أنت
أ - ن - ت
جذر- الورود: ٢١٧
- الآيات: ٢٠٩
- الصيغ: ١٦
- المعاجم: ٧
(ENTüMü) Siz anlamındadır. Aslı “tumu” dur. “Te”nin çoğuludur. “En”, “el” gibi ek harfidir.المزيد ›
هذا الجذر أداة؛ مجاوراته عامة وضعيفة الدلالة.
تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: ءنت · انت
ملاحظاتي
المعاجم(٧)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
(ENTüMü) Siz anlamındadır. Aslı “tumu” dur. “Te”nin çoğuludur. “En”, “el” gibi ek harfidir.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٤٬٥٠٢ت ن ( وايء )
وتن ، تين ، تون ، يتن ، أتن ، تنأ ، نتأ ، أنت ، نأت .
تين : قال الله جلّ وعزّ : ( ) ( التين : 1 ) .
قال الفراء : قال ابن عباس : هو تينكم هذا وزَيتُونكم ، ويقال : إنهما مَسجدان بالشام ، قال الفرَّاء : وسمعتُ رجلاً من أهل الشام ، وكان صاحب تَفْسير قال : التينُ جبالٌ ما بين حُلوان إلى هَمذان ، والزيتون جبال الشام .
روى المنذريُّ عن الحراني عن ثابت بن أبي ثابت أنه قال : قال الأصمعي :
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١١٬٤١٩(باب الهمزة والنون وما بعدهما في الثلاثي)
(أني) الهمزة والنون وما بعدهما من المعتل، لـه أصول أربعة: البُطء وما أشبهه مِن الحِلم وغيره([1])، وساعةٌ من الزمان، وإدراك الشيء، وظَرف من الظروف. فأ[مّا ا]لأوّل فقال الخليل: الأناةُ([2]) الحِلم، والفعل منه تأنَّى وتأَيَّا. وينشد قول الكُمَيت:
قِفْ بالدِّيارِ وُقُوفَ زَائِرْ *** وتَأَنَّ إنّك غَيرُ صَاغِرْ([3])ويروى: "وتأَيَّ" ويقال للتمكُّث في الأمور
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٦٣٧الأَنِيتُ: الأَنِينُ؛ أَنَتَ يَأْنِتُ أَنِيتاً، كَنَأَتَ، وسيأْتُ ذكره في موضعه.
أَبو عمرو: رَجُلٌ مَأْنُوتٌ، وقد أَنَته الناسُ يأْنِتونه إِذا حَسَدُوه، فهو مَأْنُوتٌ، وأَنِيتٌ أَي مَحْسُودٌ، واللَّه أَعلم. أبث: أَبَثَ على الرجل يَأْبِثُ أَبْثاً: سَبَّه عند السلطان خاصة.التهذيب: الأَبْثُ الفَقْر؛ وقد أَبَثَ يَأْبِثُ أَبْثاً. الجوهري: الأَبِثُ الأَشِرُ النَّشِيطُ؛ قال أَبو زُرارة النصري: أَصْبَحَ
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٦٩* أ ن ت * رجل * مأْنُوتٌ * محسود و * أنَتَهُ * حسده وأنت يأنت إذا أنّ
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٨٨أنت، يأنت، أنيتا، كنأت نئيتا، وسيأتي ذكره: أن، عن أبي زيد. والأنيت: الأنين. أنت فلانا: إذا حسده، فهو مأنوت وأنيت. هذا قول أبي عمرو. أنت الشيء: قدره، وذا من زياداته، كأن النون بدل عن الميم.
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٨٠المدخل: انتأَنْتَ
أَنْتَ ذ ,أَنْتِ,أَنْتُمَا,أَنْتُمْ, and أَنْتُنَّ: see أَنْ, in art. ان.
