نون

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ن-و-ن1 sîga, 10 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.ظلمسبحذونونالنُّونِغضبألهندوكونظننقدر

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 10

▶ Ağı aç (3B)

نون

ن - و - ن

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 10 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Balina

Notlarım

Sözlükler(10)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR11.021 harf
باب اللفيف من النون ن ا أ، ن ي أ، ن أ ي، ن و ي، ن أ ن أ، ن و ن، أ ن ن، أ ن ا، و ن ي، و ن ن، و أ ن، أ و ن، أ ي ن مستعملات ناء: النَّوْءُ، مهموز: من أَنواء النّجوم، وذلك إذا سقط نجم بالغداة فغاب مع طُلُوع الفَجْر، وطلع في حياله نجمٌ في تلك السّاعة على رأس أربعة عشر منزلا من منازل القمر سُمِّي بذلك السُّقوط والطُّلُوع نوءاً من أنواء المَطَر والحرّ والبَرْد، وذلك من قولك: ناء ينوء.. والشّيء إذا مال
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR167 harf
النونُ: الحوت، والجمع أنْوانٌ ونينانٌ. والنونُ: شفرة السيف. قال الشاعر: بِذي نونَينِ قصَّالٍ مِقط وتقول: نوَّنتُ الاسم تَنْويناً. والتنْوينُ لا يكون إلا في الأسماء.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok50.254 harf
باب اللفيف من حرف النون ناء ، نأى ، أنى ، آن ، وأن ، نوى ، أون ، نانا ، إن ، أين ، أيان ، الآن ، إيوان ، أوان ، نون ، وين ، ونا . ناء : ناء ، بوزن ( ناع ) . قال أبو زيد : يقال : نُؤْت بالحِمْل ، وأنا أَنوء به نَوءًا ، إذا نهضتَ به مُثْقَلاً . ويقال : أَناءَنِي الحِمل ، أَي : نُؤْت به . وناء النجمُ يَنُوء نوءًا ، إِذا سَقَط . وفي الحديث : ( ثلاث من أَمر الجاهليّة : الطَّعن في الأَنْساب ،
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR9.140 harf
(باب النون والواو وما يثلثهما) (نوي) النون والواو والحرف المعتلّ أصلٌ صحيح يدلُّ على معنيين: أحدهما مَقْصَدٌ لشيء، والآخر عَجَمُ شيء. فالأوَّل النَّوَى. قال أهلُ اللغة: النَّوَى: التَّحَوُّل من دار إلى دار. هذا هو الأصل، ثم حمل عليه البابُ كلُّه فقالوا: [نوَى] الأمرَ يَنوِيه، إذا قَصَدَ له. وممَّا يصحِّح هذهِ التآويلَ قولُهم: نَوَاه الله، كأنَّه قَصَدَه بالحِفْظِ والحِياطة. قال: يا عَمرُو
Maddenin bağlantısı

