أمت
أ - م - ت
جذر- الورود: ١
- الآيات: ١
- الصيغ: ١
- المعاجم: ١١
Emt küçük tepe, çıkıntı, kabarık anlamlarındadır. Evec eğrilik, büğrülük demektir.المزيد ›
تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: ءمت · امت
ملاحظاتي
المعاجم(١١)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Emt küçük tepe, çıkıntı, kabarık anlamlarındadır. Evec eğrilik, büğrülük demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٥٣٤باب التاء الميم و و ء ي معهما
ت و م، ت ي م، ي ت م، م و ت، أ م ت، أ ت م مستعملات
توم:
أوَّلُ أسماء السِّهام: الفَذُّ، ثمَّ التَّوْأمُ، ثُمَّ الرَّقيبُ، ثمَّ الحلسُ ثم النافِرُ، ثمَّ المُسْبِل، ثمَّ المُعَلَّى، والذي ليس له نَصيب المَنيحِ والسَّفيحِ والوَغدِ.
والتُّومة: القُرْط.
والتَّوْأَمانِ: وَلَدانِ في بطنٍ واحد، وأَتْأَمَتِ المرأةُ فهي مُتئِم. والتَّوْأَمُ من كَواكب الجَوْزاءِ.
وأَنْأَمَتِ
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٣٠٢الأَمْتُ: المكان المرتفع. واَمْتُ: النِباك وهي التِلال الصغار. وقوله تعالى: " لا تَرى فيها عِوَجاً ولا أَمْتاً"، أي لا انخفاضَ فيها ولا ارتفاع. وتقول: أمْتَلأَ السِقاءُ فما به أَمْتٌ. وأَمَتُّ الشيءَ أَمْتاً: قَدَّرْته. يقال: هو إلى أجَلٍ مَأْموتٍ، أي مَوْقوتٍ. قال الراجز:
هيهات منها ماؤُها المَأْموتُ
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٣٬٠٥٦ت م ( وايء )
تيم ، توم ، أتام ، يتم ، أتم ، أمت ، موت ، متى ، وتم .
تيم : قال أبو عبيد : التَّيْمُ أن يَسْتَعْبِدُه الهوى ، ومنه سُمِّي تَيْمُ الله ، وهو ذَهابُ العَقْل من الهوى ، وهو رجلٌ مُتَيَّم .
وقال ابن السكيت : التَّيْمُ ذهاب العقل وفساده .
وقال الأصمعيّ : تَيَّمتْ فلانةُ فُلاناً تُتَيِّمه وتَامَتْه تتِيمُهُ تَيْماً ، فهو مُتَيَّمٌ بالنساء ، ومَتِيمٌ بهنّ وأنشد :
تَامَتْ فُؤادَك لن
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٩٬٦٠٤(باب الهمزة والميم وما بعدهما في الثلاثي)
(أمن) الهمزة والميم والنون أصلان متقاربان: أحدهما الأمانة التي هي ضدّ الخيانة، ومعناها سُكون القلب، والآخر التصديق. والمعنيان كما قلنا متدانيان. قال الخليل: الأَمَنَةُ مِن الأمْن. والأمان إعطاء الأَمَنَة. والأمانة ضدُّ الخيانة.
يقال أمِنْتُ الرّجُلَ أَمْناً وأَمَنَةً وأَماناً، وآمنني يُؤْمنني إيماناً. والعرب تقول: رجل أُمَّانٌ، إذا كان أميناً. قال
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٦٣أ م ت
استوت الأرض فما بها أمت وامتلأ السقاء فلم يبق فيه أمت.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٣٬١٥٣أَمَتَ الشيءَ يَأْمِتُه أَمْتاً، وأَمَّتَه: قَدَّرَهُ وحَزَرَه. ويُقال: كم أَمْتُ ما بَيْنَكَ وبين الكُوفة؟ أَي قَدْرُ. وأَمَتُّ القومَ آمِتُهم أَمْتاً إِذا حَزَرْتَهم. وأَمَتُّ الماءَ أَمْتاً إِذا قَدَّرْتَ ما بينك وبينه؛ قال رؤبة:
في بَلْدةٍ يَعْيا بها الخِرِّيتُ،
رَأْيُ الأَدِلاَّءِ بها شَتِيتُ،
أَيْهاتَ منها ماؤُها المَأْمُوتُ
المَأْمُوتُ: المَحْزُورُ. والخِرِّيتُ: الدَّليلُ الحاذِقُ.
