نضد
ن - ض - د
KÖK- 3 geçiş
- 3 ayet
- 2 sîga
- 13 sözlük
Salkım demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Salkım demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR424 harfباب الضاد والدال والنون معهما
ن ض د يستعمل فقط
نضد:
نَضَدْتُ الشيءَ بعضَه الى بَعْضٍ أو فوقَ بَعْضٍ، والنَّضَد الاسْمُ، وهو من حُرِّ مَتاع البيت، يُنَضَّدُ بعضُه فوق بعض.
والموضع الذي يُنَضَّدُ عليه: نَضَدٌ أيضاً كما قال النابغة:
خَلَّتْ سَبيلَ أتِيٍّ كان يحبِسُـه ورَفَّعَتْه الى السِّجْفَيْنِ فالنَّضَدِ
وأَنْضادُ الجِبالِ: جَنادِلُ بعضها فوق بعضٍ، وبلِزْقِ بعضٍ، الواحدُ نَضَدٌ.
وأنضادُ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR504 harfنَضَدَ متاعَه يَنْضِدُهُ بالكسر نَضْداً، أي وضع بعضه على بعض. والتَنْضيدُ مثله، شدِّد للمبالغة في وضعه متراصفاً. والنَضَدُ، بالتحريك: متاع البيت المَنْضود بعضُه فوق بعض؛ والجمع أنْضادٌ. وقال النابغة:
خَلَّتْ سَبيلَ أتيٍّ كان يَحْبِسُـهُورَفَّعَتْهُ إلى السِجْفَيْنِ فالنَضَدِ
والنَضَدُ: السريرُ يُنْضَدُ عليه المتاع. وأَنْضادُ الجبالِ: جنادلُ بعضها فوق بعض. وكذلك أَنْضادُ السحابِ: ما تراكَبَ
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR1.691 harfض د ن
نضد ، ضدن
استعمل من وجوهه : ( نضد ، ضدن ) .
ضدن : أما ضَدَن فإن اللّيثَ أهمله .
وقال ابنُ دُريد : ضَدَنْتُ الشيء ضَدْناً : إذا أصلحْتَه وَسهلتَه ، لغة يمانيّة ، تفرّد به .
نضد : قال الليث : يقال : نَضَد وضَمَد : إذا جَمع وضَمّ . ونَضَد الشيءَ بعضَه إلى بعض مُتّسِقاً ، أو بعضَه على بعضٍ . والنَّضَدُ : الاسم ، وهو من حُرّ المتَاع ، يُنَضَّدُ بعضُه فوق بعض ، وذلك الموضعُ يُسمّى نَضَداً .
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR4.705 harf(باب النون والضاد وما يثلثهما)
(نضل) النون والضاد واللام: أصَيلٌ يدلُّ على رمْيٍ ومُراماة. ونَضَلَ فلاناً: راماه بالنِّضال فغَلَبه في ذلك. وهو يُناضِل عن فلانٍ: يتكلَّم عنه بعُذرِه، كأنَّه يُرامي دونَه. وانتضَلْتُ سهماً من الكنانة. ويقال استعارةً: انتضَلْتُ رجلاً من القَوم: اخترتُ منهم. وانتضال الإبل: رَمْيُها بأيديها في السَّير. وانتضلوا وتَناضَلوا: رمَوا بالسَّبق. وانتضَلْنا بالكلام والأحاديث،
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR275 harf- يقال: نضدت المتاع بعضه على بعض: ألقيته، فهو منضود ونضيد، والنضد: السرير الذي ينضد عليه المتاع، ومنه استعير: ﴿طلع نضيد﴾ [ق/ 10]، وقال تعالى: ﴿وطلع منضود﴾ [الواقعة/29]، وبه شبه السحاب المتراكم فقيل له: النضد، وأنضاد القوم: جماعاتهم، ونضد الرجل: من يتقوى به من أعمامه وأخواله.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR562 harfن ض د
نضدت المتاع ونضّدته وهو ضمّ بعضه إلى بعض متّسقاً أو مركوماً تقول: رأيت نضداً من الثياب والفرش.
ووضعتها على النّضد وهو السّرير الذي تنضد عليه.
ورأيٌ منضّد: مرصّف.
وتنضّدت الأسنان.
وما أحسن تنضّدها!.
ومن المجاز: في السماء نضد من السحاب وأنضاد.
وهم أعضاده وأنضاده: لعديده وأنصاره.
وهم نضده وأنضاده: لأعمامه وأخواله.