(باب النون والواو وما يثلثهما) (نوي) النون والواو والحرف المعتلّ أصلٌ صحيح يدلُّ على معنيين: أحدهما مَقْصَدٌ لشيء، والآخر عَجَمُ شيء. فالأوَّل النَّوَى. قال أهلُ اللغة: النَّوَى: التَّحَوُّل من دار إلى دار. هذا هو الأصل، ثم حمل عليه البابُ كلُّه فقالوا: [نوَى] الأمرَ يَنوِيه، إذا قَصَدَ له. وممَّا يصحِّح هذهِ التآويلَ قولُهم: نَوَاه الله، كأنَّه قَصَدَه بالحِفْظِ والحِياطة. قال: يا عَمرُو أحسِنْ نَواكَ اللهُ بالرَّشَدِ *** واقرأْ سلاماً على الذَّلْفاءِ بالثَّمَدِ([1])* أي قصَدَك بالرَّشَد. والنِّيَّة: الوجه الذي تَنْوِيه. ونَوِيُّكَ: صاحبُك نيَّتُه نِيَّتُكَ. والأصل الآخر النَّوَى: نَوَى التَّمْر. وربما عبَّروا به عن بعض الأوزان. ويقال إنَّ النَّوَاة زِنَةُ خمسة دَرَاهم. وتزَوَّجها على نواةٍ من ذهب، أي وزنِ خمسةِ دراهمَ منه. وبالهمز كلمةٌ تدلُّ على النُّهُوض وناءَ ينوءُ نوءاً: نَهَضَ. قال: فقلنا لهم تِلْكُمْ إذاً بَعْدَ كرَّةٍ *** نغادر صَرْعَى نوؤُها متخاذِلُ([2])أي نهوضها ضعيف والنَّوْءُ من أنواءِ المطَر كأنَّه ينهَض بالمطر. وكلُّ ناهض بِثِقْلٍ فقد ناءَ. وناءَ البعيرُ بِحِمْلِهِ. والمرأة تنوء بها عجيزتُها، وهي تَنوءُ بها. فالأولى تُثْقَل بها، والثانية تنهض. ومن الباب المناوأة تكون بين القوم يقال: ناوَأَه، إذا عاداه. وهو قياسُ ما ذكرناه، لأنها المناهَضة، هذا ينوءُ إلى هذا وهو ينوءُ إليه أي يَنْهَض. (نوب) النون والواو والباء كلمةٌ واحدة تدلُّ على اعتياد مكان([3]) ورجوعٍ إليه. وناب يَنُوبُ، وانتاب ينتاب. ويقال إنَّ النُّوبَ: النَّحل، قالوا: وسمِّيَت به لرَعْيها ونَوْبِها إلى مكانها. وقد قيل إنَّه جمع نائب. وقول أبي ذؤيب: أرِقْتُ لذِكرِهِ من غير نَوْبٍ *** كما يَهْتاجُ مَوْشِيٌّ قَشِيبُ([4])(نوت) النون والواو والتاء ليس عندي أصلاً. على أنهم يقولون: ناتَ ينُوت ويَنِيتُ، إذا تمايَلَ من ضَعف. فإنْ صحَّ هذا فلعلَّ النُوتيَّ وهو المَلاّح، منه. (نوح) النون والواو والحاء أصلٌ يدلُّ على مقابَلة الشّيء للشيء. منه تناوَحَ الجَبَلان، إذا تقابَلاَ، وتناوحت الرِّيحانِ: تقابلتا في المَهبّ. وهذه الرِّيح نَيِّحةٌ لتلك، أي مقابِلتُها. ومنه النَّوح والمنَاحة، لتقابُلِ النِّساء عند البُكاء. (نوخ) النون والواو والخاء كلمةٌ واحدة، وهي أنَخْتُ الجَمَل. فأمَّا فِعل المطاوَعة منه فقالوا: أنَخْتُه فبَرَك، وقال آخرون: استناخ. وجاء في الحديث: "وإن أُنِيخَ على صخرةٍ استناخ". وقال الأصمعيّ أنختُه فتَنَوَّخ. (نور) النون والواو والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على إضاءةٍ واضطراب وقِلّة ثبات. منه النور والنار، سمِّيا بذلك من طريقة الإضاءة، ولأنَّ ذلك يكون مضطرِباً سريعَ الحركة. وتنوَّرْتُ النّار: تبصَّرتُها. قال امرؤ القيس: تنوَّرتُها من أذرعات وأهلُها *** بيثربَ أدنى دارِها نظرٌ عالِي([5])ومنه النَّور: نَور الشَّجر ونُوّارُهُ. وأنارت الشَّجرةُ: أخرجَتْ النَّوْر. والمَنَارة: مَفعلة من الاستنارة، والأصل مَنْوَرة. ومنه مَنَار الأرض: حُدودها وأعلامها، سمِّيت لبَيَانِها وظُهورها. والذي قُلناه في قِلّة الثبات امرأةٌ نَوَارٌ، أي عفيفة تنُورُ، أي تَنفِر من القَبيح، والجمع نُورٌ. ونارت: نَفَرت نَوْراً([6i]). قال: * أنَوْراً سَرْعَ ماذا يا فَروقُ([7]) * ونُرْت فلاناً: نَفَّرته. والنَِّوار: النِّفار. ومما شذَّ عن هذا الأصل النّؤُور: دُخَانُ الفَتيلة يتّخذُهُ كُحلاً وَوشْماً. ونَوَّرْت اللِّثة([8]): غَرَزْتها بإبرةٍ ثم جعلت في الغَرز الإثمد. (نوس) النون والواو والسين أصلٌ يدلُّ على اضطرابٍ وتذبذُب. وناسَ الشَّيءُ: تذَبْذَب، ينُوس. وسمِّي