نوي
ن - و - ي
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 11 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Ve çekirdek
Bu sayfa şu yazımları da kapsar: نوى
Notlarım
Sözlükler(11)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR11.021 harfباب اللفيف من النون
ن ا أ، ن ي أ، ن أ ي، ن و ي، ن أ ن أ، ن و ن، أ ن ن، أ ن ا، و ن ي، و ن ن، و أ ن، أ و ن، أ ي ن مستعملات
ناء:
النَّوْءُ، مهموز: من أَنواء النّجوم، وذلك إذا سقط نجم بالغداة فغاب مع طُلُوع الفَجْر، وطلع في حياله نجمٌ في تلك السّاعة على رأس أربعة عشر منزلا من منازل القمر سُمِّي بذلك السُّقوط والطُّلُوع نوءاً من أنواء المَطَر والحرّ والبَرْد، وذلك من قولك: ناء ينوء.. والشّيء إذا مال
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR728 harfMadde başı: نوىنَوَيْتُ نِيّةً ونَواةً، أي عزَمتُ. وانْتَوَيْتُ مثله. وتقول: نَواكَ الله، أي صحِبَك في سفرك وحفِظك. قال الشاعر:
يا عمْرو أحْسِنْ نواكَ اللهُ بالرَشَدِ واقرأ سلاماً على الذَلفاءِ بالثَمَدِ
ونَوَّيْتُهُ تَنْوِيَةً، أي وكلته إلى نيَّته. ونويك: صاحبُك الذي نِيَّتُهُ نِيَّتُكَ. ولي في بني فلانٍ نِيَّةٌ، أي حاجة. والنِيَّةُ أيضاً والنَوى: الوجه الذي يَنْويهِ المسافر من قُرِبٍ أو بُعد. وانْتَوى
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR yok50.254 harfMadde başı: نوىباب اللفيف من حرف النون
ناء ، نأى ، أنى ، آن ، وأن ، نوى ، أون ، نانا ، إن ، أين ، أيان ، الآن ، إيوان ، أوان ، نون ، وين ، ونا .
ناء : ناء ، بوزن ( ناع ) .
قال أبو زيد : يقال : نُؤْت بالحِمْل ، وأنا أَنوء به نَوءًا ، إذا نهضتَ به مُثْقَلاً .
ويقال : أَناءَنِي الحِمل ، أَي : نُؤْت به .
وناء النجمُ يَنُوء نوءًا ، إِذا سَقَط .
وفي الحديث : ( ثلاث من أَمر الجاهليّة : الطَّعن في الأَنْساب ،
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR9.140 harf(باب النون والواو وما يثلثهما)
(نوي) النون والواو والحرف المعتلّ أصلٌ صحيح يدلُّ على معنيين: أحدهما مَقْصَدٌ لشيء، والآخر عَجَمُ شيء.
فالأوَّل النَّوَى. قال أهلُ اللغة: النَّوَى: التَّحَوُّل من دار إلى دار. هذا هو الأصل، ثم حمل عليه البابُ كلُّه فقالوا: [نوَى] الأمرَ يَنوِيه، إذا قَصَدَ له. وممَّا يصحِّح هذهِ التآويلَ قولُهم: نَوَاه الله، كأنَّه قَصَدَه بالحِفْظِ والحِياطة. قال:
يا عَمرُو
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR253 harfن و ي
نوى القوم منزلاً بمكان كذا وانتووه.
ونووا نيّة قذفاً ونوًى غربةً.
وأنا نويّك أي نويت المسافرة معك ومرافقتك.
ومن المجاز: نواك الله بالخير: قصدك به وأوصله إليك.