الصيغ(١٦)
- أَنْتُمْSiz(أَنْتُمْ)×٧٤
- أَنْتَSen(أَنْتَ)×٥٥
- وَأَنْتُمْSizمعانٍ أخرى: ١(وَأَنْتُمْ)×٤٢
- وَأَنْتَSenمعانٍ أخرى: ١(وَأَنْتَ)×١٤
- أَأَنْتُمْSiz mi?(أَأَنْتُمْ)×٧
- أَفَأَنْتَSen mi?معانٍ أخرى: ١(أَفَأَنْتَ)×٦
- هَأَنْتُمْİşte siz(هَأَنْتُمْ)×٤
- وَأَنْتُمُSiz(وَأَنْتُمْ)×٣
- أَأَنْتَSen mi?(أَأَنْتَ)×٢
- أَنْتُمُSiz(أَنْتُمْ)×٢
الجذور المجاورةالمجاورة: ٢٠٢ (الإجمالي: ٥١٧)
- قول
الآيات المشتركة: ٨١ · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
- أبو
الآيات المشتركة: ١٢ · Bab kapı demektir
- عجز
الآيات المشتركة: ٥ · Belin at tarafıdır
- ذأب
الآيات المشتركة: ٢ · Kurt demektir
- مثل
الآيات المشتركة: ١٣ · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir
- سلط
الآيات المشتركة: ٦ · Salata, doğranmış sebze demektir
- ذهب
الآيات المشتركة: ٧ · Zihbe, ara ara yağan yağmur, gidip gelen yağış demektir
- عمي
الآيات المشتركة: ٥ · Kör demektir
- فطر
الآيات المشتركة: ٤ · Fıtr ; “Futr” mantar demektir
- نزل
الآيات المشتركة: ١٨ · “Nezle” konaklama yeri demektir
- كتم
الآيات المشتركة: ٤ · Su sızdırmayan sağlam tulumdur
- لبس
الآيات المشتركة: ٤ · “Lebas” kurulup gerilmiş ser yay, eğilmiş sert ağaç…
الآيات التي ورد فيها(٢٠٩)
ثُمَّ أَنْتُمْ هَؤُلَاءِ تَقْتُلُونَ أَنْفُسَكُمْ وَتُخْرِجُونَ فَرِيقًا مِنْكُمْ مِنْ دِيَارِهِمْ …
Siz
وَلَا يَأْمُرَكُمْ أَنْ تَتَّخِذُوا الْمَلَائِكَةَ وَالنَّبِيِّينَ أَرْبَابًا أَيَأْمُرُكُمْ بِالْكُفْرِ بَعْدَ إِذْ أَنْتُمْ مُسْلِمُونَ
Siz
مَا كَانَ اللَّهُ لِيَذَرَ الْمُؤْمِنِينَ عَلَى مَا أَنْتُمْ عَلَيْهِ حَتَّى يَمِيزَ الْخَبِيثَ مِنَ الطَّيِّبِ وَمَا كَانَ …
Siz
… أَبْنَاءُ اللَّهِ وَأَحِبَّاؤُهُ قُلْ فَلِمَ يُعَذِّبُكُمْ بِذُنُوبِكُمْ بَلْ أَنْتُمْ بَشَرٌ مِمَّنْ خَلَقَ يَغْفِرُ لِمَنْ يَشَاءُ وَيُعَذِّبُ مَنْ …
Siz
وَكُلُوا مِمَّا رَزَقَكُمُ اللَّهُ حَلَالًا طَيِّبًا وَاتَّقُوا اللَّهَ الَّذِي أَنْتُمْ بِهِ مُؤْمِنُونَ
Siz
إِنَّمَا يُرِيدُ الشَّيْطَانُ أَنْ يُوقِعَ بَيْنَكُمُ الْعَدَاوَةَ وَالْبَغْضَاءَ فِي الْخَمْرِ وَالْمَيْسِرِ وَيَصُدَّكُمْ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ وَعَنِ الصَّلَاةِ فَهَلْ أَنْتُمْ مُنْتَهُونَ
Siz
… ذَوَا عَدْلٍ مِنْكُمْ أَوْ آخَرَانِ مِنْ غَيْرِكُمْ إِنْ أَنْتُمْ ضَرَبْتُمْ فِي الْأَرْضِ فَأَصَابَتْكُمْ مُصِيبَةُ الْمَوْتِ تَحْبِسُونَهُمَا مِنْ …
Siz
هُوَ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ طِينٍ ثُمَّ قَضَى أَجَلًا وَأَجَلٌ مُسَمًّى عِنْدَهُ ثُمَّ أَنْتُمْ تَمْتَرُونَ
Siz
قُلِ اللَّهُ يُنَجِّيكُمْ مِنْهَا وَمِنْ كُلِّ كَرْبٍ ثُمَّ أَنْتُمْ تُشْرِكُونَ
Siz
… قَرَاطِيسَ تُبْدُونَهَا وَتُخْفُونَ كَثِيرًا وَعُلِّمْتُمْ مَا لَمْ تَعْلَمُوا أَنْتُمْ وَلَا آبَاؤُكُمْ قُلِ اللَّهُ ثُمَّ ذَرْهُمْ فِي خَوْضِهِمْ …
Siz
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | أنت |
| Yapı | Zamir ve işlev sözü (üç harfli morfolojik dizilim) |
| Özel Durum | Hemzeli ve zamir kökenli işlevsel yapı |
| Bağlamsal Yakın Kökler | أنا, هو, ذا |
| Zıt Kök | أنا |
| Çekirdek Özet 1 | Karşıdaki muhataba doğrudan yönelme, hitap ve varlığı teyit etme |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi hitapta kulun veya muhatap topluluğun sorumluluğunu şahsen yükleme |
| Çekirdek Özet 3 | Şahıs zamiri olarak öznelliği muhatap kutbuna sabitleyen ontolojik çağrı |
| Kritik Hata Riski | Zamirsel yapının bağımsız bir fiil kökü sanılması veya muhatap tahsisinin genel ifadeyle karıştırılması |
