أمن
أ - م - ن
جذر- الورود: ٨٧٩
- الآيات: ٧٢٣
- الصيغ: ١٣٢
- المعاجم: ١٣
Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir. İlk topluluklar evleri bitiştirerek kale gibi yerleştirir. Kapılar ora sahanlığa açılır. Bu yerin adı menaydı. Buraya bir şey koymak o şeyin güvene alınması demektir. Emanet buraya konmuş olan şeydir. Emine güven içinde olma demektir. Mena karşı karşıya bulunan evlerin arasındaki yer demektir. Eskiden evleri bitiştirerek bir duvar meydana getirirler ve kapılarını orta boşluğa açarlardı. Orta boşluğa bir kapıdan girilirdi. Böylece orası güven altında olurdu. Oraya bir mal koymak veya oraya girmek “emine” kelimesi ile ifade edilirdi. “Amene” emniyet ve güven altına almak demektir.المزيد ›
تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: ءمن · امن
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir. İlk topluluklar evleri bitiştirerek kale gibi yerleştirir. Kapılar ora sahanlığa açılır. Bu yerin adı menaydı. Buraya bir şey koymak o şeyin güvene alınması demektir. Emanet buraya konmuş olan şeydir. Emine güven içinde olma demektir. Mena karşı karşıya bulunan evlerin arasındaki yer demektir. Eskiden evleri bitiştirerek bir duvar meydana getirirler ve kapılarını orta boşluğa açarlardı. Orta boşluğa bir kapıdan girilirdi. Böylece orası güven altında olurdu. Oraya bir mal koymak veya oraya girmek “emine” kelimesi ile ifade edilirdi. “Amene” emniyet ve güven altına almak demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٤٬٩٧٢باب النون والميم و و ا ي ء معهما
ن م ا، ن و م، ن ي م، ي م ن، ي ن م، م ي ن، أ ن م، ن أ م، أ م ن، م أ ن، م ن ا، م ن أ مستعملات
نما:
نما الشَّيْء يَنْمُو نُموّا، ونَمَى يَنْمي نَماءً أيضا.
وأنماه الله: رَفَعَهُ، وزاد فيه إنماء، ونماه أيضاً، قال النّابغة:
إلى صَعبِ المَقادةِ مُنْذريٍّ نَماه في فُرُوعِ المَجْدِ نامي
ونما الخِضابُ يَنْمو نُمُوّاً إذا زاد حمرةً وسواداً.
ونميتُ فلاناً في الحَسَب،
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٩٦١الأَمانُ والأَمانَةُ بمعنىً. وقد أَمِنْتُ فأنا آمِنٌ. وآمَنْتُ غيري، من الأَمْنِ والأَمانِ. الإيمان: التصديقُ. والله تعالى المُؤْمِنُ، لأنّه آمَنَ عبادَه من أن يظلمهم. وأصل آمَنَ أَأْمَنَ بهمزتين، ليّنت الثانية والأَمْنُ: ضدُّ الخوف. والأَمَنَةُ بالتحريك: الأَمْنُ. ومنه قوله عز وجل: "أمَنَةً نُعاساً" والأَمَنَةُ أيضاً: الذي يثق بكلِّ أحد، وكذلك الأُمَنَةُ. وأَمِنْتُهُ على كذا وائْتَمَنْتُهُ
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠بلا ترجمةالحروف: ٣٥٬٤٧٥ن م ( و ا ي ء )
نمى ، نوم ، نيم ، منى ، مأن ، يمن ، ينم ، ونم ، أمن ، نأم ، منأ ، أنم ، منا ، مين ، إنما .
أنم : الليث : الأَنام : ما على ظَهر الأرض من جَميع الخَلْق .
قال : ويجوز في الشّعْر : الأَنِيم .
وقال المُفّسرون في قول الله تعالى : ( للهالْمِيزَانَ وَالاَرْضَ وَضَعَهَا لِلاَنَامِ ) ( الرحمن : 10 ) هم : الجِنّ والإنس .