قال: يا عمرو أحسن نواك الله بالرّشد واقرأ السّلام على الأنقاء بالثّمد
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR8.091 harfنَوى الشيءَ نِيَّةً ونِيَةً، بالتخفيف؛ عن اللحياني وحده، وهو نادر، إِلاَّ أَن يكون على الحذف، وانْتَواه كلاهما: قصده واعتقده. ونَوى المنزلَ وانْتَواه كذلك. والنِّيَّةُ: الوجه يُذْهَب فيه؛ وقول النابغة الجعدي:
إِنَّكَ أَنْتَ المَحْزُونُ في أَثَرِ الْـ
حَيِّ، فإِنْ تَنوِ نِيَّهُم تُقِمِ
قيل في تفسيره: نِيٌّ جمع نِيَّة، وهذا نادر، ويجوز أَن يكون نِيّ كنِيَّة. قال ابن الأَعرابي: قلت للمفضل ما تقول في
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR361 harf* ن و ي * * نَوَى * ينْوِي * نِيَّةً * و * نَوَاةً * عَزَم و * انْتَوَى * مثله و * النِّيَّةُ * أيضا و * النَّوَى * الوجه الذي ينويه المُسافِر من قُرب أو بُعد وهي مُؤنثة لا غير وأما النَّوى الذي هو جمع * نَوَاةِ * التمر فهو يُذكر ويُؤنث وجمعه * أَنْواءٌ * و * النَّوَاةُ * خمسة دراهِم كما يقال للعِشرين نشٌّ و * نَاوَاهُ * عاداه وأصله الهمز وقد ذُكِر في المهموز
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR11.788 harf: ( و ( *!نَوَى الشَّيءَ *!يَنْوِيهِ *!نِيَّةً ) ،
بالكَسْر مع تَشْديدِ الياءِ ، ( ويُخَفَّفُ ) عن اللّحْياني وَحْده وهو نادِرٌ إلاَّ أَنْ يكونَ على الحَذْفِ كذا في المُحْكم ؛ ( قَصَدَهُ ) وعَزَمَهُ ؛ ومنه النِّيَّةُ فإنَّها عزمُ القَلْب وتَوَجُّهه وقَصْدُه إلى الشيءِ .
قال شيْخُنا : *!النِّيَّةُ أَصْلُها نوية أُدْغِمَتِ الواوُ في الياءِ ، ووَزْنُها فعلة ، واللغَةُ الثانيةُ خُفِّفَتْ بحذْفِ
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR2.717 harfMadde başı: نوىنَوَاهُ
1 نَوَاهُ ذ and ↓ اِنْتَوَاهُ He intended it, purposed it, designed it, aimed at it, proposed it to himself as the object of his aim.
اِنْتَوَى القَوْمُ مَنْزِلًا بِمَوْضِعِ كَذَا
8 اِنْتَوَى القَوْمُ مَنْزِلًا بِمَوْضِعِ كَذَا ذ (S, Msb) The people, or party, repaired, or betook themselves, to, or towards, a place of alighting or abode, in such a place. (Msb.) See 1. ― -b2- اِنْتَوَى
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.528 harfنَوَى
نَوَى I ( n. ac. نِيَّة [ 2tI ] , نَوَاة [ 4tA ] ,
نِيَة
نِيَة ),
a. Purposed, intended.
b. Kept, preserved.
c. [ Min & Ila ], Emigrated from ... to.
d. Threw away.
e. ( n. ac.
نَوًى
نَوًى [ 4 ] )
a. [ 'An ], Removed from; desisted from.
f. ( n. ac. نَيّ [ 1I ] , نَِوَايَة [ نَوَاْيَة 22t , نِوَاْيَة 23t ]), Became fat.
نَوَّيَ
نَوَّيَ II ,
a. Formed its kernel ( date ).