أبو نُوَاسٍ لذُؤَابتينِ له كانَتَا تنوسانِ. ويقولون: نُسْت الإبلَ: سُقْتُها. (نوش) النون والواو والشين أصلٌ صحيح يدلُّ على تناوُل الشيء. ونُشْتُه نَوْشَاً. وتناوَشْتُ: تَنَاوَلْت. قال الله تعالى: ﴿وَأَنَّى لَهُمُ التَّنَاوُشُ مِنْ مَكَانٍ بعِيد﴾ [سبأ 52]. ورَّبما عَدَّوْه بغير ألفٍ فقالوا: نُشْتُه خيراً، إذا أنَلتَه خيراً. وقول القائل([9]): * باتت تَنُوشُ العَنَق انتياشا([10]) * (نوص) النون والواو والصاد أصلٌ صحيح يدلُّ على تردُّدٍ ومجيءٍ وذهاب*. وناص عن قرنه يَنُوص نَوْصاً. والمَنَاص المصدر، والمَلْجأ أيضاً. قال سبحانه: ﴿وَلاَتَ حِينَ مَنَاصٍ﴾ [ص 3]. ويقولون: النَّوْص: الحِمار الوحشيّ لا يزالُ نائصاً: رافعاً رأسَه، يتردَّد كالجامح. وناوَصَ الجَرَّة: مارَسَها. ومرَّ تفسيرُه في باب الجيم([11]). (نوض) النون والواو والضاد فيه كلماتٌ متباينة. الأولى النّوض: وُصْلةٌ ما بين العَجُز والمَتْن. والثانية قولهم: ناض في البِلاد: ذهب. والثالثة الأنواض: الأودية، واحدها نَوْض. (نوط) النون والواو والطاء أصلٌ صحيح يدلُّ على تعليق شيءٍ بشيء. ونُطْتُه به: علَّقته به. والنَّوْط: ما يَتعلَّق به أيضاً، والجمع أنواط. وفي المثل: "عاطٍ بغير أنواط" أي إنَّه يعطو يتناول الشَّيء وليس له ما يتعلق به. والنِّيَاط: عِرقٌ علّق به القلب، والجمع أنْوطة([12])، وهو النائط أيضاً. قال: * قَطْعَ الطَّبيب نائطَ المصفورِ([13]) * ونِياطُ المَفازةِ: بُعدها، سمِّي به لأنَّه كأنّه من بُعدِهِ نِيط أبداً بغيره. والأرنَب مقطِّعة النِّياط، لأنَّها تقطع البعيد. والتُّنَوِّط([14]): طائر؛ وهو قياسُه لأنَّه يَنُوط كالخيوط من الشَّجرة يجعلها وكراً. ونِيطَ فُلانٌ: أصابته نوْطة، وهي وَرَمٌ في الصَّدر. وهو عِندنا من نِياط القَلْب، كأنَّ الوجعَ أصابَ نِياطَه. ويقولون: نَوْطةٌ من طَلْح، كما يقال عِيصٌ من سِدْر. وسمِّيت لتعلُّق بعضِها ببعض. وبئر نَيِّطٌ، إذا كانت قَدْرَ قامة. (نوع) النون والواو والعين كلمتانِ، إحداهما تدلُّ على طائفةٍ من الشيء مماثلةٍ له، والثانية ضربٌ من الحَركَة. الأوَّل النَّوع من الشيء: الضَّرْب منه. وليس هذا من نَوْعِ ذاك. والثاني: قولهم: ناعَ الغُصن يَنوعُ، إذا تمايَلَ، فهو نائع. وقال بعضهم: لذلك يقال جائع نائع، أي مضطرب من شِدَّة جُوعه مُتمايِل. ويَدْعُون على الإنسان فيقولون: جُوعاً له ونُوعاً له. (نوف) النون والواو والفاء أصلٌ صحيح يدلُّ على علوٍّ وارتفاع. ونافَ يَنُوف: طالَ وارتفع. والنَّوْف: السَّنام([15])، وجمعه أنواف. وممكنٌ أن يكون قولهم: مائةٌ ونَيِّف([16]) من هذا، وقد ذكرناه في نيف للفْظِه. (نوق) النون والواو والقاف أصلٌ يدل على سمّوٍّ وارتفاع. وأرْفَعُ موضعٍ في الجبل نِيقٌ، والأصل الواو، وحوّلت ياءً للكسرة التي قبلها. وممكنٌ أن يكون النَّاقةُ من هذا القياس، لارتفاع خَلْقِها. وناقةٌ ونُوق([17]). و"استَنْوَق الجملُ" تشبيهٌ بها، ويضرب مثلاً لمن ذَلَّ بعد عِزّ. والنّاقة: كواكبُ على هيئة النّاقة([18]). وقولهم: تنوَّقَ في الأمر، إذا بالَغَ فيه، فعندنا أنَّه منه، وهم يشبِّهون الشيءَ بما يستحسنونه، وكأنَّ تنوَّق مقيسٌ على اسم الناقة، وهي عندهم من أحْسَنِ أموالهم. ومن قال تَنَوَّق خطأٌ فقد غَلِط([19])، وقياسه ما ذكرناه. والنِّيقة لا تكون إلاَّ من تَنَوّق. يقولون مثلاً: "خَرْقاءُ ذات نِيقَة"، يُضرَب للجاهل بالشَّيء يدَّعي المعرفة به. (نوك) النون والواو والكاف كلمةٌ واحدة، هي النَّوَاكة والنُّوك([20]) وهي الحُمْق. ورجلٌ أنْوَك ومُسْتنوِكٌ، وهم نَوْكَى([21]). (نول) النون والواو واللام أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على