiMaddenin çürüyüp dağılmasını ifade eder; نخر ise henüz iskelet formunu koruyan kof yapıdır
رفتKomşuParçalanıp ufalanma, kırılmaSert bir yapının kırılarak küçük parçalara ve toz zerrelerine ayrışmasıKırılma ve parçalanma eylemine odaklanır; نخر iç yapının hava alacak biçimde çürümesidir
صلبZıtSertlik, doluluk, dayanıklılıkNesnenin içinin dolu, yoğun ve dış etkilere karşı kırılmaz, bozulmaz olmasıKoflaşmanın, içinin boşalmasının ve ufalanabilir hale gelmesinin tam zıddıdır

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
Arapçaنخرİçten çürüyüp koflaşma, hava geçirerek ses çıkarmaKemiğin içinin oyulup delikli ve boş kalması halidirKesin
LatinceCariōsus, fistulōsusÇürümüş, içi boşalmış, delik deşikCariosus kemik ve diş çürümesini; fistulosus ise içinden hava/sıvı geçen delikli kof yapıyı karşılarGüçlü
İngilizceHollowed-out, decayed, porousİçi boşalmış, çürük, gözenekliMaddenin içinin çürümesini ve gözenekli halini karşılar ancak Arapçadaki rüzgâr sesi nüansını dışarıda bırakırGüçlü
AlmancaMorsch, hohl, verwestÇürük, içi kof, ufalanırAğaç ve kemiğin içinin çürüyerek gevşemesini ve koflaşmasını tam karşılarGüçlü
FransızcaCarié, poreux, caverneuxİlikleri erimiş, gözenekli, çürükKemiğin yapısal iç boşalmasını ve delikli süngerimsi hale gelmesini ifade ederGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lisān al-ʿArab.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
نَخِرَةً (nâzıat 79:11)Çürüyüp içi boşalmış, koflaşmış ve un ufak olmaya yüz tutmuş kemikYeniden dirilişi akıldan uzak gören inkârcıların, bedenlerinin toprak altında alacağı en ileri çürüme ve koflaşma halini dile getirdikleri inkâr ve istifham bağlamı (Nâziât 79:11)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamBa's (Yeniden Diriliş) ve MeadMaddesi bütünüyle dağılmış, koflaşarak atomlarına ayrılmış kemiklerin yeniden bir araya getirilip iade edilmesi (iâdetü'l-ma'dûm)Kemiğin en ileri derecede çözülüşü ve fiziksel direncinin sıfırlanması hali
FıkıhVeri bulunamadıKökün doğrudan bir ahkâm veya fıkıh ıstılahı haline gelmiş kullanımı bulunmamaktadırVeri bulunamadı
TefsirNâziât Suresi 11. ayet tefsiriAyette geçen نَخِرَةً ile diğer kıraat olan نَاخِرَةً arasındaki semantik farklar; kof kemiğin rüzgâr estikçe ses vermesi veya içinin tamamen boşalmasıÇürümenin gerçekleşmiş olmasını (نَخِرَةً) veya rüzgâr aldıkça sürekli ses çıkaran bir aşamada bulunmasını (نَاخِرَةً) anlatan lügavî yoğunlaşma
HadisÖlüm sonrası kabir halleriİnsanoğlunun kuyruk sokumu (acbü'z-zeneb) hariç bütün kemiklerinin çürüyeceğini bildiren rivayetlerin dilsel şerhleriİnsan bedeninin toprak altında koflaşıp ufalanabilir bir kalıntıya dönüştüğü biyolojik evre