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٢٬٨٩٤أمته، يأمته، أمتا: قدره وحزره، كأمته تأميتا. ويقال: كم أمت ما بينك وبين الكوفة ? أي: قدر. وأمت القوم، أمتا: إذا حزرتهم. وأمت الماء، أمتا: إذا قدرت ا بينك وبينه، قال رؤبة:
في بلدة يعيا بها الخريت رأي الأدلاء بها شتيت أيهات منها ماؤها المأموت
أي: المحزور. يقال: ائمت يا فلان هذا لي، كم هو ? أي: احزره كم هو. أمته، أمتا: قصده. يقال: هو إلى أجل مأموت، أي: مؤقت.
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٤٬٨١٤المدخل: امتأَمَتَهُ
1 أَمَتَهُ ذ , (T, S, M, K,) aor. اَمِتَ , (T, M, K,) inf. N. أَمْتٌ, (T, S, M,) He measured it; determined its measure, quantity, or the like; computed, or conjectured, its measure, quantity, &c.; (T, S, * M, K;) as also ↓ امّتهُ, (M, K,) inf. n. تَأْمِيتٌ. (TA.) You say, اِيمِتْ يَا فُلَانُ هٰذَا لِى كَمْ هُوَ Compute thou, O such a one, this, for me, how many it is. (T.) And أَمَتَ
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢٠٧المدخل: ءمتأمَتَ
أمَتَ I ( n. ac. أَمْت 1 ),
a. Measured.
أَمْت
أَمْت 1 , ( pl. اِمَاْت 23 , أُمُوْت 27 , آمَاْت 38 ),
a. Measure of distance.
b. Disagreement.
c. Curvity; distortion.
d. Weakness.
e. Hill.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١٠٬٨٩٩المدخل: ءمتءمت
أَمَتَ - يَأْمِتُ
أَمَتَ - يَأْمِتُ - أَمْت
أَمَتَ - يَأْمِتُ + كائن + شيئاً: ضد " سوّى - يسوي": جعله غير سوي للأمور، وغير مستوي للأشياء: جعله يعاني الأمر من عيوب في سيره وفعله، أو يعاني الكائن أو الشيء من مطبات ووهدات وارتفاعات وانخفاضات في سطحه ومساره
أَمْت: على وزن " فـَعـْل" اسم فعل من " أَمَتَ - يَأْمِتُ ": وهو بمعنى مفعول : غير
الصيغ(١)
الجذور المجاورةالمجاورة: ٢ (الإجمالي: ٤)
الآيات التي ورد فيها(١)
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | أمت |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | عوج, حزن, ربو |
| Zıt Kök | سوو |
| Çekirdek Özet 1 | Su tulumunun tam dolmamasıyla deride beliren kırışıklık, arazideki küçük tümsek ve pürüz |
| Çekirdek Özet 2 | Kıyamet gününde yeryüzünün hiçbir girinti, çıkıntı, tümsek ve kusur barındırmayacak şekilde mutlak düzlenmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Fiziksel ve ahlaki zeminde en ufak dalgalanma, sapma ve eşitsizliğin giderilerek mutlak adalet dengesine ulaşılması |
| Kritik Hata Riski | Kelimenin sadece büyük dağlar veya devasa tepeler olarak anlaşılıp gözle zor fark edilen mikro düzeydeki eğrilik ve pürüzleri dışarıda bırakması |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| أ | öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Hareketi başlatan ilk itki, belirginleşme ve yüzeye doğru yükselen güç |
| م | su; akış, çokluk, derinlik | Yayılan, dalgalanan, akışkan veya esnek yüzey hareketi |
| ت | işaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, son | Hareketin sınırlandığı, durduğu veya sonlanarak bir iz/çizgi bıraktığı nihai nokta |
| أمت | Öncü bir kuvvetin esnek bir yüzeyde ilerlerken belirli bir sınır noktasına çarparak katlanması, kabarması ve yüzeyde küçük bir tepecik veya kıvrım işareti bırakması |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Su kırbasının suyla tıka basa dolmayıp gevşek kalması sonucu derisinde oluşan katlanma, kırışıklık ve büklüm; arazide gözün zorlukla fark ettiği küçük tepecik, kabartı veya yükseklik. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Veri bulunamadı |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem recez şairi Ru'be b. el-Accâc'ın beytinde bu kökten türeyen kelime, mesafesi ve miktarı tahmin edilen, bilinen su kaynağı anlamında kullanılmıştır: هيهاتَ منها ماؤها المأموتُ |