والدّليل على ما قالوا أن الله تَعالى قال بعقب ذِكره ( الأنام ) إلى قوله
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٩٬٦٠٤(باب الهمزة والميم وما بعدهما في الثلاثي)
(أمن) الهمزة والميم والنون أصلان متقاربان: أحدهما الأمانة التي هي ضدّ الخيانة، ومعناها سُكون القلب، والآخر التصديق. والمعنيان كما قلنا متدانيان. قال الخليل: الأَمَنَةُ مِن الأمْن. والأمان إعطاء الأَمَنَة. والأمانة ضدُّ الخيانة.
يقال أمِنْتُ الرّجُلَ أَمْناً وأَمَنَةً وأَماناً، وآمنني يُؤْمنني إيماناً. والعرب تقول: رجل أُمَّانٌ، إذا كان أميناً. قال
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٣٬٥١٣- أصل الأمن: طمأنينة النفس وزوال الخوف، والأمن والأمانة والأمان في الأصل مصادر، ويجعل الأمان تارة اسما للحالة التي يكون عليها الإنسان في الأمن، وتارة اسما لما يؤمن عليه الإنسان، نحو قوله تعالى: ﴿وتخونوا أماناتكم﴾ [الأنفال/27]، أي: ما ائتمنتم عليه، وقوله: ﴿إنا عرضنا الأمانة على السموات والأرض﴾ [الأحزاب/27] قيل: هي كلمة التوحيد، وقيل: العدالة (راجع الأقوال في هذه الآية في الدر المنثور في التفسير
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٨٢٤أ م ن
أمنتـه وآمننيـه غيـري وهـو في أمن منه وأمنة وهو مؤتمن على كذا.
وقد ائتمنته عليه.
" فليؤد الذي أؤتمن أمانته ".
وبلغه مأمنه.
واستأمن الحربي: استجار ودخل دار الإسلام مستأمناً.
وهـؤلاء قـوم مستأمنـة.
ويقـول الأميـر للخائـف: لـك الأمـان أي قـد آمنتـك.
" ومـا أنت بمؤمن لنا " أي بمصدق.
وما أومن بشيء مما يقول أي ما أصدق وما أثق.
وما أومن أن أجد صحابة يقوله
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣بلا ترجمةالحروف: ٢٠٬٦١٩الأَمانُ والأَمانةُ بمعنى. وقد أَمِنْتُ فأَنا أَمِنٌ، وآمَنْتُ غيري من الأَمْن والأَمان. والأَمْنُ: ضدُّ الخوف. والأَمانةُ: ضدُّ الخِيانة. والإيمانُ: ضدُّ الكفر. والإيمان: بمعنى التصديق، ضدُّه التكذيب. يقال: آمَنَ به قومٌ وكذَّب به قومٌ، فأَما آمَنْتُه المتعدي فهو ضدُّ أَخَفْتُه. وفي التنزيل العزيز: وآمَنَهم من خوف. ابن سيده: الأَمْنُ نقيض الخوف، أَمِن فلانٌ يأْمَنُ أَمْناً وأَمَناً؛ حكى هذه
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١٬٠٥٤* أ م ن * * الأمَانُ * و * الأمَنةُ * بمعنى وقد * أمِنَ * من باب فهم وسلم و * أمَاناً * و * أَمَنَةً * بفتحتين فهو * آمِنٌ * و * آمَنهُ * غيره من * الأمْنِ * و * الأمَانِ * و * الإيمانُ * التصديق والله تعالى * المُؤْمِنُ * لأنه * آمنَ * عباده من أن يظلمهم وأصل آمن أأمن بهمزتين لينت الثانية ومنه المهيمن وأصله مؤامن لينت الثانية وقلبت ياء كراهة اجتماعهما وقلبت الأولى هاء كما قالوا أراق الماء وهراقه
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٦٬٠٦٨: ( *!الأَمْنُ *!والآمِنُ ، كصاحِبٍ ) ،
( يقالُ : أَنْتَ في *!آمِنٍ أَي *!أَمْنٍ .
وقالَ أَبو زِيادٍ : أَنْتَ في آمن مِن ذلِكَ أَي في *!أَمانٍ .
قالَ شيْخُنا ، رحِمَه اللَّهُ تعالى : وهو مِن وُرُودِ المَصْدرِ على فاعِلٍ وهو غَريبٌ .
( ضِدُّ الخَوْفِ ) .