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniMead ve Diriliş AkidesiFiziksel dağılmanın nihai noktasıİlahi kudretin sınır tanımazlığını göstermeİnsanın geri dönüşü imkânsız gördüğü en kof ve çürümüş noktada ilahi inşanın devreye girmesiKesin
İlmiBiyoloji ve TafonomiKemik dokusunun mineral kaybı ve koflaşmasıOrganik dokunun inorganik çevreye karışmasıİlik ve protein yapının tükenip yalnızca gözenekli kalsiyum çatısının kalması süreciGüçlü
SiyasiKurumsal Çözülmeİç bütünlüğü çökmüş, kof iktidar yapısıDış görünüşü korurken ilk darbede dağılmaDışarıdan bakıldığında sağlam görünen ancak içi boşalmış, dayanıksız rejimlerin kırılganlığıMuhtemel
İktisadiVeri bulunamadıVeri bulunamadıVeri bulunamadıKökün iktisadi sistem kurucu veya açıklayıcı terimsel bir karşılığı tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerGözeneklilik (porozite) ve yapısal kavitasyonKatı bir cismin iç kütlesinin azalarak hacim içinde boşluk oranının kritik sınıra ulaşması ve yapısal bütünlüğün çökmesiGüçlü
Beşeri bilimlerKurumsal yabancılaşma ve iç çürümeToplumsal veya kurumsal bir yapının ilkelerini, gayesini ve insan kaynağını kaybedip yalnızca şekli bir kabuk olarak kalmasıMuhtemel

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimenin yalnızca genel ve soyut bir "yıpranmışlık" veya "eskimişlik" olarak meallendirilmesi
Kur'an içi daha geniş anlamKemiğin iliklerinin tamamen kuruyup boşalması, rüzgârın girebileceği delikli ve kof bir hal alması ve ufalanmaya hazır süngerimsi bir kalıntıya dönüşmesi
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİnkârcıların itirazındaki çarpıcı ontolojik argümanın ve tasvirin zayıflaması; ayrıca ses yakınlığından ötürü deve kesimi manasındaki نحر köküyle karıştırılması riski

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın ölüm sonrası diriliş sahnelerinde kullandığı dilin ne denli hassas ve somut gözlemlere dayandığını gösterir; inkârcıların dirilişi en akıl almaz gördükleri "koflaşmış iskelet" aşamasını tek bir kelimeyle zihinde canlandırır
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Mekkî surelerde yer alan ahiret, kıyamet, diriliş ve inkârcıların ceza gününü alaya aldıkları veya imkânsız gördükleri ayet grubunda (özellikle Nâziât Suresi) belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Çürümenin yalnızca dış yüzeyde kalan bir bozulma olmadığını; kemiğin iç mimarisinin tamamen koflaşması, havalanması ve direncinin tükenmesi anlamına geldiğini göstererek kelimenin meallerdeki sıradanlaştırılmasını düzeltir

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir kemiğin veya ağacın içinin oyulup boşalması, gözenekli bir yapı kazanarak içinden rüzgâr veya nefes geçtiğinde ıslık gibi ses çıkarmasıdır.
  • Soyut anlamBir yapının iç cevherini, özünü ve mukavemetini bütünüyle yitirerek sadece rüzgârın oyuncağı haline gelmiş kırılgan bir boşluktan ibaret kalmasıdır.
  • Sistematik karşılıkVarlığın iç yoğunluğunun sıfıra yaklaşması, kütlesel dayanıklılığın yerini hava akımına açık kavitasyona bırakması ve yeniden inşanın sadece mutlak bir harici kudretle mümkün olabileceği sınır durumdur.
  • LaTeX modeliM(t)=M0 e−λt  ⟹  lim⁡t→∞ρ(t)=0veyaVp→Vt  ⟹  S→0
  • LaTeX açıklamasıFormülde M0 cismin başlangıçtaki organik kütlesini ve iç yoğunluğunu, e−λt zaman içindeki biyolojik ve kimyasal çözünme çarpanını, ρ(t) kemik dokusunun iç yoğunluğunu temsil eder. İkinci kısımda Vp gözenek (boşluk) hacminin toplam hacim olan Vt'ye yaklaşmasını, bunun sonucunda yapısal direnç ve dayanım olan S değerinin sıfıra düşerek içinin tamamen koflaşmasını modeller. Kökün anlattığı süreç, iç kütlenin yok olup geriye yalnızca rüzgâr geçiren gözenekli bir hacmin kalması durumudur.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ن