المصدر Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça أمت kökü, Sami dillerinde ölçme, takdir etme, sınır koyma ve sınırlı yükselti oluşturma hatlarıyla semantik yakınlık sergiler. Kökün asli morfolojik hareketinde yer alan ölçme ve tahmin etme anlamı (tahmin etmek, mesafeyi kestirmek), İbrani ve Arami sahasında sınır belirleme ve ölçme kavramlarıyla paralel bir anlamsal matris üzerinde yer alır. Akraba Sami kollarında doğrudan fonetik olarak birebir örtüşen nominal formlar nadir olmakla birlikte, biliteral أم çekirdeğinden türeyen 'bir sınıra yönelme ve ölçü koyma' esası ortak Afro-Asyatik mirasın bir yansımasıdır. Arapçada bu kök hem fiziksel yüzeydeki mikro çıkıntı ve kıvrımı hem de bu çıkıntının ölçü/tahmin konusu oluşunu kendi bünyesinde birleştirmiştir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Deri tulumdaki büzülme ve arazideki küçük kabartı | Maddi yüzeydeki hafif katlanma ve tümseklik zamanla ölçü, tahmin ve kestirim anlamına aktarılmıştır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Ölçme ve sınır tayini anlam alanı | İbrani ve Arami dillerindeki yönelme ve ölçülendirme ifade eden ikili çekirdeklerle semantik paralellik taşır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında güvenilir ve doğrudan türev tespiti yapılamamıştır | Veri bulunamadı |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| أمت | Anlamlı | Küçük tepe, çıkıntı, pürüz, ölçme | Kırba derisindeki katlanma ve arazideki hafif yükseklik | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| أتم | Anlamlı | Toplanma, bir araya gelme | Sevinç veya hüzün anında bir araya gelen insan topluluğu (el-me'tem) | Hedef kökle ortak çekirdek üzerinden toparlanma ilişkisi taşır; Kur'an'da geçmez |
| مأت | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| متأ | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| تأم | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| تمأ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| أمت | Merkez | Küçük kabartı, pürüz, mikro yükseklik | Yüzeydeki en küçük, gözle zor ayırt edilen katlanma ve pürüzü ifade eder | Hem fiziksel dalgalanmayı hem de ölçülebilir küçük çıkıntıyı içerir |
| عوج | Komşu | Eğrilik, çarpıklık, bükülme | Doğru bir hattın yatay veya dikey olarak yönünden sapmasıdır | أمت daha çok kabarık çıkıntı iken عوج yönsel sapma ve bükülmedir |
| حزن | Komşu | Sert ve engebeli arazi | Arazinin yürümeyi zorlaştıran genel sertlik ve taşlık yapısıdır | أمت tekil ve küçük bir tümsek iken حزن zeminin bütününe yayılan engebedir |
| ربو | Komşu | Büyüme, kabarma, tepe olma | Genel bir artış ve gözle açıkça görülen belirgin bir tepeleşmedir | ربو makro düzeyde yükselişi anlatırken أمت mikro düzeydeki çıkıntıyı anlatır |
| سوو | Zıt | Düzlük, denklik, pürüzsüz eşitlik | Yüzeyin hiçbir eğrilik, pürüz veya kademe farkı barındırmadan bir hizada olmasıdır | Her türlü kabarma ve çukurlaşmanın tamamen ortadan kalkması halidir |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | أمت | Küçük tepe, kırışıklık, pürüz | Yüzeydeki mikro çıkıntı ve dalgalanmayı tam olarak karşılar | Kesin |
| Latince | ruga, tuberositas, inaequalitas | Kırışıklık, yumru, pürüzlülük | ruga deri kıvrımını, inaequalitas ise zemin pürüzünü karşılar; kökteki ölçüm boyutunu vermez | Güçlü |
| İngilizce | unevenness, slight swelling, rugosity | Pürüzlülük, hafif kabartı, kıvrım | Yüzeydeki küçük engebeleri karşılar ancak kökün Arapçadaki takdir ve tahmin nüansını dışarıda bırakır | Güçlü |
| Almanca | Unebenheit, kleine Erhebung, Falte | Pürüzlülük, küçük yükselti, kıvrım | Zemin üzerindeki küçük pürüz ve tümsekleri anlatır | Güçlü |
| Fransızca | aspérité, ride, bosselure | Pürüz, kırışıklık, hafif tümseklik | Maddi yüzeydeki katlanma ve çıkıntıları karşılar, kökün iç ölçüm boyutunu içermez | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أَمْتًا (İsim / Mastar) | Yeryüzündeki en küçük tümseklik, kabartı ve pürüz | Kıyamet gününde dağların un ufak edilip yeryüzünün dümdüz bir vadiye dönüştürülmesi bağlamında Tâhâ 20:107 ayetinde geçer |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret ve kıyamet tasvirleri | Yeryüzünün mahşer gününde tebdil edilmesi ve adalet terazisi için mutlak bir teftiş zeminine dönüştürülmesi | Maddi ve manevi hiçbir gizlenme, sığınak veya eğriliğin kalmadığı açık alan vurgusu |
| Fıkıh | Veri bulunamadı | Kök terimsel olarak fıkıh literatüründe müstakil bir hükme esas teşkil etmemiştir | Veri bulunamadı |