( وقالَ المَناوِي : عدمُ تَوقُعِ مَكْروهٍ في الزَّمنِ الآتي ، وأَصْلُه طمأْنِينَةُ النَّفْسِ وزَوالُ الخَوْفِ . وقد ( *!أَمِنَ ،
كفَرِحَ ،
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩بلا ترجمةالحروف: ٢٨٬٤٤٧المدخل: امنأَمِنَ
1 أَمِنَ ذ , (T, S, M, &c.,) aor. اَمَنَ , (T, Msb, K,) inf. n. أَمْنٌ (T, S, M, Msb, K) and اِمْنٌ (Zj, M, K) and أَمَنٌ (M, K) and أَمَنَةٌ (T, S, M, K) and اِمْنَةٌ (T) and أَمَانٌ (M, K) [and app. أَمَانَةٌ, for it is said in the S that this is syn. with أَمَانٌ,] and آمنٌ, an instance of an inf. n. of the measure فَاعِلٌ, which is strange, (MF,) or this is a subst. like فَالِجٌ, (M,)
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٧١٣المدخل: ءمنأَمَنَ
أَمَنَ I ( n. ac. أَمْن 1 ),
a. Believed, trusted in.
أَمِنَ
أَمِنَ A ( n. ac. أَمْن 1 , اِمْن 2 , أَمَن 4 , أَمَاْن 22 )
a. [ Min or 'Ala ], Was or felt secure, safe from.
b. [ acc. or Bi ], Trusted, confided in.
أَمُنَ
أَمُنَ U ( n. ac. أَمَاْنَة 22t ),
a. Was faithful, loyal, trustworthy.
أَمَّنَ
أَمَّنَ II ,
a. Trusted, believed.
b. [ 'Ala ], Confided in, trusted to.
c.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١١٣٬٨٥٨المدخل: ءمنءمن
أَمِنَ- يَأْمَنُ
أَمِنَ- يَأْمَنُ - أَمْن - أَمانَة - آمِن - آمِنين - أَميْن - أَمَنَة
ائْتَمَنَ - يَأْتَمِنُ ، ائْتُمِنَ - يُؤْتـَمَنُ
آمَنَ - يًؤْمِنُ - إيْمان - مُؤْمِن - مُؤْمِنين
أَمِنَ - يَأْمَنُ + الكائن أو الشيء: يظل على حاله سليماً، من غير احتمال وقوع مكروه وضرر عليه: : تظل وتبقى وتستمر مكونات وتركيب بنية كونية على حالها بدون
الصيغ(١٣٢)
- آمَنُواİnandılarمعانٍ أخرى: ١(أَفْعَلُوا)×٢٥٣
- يُؤْمِنُونَİnanırlar(يُفْعِلُونَ)×٨٦
- الْمُؤْمِنِينَİnananlar(الْمُفْعِلِينَ)×٧٨
- مُؤْمِنِينَİnananlar(مُفْعِلِينَ)×٣٣
- آمَنَّاİnandıkمعانٍ أخرى: ١(أَفْعَلْنَا)×٣١
- آمَنَİnandıمعانٍ أخرى: ٢(أَفْعَلَ)×٢٦
- الْمُؤْمِنُونَİnananlarمعانٍ أخرى: ١(الْمُفْعِلُونَ)×٢٢
- يُؤْمِنُİnanır(يُفْعِلُ)×١٨
- لِلْمُؤْمِنِينَİnananlar içinمعانٍ أخرى: ١(لِلْمُفْعِلِينَ)×١٥
- يُؤْمِنُواİnanırlarمعانٍ أخرى: ٢(يُفْعِلُوا)×١٢
الجذور المجاورةالمجاورة: ٤٦٥ (الإجمالي: ٨٨٩)
- أله
الآيات المشتركة: ٣٧٢ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- صلح
الآيات المشتركة: ٨٢ · Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir
- أيي
الآيات المشتركة: ١٧٠ · Evye kuş yuvası demektir
- عمل
الآيات المشتركة: ١٠١ · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
- كفر
الآيات المشتركة: ١٢٦ · Hufre, çukur demektir
- رسل
الآيات المشتركة: ١٠٧ · Saçak demektir
- قلب
الآيات المشتركة: ٤٩ · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır
- أجر
الآيات المشتركة: ٣٦ · (EaCR) “Acur” tuğla demektir
- جهد
الآيات المشتركة: ١٩ · Cehd düz, sert yer demektir
- كون
الآيات المشتركة: ١٩٣ · Kevn, tepe demektir
- أخر
الآيات المشتركة: ٥٨ · Uhur ense demektir
- مع
الآيات المشتركة: ٤٣ · Beraber
الآيات التي ورد فيها(٧٢٣)
عدد الآيات التي يرد فيها هذا الجذر: ٧٢٣؛ ضيّق النطاق من شريط السور.