ورأيت منهم نضداً وأنضاداً: أصراماً.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR3.154 harfنَضَدْتُ المَتاعَ أَنْضِدُه، بالكسر، نَضْداً ونَضَّدْتُه: جَعَلْتُ بعضَه على بعض؛ وفي التهذيب: ضَمَمْتُ بَعْضَه إِلى بعض. والتَّنْضِيدُ: مثله شُدِّد للمبالغة في وضعه مُتراصِفاً. والنَّضَدُ، بالتحريك: ما نُضِّدَ من مَتاعِ البيت، وفي الصحاح: متاعُ البيتِ المَنْضُودُ بعْضُه فوق بعض، وقيل: عامَّتُه، وقيل: هو خِيارُه وحُرُّه، والأَوَّل أَولى. والنَّضَدُ: ما نُضِّدَ من متاع البيت، مثَّل به سيبويه وفسره
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR210 harf* ن ض د * * نَضَدَ * متاعه وضع بعضه على بعض وبابه ضرب ومنه قوله تعالى ﴿من سجيل منضود﴾ و * نَضَّدَهُ تَنْضِيدَاً * أيضا للمبالغة في وضعه متراصفا قلت و * النَّضِيدُ * المنضود ومنه قوله تعالى ﴿لها طلع نَضِيدٌ﴾
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR3.264 harfنضد متضاعه ينضده، من حد ضرب: جعل بعضه فوق بعض. وفي التهذيب: ضم بعضه إلى بعض، وزاد في الأساس: متسقا أو مركوما كنضده تنضيدا، شدد للمبالغة في وضعه متراصفا، فهو منضود ونضيد ومنضد. وفي التنزيل لها طلع نضيد أي منضود، وقال الفراء: طلع نضيد يعني الكفري ما دام في أكمامه فهو نضيد، وقيل: النضيد: شبه مشطب نضدت عليه الثياب، وقوله تعالى وطلح منضود أي بعضه فوق بعض، فإذا خرج من أكمامه فليس بنضيد، وقال غيره:
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR4.386 harfنَضَدَ
1 نَضَدَ ذ , aor. نَضِدَ , (S, K, &c.,) inf. n. نَضْدٌ; (S, L, Msb;) and ↓ نضّد, (L, K,) inf. n. تَنْضِيدٌ; (S, L;) or the latter has an intensive signification; (S, L;) He put goods, household-goods, or commodities, (مَتَاع, S, L, K,) one upon another: (S, L, Msb, K:) or put, or set, them together, (T, A, L,) in regular order, or piled up: (A:) both verbs signify the same: (L, K:) or the
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR922 harfنَضَدَ
نَضَدَ I ( n. ac. نَضْد 1 ),
a. Piled up.
b. [ acc. & 'Ala ], Placed against.
نَضَّدَ
نَضَّدَ II ,
a. see I (a) .
b. Arranged.
تَنَضَّدَ
تَنَضَّدَ V ,
a. Was regular.
اِنْتَضَدَ
اِنْتَضَدَ VIII ,
a. Pass. of I ( a ).
b. Settled ( people ).
نَضَد
نَضَد 4 , ( pl. أَنْضَاْد 38 ),
a. Pile, heap: carpets; goods, chattels &c.
b. Couch; seat.
c. Glory, honour.
d. Eminent,
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR10.707 harfنضد
نَضَدَ - يَنْضِدُ - نَضِيْد - مَنْضُوْد
نَضَدَ - يَنْضِدُ + كائن + أشياء: يَرْكُمُها ويُرَكِّبُها فوق بعضها بشكل متسق، لتستوي أسطحها على بعضها بعضاً
نَضِيْد: على وزن " فعيل " اسم فاعل مبالغة صفة مشبهة من " نَضَدَ - يَنْضِدُ ": متراكم ومتراكب فوق بعضه بإحكام واتساق
مَنْضُوْد: اسم مفعول من " نَضَدَ - يَنْضِدُ ": الذي جُعِلَ متراكباً فوق