التحليل الثنائي
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| أ | Öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Sözün ve dikkatin yöneldiği ilk itki, nida gücü ve muhatabın varlığını başlangıç noktası kılma |
| ن | Filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Hitabın muhatap üzerinde devam etmesi, canlı bir bilinç bağı kurularak sözün sürdürülmesi |
| ت | İşaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, son | Hitap alanını sınırlandırma, konuşulan tekil veya çoğul şahsı kesin bir işaretle belirleyip sabitleme |
| أنت | Güçlü başlangıçtan canlı sürekliliğe ve sınırlandırıcı işarete yöneliş | Konuşanın hitap enerjisini doğrudan belirlenmiş bir karşı varlığa yönelterek onu muhatap olarak tayin etme hareketi |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Karşıdaki şahsı elle veya sesle işaret etme; sözlüklerde nadir fiziki yansıma olarak inleme sesi ve nefes sıkışması (anît) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken şiirde ikinci tekil ve çoğul şahıs munfasıl zamiri olarak doğrudan hitapta yaygın kullanım; ayrıca kuyu suyu takdiri bağlamında şahit: هيهات منها ماؤُها المَأنُوتُ |
| Erken Arapça kullanım | İbn Manzûr ve erken dilcilerin kaydettiği üzere haset edilene veya nazara uğrayana مَأْنُوت denilmesi; ah çekme ve inilti için أَنَتَ يَأْنِتُ أَنِيتاً fiili |
المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve erken Arap şiiri şahitleri.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dilleri ailesinde ikinci şahıs zamiri, ortak bir deiktik (işaret) tabanından türemiştir. İbranicede ikinci şahıs zamiri אַתָּה (attāh / dişil: at), Süryanicede ܐܰܢ݁ܬ݁ (at / ant), Akadcada atta (dişil: atti), Ge'ez dilinde anta biçiminde korunmuştur. Bütün bu Sami dillerinde yapı, işaret/nida ön unsuru olan *an- ile ikinci şahıs bildiren *-ta / *-t ekleminin birleşmesinden oluşur. Fonetik olarak dillerin çoğunda 'n' sesi 't' sesine benzeşerek (asimilasyon) şeddeli 'tt' formuna dönüşürken, klasik Arapçada أنت biçiminde asıl nazal ses korunmuştur. Sözlüklerde yer alan zayıf fiil türevleri (inleme, nazar etme, kıymet takdir etme) zamir formunun sonradan kökleştirilmesinden veya kökün ses taklidi (onamatopeik) doğasından kaynaklanan tali gelişmelerdir.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT ve David Cohen Semitik Kök Karşılaştırmaları.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | أنت zamirsel gövdesi ve nadir fiil formu | Hitap edatı ve zamir yapısı olarak muhatap tayini; kısıtlı lügat türevlerinde iç çekme veya göz değmesi | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Akadca atta, İbranice atta, Süryanice at/ant | Ortak Sami ikinci şahıs zamiri; *an- ve *ta morfemlerinin kaynaşmasıyla oluşan muhatap yapısı | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik ikinci şahıs pronominal tabanı | Eski Mısır ve Berberî dillerindeki ikinci şahıs 't' morfolojik işaretçisi ile ortak miras | Güçlü |
المصدر Payne Smith, Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| أنت | Anlamlı | Sen, siz; muhatap zamiri | Karşıdaki kişiye doğrudan hitap etme; sözlükte nadiren inleme ve nazar | Kur'an'da zamir türevleriyle geçer |