يُخَادِعُونَ اللَّهَ وَالَّذِينَ آمَنُوا وَمَا يَخْدَعُونَ إِلَّا أَنْفُسَهُمْ وَمَا يَشْعُرُونَ
İnandılar
وَإِذَا لَقُوا الَّذِينَ آمَنُوا قَالُوا آمَنَّا وَإِذَا خَلَوْا إِلَى شَيَاطِينِهِمْ قَالُوا إِنَّا مَعَكُمْ إِنَّمَا نَحْنُ مُسْتَهْزِئُونَ
İnandılar
وَبَشِّرِ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أَنَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا …
İnandılar
… يَضْرِبَ مَثَلًا مَا بَعُوضَةً فَمَا فَوْقَهَا فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا فَيَعْلَمُونَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ وَأَمَّا الَّذِينَ كَفَرُوا …
İnandılar
إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ هَادُوا وَالنَّصَارَى وَالصَّابِئِينَ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ …
İnandılar
وَإِذَا لَقُوا الَّذِينَ آمَنُوا قَالُوا آمَنَّا وَإِذَا خَلَا بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ قَالُوا …
İnandılar
وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُولَئِكَ أَصْحَابُ الْجَنَّةِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ
İnandılar
وَلَوْ أَنَّهُمْ آمَنُوا وَاتَّقَوْا لَمَثُوبَةٌ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ خَيْرٌ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ
İnandılar
يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَقُولُوا رَاعِنَا وَقُولُوا انْظُرْنَا وَاسْمَعُوا وَلِلْكَافِرِينَ عَذَابٌ أَلِيمٌ
İnandılar
فَإِنْ آمَنُوا بِمِثْلِ مَا آمَنْتُمْ بِهِ فَقَدِ اهْتَدَوْا وَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمَا هُمْ فِي شِقَاقٍ فَسَيَكْفِيكَهُمُ اللَّهُ وَهُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ
İnandılar
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | أمن |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Hemzeli |
| Bağlamsal Yakın Kökler | سلم, وثق, صدق, سكن |
| Zıt Kök | خوف |
| Çekirdek Özet 1 | Kalbin ve zihnin korku, kaygı ve sarsıntıdan kurtularak tam bir sükûnet, karar ve istikrara kavuşması; bir sığınağa veya korunaklı alana girip tehlikeden muaf olma hali. |
| Çekirdek Özet 2 | Varlığın ontolojik tehditlerden korunarak yaratıcısına teslimiyetle güven bulması; hakikati tereddütsüz tasdik etme (iman) ve bu tasdikin doğurduğu içsel ve toplumsal barış hali. |
| Çekirdek Özet 3 | Bireysel ve kolektif düzeyde belirsizlik ve tehdit baskısını sıfırlayan, sorumluluk bilincini (emanet) ve bilgi zemininde sarsılmaz doğrulamayı (tasdik) kuran ilahi emniyet nizamı. |
| Kritik Hata Riski | Kökün salt zihinsel veya soyut bir kanaat/inanç derekesine indirgenip korkudan arınma, güven verme, emanete sadakat ve fiilî güvenlik boyutlarından koparılması. |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| أم | Bir şeyin aslı, esası, yönelinen odak noktası, toplayıcı ve kuşatıcı ana zemin olma; أمم, أمل, أمد, أمت köklerinde görüldüğü üzere bir merkeze yönelme, kararlılık ve sığınma hali. | ن | Çekirdeğin temsil ettiği sığınma ve ana zemine bağlanma vasfına süreklilik, içsel yatışma, sükûnetin kalıcılaşması ve korkunun tamamen izale edilmesi boyutunu ekleyerek emniyet ve güven hissini kurmuştur. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| أ | Öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Harekete yön veren ilk kudreti, sarsılmaz iradeyi ve güven veren kurucu temeli simgeler. |