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok21.382 harfنوي
نَوَى - يَنْوِي - نَوَاة - نَوَى
نَوَى - يَنْوِي + النبت + نواة: يُبّذِّر: تتكون له نواة تنفصل عنه: تتشكل له بذرة أو بذور تنفصل عنه وتقع وتسقط على الأرض، لتنمو وتكون نبتاً جديداً
أنوى - يُنوي +كائن + النوى: يجعلها " تَنوي ": يبذر البذور: ينشرها ويلقيها في الأرض ليزرعها وتنمو ويقطف ثمارها
نَواة: على وزن " فَعلة" :اسم فعل بمعنى مفعول
Sîgalar(1)
Mücavir kökler7 mücavir (11 toplam)
- فلق
1 ortak ayet · Felak Kayalıklardan kopan büyük kaya parçasıdır
- أفك
1 ortak ayet · Fek alt veya üst çene demektir
- حبب
1 ortak ayet · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)
- موت
1 ortak ayet · Kış uykusundan uyanmış yılana hayy, kış uykusundaki yılana…
- خرج
1 ortak ayet · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
- حيي
1 ortak ayet · Uyanık yılan demektir
- أله
1 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
Geçtiği ayetler(1)
إِنَّ اللَّهَ فَالِقُ الْحَبِّ وَالنَّوَى يُخْرِجُ الْحَيَّ مِنَ الْمَيِّتِ وَمُخْرِجُ الْمَيِّتِ مِنَ الْحَيِّ ذَلِكُمُ اللَّهُ فَأَنَّى تُؤْفَكُونَ
Ve çekirdekMuhakkak ki Allah; taneyi ve çekirdeği yarandır. Ölüden diriyi çıkarır, diriden de ölüyü çıkarandır. İşte Allah budur. Nasıl olup da yüz çeviriyorsunuz?
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نوي |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Lafîf-i makrûn (vav ve ya yan yana) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | حبب, بذر, قصد |
| Zıt Kök | قشر |
| Çekirdek Özet 1 | Meyvenin veya hurmanın sert iç tohumu, can ve potansiyeli saklayan öz çekirdek |
| Çekirdek Özet 2 | Canlılığın potansiyel halden fiili hayata geçiş noktası ve ontolojik yarılma merkezi |
| Çekirdek Özet 3 | Bir eylemin veya varoluşun yönünü, gayesini ve özünü belirleyen içsel çekirdek irade |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca zihinsel niyet algısına indirgeyip ontolojik tohum ve yaratılış çekirdeği boyutunu göz ardı etmek |
Biliteral analiz
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | Filiz, yılan, balık | Gizli kalmış can potansiyeli, süreklilik, içten içe filizlenme ve canlılık hareketi |
| و | Çengel, çadır kazığı | Bağlama, bitiştirme, sabitlenme ve varlığı bir hedefe perçinleme |
| ي | El ve kol | İcra, yönelme, somut fiile geçiş ve uzanma iradesi |
| نوي | Filizlenen can potansiyelinin bir hedefe bağlanarak fiiliyata doğru yoğunlaşması | Özdeki potansiyel canlılığın (tohum) bir hedefe kilitlenip dışa vurması; hem maddi çekirdeği hem de manevi yönelişi (niyet) kuran hareket |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Hurma ve benzeri etli meyvelerin içindeki sert tohum, tane; ayrıca göçebelerin bir konaktan kalkıp başka bir hedefe yönelerek göç etmesi ve mesafe katetmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Tırimmâh şöyle der: آذَنَ النّـاوى بـبَـيْنُـونةٍ / ظَلْتُ منها كصريعِ المُدامِ Burada ayrılığa azmetmiş, konağını değiştirmeye karar vermiş kişi kastedilmiştir. |
| Erken Arapça kullanım | Bir kimsenin menzil veya konak değiştirmesi, bir işe azmetmesi (intivâ) ve devenin içten içe semirerek et bağlaması anlamında kullanılmıştır. |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Arapça نوي kökü, Sami dillerinde iki ana hat üzerinden varlık gösterir. Birinci hat, hurma çekirdeği, tohum ve öz anlamına gelen somut addır; bu kullanım Güney Sami ve Arap yarımadası ekolojisinde belirgin bir yer tutar. İkinci hat ise yönelme, menzil değiştirme, niyet etme ve ayrılıp gitme eylemidir. İbranice ve Süryanicede doğrudan نوي biçiminde bir tohum kökünden ziyade, yönelme ve yerleşme bağlamında neveh (konak, barınak) kavramı veya hedefe yönelme anlamındaki köklerle fonetik ve semantik akrabalıklar tartışılmıştır. Arapçada