بتل

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ب-ت-لالصيغ: ٢ · الجذور المجاورة: ٣ · الآيات: ١ · السور: ١؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».ربببتلسميذكر

الجذرالصيغ ٢الآيات ١السور ١المجاورة ٣

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

بتل

ب - ت - ل

جذر
  • الورود: ٢
  • الآيات: ١
  • الصيغ: ٢
  • المعاجم: ١٣

Betle aslından ayrılmış hurma fidanı demektir.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(١٣)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Betle aslından ayrılmış hurma fidanı demektir.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٤٣٥
باب التاء واللام والباء معهما ت ب ل، ب ت ل، ب ل ت، ت ل ب، ل ت ب مستعملات تبل التَبلُ: الذَّحْلُ، وتَبَلَني فلانٌ، أي وَتَرَني. وتَنَبلَهُم الدهرُ: رَماهم بصُروفِ الموت، قال: ودهرٌ خابلٌ تَبِلُ والرجُلُ يعشَقُ المرأةَ فتُتْبِلُ فُؤادَه ثم لم تُبلهِ. وتَوْبَلْت القِدْرَ تَوْبَلةً: جَعَلْتُ فيه التَّوابل، الواحد تابل. بتل: البَتْل: كلمة تُوصَل بالبَتِّ، تقول: أعطيتُه بَتّاً بَتْلاً، وأصلُه
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٦٢٤
بَتَلْتُ الشيء أَبْتِلُهُ بالكسر بَتْلاً، إذا أَبَنْتَه من غيره. ومنه قولهم: طلَّقَها بَتَّةً بَتْلَةً. والبَتولُ من النساء: العذْراء المنقطِعة من الأزواج، ويقال هي المنقطعة إلى الله تعالى عن الدنيا. والبَتولُ والبَتيلَةُ: فسيلةٌ تكون للنَخلة قد استغنَتْ عن أمِّها، وتلك النخلة مُبْتِلٌ، يستوي فيه الواحد والجمع. والبَتيلَةُ: كلُّ عضوٍ بلحمه، والجمع بَتائِلُ. يقال: امرأةٌ مُبَتَّلَةٌ؛ بتشديد التاء
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٦٬٤٦٦
ت ل ب تلب ، تبل ، بتل ، بلت ، لبت : مستعملة . تلب : أبو عبيد عن الأصمعي : من أشجارِ الجِبال الشَّوْحَطُ والتَّألَبُ بالتاء والهمزة ، وأنشد شمر لامرىء القيس : وَنَحَتْ له عَنْ أَرْزِ تَأْلبةٍ فِلْقٍ فِراغَ مَعَابِلٍ طُحْلِ قال شمر : قال بعضهم : الأَرْزُ ههنا القَوْسُ بعينها ، والتألبةُ شجرة يُتَّخَذ منها القِسيّ ، والفِراغُ النِّصالُ العِراضُ الواحد فَرْغٌ ، وقوله نَحَتْ له يعني ، امرأةً
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٬٤٨٩
(باب الباء والتاء وما بعدهما في الثلاثي) (بتر) الباء والتاء والراء أصلٌ واحد، وهو القطع قبل أن تتمَّه. والسيفُ الباتر القَطَّاع. ويقال للرجُل الذي لا عقِب له أَبتَر. وكلُّ من انقطع من الخَيْر أثرُه فهو أَبْتَر. وخطب زيادٌ خطبتَه البتراء لأنّه لم يفتتِحْها بحمدِ الله تعالى والصلاة على النبي صلى الله عليه وسلم. ورجلٌ أُباتِرٌ: يقطع رَحِمَه يبترها. قال : * على قَطْعِ ذِي القُرْبَى أَحَذُّ
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٣٣٠
- قال تعالى: ﴿وتبتل إليه تبتيلا﴾ [المزمل/8] أي: انقطع في العبادة وإخلاص النية انقطاعا يختص به، وإلى هذا المعنى أشار بقوله عز وجل: ﴿قل الله ثم ذرهم﴾ [الأنعام/91] وليس هذا منافيا لقوله عليه الصلاة والسلام: (لا رهبانية ولا تبتل في الإسلام) (قال ابن حجر في الفتح: لم أره بهذا اللفظ، لكن في حديث سعد بن أبي وقاص عند الطبراني: (إن الله أبدلنا بالرهبانية الحنيفية السمحة)، وفي الحديث: نهى رسول الله عن
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٤٧٨
ب ت ل تبتل إلى الله وهو متنسك متبتل‏.‏ وبتل عملك لله‏:‏ أخلصه من الرياء والسمعة وأفرده عن ذلـك‏.‏ وبتـل العمـرة‏:‏ أوجبهـا وحدهـا وعمـرة بتلاء‏.‏ وامرأة مبتلة‏:‏ لم يتراكب لحمها كأن اللحم بتل عنها‏.‏ وخضر مبتل وبتيل‏.‏ تقول‏:‏ لها ثغر مرتل وخضر مبتل‏.‏ وقال ابن الطثرية‏:‏ عقيلية أما ملاث إزارهـا قد عص وأما خصرهـا فبتيـل وطلقها بتة بتلة‏.‏ وقيل لمريم عليها السلام العـذراء البتـول
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٥٬٧٤٠
البَتْل: القَطْع. بَتَله يَبْتِله ويَبْتُله بَتْلاً وبَتَّله فانْبَتَل وتَبَتَّل: أَبانَه من غيره، ومنه قولهم: طلقها بَتَّةً بَتْلَةً؛ وقول ذي الرمة: رَخِيمات الكَلام مُبَتَّلات، جواعل في البَرَى قَصَباً خِدَالا قال ابن سيده: زعم الفارسي أَن الكسر رواية وجاء به شاهداً على حذف المفعول؛ أَراد مُبَتِّلات الكلام مُقَطَّعات له. وفي حديث حذيفة: أُقيمت الصلاة فَتَدافَعُوها وأَبَوْا إِلا تقديمَه، فلما
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢٨٥
* ب ت ل * * بَتَلَ * الشيء أبانه من غيره وبابه ضرب ومنه قولهم طلقها بتة و * بَتْلَةً * و * البَتُولُ * من النساء العذراء المنقطعة من الأزواج وقيل هي المنقطعة إلى الله تعالى عن الدنيا و * التَّبَتُّلُ * الانقطاع عن الدنيا إلى الله وكذا * التبتِيل * ومنه قوله تعالى ﴿وتبتل إليه تبتيلا﴾
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٤٬٥٥٥
بتله يبتله ويبتله من حدى نصر وضرب، بتلا: قطعه، كبتله تبتيلا فانبتل الشيء. وتبتل: انقطع، مثل انبت، قال أبو كبير الهذلي: أقسمت لا أسأدها بعدى رجل إلا امرأ أمر شزرا فاعتـدل محنب الساقين محبوك الإطل كأنه تيس ظباء مـنـبـتـل وشاهد التبتل قوله تعالى: وتبتل إليه تبتيلا قال الأزهري: معناه: انقطع إليه. بتل الشيء بتلا: ميزه عن غيره وأبانه منه. والبتول كصبور: المنقطعة عن الرجال
رابط المدخل