| م | Su; akış, çokluk, derinlik, kuşatıcılık | İçine alan, sakinleştiren, dinginlik sağlayan ve varlığı çepeçevre saran koruyucu derinliği temsil eder. |
| ن | Filiz, yılan, balık; süreklilik, canlılık, tohum | Yaşamın devamlılığını, kararlılıkla süregelen içsel canlılığı ve sükûnetin kesintisiz akışını gösterir. |
| أمن | Güçlü bir başlangıç zemininde kuşatıcı bir sükûnet bularak varlığını kesintisizce sürdürme hareketi | Varlığın tehdit algısını aşarak koruyucu bir merkeze sığınması, içsel huzurun devamlı bir kararlılık ve güven zeminine oturması hareketini doğurur. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Fiziksel sarsıntı, ürküntü ve tehlikeden uzak korunaklı bir alana girme; devenin yolculukta sarsılmadan, ürkmeden, metanetle ve güvenle yol alması durumu için kullanılan ناقة أمون nitelemesindeki sağlamlık ve dayanıklılık vasfı. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | el-A‘şâ bir beytinde güvenilir, emanete sadık ve kendisinden kuşku duyulmayan tüccarı överken bu kökü kullanır: ولقد شهدت التاجر الأمان مورودا شرابه |
| Erken Arapça kullanım | İbnü'l-Esîr ve erken dönem lügatlerinde geçen meşhur rivayette yıldızların gök kubbe için, Hz. Peygamber’in ise ashabı için birer güven ve asayiş dayanağı olduğunu anlatan النجوم أمنة السماء ifadesindeki koruyucu dayanak ve istikrar unsuru kullanımı. |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dīwānu’l-A‘şâ.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça أمن kökü, Kuzeybatı ve Doğu Sami dillerinde çok güçlü, geniş ve düzenli bir temsil ağına sahip asli bir Afro-Asyatik miras köküdür. İbrancede yer alan א-מ-ן (aman) kökü; sağlam ve sabit olmak, doğrulanmak, sarsılmamak, sadık kalmak ve güven duymak manalarını taşır; nitekim aynı kökten türeyen emet (hakikat, sebat), emunah (sadakat, sarsılmaz güven) ve dua sonlarında teyit bildiren amen sözcüğü doğrudan bu semantik havuzun ürünleridir. Süryanicede ܐܡܢ ('ammin) formu sürekli olmak, sebat göstermek, güvenmek ve emin olmak fiillerini karşılar. Akadcada amānu / emēnu kök biçimi sadık olmak, doğrulamak ve sarsılmaz şekilde inanmak anlam katmanını sürdürür. Kökün Sami dillerindeki ortak semantik çekirdeği fiziksel olarak «dik, sağlam, sarsılmaz, düşmeyecek ve yıkılmayacak biçimde ayakta durma» esasına dayanır. Bu somut fiziksel duruş, zamanla zihinsel düzlemde «şüphe ve tereddütten arınmış doğruluk (tasdik)», ahlaki düzlemde «sadakat ve ahde vefa (emanet)», psikolojik ve toplumsal düzlemde ise «korkunun tamamen yok olması ve sükûnetin yerleşmesi (emniyet)» biçiminde üç temel damara ayrılarak Arapçada en yetkin sentetik ifadesine kavuşmuştur.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago (CAD).