نضد نَضَدَ - يَنْضِدُ - نَضِيْد - مَنْضُوْد نَضَدَ - يَنْضِدُ + كائن + أشياء: يَرْكُمُها ويُرَكِّبُها فوق بعضها بشكل متسق، لتستوي أسطحها على بعضها بعضاً نَضِيْد: على وزن " فعيل " اسم فاعل مبالغة صفة مشبهة من " نَضَدَ - يَنْضِدُ ": متراكم ومتراكب فوق بعضه بإحكام واتساق مَنْضُوْد: اسم مفعول من " نَضَدَ - يَنْضِدُ ": الذي جُعِلَ متراكباً فوق بعضه بشكل متسق، فتستوي سطوحه على بعضها بعضاً واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " ضم وشد كائن إلى كائن على شكل طبقات متراصة جانبية أو فوق بعضها"، وهي: كَفَتَ - يَكْفِتُ، رَصَّ - يَرُصُّ، لَبَدَ - يَلْبُدُ، وَبَرَ - يَبِرُ، نَضَدَ - يَنْضِدُ، طَبَقَ - يَطْبِقُ
نضيد ﴿والنخل باسقات لها طلع نضيد(10)﴾ ق منضود ﴿فلما جاء أمرنا جعلنا عاليها سافلها وأمطرنا عليها حجارة من سجيل منضود (82)﴾ هود ﴿وطلح منضود(29)﴾ الواقعة مختار الصحاح ● [نضد] ن ض د: نَضَدَ متاعه وضع بعضه على بعض وبابه ضرب ومنه قوله تعالى ﴿من سجيل منضود﴾ و نَضَّدَهُ تَنْضِيدَاً أيضا للمبالغة في وضعه متراصفا قلت و النَّضِيدُ المنضود ومنه قوله تعالى ﴿لها طلع نَضِيدٌ﴾ الراغب نضد - يقال: نضدت المتاع بعضه على بعض: ألقيته، فهو منضود ونضيد، والنضد: السرير الذي ينضد عليه المتاع، ومنه استعير: }طلع نضيد﴿[ق/ 10]، وقال تعالى:﴾وطلع منضود{ [الواقعة/29]، وبه شبه السحاب المتراكم فقيل له: النضد، وأنضاد القوم: جماعاتهم، ونضد الرجل: من يتقوى به من أعمامه وأخواله. ملخص اللسان 1. نضد: نَضَدْتُ المَتاعَ أَنْضِدُه، بالكسر، نَضْداً ونَضَّدْتُه: جَعَلْتُ بعضَه على بعض؛ضَمَمْتُ بَعْضَه إِلى بعض.والتَّنْضِيدُ: مثله شُدِّد للمبالغة في وضعه مُتراصِفاً.والنَّضَدُ، بالتحريك: ما نُضِّدَ من مَتاعِ البيت، 2. النَّضَدُ ما فسره ا وهو بمعنى المَنْضُود. والنَّضَدُ: السَّحابُ المتراكم وكذلك أَنضادُ السحاب: ما تراكبَ منه 3. وأَنضادُ الجِبالِ: جَنادِلُ بعضُها فوق بعض؛ 4. لها طَلْعٌ نَضِيدٌ؛ أَي منضود؛ وفيه أَيضاً: وطَلْحٍ مَنْضُود؛ طلع نضيد يعني الكُفُرّى ما دام في أَكمامه فهو نَضِيدٌ، وقيل: النَّضِيدُ شِبْهُ مِشْجَبٍ نُضِّدَتْ عليه الثيابُ، ومعنى منضود بعضُه فوق بعض، فإِذا خرج من أَكمامِه فليس بِنَضِيدٍ. 5. وأَنضادُ القوم: جماعتُهم وعددُهم. والنضَدُ: الأَعْمام والأَخوال المتقدّمون في الشرف، والجمع أَنضادٌ؛ 6. والنضَدُ: الشريف من الرجال، والجمع أَنْضادٌ. لسان العرب ● - نضد: نَضَدْتُ المَتاعَ أَنْضِدُه، بالكسر، نَضْداً ونَضَّدْتُه: جَعَلْتُ بعضَه على بعض؛ وفي التهذيب: ضَمَمْتُ بَعْضَه إِلى بعض. والتَّنْضِيدُ: مثله شُدِّد للمبالغة في وضعه مُتراصِفاً. والنَّضَدُ، بالتحريك: ما نُضِّدَ من مَتاعِ البيت، وفي الصحاح: متاعُ البيتِ المَنْضُودُ بعْضُه فوق بعض، وقيل: عامَّتُه، وقيل: هو خِيارُه وحُرُّه، والأَوَّل أَولى. والنَّضَدُ: ما نُضِّدَ من متاع البيت، مثَّل به سيبويه وفسره السيرافي، والجمع من كل ذلك أَنْضادٌ؛ قال النابغة: خَلَّتْ سَبِيلَ أَتِيٍّ كان يَحْبِسُه، ورفَّعَتْه إِلى السَّجْفَيْنِ فالنَّضَدِ وفي الحديث: أَنّ الوحي، وقيل جبريل، احْتَبَسَ أَياماً فلما نزل استبطأَه النبي، صلى الله عليه وسلم، فَذَكر أن احتباسَه كان لِكَلْبٍ كان تحت نَضَدٍ لهم؛ والنَّضَدُ: السريرُ يُنَضَّدُ عليه المتاعُ والثيابُ. قال الليث: النَّضَدُ السريرُ في بيت النابغة؛ قال الأَزهري: وهو غلط إِنما النَّضَدُ ما فسره ابن السكيت، وهو بمعنى المَنْضُود. والنَّضَدُ: السَّحابُ المتراكم؛ أَنشد ابن الأَعرابي: أَلا تَسْأَل الأَطْلالَ بالجَرَعِ العُفْرِ؟ سَقاهُنَّ رَبِّي صَوْبَ ذي نَضَدٍ صُمْرِ والجمع أَنضادٌ. ونَضَدَ الشيءَ: جَعَلَ بعضَه على بعض مُتَّسِقاً أَو بعضه على بعض، والنَّضَدُ الاسم، وهو من حُرِّ المتاعِ يُنَضَّدُ بعضه فوق بعض، وذلك الموضع يسمى نَضَداً. وأَنضادُ الجِبالِ: جَنادِلُ بعضُها فوق بعض؛ وكذلك أَنضادُ السحاب: ما تراكبَ منه؛ وأَما قول رؤبة يصف جيشاً: إِذا تَدانَى لم يُفَرَّجْ أَجَمُهْ، يُرْجِفُ أَنْضادَ الجِبالِ هَزَمُه فإِنّ أَنضادَ الجِبالِ ما تراصَفَ مِن حِجارتها بعضها فوق بعض. وطَلْعٌ نَضِيدٌ: قد رَكِبَ بعضُه بعضاً. وفي التنزيل: لها طَلْعٌ نَضِيدٌ؛ أَي منضود؛ وفيه أَيضاً: وطَلْحٍ مَنْضُود؛ قال الفراء: طلع نضيد يعني الكُفُرّى ما دام في أَكمامه فهو نَضِيدٌ، وقيل: النَّضِيدُ شِبْهُ مِشْجَبٍ نُضِّدَتْ عليه الثيابُ، ومعنى منضود بعضُه فوق بعض، فإِذا خرج من أَكمامِه فليس بِنَضِيدٍ. وقال غيره في قوله: وطَلْحٍ مَنْضُودٍ، هو الذي نُضِّدَ بالحمل من أَوله إِلى آخره أَو بالورق ليس دونه سُوق بارزة، وقيل في قوله في الحديث: إِن الكلب كان تحت نَضَدٍ لهم أَي كان تحت مِشْجَبٍ نُضِّدَتْ عليه الثيابُ والآثاثُ، وسمي السرير نَضَداً لأَن النَّضَدَ عليه. وفي حديث أَبي بكر: لَتَتَّخِذُنَّ نَضائِدَ الدِّيباجِ وسُتورَ الحَريرِ ولَتَأْلَمُنَّ النَّوْمَ على الصُّوفِ الأَذَرِيّ (* قوله «الأذري» كذا بالأصل وفي شرح القاموس الأذربي) كما يَأْلَمُ أَحدُكُمُ النَّوْمَ على حَسَكِ السَّعْدانِ؛ قال المبرد: قوله نَضائِدَ الدِّيباجِ أَي الوَسائدَ، واحدها نَضِيدةٌ وهي الوسادةُ وما حُشِي من المتاع؛ وأَنشد: وقَرَّبَتْ خُدّامُها الوَسائِدا، حتى إِذا ما عَلَّوُا النَّضائِدا قال: والعرب تقول لجماعة ذلك النضَدُ؛ وأَنشد: ورَفَّعَتْه إِلى السَّجْفَيْنِ فالنَّضَدِ وفي حديث مسروق: شجرُ الجنة نَضِيدٌ من أَصلها إِلى فرعها أَي ليس لها سُوق بارِزَةٌ ولكنها مَنْضُودةٌ بالورق والثمارِ من أَسفلها إِلى أَعلاها، وهو فَعِيل بمعنى مفعول. وأَنضادُ القوم: جماعتُهم وعددُهم. والنضَدُ: الأَعْمام والأَخوال المتقدّمون في الشرف، والجمع أَنضادٌ؛ قال الأَعشى: وقَوْمُك إِنْ يَضْمَنُوا جارةً، يَكُونوا بِمَوضِعِ أَنْضادِها أَراد أَنهم كانوا بموضع ذوي شرفها وأَحسابها؛ وقال رؤبة: لا تُوعِدَنِّي حَيَّةٌ بالنَّكْزِ، أَنا ابنُ أَنْضادٍ إِليها أَرْزي ونَضَدْتُ اللَّبِنَ على الميت. والنضَدُ: الشريف من الرجال، والجمع أَنْضادٌ. ونَضادِ: جبَلٌ بالحجاز؛ قال كثير عَزَّة: كأَنّ المَطايا تَتَّقِي، من زُبانةٍ، مَناكِبَ رُكْنٍ من نَضادٍ مُلَمْلَمِ (* قوله «مناكب» في ياقوت مناكد). مقاييس اللغة: (نضد) النون والضاد والدال أصلٌ صحيح يدلُّ على ضَمّ شيءٍ إلى شيءٍ في اتِّساقٍ وجمعٍ، منتصباً أو عريضاً. ونَضَدْتُ الشيءَ بعضَه إلى بعضٍ متَّسقاً أو مِن فَوق. والنَّضَد: المنضود من الثِّياب. قال النابغة: خَلَّتْ سبيلَ أتِيٍّ كان يحبسُه *** ورفَّعْته إلى السَّجْفَينِ فالنَّضَدِ([7]) والنَّضَد: السَّرِيرُ يُنضَد عليه المتاع. وأنْضاد الجِبال: جنادلُ بعضُها فوق بعض. والنَّضَد من السَّحاب كالصَّبير، يكون بعضُه إلى بعض، والجمع أنضاد. وأنضادُ القوم: جماعاتهم وعَدَدُهم. ونَضَدُ الرَّجُلِ: أعمامُه وأخوالُه الذين يتجمَّعون لنُصرته. والنَّضَد: الشَّرَف. ونَضائد الدِّيباج: جمع نَضِيدة، وهي الوِسادةُ وما حُشِيَ من المَتَاع. قال