kök, hem canın saklandığı en yoğun maddi merkezi (çekirdek) hem de insan eyleminin yöneldiği en yoğun gayeyi (niyet) tek bir kök semantiğinde birleştiren özgün bir morfo-semantik gelişim sergilemiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Çekirdek (tohum) ile göç/yöneliş (kast) birlikteliği | Sert tohum içindeki gizli potansiyel ile insanın kalbinde sakladığı hedefli yöneliş aynı merkezî öz fikrinde birleşir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami ve İbrani-Aramî konak/yurt kökleri | Konaklama, göç etme ve belirli bir menzile yönelme hattında ortak Sami göçebe arka planı görülür. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dışı güvenilir bir soydaşlık bağı tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Cohen, HALOT.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نوي | Anlamlı | Çekirdek, yönelmek, niyet etmek | Meyve çekirdeği; ayrılmak, göç etmek ve bir işe azmetmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| نيو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bağımsız kök olarak yer almaz |
| وني | Anlamlı | Zayıflamak, gevşemek, yavaşlamak | Gücün tükenmesi, işte gevşeklik gösterme ve duraksama | Kur'an'da geçer; zıt yönde güç azalması |
| وين | Anlamlı | Siyah üzüm, renk | Siyah üzüm tanesi veya koyu renkli nesne | Kur'an'da geçmez |
| ينو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| يون | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Mühmel kombinasyon |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نوي | Merkez | Çekirdek ve içsel yöneliş | Hem canlılık potansiyelini saklayan sert tohum hem de amelin hedefini tayin eden iç çekirdek | Meyvenin kalbi, eylemin öz gayesi |
| حبب | Komşu | Tane, tohum, ekin tanesi | حبب daha çok buğday, arpa gibi başak veren taneleri ifade ederken نوي meyvenin içindeki sert çekirdektir | Dıştan ekilen dane ile meyvenin içindeki kemikli öz ayrımı |
| بذر | Komşu | Saçılan tohum | بذر toprağa saçılma ve çoğalma eylemini öne çıkarır; نوي ise bizzat özün sert muhafazasını belirtir | Saçılan tohum ile yoğunlaşmış çekirdek farkı |
| قصد | Komşu | İstikamet, yönelme | قصد eylemin dış istikamet ve dengesini hedeflerken نوي kalpteki ilk itici çekirdek karardır | Dış yürüyüş hedefi ile iç tohum iradesi farkı |
| قشر | Zıt | Kabuk, dış zarf | قشر meyvenin veya nesnenin en dışındaki koruyucu veya atıl yüzeydir; نوي ise en içteki özdür | Kabuk ile çekirdek karşıtlığı |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نوي | Çekirdek, niyet, yöneliş | Maddi tohum ile manevi yönelişi aynı kökte birleştiren özgün semantik bütünlük | Kesin |
| Latince | Nucleus, Intentio | Çekirdek/öz; zihinsel yöneliş | Nucleus maddi çekirdeği karşılar, intentio yönelişi karşılar; ikisi ayrı köklerdir | Güçlü |
| İngilizce | Kernel, stone, intention | Çekirdek, meyve taşı, niyet | Kernel iç özü, intention gayeyi verir; tek kelimede her iki katman birleşmez | Güçlü |
| Almanca | Kern, Absicht | Çekirdek, maksat/niyet | Kern biyolojik ve yapısal çekirdeği, Absicht bilinçli yönelimi ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | Noyau, intention | Çekirdek, niyet | Noyau tohumu ve hücre çekirdeğini, intention eylemin hedefini karşılar | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Robert Dictionnaire.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| وَالنَّوَى | Meyve çekirdeği, sert tohum | Canlılığın yoktan var edilişi, ölü gibi duran sert çekirdeğin yarılarak hayata kavuşturulması bağlamı (En'âm 6:95) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Hayatın menşei ve irade | Allah'ın ölü tohumdan diri çıkarması ve insanın eylemlerindeki iç iradenin yaratma ile irtibatı | İlahi yaratıcı kudretin başlangıç noktası (fâliku'l-habbi ve'n-nevâ) |