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | أمن | Fiziksel korunaklılık ve sağlamlıktan (nâka emûn) psikolojik sükûnete (emn), oradan zihinsel kabule (tasdik/iman) ve ahlaki sorumluluğa (emanet) doğru organik bir semantik genişleme. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice אמן, Süryanice ܐܡܢ, Akadca amānu | Bütün temel Sami kollarında sarsılmazlık, sebat, doğruluk, güvenilirlik ve tasdik ortak paydasıyla kesintisiz ses ve anlam denkliği gösterir. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Antik Mısırca mn (sağlam durmak, kalıcı olmak) | Afro-Asyatik kök akrabalığı düzeyinde sarsılmazlık ve kalıcılık bildiren iki harfli çekirdekle muhtemel kadim irtibat. | Muhtemel |
المصدر David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, HALOT, Gesenius Hebrew Grammar.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| أمن | Anlamlı | Güvende olma, sükûnet, tasdik, emanet | Hedef köktür; korkunun zıddı olan içsel ve dışsal emniyeti ifade eder. | Kur'an'da geçer. |
| أنم | Anlamlı | Yaratılmışlar, canlılar, yeryüzü halkı | İnsanları ve canlı mahlukatı kuşatan genel topluluk manasını karşılar. | Kur'an'da geçer (er-Rahmân 55:10). |
| مأن | Anlamlı | Geçim yükünü üstlenme, besleme, barındırma | Bir kimsenin rızık ve nafaka ihtiyacını karşılama ve göğüs boşluğundaki et parçası manasındadır. | Kur'an'da geçmez. Kitābü’l-ʿAyn müsta'mel kaydıdır. |
| منأ | Anlamlı | Men etme, engelleme, bir şeyi tutma | Bir durumun yayılmasını durdurma veya gem vurma manasında nadir kullanımdır. | Kur'an'da geçmez. Kitābü’l-ʿAyn müsta'mel kaydıdır. |
| نأم | Anlamlı | İnilti, kısık ses, hafif fısıltı çıkarma | Sessizce fısıldama veya canlının zayıf bir seda ile ses vermesi durumudur. | Kur'an'da geçmez. Kitābü’l-ʿAyn müsta'mel kaydıdır. |
| نمأ | Anlamlı | Artma, çoğalma, yükselme (nemâ türevi) | Kökün hemzeli biçiminde boy atma, gelişme ve büyüme vurgusu yer alır. | Kur'an'da geçmez. Kitābü’l-ʿAyn müsta'mel kaydıdır. |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| أمن | Merkez | Güven, sükûnet, iman, emanet | Korkunun bertaraf edilmesiyle ulaşılan tam içsel ve dışsal istikrar, tereddütsüz kabul. | Tehdit ve kuşkunun sıfırlandığı korunaklı sükûnet hali. |
| سلم | Komşu | Barış, selamet, teslimiyet, kusursuzluk | أمن korkuyu giderip sükûn verirken, سلم çatışmayı bitirip zarar ve afetten korunmayı sağlar. | Afetten, noksanlıktan ve savaştan uzak olma zeminidir. |
| وثق | Komşu | Bağ, antlaşma, sağlam taahhüt | وثق dışsal bir bağ ve sözleşmeyle güvence kurarken, أمن doğrudan kalbî sükûnet ve sığınmadır. | Çözülmez düğüm, kesin güvence ve misak anlamına odaklanır. |
| صدق | Komşu | Doğruluk, gerçeğe uygunluk, sadakat | صدق bilginin veya sözün vakıaya mutabakatıyken, أمن o doğruya dayanarak kalbin yatışmasıdır. | Gerçekliğin hilafsız ve hilesiz biçimde beyan edilmesidir. |
| سكن | Komşu | Hareketsizlik, durulma, yatışma | سكن dalgalanma ve hareketin durmasıdır; أمن ise korku ve tehlike ihtimalinin zail olmasıdır. | Sarsıntının yerini durağanlığa ve huzura bırakmasıdır. |
| خوف | Zıt | Korku, endişe, kaygı, dehşet | أمن kökünün birincil zıddıdır; beklenen bir zarardan veya tehlikeden ötürü kalbin sarsılmasıdır. | Güvenliğin ve sükûnetin tamamen çökmesi, tehdit baskısı. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | أمن | Korkusuzluk, sükûnet, iman, emanet | Çekirdeğin korunaklılık, tasdik, asayiş ve mesuliyet boyutlarının tümünü cem eder. | Kesin |
| Latince | Securitas, Fides, Confidentia | Güvenlik, inanç, sadakat, itimat | Securitas kaygıdan uzaklığı, fides ise akdi ve sadakati karşılar; Arapçadaki tek kökteki tevhit derinliğini bölerek verir. | Güçlü |
