هي

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ه-ي5 sîga, 98 mücavir kök, 63 ayet, 36 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.زجربقروَهِيَلَهِيَلقفقريهيعصوخويهِيَهْهِيَفَهِيَشددحييدفع

KökSîga 5Ayet 63Sure 36Mücavir 98

▶ Ağı aç (3B)

هي

ه - ي

KÖK
  • 64 geçiş
  • 63 ayet
  • 5 sîga
  • 2 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: O

Bu bir edat; komşulukları genel ve zayıf anlam taşır.

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: هى

Notlarım

Sözlükler(2)

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR14.904 harf
(باب الهاء وما بعدها في المضاعف والمطابق([1])) (هو) الهاء والواو ليست من شرط اللغة([2])، وهي من العربية، والأصل هاء ضُمّت إليه واوٌ. من العرب من يثقِّلها فيقول: هُوَّ([3]). ومنهم مَن يقول هُوْ([4]). (هي) الهاء والياء، والهاء والهمزة يجريان مَجرى ما قبلهما. على أنَّهُم يقولون: ما أدري أيّ هَيِّ بنِ بيٍّ هو. معناه أيُّ الناس هو. وهذا عندنا مما دَرَج عِلمُه. وكذلك قولهم: "لو كان ذاك في الهَِيئ
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR104 harf
Madde başı: هىاِبْنُ هَىٍّ اِبْنُ هَىٍّ ذ and ابن هَيَّانَ The low, ignoble, mean, contemptible, man. (T in art. بنى.)
Maddenin bağlantısı

اِبْنُ هَىٍّ اِبْنُ هَىٍّ ذ and ابن هَيَّانَ The low, ignoble, mean, contemptible, man. (T in art. بنى.)

Sîgalar(5)

Mücavir kökler98 mücavir (324 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. عصو

    5 ortak ayet · Asân

  2. خوي

    3 ortak ayet · Haviy (hı) : Dere demektir

  3. ثعب

    2 ortak ayet · Suğban büyük yılan, ejderha demektir

  4. حيي

    9 ortak ayet · Uyanık yılan demektir

  5. لقف

    2 ortak ayet · Kapar

  6. قري

    5 ortak ayet · Kasaba

  7. شدد

    6 ortak ayet · Sicim bağıdır

  8. زجر

    2 ortak ayet · Kırık kemiktir

  9. دنو

    6 ortak ayet · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür

  10. حسن

    7 ortak ayet · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…

  11. بقر

    2 ortak ayet · Sığır

  12. دفع

    2 ortak ayet · Def : Dalgaların denizden getirdiği atıklar

Geçtiği ayetler(63)

  1. قَالُوا ادْعُ لَنَا رَبَّكَ يُبَيِّنْ لَنَا مَا هِيَ قَالَ إِنَّهُ يَقُولُ إِنَّهَا بَقَرَةٌ لَا فَارِضٌ وَلَا بِكْرٌ عَوَانٌ بَيْنَ ذَلِكَ فَافْعَلُوا مَا تُؤْمَرُونَ

    OOnlar, Bizim için Rabbına dua et de onu bize iyice bildirsin, demişlerdi. Musa da: Allah, o, ne çok kart, ne de çok körpedir. İkisi ortası dinç bir sığırdır, buyuruyor. Artık emrolunduğunuz şeyi yapın, demişti.

  2. قَالُوا ادْعُ لَنَا رَبَّكَ يُبَيِّنْ لَنَا مَا هِيَ إِنَّ الْبَقَرَ تَشَابَهَ عَلَيْنَا وَإِنَّا إِنْ شَاءَ اللَّهُ لَمُهْتَدُونَ

    ODediler ki: Rabbına dua et, bize açıkça niteliğnin ne olduğunu bildirsin. Çünkü bizce sığırlar birbirine benziyor. Allah dilerse biz elbette hidayete erenlerden oluruz.

  3. يَسْأَلُونَكَ عَنِ الْأَهِلَّةِ قُلْ هِيَ مَوَاقِيتُ لِلنَّاسِ وَالْحَجِّ وَلَيْسَ الْبِرُّ بِأَنْ تَأْتُوا الْبُيُوتَ …

    OSana yeni doğan aylardan soruyorlar. De ki: Onlar insanların faydası ve hacc için birer vakit ölçüleridir. Evlere arka taraflarından girmeniz «bir» değildir. Ancak «bir»; müttaki olanınkidir. Evlere kapılarından gelin. Allah’dan korkun ki, felaha eresiniz.

  4. إِنْ تُبْدُوا الصَّدَقَاتِ فَنِعِمَّا هِيَ وَإِنْ تُخْفُوهَا وَتُؤْتُوهَا الْفُقَرَاءَ فَهُوَ خَيْرٌ لَكُمْ وَيُكَفِّرُ عَنْكُمْ مِنْ سَيِّئَاتِكُمْ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ

    OSadakaları açıktan verirseniz ne güzel. Eğer onları gizler de fakirlere öyle verirseniz bu, sizin için daha hayırlıdır. Ve onunla günahlarınızdan bir kısmını yarlığar. Allah, her ne yaparsanız haberdardır.

  5. وَقَالُوا إِنْ هِيَ إِلَّا حَيَاتُنَا الدُّنْيَا وَمَا نَحْنُ بِمَبْعُوثِينَ

    OVe dediler ki: Hayat ancak bu dünyadaki hayatımızdır. Ve biz dirilecek değiliz.

  6. وَلَا تَقْرَبُوا مَالَ الْيَتِيمِ إِلَّا بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ حَتَّى يَبْلُغَ أَشُدَّهُ وَأَوْفُوا الْكَيْلَ وَالْمِيزَانَ بِالْقِسْطِ …

    OYetimin malına; erginlik çağına gelinceye kadar o en güzel olanından başka bir şekilde yaklaşmayın. Ölçüyü, tartıyı da tam ve doğru yapın. Biz kimseye, gücünün yettiğinden başkasını yüklemeyiz. Söylediğiniz zaman da -akraba dahi olsa-adil olun. Allah’ın ahdini de yerine getirin. İşte iyice düşünesiniz diye size bunları emretti.

  7. … اللَّهِ الَّتِي أَخْرَجَ لِعِبَادِهِ وَالطَّيِّبَاتِ مِنَ الرِّزْقِ قُلْ هِيَ لِلَّذِينَ آمَنُوا فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا خَالِصَةً يَوْمَ الْقِيَامَةِ …

    ODe ki: Allah’ın kulları için çıkardığı zineti ve temiz rızıkları kim haram kılmış? De ki: Bunlar, dünya hayatında iman edenler içindir. Kıyamet günü ise yalnız onlara tahsis edilmiştir. Biz, ayetlerimizi bilen bir kavim için böylece uzun uzun açıklarız.

  8. فَأَلْقَى عَصَاهُ فَإِذَا هِيَ ثُعْبَانٌ مُبِينٌ

    OBunun üzerine asasını bıraktı. Bir de ne görsünler; o, apaçık bir ejderhadır.

  9. وَنَزَعَ يَدَهُ فَإِذَا هِيَ بَيْضَاءُ لِلنَّاظِرِينَ

    OElini çıkardı, ne görsün; o da bakanlara bembeyaz.

  10. وَأَوْحَيْنَا إِلَى مُوسَى أَنْ أَلْقِ عَصَاكَ فَإِذَا هِيَ تَلْقَفُ مَا يَأْفِكُونَ

    OBiz de Musa’ya: Asanı bırak, diye vahyettik. Bir de ne görsünler; onların uydurduklarını yalayıp yutuyor.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökهي
YapıEdat veya işlev sözü (müennes gaibe zamiri)
Özel Durumİki harfli bağımsız zamir yapısı, illetli harf taşır
Bağlamsal Yakın Köklerهو, ذا, تلك
Zıt Kökهو
Çekirdek Özet 1Ortamda bulunmayan, doğrudan hitaba konu olmayan müennes veya gayriakil çoğul bir varlığa dikkat çekerek işaret etme
Çekirdek Özet 2Zihinde veya metin bağlamında önceden bilinen dişil/çoğul mercii temsil ederek cümlenin öznesi veya haberine bağlama
Çekirdek Özet 3Varlık hiyerarşisinde dişil, türev, edilgen veya çoğul unsurların zatî kimliğini tahsis ve tekit ile tespit etme
Kritik Hata RiskiZamiri salt mekanik bir dilsel gösterge sanıp işaret ettiği hakikatin ontolojik dişil, çoğul veya soyut mahiyetini gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
هيVarlığa veya duruma dikkat çekme, tenbih ve işaret bildiren ilksel seslenme çekirdeğiVeri bulunamadıAsli yapısı iki harfli bir zamir ve işlev sözü olup üçüncü bir harf eklenerek kök genişlemesi almamıştır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
هKollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, ortaya çıkma, nefesVarlığın mevcudiyetini veya dikkat çekici yönünü açığa çıkarma, yönelme ve seslenme
يEl ve kol; iş, yapma, uzanmaBelirli bir hedefe uzanma, ilişkilendirme ve yönelimin somut bir varlığa raptedilmesi
هيDikkat çekilen varlığa elle uzanıp işaret etmeGöz önünde doğrudan bulunmayan dişil veya çoğul bir mercii zihinsel ya da mekânsal olarak işaret edip açığa çıkarma hareketi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamDilde önceden anılmış veya zihinde hazır bulunan dişil bir şahsa, hayvana ya da soyut bir duruma işaret ederek onu muhatabın algısına sunma işlevi
Cahiliye şiiri kullanımıCahiliye şiirinde üçüncü tekil dişil şahıs zamiri olarak sevgilinin yurdu, dişi deve veya bizzat sevgiliyi nitelemek üzere yaygın biçimde kullanılmıştır
Erken Arapça kullanımKlasik sözlüklerde hem müennes munfasıl merfu zamir hem de tenbih veya çağırma nidası bağlamında bir işlev sözü olarak tespit edilmiştir