ابن دريد([8]): وما نُضِد بعضُه على بعضٍ فهو نَضِيد. القاموس المحيط: نَضَدَ مَتاعَهُ يَنْضِدُهُ جَعَلَ بعضَه فوقَ بعضٍ، كنَضَّدَهُ، فهو مَنْضودٌ ونَضيدٌ ومُنَضَّدٌ. والنَّضَدُ، محركةً ما نُضِدَ من مَتاعٍ، أو خِيارُهُ، والسَّريرُ يُنَضَّدُ عليه، والشَّرَفُ، والشريفُ، والناقةُ السَّمينةُ، كالنَّضودِ. والْأَنْضادُ الجمعُ، ومن القومِ جَماعَتُهُمْ، وعَدَدُهُمْ، ومن الجِبالِ جَنادِلُ بعضُها فوقَ بعضٍ، ومن السَّحابِ ما تَراكَمَ وتَراكَبَ. والنَّضيدَةُ الوِسادَةُ، وما حُشِيَ من المَتاعِ. وكقَطامِ جبلٌ بالعالِيَةِ، ويُؤَنَّثُ، وتَميمُ تُجْريهِ مُجْرَى ما لا يَنْصَرِفُ. وانْتَضَدَ بالمكانِ أقامَ. تاج العروس: ن ض د نَضَدَ متضاعَه يَنْضِدُه من حدّ ضَرَب : جعلَ بعْضَه فوقَ بَعضٍ . وفي التهذيب : ضَمَّ بَعضَه إِلى بعضٍ وزاد في الأَساس : مُتَّسِقاً أَو مرْكُوماً كنَضَّده تَنضيداً شُدِّد للمبالغة في وَضْعِه مُتَراصِفاً فهو منْضُود ونَضِيدٌ ومُنَضَّدٌ . وفي التنزيل " لها طَلْعٌ نَضِيدٌ " أَي منْضَود وقال الفَرَّاءُ : طَلْعٌ نَضِيدٌ يعني الكُفُرَّي ما دامَ في أَكْمَامِه فهو نَضِيدٌ وقيل : النَّضِيد : شِبْهُ مِشْطَبٍ نُضِّدَتْ عليه الثيابُ وقوله تعالى " وطَلْحٍ مَنْضُودٍ " أَي بعضُه فوق بعضٍ فإِذا خَرَجَ مِن أَكمامه فليس بِنَضيدٍ وقال غيره : المَنْضُود : هو الذي نُضِّد بالحَمْلِ من أَوَّله إِلى آخرِه أَو بالوَرَقِ ليس دُونَه سُوقٌ بارِزَةٌ وفي حديث مسروق شَجَرُ الجَنَّة نَضِيدٌ مِن أَصْلِها إِلى فَرْعِها أَي ليس لها سُوقٌ بارِزَةٌ ولكِنَّهَا مَنضودَةٌ بالوَرَقِ والثِّمَارِ مِن أَسْفَلِهَا إِلى أَعلاها . والنَّضَدُ مُحرَّكَةً : ما نَضِدَ مِن مَتاع البيتِ المَنْضودِ بَعْضُه فوق بعضٍ كذافي الصحاح أَو عَامَّتُه أَو خِيَارُهُ وحُرُّه والأَوَّل أَوْلَى قال النابِغة : خَلَّتْ سَبِيلَ أَتِيٍّ كَانَ يحْبِسه ... وَرَفَّعَتْه إِلى السِّجْفَيْنِ فَالنَّضَدِ في الحديث واحْتَبَس جبْرِيلُ أَيَّاماً فلما نَزَلَ استَبْطَأَه النبيُّ صلى اللهُ عَليه وسلَّمَ فذَكَر أَنَّ احْتِبَاسَه كانَ لِكَلْبٍ تَحْتَ نَضَدٍ لهم قال ابنُ الأَثير وغيرُه : النَّضَدُ : السِّريرُ يُنَضَّدُ عَليه المَتَاعُ والثِّيَابُ سُمِّيَ نَضَداً لأَن النَّضدَ عليه وقال الليثُ : النَّضَد في بيت النابغةِ : السَّرِيرُ قال الأَزهريّ : وهو غَلَطٌ إِنما النَّضَد ما فَسَّره ابنُ السِّكِّيتِ وهو بمعنى المَنْضُود . من المَجَازِ : النَّضَدُ : الأَعْمَام والأَخْوَال المُتَقَدِّمُونَ في الشَّرَف والجَمْعُ أَنْضَادٌ قال الأَعشى : وقَوْمُكِ إِنْ يَضْمَنُوا جَارَةً ... يَكُونُوا بِمَوْضِعِ أَنْضَادِهَا أَرادَ أَنهم كانُوا بمَوْضِعِ ذَوِي شَرَفِها وأَحسابِها . وفي الأَساس : ولبنِي فُلان نَضَدٌ أَي عِزٌّ وشَرَفٌ . الشَّرِيفُ من الرّجال والجمْع أَنْضَادٌ وأَنشدَ الجوهريُّ قولَ رُؤبَةَ : لا تُوعِدّنِّي حَيَّةً بالنَّكْزِ ... أَنَا ابْنُ أَنْضَادٍ إِلَيها أَزْرِي من المَجاز : النَّضَد : الناقَةُ السَّمِينةُ تَشْبِيهاً بالسَّرير عليه نَضَدٌ كالنَّضَودِ كصَبُورٍ والأَنْضَادُ الجَمْعُ من كُلِّ ذلك . الأَنْضَادُ من القَوْمِ : جَمَاعَتُهم وعَدَدُهم ويقال : هم أَعْضَادُه وأَنْضَادُه لعَدِيده وأَنصارِه وهو مَجاغز . الأَنْضَادُ مِن الجِبَالِ جَنَادِلُ بَعضُها فوق بعضٍ وقال رُؤبَةُ يصِف جيشاً إِذا تَدَانَى لَمْ يُفَرَّجْ أَجَمُهْ ... يُرْجِفُ أَنْضَادَ الجِبَالِ هَزَمُه أَراد ما تراصفَ مِن حِجارتها بعضها فوق بعْضٍ . من المجاز الأَنْضَاد من السَّحاب : ما تَراكَمَ واتَّسق وتَراكَبَ منه وأَنشد ابنُ الأَعرابيّ : " أَلاَ تَسَلُ الأَطْلاَلَ بِالجَرَعِ العُفْرِسَقَاهُنَّ ربِّي صَوْبَ ذِي نَضَدٍ ضُمْرِ والنَّضِيدةُ : الوِسادةُ جمْعُها النَّضائِدُ عن المُبرّد وبه فسّر حديث أَبي بكْرٍ رضي الله عنه لَتَتَّخِذُنَّ نَضَائدَ الدِّيباجِ وسُتُورَ الحريرِ ولَتَأْلَمُنُّ النَّوْمَ على الصُّوفِ الأَذْربِيِّ كَما يأْلَمُ النَّومَ أَحدُكم على حَسَكِ السَّعْدانِ قال المبرّد : نَضائدُ الدِّيباج أَي الوسائد . النَّضِيدة أَيضاً : ما حُشِيَ مِن المَتَاعِ وأَنشد : وقَرَّبتْ خُدَّامُها الوسائِدَا ... حتَّى إِذا ما عَلَّوُا النَّضَائِدَا قال : والعرب تقول لجماعة ذلك : النَّضَدُ . في المثَل أَثْقَلُ مِن نَضَادِ كقَطَامِ : جَبلٌ بالعالِيةِ وفي بعض النُّسخ : بالطَّائف . وفي اللسان : بالحِجاز يُذَكَّر ويُؤَنَّثُ قال الأَصمعيُّ وذَكرَ النِّيرَ : وثَمَّ جَبَلٌ لِغَنِيٍّ أَيضاً يقال له نَضَادِ في جَوْفِ النِّيرِ والنِّيرُ لغاضِرَةِ قَيْسٍ . وبشَرْقِيّ نَضَادِ الجَثْجاثَةُ ويُبنَى عند أَهلِ الحِجاز على الكَسْر وتَمِيمٌ تُجرِيهِ مُجْرَى مالا يَنْصرِفُ قال : لَو كَانَ مِنْ حضَنٍ تَضَاءَلَ مَتْنُه ... أَوْ مِنْ نَضَادِ بَكَى علَيْهِ نَضَادُ وقال كُثْيِّر عَزَّةَ يصْرِفه : كَأَنَّ المطَايا تَتَّقِي مِنْ زُبانَةٍ ... منَاكِبَ رُكْنِ مِنْ نَضَادٍ مُلَمْلَمِ وقال قَيْسُ بنُ زُهيْرٍ العبْسِيُّ : كَأَنِّي إِذ أَنَخْتُ إِلى ابْنِ قُرْطٍ ... عقَلْتُ إِلى يلَمْلَمَ أَوْ نَضَادِ ويقال له : نَضَادُ النِّيرِ والنِّير جَبلٌ ونَضَاد أَطْولُ موْضِعٍ فيه قال ابنُ دارةَ : وأَنْتَ جنِيبٌ لِلْهوى يوْمَ عاقِلٍ ... ويوْمَ نَضَادِ النِّيرِ أَنْتَ جَنِيبُ من المَجاز : انْتَضَدَ بالمكَانِ : أَقامَ به نقله الصاغَانيُّ . ومما يستردك عليه : رَأْيٌ مُنَضَّدٌ : مُرصَّف . وتَنَضَّدَت الأَسنانُ . وما أَحْسنَ تَنْضِيدَها . ونَضَدْتُ اللَّبِنُ على المَيتِ . وانتضَدَ الشيءُ : اجْتَمعَ
Mücavir kökler12 mücavir (16 toplam)
- بسق
1 ortak ayet · Boylu ağaç demektir
- طلح
1 ortak ayet · Muz demektir
- سجل
1 ortak ayet · Siccil kap veya kılıf demektir
- سفل
1 ortak ayet · “Sufla” vadinin alt tarafına, “ulya” ise üst tarafına denir
- مطر
1 ortak ayet · Yağmur
- حجر
1 ortak ayet · Taş demektir
- طلع
1 ortak ayet · Dal demektir
- نخل
1 ortak ayet · Hurma ağacıdır
- علو
1 ortak ayet · “A’leve” kökünden fiilin ismi olmuş ve “gel !” anlamındadır
- أمر
1 ortak ayet · Murar acı bir ağacın adıdır
- جيأ
1 ortak ayet · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
- جعل
1 ortak ayet · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
Geçtiği ayetler(3)
فَلَمَّا جَاءَ أَمْرُنَا جَعَلْنَا عَالِيَهَا سَافِلَهَا وَأَمْطَرْنَا عَلَيْهَا حِجَارَةً مِنْ سِجِّيلٍ مَنْضُودٍ
KümelenmişEmrimiz gelince; oranın üstünü altına getirdik ve üzerine yığın yığın sert taşlar yağdırdık.