| أتن | Anlamlı | Dişi eşek; bir yere yerleşip kalma | Bir mekâna çakılıp kalma, hareket kabiliyetinin daralması | Kur'an'da geçmez |
| نأت | Anlamlı | İnilti, gizli ses | İçten gelen zayıf çığlık veya inleme sesi çıkarmak | Kur'an'da geçmez; hedef kökle ses benzerliği taşır |
| نتأ | Anlamlı | Çıkıntı yapmak, kabarmak | Bir yüzeyden dışarı doğru fırlamak, belirginleşmek | Kur'an'da geçmez |
| تأن | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kabul edilir | Kur'an'da geçmez |
| تنأ | Anlamlı | Bir yerde mukim olmak | Belirli bir bölgeye yerleşmek ve orayı vatan edinmek | Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| أنت | Merkez | İkinci şahıs muhatap zamiri | Karşıda hazır bulunan varlığa doğrudan sorumluluk yükleyerek seslenme | Muhatap kutbu |
| أنا | Zıt | Birinci şahıs mütekellim zamiri | Hitabın kaynağı olan kendi benliğini ve öznesini ortaya koyma | Mütekellim kutbu |
| هو | Komşu | Üçüncü şahıs gaip zamiri | Hitap meclisinde doğrudan hazır bulunmayan veya dışta kalan özneye işaret | Gaip kutbu |
| ذا | Komşu | İşaret ismi | Bir şahsı veya nesneyi hitaba muhatap kılmadan mekânsal veya zihinsel gösterme | Gösterme işlevi |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | أنت | Sen, siz | Doğrudan muhataba yönelen munfasıl şahıs zamiri | Kesin |
| Latince | Tu, vos | Sen, siz | İkinci şahıs zamiridir; Arapçadaki eril/dişil ayrımını tekilde doğrudan yansıtmaz | Kesin |
| İngilizce | You, thou | Sen, siz | Muhatap zamiridir; modern İngilizcede tekil-çoğul ve eril-dişil ayrımı silinmiştir | Kesin |
| Almanca | Du, ihr, Sie | Sen, siz | Tekil ve çoğul ayrımı yapar; nezaket formu üçüncü şahıs çoğul üzerinden kurulur | Kesin |
| Fransızca | Tu, vous | Sen, siz | Tekil ve çoğul muhatap işaretidir; Arapçadaki tesniye ve cinsiyet ayrımı yoktur | Kesin |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Tekil muhatap (أَنْتَ) | İlahi hitapta doğrudan peygambere veya insana sesleniş | Sorumluluğun tekil şahsa yüklendiği ve peygamberin teselli edildiği bağlamlar; Bakara 2:32, İnşirâh 94:1 |
| İlahi celal ve tevhit (أَنْتَ) | Yalnızca Allah'a hasredilen yakarış ve teyit makamı | Kulun acziyetini belirtip Allah'ın mutlaklığını itiraf ettiği dualar; Âl-i İmrân 3:8, A'râf 7:155 |
| Çoğul muhatap (أَنْتُمْ) | Toplumsal yükümlülük, hesap ve kolektif uyarı | İnananlara veya inkârcılara topluca sorumluluklarının hatırlatıldığı bağlamlar; Bakara 2:22, Âl-i İmrân 3:119 |
| İkili muhatap (أَنْتُمَا) | İki muhataba birlikte verilen görev ve ikaz | Âdem ile eşine veya Mûsâ ile Hârûn'a yönelik özel hitaplar; Bakara 2:35, Kasas 28:35 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kelamullah ve ilahi hitap bahsi | Allah'ın kullarına doğrudan "sen" veya "siz" diye hitap etmesinin hakikati ve mükellefiyetin doğuşu | İlahi iradenin doğrudan muhatap inşa edici vasfı |
| Fıkıh | Hukuki beyan ve ikrar hükümleri | Boşama, vekâlet ve ikrarda muhatap zamirinin sarih irade beyanı sayılıp sayılmaması | Şahsın doğrudan tayini ve sorumluluğun ferdileştirilmesi |
| Tefsir | İltifat sanatı ve hitap değişimleri | Gaip sîgasından muhatap sîgasına geçişin (iltifat) ayetteki uyarı ve yakınlık fonksiyonu | Muhatabın gafletten uyandırılması ve bilincin canlandırılması |