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Arapça هي zamiri, Proto-Sami dilinin üçüncü şahıs işaret ve zamir dizgesinin asli bir parçasıdır. Sami dillerinde eril üçüncü şahıs zamiri çoğunlukla nefes/tenbih sesi olan ه harfinin dudaksıl seslerle birleşmesiyle kurulurken, dişil biçim damaksıl yarı ünlü ي harfiyle özelleşir. İbranicede üçüncü şahıs dişil zamir karşılığı hi (הִיא), Süryanicede hi (ܗܝ) ve Klasik Arapçada هي olarak neredeyse birebir korunmuştur. Erken Sami katmanında işaret bildiren deiktik kökler zamanla zamirleşmiş; eril kutup için u/w ses değeri, dişil kutup için i/y ses değeri tahsis edilmiştir. Bu morfolojik yapı, dilde biyolojik dişilikten ziyade dilbilgisel ve kavramsal dişil/edilgen kategorisini işaret eden ortak bir mirasın ürünüdür.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Brockelmann, Lipiński.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönMunfasıl merfu gaibe zamiriCümlede özne konumunda bulunan müennes veya gayriakil çoğul merciin yerine geçerKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice hi (הִיא), Süryanice hi (ܗܝ)Proto-Sami ortak mirasından intikal eden dişil üçüncü şahıs zamiriKesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik işaret/zamir sistemiAfro-Asyatik dil ailesinde dişil unsuru işaretleyen damaksıl ses unsuruGüçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Gesenius, Lipiński.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
هيAnlamlıDişil üçüncü tekil şahıs zamiri ve işlev sözüMüennes bir varlığı veya olguyu işaret eden zamirKur'an'da geçer (hedef kök)
يهAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıMüstakil bir kök veya edat olarak dilde kullanım alanı bulmamıştırKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
هيMerkezMüennes gaibe zamiriDişil veya çoğul bir mercii munfasıl olarak temsil ederBelirli bir dişil varlığı özne veya haber kılar
هوZıtMüzekker gaib zamiriCinsiyet ve mahiyet bakımından erildirEril tekil şahsı veya mutlak ilahi zatı temsil eder
ذاKomşuİşaret ismiDoğrudan hissedilen veya hazır bulunan varlığa işaret ederZamir gibi ikame edilmez, işaretleme yapar
تلكKomşuMüennes uzak işaret ismiUzaktaki dişil veya gayriakil çoğul nesneyi hedeflerMesafe ve tenbih boyutu zamire göre daha baskındır

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaهيMüennes gaibe zamiriÜçüncü şahıs dişil varlığı veya çoğul durumları karşılarKesin
Latinceea, illaO (dişil)Üçüncü şahıs dişil özne zamiri ve uzak işaret sıfatıGüçlü
İngilizceshe, itO (dişil / cansız)Canlı dişil için she, durum ve cansız çoğul/tekil karşılığı it kullanılırKesin
Almancasie, esO (dişil / nötr)Gramatik dişil ve nesnel durumları işaretlerKesin
FransızcaelleO (dişil)Gramatik ve biyolojik dişil üçüncü tekil şahıs zamiriKesin