| İngilizce | Security, Safety, Faith, Trust | Emniyet, güvenilirlik, inanç, itimat | Security dışsal korumayı, faith ve trust ise içsel inancı ve güveni ayrı kelimelerle karşılar. | Güçlü |
| Almanca | Sicherheit, Glaube, Vertrauen | Güvenlik, inanç, güvenme hali | Sicherheit emniyet asayişini, Glaube tasdiki, Vertrauen itimadı verir; kök birliği Latin ve Cermen dillerinde parçalanır. | Güçlü |
| Fransızca | Sécurité, Foi, Confiance | Güvenlik, inanç, itimat duyma | Sécurité korkudan muafiyeti, foi kalbî teslimiyet ve tasdiki, confiance birine emanet etme rahatlığını taşır. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Dictionnaire Littré.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| آمن / يؤمن / إيمان | Hakikati tereddütsüz doğrulama, tasdik ve teslimiyet | Gayba, vahye ve peygambere şeksiz güven duyarak teslim olma bağlamı (el-Bakara 2:3; Âl-i İmrân 3:84). |
| أمن / أمنة / مأمن | Korkudan kurtulma, barış, asayiş, can ve mal emniyeti | Savaş ve tehdit ortamında inen psikolojik sükûnet veya kentin korunaklı kılınması bağlamı (Âl-i İmrân 3:154; Kureyş 106:4; et-Tevbe 9:6). |
| أمانة / أمانات | Korunması gereken hak, mükellefiyet, emanet, sır | İnsana yüklenen hilafet sorumluluğu veya emanet malların iadesi bağlamı (el-Ahzâb 33:72; en-Nisâ 4:58). |
| أمين | Güvenilir, hıyanet etmeyen, metin şahsiyet vasfı | Peygamberlerin ahlaki sağlamlığı ve Cebrail'in vahiy taşıyıcılığı bağlamı (eş-Şuarâ 26:107; et-Tekvîr 81:21). |
| أمان | Güvence belgesi, himaye akdi, sığınma hakkı | Düşmanın can güvenliği talep ederek koruma altına girmesi bağlamı (et-Tevbe 9:6). |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İman kavramının mahiyeti, sınırları ve artıp eksilmesi | İmanın kalbin tasdiki mi, dilin ikrarı mı yoksa amellerin de imana dahil mi olduğu; emn ile ye's arasındaki denge. | Kök anlamı zihinsel ve kalbî sarsılmaz kesinlik (tasdik) ekseninde teorikleşmiş ve itikadın kurucu şartı haline gelmiştir. |
| Fıkıh | Emanet hükümleri, eman akdi, müste'men statüsü | Emanete riayet borcu, emanet malın zevalinde tazmin sorumluluğu ve savaş hukukunda düşmana tanınan can güvenliği (emân). | Sözleşmeye bağlı hukuki dokunulmazlık, can-mal güvenliği ve hıyanetin zıddı olan koruma yükümlülüğü. |
| Tefsir | Harem-i Şerif'in güvenliği, emanet ayeti, kalbin mutmain oluşu | el-Ahzâb 33:72'deki «emanet» kavramının teklif, akıl, adalet veya tevhid ile tefsiri; İbrahim'in belde için emniyet duası. | İlahî vaade sarsılmaz teslimiyet, korkuyu silen ilahi lütuf (sekine) ve hilafet mesuliyeti odağında zenginleşme. |
| Hadis | Mümin tanımı, emanete riayet, imanın alâmetleri | «Mümin, insanların canları ve malları hususunda kendisinden emin olduğu kimsedir» nebevi ilkesi etrafında ahlaki güvenlik. | Teori ile ahlakın birleştiği; güven veren, zarar vermeyen, itimat edilen şahsiyet ve toplum inşası. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık-yaratıcı münasebeti | İman ve ubudiyet | Varoluşsal kaygıyı yok ederek kalbî itminan ve teslimiyeti kurma | İnsan ilahi hakikati tasdik ettiğinde ontolojik güvensizlikten kurtulur ve mutlak sığınağa kavuşur. | Kesin |
| İlmi | Epistemolojik zemin | Kesin bilgi ve yakîn | Şüphe ve zannı bertaraf ederek bilgiye güven aşılama | Doğrulanmış ve sarsılmaz öncüller üzerinde durarak delile dayalı tasdiki neticelendirir. | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk düzeni ve egemenlik | Asayiş, meşruiyet ve emân | Can, mal ve inanç emniyetini kurumsal koruma altına alma | Yöneticinin tebaaya adaletle güven sağlaması, anarşi ve korku ortamının bertaraf edilmesidir. | Kesin |