وَطَلْحٍ مَنْضُودٍ
KümelenmişSalkımları sarkmış muz ağaçları,
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نضد |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | رصف, نظم, ركب |
| Zıt Kök | نثر |
| Çekirdek Özet 1 | Nesneleri boşluk bırakmadan, üst üste veya yan yana intizamla katman katman dizip istifleme |
| Çekirdek Özet 2 | Varlıkların (meyve, taş, bulut veya eşya) kesintisiz, sıralı ve katmerli bir nizamla dizilimi |
| Çekirdek Özet 3 | Sistematik bütünlük, hiyerarşik istiflenme ve yapısal intizam |
| Kritik Hata Riski | İlgili ayetlerdeki tasviri sıradan bir yığılma veya gelişigüzel kümelenme sanarak içindeki düzenli, katmanlı ve kesintisiz mimariyi göz ardı etmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نض | Sıvının, özün veya cevherin dolgunlaşıp kabarması, içten dışa doğru belirginleşmesi (نضج içten pişip olgunlaşma, نضخ fışkırıp saçılma, نضر canlılık ve tazelikle parıldama) | د | Kabaran ve olgunlaşan unsurların dağılmasını önleyerek onları sabit bir hat, zemin veya dayanak üzerinde katmanlar halinde sınırlayıp düzene sokma ve istifleme |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Birbirini izleyen, kesintisiz çoğalma ve akış hareketi |
| ض | olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma (türetme imge: ص üzerinden) | Parçaların yan yana veya üst üste baskı kurarak kenetlenmesi, sıkışması |
| د | kapı; giriş, geçiş, hareket, sınır ve dayanak | Hareketi belirli bir eşikte sabitleme, zemin veya dayanak oluşturma |
| نضد | Süreklilik gösteren unsurların birbiri üzerine sıkıştırılarak sağlam bir dayanakta kat kat dizilip sabitlenmesi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Ev eşyalarının, yatak ve döşeklerin sedir üzerine üst üste ve yan yana düzgünce istiflenmesi; katmanlaşmış kaya kütleleri ve yoğun bulut kümeleri |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Nâbiğa ez-Zübyânî beytinde taşkın sel suyunun ev içindeki perdeler ve üst üste istiflenmiş eşyaların hizasına kadar yükseldiğini tasvir eder: خَلَّتْ سَبِيلَ أَتِيٍّ كان يَحْبِسُه / ورَفَّعَتْه إلى السِّجْفَيْنِ فالنَّضَدِ |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem rivayetlerinde evin içinde sedir üzerine düzenle yerleştirilmiş eşya altını tanımlamak için kullanılan تحت نضد لهم ifadesi ve üst üste yığılmış yağmur bulutları için söylenen سحاب نضد tabiri |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Arapça نضد kökü, Sami dillerinde nesnelerin fiziksel olarak üst üste konması, tabakalandırılması ve düzenlenmesi kavram alanıyla doğrudan bağlantılıdır. Kökün biliteral çekirdeği olan نض, dolgunlaşma ve dışa doğru belirmeyi ifade ederken sonuna eklenen dişsel durak harfi hareketi sınırlamış ve bir zemin üzerinde katılaştırmıştır. İbrani ve Arami dillerinde benzer fonetik dizilimler genellikle dağılma, düzenleme veya katman oluşturma ekseninde seyreder; Arapçada ise bu kök özellikle dikey veya yatay olarak boşluksuz, nizamlı bir istifleme (tandid) anlamında uzmanlaşmıştır. Bedevi kültüründe göç hazırlığı sırasında çadır içindeki kıymetli eşyaların ve yatakların tahta sedirler üzerine düzenle yığılması bu kökün ilksel somut çekirdeğini teşkil etmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | نض ikili kökünden genişleme | İçsel kabarma ve dolgunluğun bir zemin üzerinde durdurulup istiflenmesi | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Sıralama ve tabaka oluşturma semantiği | Parçaların belirli bir nizam içinde yan yana veya üst üste dizilmesi | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |
Kaynak David Cohen, Maqāyīs al-Lugha.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نضد | Anlamlı | Katman katman dizmek | Parçaları intizamla üst üste veya yan yana yığmak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| ندض | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez |
| ضند | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlük kayıtlarında mühmel olarak geçer; Kur'an'da geçmez |
| ضدن | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlük kayıtlarında mühmel olarak geçer; Kur'an'da geçmez |
| دنض | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez |
| دضن | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نضد | Merkez | İstif ve katmanlama | Parçaların boşluksuz, sıralı ve katmerli biçimde dizilmesi | Hem dikey hem yatay intizamlı istif |
| رصف | Komşu | Kenetleme ve bitiştirme | Parçaların harçla veya sıkıca yan yana getirilerek birleştirilmesi | Dayanıklılık ve bitişiklik vurgusu baskındır |
| نظم | Komşu | Sıraya dizme | Unsurların bir ip veya hat boyunca ardışık dizilmesi | Tek boyutlu ve çizgisel sıralanma esastır |
| ركب | Komşu | Üste binme | Bir şeyin başka bir nesnenin üstüne oturması | Katman intizamından ziyade üstte taşınma öne çıkar |
| نثر | Zıt | Dağılma ve saçılma | Bir arada duran unsurların etrafa savrulup intizamsız hale gelmesi | Düzenli dizilimin ve istifin doğrudan karşıtıdır |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نضد | Katman katman dizmek, istiflemek | Parçaların nizamla üst üste veya yan yana yığılması | Kesin |
| Latince | struere, componere | Katman oluşturmak, düzenle yığmak | Parçaları belirli bir plana göre yerleştirmeyi karşılar, organik salkım nüansını eksik bırakır | Güçlü |