| Fıkıh | İbadetlerin sıhhati (Niyet) | Bir ameli âdetten ibadete dönüştüren, mükellefin kalbindeki kesin azim ve yöneliş şartı | Amelin hukuki ve uhrevi geçerlilik çekirdeği |
| Tefsir | Kozmik ve nebatî ayetler | Tanelerin ve sert çekirdeklerin çatlatılarak içlerinden koca ağaçların ve diri fidanların çıkarılması | Potansiyel hayattan kinetik hayata geçiş mucizesi |
| Hadis | Amellerin kıymeti ve hicret | Amellerin ancak niyetlere göre değer kazanması ve kalpteki çekirdek hedefin ameli şekillendirmesi | Amelin ruhunu ve mahiyetini belirleyen merkez |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İbadet ve kulluk | İhlas ve niyet çekirdeği | Şekli eyleme ruh kazandırma | Dışsal beden hareketleri ancak içteki niyet çekirdeği sayesinde ilahi kabul görür. | Kesin |
| İlmi | Biyoloji ve ontoloji | Genetik tohum ve nükleus | Bilgiyi ve hayat kodunu taşıma | Bütün bir ağacın programı çekirdeğin içinde saklıdır; ilim bu potansiyelin açılışını inceler. | Güçlü |
| Siyasi | Stratejik hedef ve mefkûre | Kurucu irade ve gaye | Harekete yön ve istikrar verme | Bir toplum veya devletin dış politikası, kurucu çekirdek idealin yöneldiği menzille belirlenir. | Muhtemel |
| İktisadi | Sermaye ve yatırım | Çekirdek sermaye (tohum fonu) | Üretimi ve büyümeyi başlatma | İktisadi değer, harcanıp tüketilmeyen, üretime yönlendirilen çekirdek sermaye ile neşvünema bulur. | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Hücre çekirdeği (Nükleus) veya atom çekirdeği | Sistemin kütlesini, enerjisini veya genetik programını merkezinde toplayıp bütün yapıyı yöneten yoğunlaşmış merkez | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Teleoloji (Gaye/Erek) ve aksiyon teorisi | İnsan davranışını salt mekanik tepkiden çıkarıp bilinçli bir amaca bağlayan kurucu iç niyet | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü sadece fıkıhtaki lafzen söylenen niyet ibaresine veya zihinsel bir anlık karara indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök doğrudan biyolojik ve ontolojik çekirdeği (tohumu) ifade eder; ölüm ile hayat arasındaki dönüşüm eşiğidir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | En'âm 6:95'teki ilahi yaratış ve varlık düzeni delilini sıradan bir tarımsal olgu sanmak; niyet ile tohum arasındaki organik ve manevi bağı koparmak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlığın en küçük, en sert ve zahiren ölü görünen biriminden hayatın nasıl fışkırtıldığını göstererek tevhidin ve dirilişin ontolojik delilini kurar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yaratılışın başlangıcı, diriliş (ba's), kâinattaki ilahi kudret akışını ve nebatatın yaratılış sırrını işleyen ayetlerde (özellikle En'âm suresinde) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Çekirdeği cansız ve atıl bir madde kalıntısı sayan materyalist bakışı düzeltir; onun ilahi bir yarıcı kudretle (Fâlık) çatlatılmayı bekleyen bir can mahfazası olduğunu bildirir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamMeyvenin içinde canı ve ağacın bütün programını muhafaza eden sert çekirdek; menzile doğru yola çıkış.
- Soyut anlamBir varlığın veya amelin yönünü, iç dinamizmini ve nihai gayesini belirleyen tohum irade (niyet).
- Sistematik karşılıkPotansiyel enerjinin ve genetik/ruhani kodun merkezde toplanıp uygun şartta yarılarak kinetik sisteme dönüşmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklaması saklı potansiyel çekirdeği (tohum/niyet), zamanı, çatlama ve yarılarak açılma dinamizmini, dışa vurmuş fiili meyveyi veya ağacı, ise çekirdeğin yöneldiği nihai gaye doğrultusunda gerçekleşen ontolojik dönüşümü simgeler. Formül, kapalı bir tohum halindeki gücün yarılarak fiili varlığa ve hedefe doğru açılımını ifade eder.