| İktisadi | Mülkiyet, ticaret ve sözleşmeler | Kredi, güven ve emanet | İşlem maliyetlerini düşürerek sermaye ve tasarrufu koruma | Sahtekarlık ve hıyanet korkusunun kalktığı ortamda dolaşım ve mübadele azami verime ulaşır. | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Denge durumu (equilibrium), potansiyel kuyu (potential well) ve entropi stabilizasyonu | Fizik ve kimyada bir sistemin dışsal pertürbasyonlara karşı sarsılmadan kararlı bir minimum enerji düzeyinde kalması, sistemik kararlılığın ve sükûnetin sağlanmasıdır. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyal sermaye (social capital), toplumsal güven (social trust) ve ontolojik güvenlik (ontological security) | Sosyoloji ve psikolojide bireyin ve kurumların geleceğe dair tehdit hissini sıfırlayarak kurdukları rasyonel ve ahlaki itimat ağıdır. | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | أمن kökünden türeyen «iman» kelimesinin yalnızca içsel, rasyonel dayanağı olmayan sübjektif bir inanç kanaatine; «emniyet» kelimesinin ise salt polis ve asayiş tedbirine indirgenmesi. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök; bilginin şüpheden arınarak doğrulanmasını (tasdik), ahlaki güvenilirliği (emin/emanet), toplumsal barışı ve adaleti, ontolojik sükûneti ve korkunun ilahi himaye ile izalesini bir bütün olarak kuşatır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İmanın ahlak ve emanet sorumluluğundan kopuk kuru bir aidiyet zannedilmesi; emniyetin ise adaletsiz ve tahakkümcü mekanizmalarla sağlanan sahte bir sükûnetle karıştırılması hatası doğar. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hem epistemolojik (doğruyu kabul/tasdik), hem teolojik (Allah'a güven), hem ahlaki (emanete sadakat), hem de siyasal-toplumsal (korkusuzluk ve barış) vizyonunun merkezinde bu kök yer alır. Bütün dinî teklifin başlangıç ve bitiş noktasıdır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İmanın şart koşulduğu ve müminlerin vasıflarının sayıldığı ayetlerde (el-Bakara 2:2-4); Harem bölgesinin dokunulmazlığında (Âl-i İmrân 3:97); emanetin ağırlığını anlatan kozmik bildirimde (el-Ahzâb 33:72) ve nimet-korku ikileminin çözüldüğü surelerde (Kureyş 106:3-4). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Mümin olmanın sadece bir kimlik etiketi olduğu zannını yıkar; emniyet vermeyenin, emanete hıyanet edenin ve kalbinde şüpheyle savrulanın hakiki anlamda imana eremeyeceğini göstererek imanı aktif bir güven ve sadakat inşası kılar. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamSarsıntı, tehlike ve yırtıcılardan korunmuş kapalı/sağlam bir mahalle girmek; devenin sendelemeden metanetle yürümesi gibi fiziki sarsılmazlık ve metanet kazanmak.
- Soyut anlamZihnin şüpheden, nefsin kaygı ve vehimden, toplumun ise zulüm ve anarşiden arınarak hakikate tam bir itimat ve sükûnetle teslim olması hali.
- Sistematik karşılıkBelirsizlik ve tehdit potansiyelini sıfırlayan, ontolojik güvenliği kuran, epistemik tasdiki ahlaki emanet ile birleştiren nizam.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde tehdit, korku ve belirsizlik potansiyelini; bu tehdidin sönümlenmesini temsil eder. sistemin içsel dalgalanma ve huzursuzluk fonksiyonudur; tehdidin sıfırlanmasıyla zamana bağlı dalgalanma sıfıra eşitlenir (). Bu durum sistemin durumunu () başlangıçtaki bozulmamış güven ve fıtrat dengesinde () sabitler ve kesin doğrulama/emniyet katsayısını () tam tasdik ve sükûnet düzeyine ulaştırır.