Kaynak Lewis & Short, Oxford English Dictionary, Duden.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
هِيَDoğrudan dişil bir nesneyi nitelemeSomut bir dişil varlığın mahiyetini açıklayan bağlamlar (Bakara 2:68)
هِيَTopluluk, ümmet veya gücü temsil etmeİnsan toplulukları ve güç dengelerini bildiren bağlamlar (Nahl 16:92)
وَهِيَHâl cümlesi kurarak durum bildirmeBir mekanın veya varlığın anlık yıkım ya da hareket halini niteleme (Bakara 2:259, Kehf 18:42, Neml 27:88)
فَهِيَDurumun anında o hale dönüştüğünü beyanNetice ve kaçınılmaz akıbet bildiren bağlamlar (Bakara 2:74, Hac 22:45)
لَهِيَVurgulu tekit ve hakikat beyanıGerçek hayatın ve nihai varoluşun yerini kesinleştirme (Ankebût 29:64)
هِيَهْSekteli soru zamiriKıyamet felaketinin ve azabın dehşetini bildiren bağlam (Kâria 101:10)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamAhiret ve dünya hayatının mahiyetiDünyanın faniliği karşısında ahiretin gerçek dirilik ve hayat oluşunun tespitiVarlık mertebelerinin mahiyetini tekitle tespit etme
FıkıhHükme konu olan eşya ve durumların tayiniHükmün taalluk ettiği dişil veya toplu varlıkların mahiyetinin belirlenmesiHükmün merciini netleştirme
TefsirZamirin merciini tespit etme (merciü’z-zamîr)Ayette geçen zamirin lafzan veya mânen hangi kavrama döndüğü ihtilafıMananın yönünü ve nüzul bağlamını aydınlatma
HadisRivayetlerde durum ve hadiselerin tasviriAnlatılan bir olayın ya da nesnenin durumunu muhataba aktarmaKıssa ve tasvirlerde haberin öznesi kılınma

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniNihai varoluş ve ahiretGerçek hayat ve hakikatHakikatin bizzat kendisini nitelemeAhiretin mecazi değil hakiki yurt olduğunu tahsis ederKesin
İlmiMantık ve önerme teorisiYüklem ve konu bağıÖnermede özne ile yüklemi birbirine bağlamaTanımlanan nesnenin ne olduğunu net bir şekilde tekit ederGüçlü
SiyasiToplumsal güç ve teşkilatCemaat ve ümmet yapısıÇokluk arz eden bir yapıyı tek bir irade olarak kodlamaToplulukların iç tutarlılığını veya parçalanışını temsil ederMuhtemel
İktisadiMülk ve üretim alanlarıZemin, arz ve üretim araçlarıİktisadi üretimin maddi zeminini temsil etmeVerimli toprak, bağ-bahçe ve sermaye birikiminin merciidirMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerDeğişken atama ve işaretçi (pointer) işleviBellekteki belirli bir veri kümesine veya dişil/alt kümeye işaret eden referans operatörüGüçlü
Beşeri bilimlerKolektif kimlik temsili ve öznellikBir grubun, kurumun veya soyut yapının tekil bir özne gibi temsil edilmesiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiZamiri yalnızca dilbilgisel bir bağlaç görüp taşıdığı ontolojik tahsis ve hasr vurgusunu yok saymak
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da zamir, cümlenin odağını doğrudan hedeflenen hakikate kilitleyen güçlü bir معرفة (marife) kılma aracıdır
Yanlış anlamanın doğuracağı hataZamirin işaret ettiği merci yanlış tayin edildiğinde ayetin tevhidi, ahlaki veya ahirete dair ana hükmü bütünüyle sapar

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Cümle kurgusunda özneyi kesinleştirmesi, merci-zamir ilişkisi üzerinden anlamın bağlamsal akışını sağlaması bakımından kurucudur
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Ahiret hayatının mahiyetini bildiren ayetlerde, durum bildiren hâl cümlelerinde ve kıyamet tasvirlerinde
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Kur'an'daki zamirlerin rastgele bir gönderme aracı olduğu vehmini yıkarak her zamirin kesin bir anlamsal tahsis taşıdığını gösterir

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamAlgı alanında veya zihinde hazır bulunan dişil bir varlığı ses ve işaretle öne çıkarma.
  • Soyut anlamBir önermede konu ile yüklemi özdeş kılan, müennes veya gayriakil çoğul bir hakikati tekit eden referans işlevi.
  • Sistematik karşılıkSistemin alt katmanındaki çoğul ya da üretici unsurları tek bir göstergede toplayarak özneleştiren bağlaç mekanizması.
  • LaTeX modeliR(x)=1{x∈Φ}⋅x
  • LaTeX açıklamasıModelde x evrendeki herhangi bir varlığı, Φ dişil, çoğul veya soyut nitelikler kümesini, 1 ise bu kümede yer alan unsura odaklanan gösterge fonksiyonunu temsil eder; fonksiyon yalnızca şart sağlandığında ilgili varlığı doğrudan R(x) referansı olarak tayin eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ه