إعطاءٍ. ونَوَّلته: أعطيته. والنَّوال: العَطاء. ونُلْتُه نَولاً مثل أنلته. وقولك: ما نَوْلُكَ أن تفعل كذا؛ فمنه أيضاً، أي ليس ينبغي أن يكون ما تُعطِيناهُ مِنْ نوالِك هذا. وقولُ لبيد: وقفتُ بهنَّ حتَّى قال صحبي *** جَزِعتَ وليس ذلك بالنَّوالِ([22])قالوا: النّوال: الصَّواب، وتلخيصه: ليس ذلك بالعطاء الذي [إن] أعطيتَناه كنتَ فيه مصيباً. وكذا قوله: فدَعِي الملامةَ ويْبَ غيرِكِ إنَّه *** ليس النّوال بلوم كلِّ كريم([23]) والقياس في كلِّه واحد. ومما شذَّ عن الباب المِنْوال: الخَشَبة* يلُفُّ عليها النَّاسِج الثَّوب. (نوم) النون والواو والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على جُمودٍ وسكونِ حركة. منه النَّوم. نامَ ينام نَوْماً ومَناما. وهو نَؤُومٌ ونُوَمَة([24]): كثير النَّوم. ورجل نومةٌ([25]):خاملٌ لا يُؤبَه له. ومنه استَنامَ لي فلانٌ، إذا اطمأنَّ إليه وسَكَنَ. والمَنَامة: القطيفة، لأنَّه ينامُ فيها. ويستعيرون منه: نامت السُّوق: كَسَدت. ونامَ الثَّوبُ: أخْلَقَ. (نون) النون والواو والنون كلمةٌ واحدة. والنُّون: الحُوت. و [ذو([26])] النُّون: سيفٌ لبعض العرب([27])، كأنَّه شُبِّه بالنون. (نوه) النون والواو والهاء كلمةٌ تدلُّ على سُموٍّ وارتفاع. وناه النَّبات([28]): ارتفع. وناهَت النّاقةُ: رفعَتْ رأسَها وصاحت. ومنه نُهْتُ بالشَّيء ونوَّهتُ: رفعت ذِكْرَه. ويقولون: ناهَتْ نَفْسُه: قوِيَتْ. --------------ـــ ([1]) أنشده في اللسان (نوى) ومعجم البلدان (ثمد الروم). ([2]) لجعفر بن علبة الحارثي في الحماسة (1: 10). ([3]) في الأصل: "اعتبار مكان". ([4]) في ديوان الهذليين (1: 92) برواية: "نقيب". وفي اللسان (نوب) برواية: "نقيب". وكلام ابن فارس هنا مبتور، والذي في المجمل: "ويقال إن النوب القرب". وأنشد بعده البيت. ([5]) ديوان امرئ القيس 56 واللسان (نور). وأذرعات يروى بالكسر مع التنوين وعدمه وبالفتح مع منع الصرف. ([6]) ويقال في المصدر "النوار" أيضاً بالفتح، والاسم بالكسر، نوار. ([7]) صدر بيت لزغبة الباهلي، أو لمالك بن زغبة الباهلي، أو لأبي شقيق الباهلي، في اللسان (نور، حذق) وإصلاح المنطق 41، 142. وعجزه: * وحبل الوصل منتكث حذيق * ([8]) في الأصل: "إليه". ([9]) كذا. وفي المجمل قبل إنشاد البيت التالي: "وناشت الإبل تنوش، إذا أسرعت النهض. قال". ([10]) أنشده في اللسان (نوش). ([11]) في الجزء الأول ص 413. ([12]) ونوط، أيضاً بالضم. ([13]) للعجاج في ديوانه 30 واللسان (نوط، صفر). ([14]) ويقال تنوط بفتح التاء والنون وتشديد الواو المضمومة. ([15]) قيده في اللسان بأنه السنام العالي. ([16]) ويقال نيف أيضاً بالتخفيف، وقيل التخفيف لحن أو لغة رديئة. ([17]) ويقال في جمعه أيضاً ناق ونياق وأنواق وأينق وأنوق وأنؤق وأونق. وجمع الجمع أيانق وأنياقات. ([18]) ذكرت في القاموس. وانظر الأزمنة والأمكنة للمرزوقي (2: 376). ([19]) في اللسان: "وتنوق في الأمر، أي تأنق فيه. وبعضهم لا يقول تنوق". وشاهده قول ذي الرمة: كأن عليها سحق لفق تنوقت *** به حضرميات الأكف الحوائك ([20]) بضم النون وفتحها أيضاً، كما في القاموس. ([21]) ونوك أيضاً. ([22]) ديوان لبيد ص110 طبع 1880 واللسان (نول). ([23]) كذا على الصواب في الأصل وديوان لبيد 84. وفي المجمل: "بنول كل كريم". ([24]) ويقال نوم أيضاً كصرد. ([25]) بالضم، وبضم ففتح. ([26]) التكملة من المجمل واللسان والقاموس. ([27]) كان لمالك بن زهير فقتله حمل بن بدر فأخذه منه، ثم قتل الحارث بن زهير حمل بن بدر واستولى منه على ذي النون اللسان (نون). وفي القاموس أن "ذو النونين" سيف معقل ابن خويلد. ([28]) في الأصل: "النياه"، تحريف صوابه في المجمل واللسان.