| Tefsir | Tâhâ 20:107 tefsiri | Ayetteki عوج ile أمت arasındaki fark: Birinin çukurluk/eğrilik, diğerinin tümseklik/kabartı olarak tahlili | Zıt anlamlar çiftiyle (çukur-tümsek veya eğrilik-pürüz) yeryüzünün mutlak düzlüğünün ispatı |
| Hadis | Kıyamet tasvirleri | İnsanların üzerinde hiçbir işaret, alamet ve tümsek bulunmayan bembeyaz bir düzlükte toplanacağına dair rivayetlerin izahı | Üzerinde hiçbir yapı veya pürüzün bulunmadığı yalın zemin tasavvuru |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Mahşer ve hesap günü ontolojisi | Mutlak yalınlık ve şeffaflık | Gizlenmeyi ve ayrıcalığı engelleme | Zemin dümdüz kılınarak hiçbir varlığın bir tümseğin ardına saklanamayacağı nihai hesap alanı kurulur | Kesin |
| İlmi | Yüzey topoğrafyası ve metroloji | Mikro pürüzlülük payı | Hata payını sıfırlama | Ölçüm zeminindeki en küçük çıkıntının bile tespit edilerek kusursuz pürüzsüzlüğe ulaşılması | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk önünde eşitlik ilkesi | Statü kabartılarının tasfiyesi | İmtiyazları yok etme | Toplumsal yapıda bireyler arasında yapay yükseltiler ve sınıfsal tümsekler bırakılmaması | Muhtemel |
| İktisadi | Piyasa şeffaflığı ve piyasa engebeleri | Asimetrik engebe ve gizli maliyetler | Sürtünmeyi ortadan kaldırma | Piyasada haksız rekabet doğuran mikro tekellerin ve gizli pürüzlerin giderilmesi | Muhtemel |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Yüzey pürüzlülüğü ve dalgalanma genliği (asperity / perturbation) | Bir eğrinin veya yüzeyin ideal düzlemden mikro ölçekteki sapmalarını, küçük tepe noktalarını ve türev sıfır sapmalarını ifade eder | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Mikro eşitsizlikler ve yapısal asimetri | Sosyal düzlemde kanunlar karşısında görünürde eşitlik varken pratik hayatta beliren küçük ayrıcalıklar, örtük avantajlar ve sosyal sürtünmeler | Muhtemel |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimenin sadece büyük dağlar, derin vadiler gibi makro coğrafi engellerle sınırlı düşünülmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Makro engellerin yanı sıra gözün zorlukla seçebileceği en küçük kabartı, kırışıklık, meyil ve pürüzü de içeren mutlak sıfır sapma düzeyi |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kıyamet tasvirinin sadece dağların yok edilmesi şeklinde kaba bir yıkım olarak algılanıp, varlığın en ince detayına kadar adalet terazisine hazırlandığı mikro hassasiyetin gözden kaçırılması |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın nihai hesap gününde kuracağı düzenin mükemmelliğini, büyüklüklerin değil en küçük pürüz ve engebelerin dahi sıfırlanacağı bir tasfiye üzerinden kavratması açısından kritiktir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kıyamet sahnelerini, dağların parçalanmasını ve arzın düzleştirilmesini anlatan eskatolojik ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yeryüzünün sadece dağlardan arındırılacağını zannedip yerinde engebeli bir arazi kalacağını düşünen yüzeysel tasavvuru düzeltir; zeminin süt liman, kusursuz bir kâse gibi hiçbir pürüz bırakılmaksızın gerileceğini gösterir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamSu tulumunun dolmaması yüzünden yüzeyinde beliren ince kırışıklık; ovadaki küçük tümsek ve mikro yükselti.
- Soyut anlamBir doğrunun veya yüzeyin ideal hizada bulunmasını engelleyen en ufak pürüz, sapma, asimetri ve dalgalanma.
- Sistematik karşılıkSistemin bütününde gizlenmeye, sürtünmeye ve ayrıcalığa yol açan mikro kademelenmelerin tasfiye edilerek mutlak şeffaflık ve sıfır hata seviyesine getirilmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde yeryüzü zeminini, bu zemin üzerindeki yükseklik fonksiyonunu, ise belirlenmiş sabit referans düzlemini temsil eder. Fonksiyonun referans değerden sapmasını gösteren mikro pürüz payı sıfıra yaklaştığında zemin üzerinde hiçbir yerel yükselti () kalmaz; bu durum yüzeyin gradyanını () mutlak sıfıra eşitleyerek hiçbir eğrilik (عوج) ve hiçbir kabarıklık/tümseklik (أمت) barındırmayan kusursuz düzlemi ifade eder.