| Hadis | Dua ve münacat lafızları | Resulullah'ın dualarında rububiyeti teyit için zamirin tekidine başvurması | Mutlak yaratıcı karşısında kulun aczini tescil eden doğrudan nida |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kulluk ve ibadet | Bilinçli muhatap | Teklifi kabul etme ve doğrudan yakarma | İbadet esnasında gayb perdesini aralayarak Allah ile kulu yüz yüze getiren hitap makamı | Kesin |
| İlmi | Bilgi felsefesi ve mantık | İkinci şahıs referansı | Diyalog ve münazaranın kurulması | Bilginin aktarımı için bir aktarıcı ile alıcı arasında zorunlu olan alıcı kutbu | Güçlü |
| Siyasi | Hukuki tebaa ve vatandaşlık | Temsil ve mükellefiyet öznesi | Kanunun doğrudan hitap ettiği birey | Emir ve nehiylerin soyutluktan çıkıp muhataba inerek bağlayıcılık kazanması | Güçlü |
| İktisadi | Akitler ve ticaret hukuku | Taraf ehliyeti | İcap ve kabulün bağlandığı şahıs | Sözleşmede sorumluluk ve borç altına giren tarafın şüpheye yer bırakmaksızın tayini | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Alıcı / hedef düğüm (target node / receiver) | İletişim teorisinde kaynaktan çıkan sinyalin kesin koordinatla bağlandığı hedef terminal | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Ben-sen ilişkisi (dialogical self) | Martin Buber felsefesinde nesneleştiren 'o' yerine özneleştiren doğrudan 'sen' karşılaşması | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Zamiri yalnızca dilbilgisel bir dolgu veya basit bir işaret öğesi sayıp taşıdığı ontolojik yüzleşmeyi göz ardı etmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da muhatap zamiri, insanı nesne olmaktan çıkarıp doğrudan ilahi iradenin hesap soracağı sorumlu bir özne mertebesine yükseltir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki şahsi ve toplumsal hitabın genel-geçer kural sanılarak üzerindeki vicdani ve ahlaki bağlayıcılığın kaybolması |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahyin metinsel bir monolog değil, muhatabını doğrudan inşa eden diri bir diyalog ve teklif olduğunu gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İbadet bildiren dualarda, emredici şer'i hükümlerde ve kıyamet sahnelerindeki yüzleşme ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dini metinlerin sadece üçüncü şahıslara veya geçmiş toplumlara hitap ettiği yanılgısını yıkarak okuyucuyu doğrudan hitabın öznesi yapar. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamSesin veya işaretin doğrudan karşıda duran varlığa yöneltilerek onun sınırlarının belirlenmesi.
- Soyut anlamBirinci şahsın varlığı karşısında ötekini muhatap, bilinç ve sorumluluk sahibi bir özne olarak kabul etme.
- Sistematik karşılıkİletişim ve teklif düzeninde sinyali alan, borçlanan ve cevaptan sorumlu tutulan tarafın sabitlenmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklaması ifadesi kaynağından doğan hitap veya teklif fonksiyonunu temsil eder. yönelimi, hitabın doğrudan ve kesintiye uğramadan gerçekleştiğini gösterir. sembolü, bu yönelimin ulaştığı ve muhatap olarak tescil edilen varlığına karşılık gelir. ise bu hitapla birlikte üzerinde zorunlu biçimde oluşan sorumluluk ve bilinç yükümlülüğünü simgeler.