ـ

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR229 harf
- النون: الحرف المعروف. قال تعالى: ﴿ن والقلم﴾ [القلم/1]. والنون: الحوت العظيم، وسمي يونس ذا النون في قوله: ﴿وذا النون﴾ [الأنبياء/87] لأن النون كان قد التقمه، وسمي سيف الحارث ابن ظالم ذا النون (انظر: اللسان (نون) ؛ والمجمل 3/849).
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR301 harf
* ن و ن * * النُّونُ * الحُوت والجمع * أنْوَانٌ * و * نِينَانٌ * وذو * النُّونِ * لقب يونس بن متَّى عليه الصلاة والسلام والنُّونُ حرف من حروف المُعجم وهو من حروف الزيادات وقد يكُون للتأكيد مشَددا ومُخففا وتمامه في الأصل وتقول * نَوَّنْتُ * الاسم * تَنْوِينا * و * التَّنْوِينُ * لا يكون إلا في الأسماء
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR6.324 harf
: ( *!النُّونُ ) : ) حَرْفٌ مَجْهورٌ أَغَنُّ فيه *!نُونان بَيْنهما واوٌ ، وهي مدَّة ، وهو ( مِن حُرُوفِ الزِّيادَةِ ) تُزادُ في الأسْماءِ والأفْعالِ ، فأَمَّا في الأسْماءِ فإنَّها تُزادُ أَوَّلاً في نفعل إذا سُمِّي به ، وتُزادُ ثانِياً في جُنْدبٍ وجَنَعْدَلٍ ، ومرَّ مِراراً أَنَّها لا تُزادُ ثانِياً إلاَّ بثَبْتٍ ، وتُزادُ ثالِثَة في حَبَنْطَى وسَرَنْدَى ، ورابِعَة في خَلْبَنٍ وضَيْفَنٍ ،
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR132 harf
نَوْنَةٌ نَوْنَةٌ ذ The dimple in the chin of a young child: (M, K:) see خُنْعُبَةٌ, and قَلْتَةٌ, and دَائِرَةٌ, and 2 in art. دسم.
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR470 harf
نَانَ نَانَ ( w ) a. II, Nunated, wrote with tanwin. b. Wrote a Nūn. نُوْن نُوْن 3 , ( pl. نُوْنَات ), a. Nun ( letter ). b. ( pl. نِيْنَان [ نِوْنَاْن 34 I], أَنْوَاْن 38 ), Large fish. c. Sword-edge. d. Inkbottle. e. Learning; science. نُوْنَة نُوْنَة 3t , a. A large fish. b. Dimple. c. Right. تَنْوِيْن تَنْوِيْن [ N. Ac. a. II], Nunation, tanwīn ( BN , BF , BK ). ذُو
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR7.099 harf
نون نَانَ - يَنُونُ - نُون - ذا النُّون نَانَ - يَنُونُ + الكائن: يتحرك بتلوي وانثناء وعوج وانعطاف أثناء سيره نون: اسم فعل من " نَانَ - يَنُونُ ": وهو اصطلاحاً الحوت العظيم: ويبدو أنه سمي بهذا الاسم لسباحته بشكل متلو ومتثن وانعكاف ذا النُّون: صاحب الحوت واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الحركة والتقدم بانحناء واعوجاج وتلوي"، وهي: حَاتَ -
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler10 mücavir (18 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. غضب