| İngilizce | stack, layer, cluster | İstiflemek, katmanlaştırmak, kümelenmek | Düzenli üst üste koymayı karşılar; meyvelerin sıkışık ve nizamlı dizilişini tek başına tam vermez | Güçlü |
| Almanca | schichten, stapeln | Katmanlamak, istiflemek | Mekanik tabakalaşmayı iyi karşılar; tabii ve canlı salkım nüansı dışarıda kalır | Güçlü |
| Fransızca | empiler, étager | Üst üste dizmek, kat kat yerleştirmek | Dikey ve yatay kademelenmeyi ifade eder; estetik dokuyu kısmen eksik yansıtır | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Le Robert.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مَنْضُودٍ | Ceza taşlarının kesintisiz katmanlaşması | Lût kavminin üzerine peş peşe, katmerli ve sıralı biçimde indirilen pişmiş balçık taşları (Hûd 11:82) |
| نَضِيدٌ | Yaratılış ve diriliş delili olarak kümelenmiş meyve tomurcukları | Yeryüzünün canlanması ve rızık bağlamında hurma ağaçlarının üst üste dizili meyve salkımları (Kâf 50:10) |
| مَنْضُودٍ | Cennet nimeti olarak kat kat dizilmiş meyveler | Cennet tasviri bağlamında meyveleri gövdeden uca doğru kesintisiz ve nizamla dizilmiş meyve ağaçları (Vâkı‘a 56:29) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İnayet ve nizam delili | Kozmostaki ve canlılardaki parçaların tesadüfen değil, hesaplı bir tertip ve katmanlaşmayla dizilmiş olması | Yaratılıştaki kusursuz geometri ve gaye |
| Fıkıh | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |
| Tefsir | Bitki ve cennet tasvirleri | Vâkı‘a 29 ve Kâf 10 ayetlerindeki dizilimin muz salkımları mı yoksa akasya çiçekleri mi olduğu yönündeki dilsel tahliller | Meyvelerin dipten uca kesintisiz dizilişi |
| Hadis | Mekan ve eşya tasviri | Vahyin gecikmesi rivayetinde evdeki tahta sedir veya üst üste dizili yatakların altı tasvir edilirken geçmesi | Ev eşyasının istiflendiği düzenli alan |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Yaratılış ve ahiret nizamı | İlahi geometrik ölçü | Varlıkların rastgele değil, ölçülü ve ahenkli istiflendiğini kavratma | Yaratılıştaki boşluksuz katmanlaşma ilahi kudretin ve estetiğin delilidir | Güçlü |
| İlmi | Stratigrafi ve tasnif | Hiyerarşik katmanlaşma | Verilerin veya maddelerin bir nizam dahilinde üst üste konumlanması | Jeolojik tabakalar ve biyolojik dizilimlerin anlaşılmasını sağlayan tertip | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal dayanışma | Organize güç bloğu (anḍād) | İktidarı veya bireyi destekleyen organize akraba ve müttefik kütlesi | Topluluğun dağılmadan, tek bir blok halinde arkada durması | Muhtemel |
| İktisadi | Lojistik ve depolama | Düzenli emtia istifi | Ticari malların yer tasarrufu sağlayacak ve bozulmayacak şekilde depolanması | Üretim ve tedarik zincirinde malların intizamlı muhafazası | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kristal kafes yapısı ve yığın (stack) veri yapısı | Atom veya verilerin belirli bir simetri ve sıra dahilinde, aralarında boşluk kalmaksızın üst üste ve yan yana katmanlaşması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyal tabakalaşma ve hiyerarşik örgütlenme | Toplumsal rollerin ve kurumların karmaşaya yer vermeden, birbirini destekleyecek kademeler halinde yapılaşması | Muhtemel |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü sadece "muz salkımı" veya sıradan bir "küme" olarak algılayıp, dikey ve yatay intizamı, kesintisiz katmanlaşmayı ve geometrik yapıyı gözden kaçırmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da hem helak taşlarının peş peşe inişinde hem de dünya ve cennet nimetlerinin katmerli yapısında kullanılan genel bir yapısal intizam ilkesi olması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki ifadeleri salt botanik bir niteleme sanarak, Allah'ın kainatta ve cezada uyguladığı şaşmaz sıralama, kesintisizlik ve ölçü yasasını fark edememek |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlıktaki estetik ve geometrik mimariyi, rızkın cömert katmanlaşmasını ve ilahi azabın kesintisiz adaletini tek bir kök üzerinden somutlaştırdığı için önemlidir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kozmolojik deliller ve nebatat tasvirleri (Kâf 50:10), cennet sahneleri (Vâkı‘a 56:29) ve geçmiş kavimlerin helak sahnelerinde (Hûd 11:82) belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Meyve ve bitkilerin gelişimini kör bir tesadüf sanma yanılgısını ve ilahi azabın rastgele bir felaket olduğu zannını düzeltir; her iki durumda da milimetrik ve sıralı bir nizamın işlediğini gösterir |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamEşyayı, meyveyi veya taşları aralarında boşluk bırakmadan, düzenli ve katman katman üst üste veya yan yana dizip istiflemek.
- Soyut anlamÇokluk arz eden birimlerin rastgeleliği aşarak intizamlı, kesintisiz ve hiyerarşik bir tertip içinde birbirine eklemlenmesi.
- Sistematik karşılıkSistemin parçalarının birbirini destekleyecek ve işlevsel bir bütünlük oluşturacak biçimde matrisel ve katmansal düzenlenişi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde nihai düzenli yapıyı ve istiflenmiş bütünü temsil eder; ise 'ıncı nizamlı, katmerli ve boşluksuz katmanı simgeler. Formül, adet sıralı katmanın ardışık ve kesintisiz biçimde bir araya gelerek intizamlı bir istif meydana getirmesini matematiksel olarak ifade eder.