    1 ortak ayet · Kızgınlık

  2. ندو

    1 ortak ayet · Nedve halkın toplandığı yerdir

  3. ذهب

    1 ortak ayet · Zihbe, ara ara yağan yağmur, gidip gelen yağış demektir

  4. ظنن

    1 ortak ayet · Suyu belirsiz, suyun olup olmadığı kuyu demektir

  5. سبح

    1 ortak ayet · Sebhe, omuzlara atılan, esen rüzgarda kanatlar gibi açılan…

  6. ذو

    1 ortak ayet · Sahip

  7. قدر

    1 ortak ayet · Kıdr kazandır

  8. ظلم

    1 ortak ayet · Zalimler

  9. كون

    1 ortak ayet · Kevn, tepe demektir

  10. أله

    1 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

Geçtiği ayetler(1)

  1. وَذَا النُّونِ إِذْ ذَهَبَ مُغَاضِبًا فَظَنَّ أَنْ لَنْ نَقْدِرَ عَلَيْهِ فَنَادَى فِي الظُّلُمَاتِ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ سُبْحَانَكَ إِنِّي كُنْتُ مِنَ الظَّالِمِينَ

    BalinaZünnun’a da. Hani o, öfkelenerek giderken kendisine güç yetiremeyeceğimizi sanmıştı. Ama sonunda karanlıklar içinde: Sen’den başka hiç bir ilah yoktur. Tenzih ederim seni, doğrusu ben, haksızlık edenlerden oldum, diye niyaz etmişti.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökنون
YapıÜçlü
Özel DurumEcvef ve birinci ile üçüncü harfi aynı (mükerrer uçlu)
Bağlamsal Yakın Köklerحوت, سمك, يمم
Zıt Kökبرر
Çekirdek Özet 1Büyük balık, balina; kavisli ve yivli nesne, kılıç namlusu
Çekirdek Özet 2İlahi terbiyenin tecrit ve arınma aracı olarak yutan derinlik
Çekirdek Özet 3Kriz anında dış dünyadan soyutlanarak iç muhasebeye sığınma
Kritik Hata RiskiYalnızca zoolojik bir canlıya indirgenip dönüştürücü tecrit boyutunun gözden kaçırılması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
نوKımıldama, kalkışma, dalgalanma veya bir yöne yönelerek hareketlenme; نوأ, نوب, نور, نوي köklerinde görülen devinim ve yönelişنÇekirdeğin sonuna gelen harf, hareketi su içindeki sürekli dalgalanma ve kavisli biçime kavuşturarak büyük balık ve kavisli kılıç namlusu anlamına özelleştirmiştir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
نfiliz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılıkSu içindeki esnek canlılığı, kıvrılmayı ve hareketin sürekliliğini başlatır.
وçengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturmaİki uç arasındaki akıcı bağı ve ortadaki gövdesel bağlantıyı kurar.
نfiliz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılıkHareketi simetrik bir kavisle tamamlayarak içine alan kapalı bir canlı form oluşturur.
نونİki ucun kıvrılarak ortadaki bağla birleşmesi ve esnek bir canlı kavis oluşturmasıSu ortamında dalgalanan, kıvrılan, içine çeken ve koruyucu/hapsedici bir kavis çizen balık yapısını temsil eder.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamDenizde yaşayan büyük balık, balina; ayrıca kavisli, ortası yivli kılıç ağzı veya hokkaya benzer kavisli kap.
Cahiliye şiiri kullanımıCahiliye döneminde Hâris b. Zâlim'in kılıcına, namlusundaki yiv ve kavis sebebiyle ذو النون adı verilmiştir.
Erken Arapça kullanımHz. Yûnus kıssasına atıfla balık tarafından yutulan kişi anlamında ذو النون terkibi yaygınlaşmıştır.

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, el-Müfredât.

Sami etimolojik katman

Sami dillerinde نون kökü, en arkaik katmanlardan itibaren doğrudan su canlısı ve balık anlamını taşıyan ortak bir mirastır. Akadcada nūnu biçiminde balık anlamında yer alır; Aramice ve Süryanicede nūnā (ܢܘܢܐ) formuyla genel olarak balık, hususi olarak da büyük su canlıları için kullanılır. Fenike ve erken Sami alfabelerinde alfabenin on dördüncü harfi olan nūn, piktografik olarak yılan veya su içinde kıvrılan balık figüründen türetilmiştir. İbranicede nūn (נוּן) harf adı bu kökene dayanır. Kök, somut olarak su içindeki akışkan, kavisli ve yassı formu imler; bu somut taban Arapçada hem büyük balığı hem de kavisli kılıç namlusunu ifade edecek biçimde korunmuştur.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, The Foreign Vocabulary of the Qur'an.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönنون kökünden türeyen isimBüyük balık, kavisli yivli kılıç ve divit/hokka anlamlarına dallanmıştır.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiAkadca nūnu, Süryanice nūnā, Aramice nūnBütün Doğu ve Kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan balık anlamında ortak köktür.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiProto-Sami *nūn- kök biçimiAfro-Asyatik dil ailesinin diğer kollarında sınırlı kalmış, Sami dillerinde sabitlenmiştir.Güçlü

Kaynak David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; HALOT.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
نونAnlamlıBüyük balık, kavisSu canlısı, kavisli yiv ve içine alan nesneKur'an'da geçer; hedef kök
ننوKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArapçada mühmel kabul edilir
وننAnlamlıZayıflık, yavaşlamaGüçten düşme, gevşeme ve yavaş adımlarla yürümeKur'an'da geçmez; hedef kökle zıt devinim

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
نونMerkezDeniz canlısı, içine alan kavisHem büyüklüğü hem de kavisli ve örtücü yapısıyla yutma işlevini öne çıkarırKur'an'da Hz. Yûnus'un unvanında yer alır
حوتKomşuDeniz canlısı, balıkGenel balık türü veya sahile vuran, avlanan su canlısıKur'an'da Yûnus ve Mûsâ kıssalarında geçer
سمكKomşuSu hayvanı, yükseklikBedenen yukarı doğru kalkan, pullu genel balık yapısıKur'an'da tavan/yükseklik anlamında yer alır
يممKomşuDerin su, deniz kütlesiBalığın içinde hareket ettiği büyük ve yutucu su ortamıCanlının kendisini değil ortamını karşılar
بررZıtKuru toprak, açık karaSu ve derinlik ortamının karşıtı olarak sabit, kuru ve açık zeminBalığın yaşam alanının mutlak zıddı

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaنونBalık, balina, kavisli nesneBüyük su canlısını ve kavisli içine çekici formu tam karşılarKesin
Latincecetus, piscisBüyük deniz canavarı, balıkCetus balina ve deniz canavarını karşılarken kavis anlamını içermezGüçlü
İngilizcewhale, great fishBalina, büyük balıkSadece zoolojik türü belirtir; simgesel tecrit ve yiv anlamını taşımazGüçlü
AlmancaWalfisch, MeeresungeheuerBalina, deniz canavarıBiyolojik büyüklüğü ve dehşeti verir; dönüştürücü sığınak nüansını vermezGüçlü
Fransızcabaleine, cétacéBalina, deniz memelisiZoolojik sınıflandırmaya odaklanır; kökün kavis ve kap anlamını dışarıda bırakırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
ذُو النُّونِBalık sahibi, balığın yuttuğu elçiHz. Yûnus'un sabırsızlık sonrası ilahi tecride alındığı bağlam (Enbiyâ 21:87)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamPeygamberlerin ismeti ve zelle meselesiYûnus peygamberin kavmini izinsiz terk etmesi ve balık karnında arınmasıİtiraf ve ilahi tenzih ile ulaşılan kurtuluş
FıkıhDeniz avı ve deniz hayvanlarının hükmüBalık ve deniz canlılarının boğazlanmaksızın helal kılınması tartışmalarıAvlanan ve karaya vuran deniz canlısının helalliği
TefsirKıssa tahlili ve huruf-ı mukattaa ilişkisiHem Enbiyâ suresindeki lafız hem de Kalem suresindeki harf sembolizmiKaranlıklar içinden aydınlığa çıkaran ilahi terbiye
HadisHz. Yûnus'un duası ve faziletiSıkıntıya düşen kimsenin ذو النون duasıyla necata kavuşmasıİstiğfar, tevhid ve ye'sten arınma formülü

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniArınma ve tevbeRuhsal kozaNefsi terbiye etmeDış dünyadan koparılarak mutlak çaresizlikte yalnızca Allah'a yönelmeKesin
İlmiKriz yönetimiYalıtılmış gözlemHatayı teşhis etmeDış uyaranları sıfırlayarak sistemik arızanın kaynağını içeride aramaGüçlü
SiyasiLiderlik sorumluluğuGörevi erken terk etmemeSorumluluk bilinciMeşakkat karşısında toplumu bırakıp gitmenin ilahi yaptırımıGüçlü
İktisadiKaynak daralmasıZorunlu tasarruf hücresiFazlalıklardan arınmaKriz anında dış harcamaları durdurup öz varlıkla hayatta kalmaMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerYalıtılmış kapalı sistemÇevreyle madde alışverişi kesilen, yalnızca iç enerji dengesiyle korunan termodinamik hücreGüçlü
Beşeri bilimlerRehabilite edici tecritBireyin taşkın davranıştan sonra kendi içine dönmesini ve içsel dönüşüm geçirmesini sağlayan yalıtımGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca tarihsel bir balık hikayesi veya zoolojik bir efsane unsuru saymak
Kur'an içi daha geniş anlamİnsanın sabırsızlığı neticesinde içine düştüğü çok katmanlı karanlıktan ancak tevhid itirafıyla çıkabileceği arınma mahfazası
Yanlış anlamanın doğuracağı hataOlayın pedagojik ve ahlaki ağırlığını yok sayarak mucizeyi fantastik bir anlatıya indirgemek

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Peygamberlerin dahi ilahi kontrol altında eğitildiğini ve görevi terk etmenin tecrit cezası doğuracağını gösterdiği için hayatidir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Peygamber kıssaları, tevbe, sabır ve çok katmanlı karanlıklardan kurtuluş ayetlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Manevi daralmanın bir son değil, doğru dua ve itirafla yeniden dirilişin kuluçkası olduğunu kavratır.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamSu içinde kıvrılarak hareket eden büyük balık, balina ve kavisli, içine alan yivli form.
  • Soyut anlamÖznenin dış etkenlerden tamamen koparılarak dönüştürücü ve arındırıcı bir iç tecride tabi tutulması.
  • Sistematik karşılıkSistemin arızalanan bileşenini dış çevreden yalıtarak iç denge ve itiraf mekanizmasıyla yeniden işler hale getiren kapalı arınma odası.
  • LaTeX modeliSt+1=Φ(St∩Ωc)  ⟹  Ψ(St+1)=S0
  • LaTeX açıklamasıFormülde St, başlangıçta hata veya sabırsızlık durumundaki özneyi; Ωc, dış evrenden mutlak yalıtımı sağlayan kapalı tecrit ortamını (balığın karnı ve üç karanlık katmanı); Φ, bu yalıtılmış ortamda gerçekleşen tevhid ve itiraf sürecini; Ψ ise arınmış öznenin yeniden topluma ve asıl görevine (S0) dönüştürülerek iade edilmesini temsil eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ن