بتله يبتله ويبتله من حدى نصر وضرب، بتلا: قطعه، كبتله تبتيلا فانبتل الشيء. وتبتل: انقطع، مثل انبت، قال أبو كبير الهذلي: أقسمت لا أسأدها بعدى رجل إلا امرأ أمر شزرا فاعتـدل محنب الساقين محبوك الإطل كأنه تيس ظباء مـنـبـتـل

وشاهد التبتل قوله تعالى: وتبتل إليه تبتيلا قال الأزهري: معناه: انقطع إليه. بتل الشيء بتلا: ميزه عن غيره وأبانه منه. والبتول كصبور: المنقطعة عن الرجال التي لا شهوة لها فيهم. سميت مريم العذراء البتول رضي الله تعالى عنها لانقطاعها من الأزواج، قاله الزمخشري. كالبتيل كأمير، وفي التهذيب: لتركها التزويج. لقبت فاطمة بنت سيد المرسلين عليهما الصلاة والسلام وعلى ذريتها: بالبتول، تشبيها بها في المنزلة عند الله تعالى، قاله الزمخشري. وقال ثعلب: لانقطاعها عن نساء زمانها، عن نساء الأمة فضلا ودينا وحسبا وعفافا، وهي سيدة نساء العالمين وأم أولاده، صلى الله عليه وسلم، ورضي عنها وعنهم. وقد أفرد العلماء في الأحاديث الواردة في فضلها كتابا مستقلا، منهم شيخنا العارف بالله تعالى السيد عبد الله بن إبراهيم بن حسن الحسيني الطائفي، فإنه ألف في ذلك رسالة، وقرأتها عليه بالطائف، في سنة 1166. قيل: البتول من النساء: المنقطعة عن الدنيا إلى الله تعالى وبه لقبت فاطمة أيضا، رضي الله تعالى عنها. البتول: الفسيلة من النخلة المنقطعة عن أمها المستغنية بنفسها، كالبتيل والبتيلة فيهما أي في الفسيلة، والمنقطعة عن الدنيا، عن ابن عباد. والمبتلة كمحسنة : أمها يستوي فيه الواحد والجمع، كما في المحكم. وقد انبتلت الفسيلة من أمها وتبتلت واستبتلت: انقطعت. وصدقة بتة بتلة: منقطعة عن صاحبها. وفي العباب: منقطعة من جميع المال إلى سبيل الله تعالى. وعطاء بتل: منقطع إما أن يريد الغاية، أي إنه لا يشبهه عطاء، أو يريد: أنه منقطع لا يعطى بعده عطاء وتبتل إلى الله تعالى وبتل تبتيلا: انقطع إليه، كما فسر الأزهري به الآية. وقيل: بتل: أخلص من رياء وسمعة. وقال ابن عرفة: تبتل إليه: انفرد له في طاعته، وأفردها له. أو تبتل: ترك النكاح وزهد فيه. ومنه حديث سعد رضي الله عنه: رد رسول الله صلى الله عليه وسلم التبتل على عثمان بن مظعون، رضي الله عنه، ولو أذن لاختصينا يعني الانقطاع عن النساء وترك النكاح، ثم استعير للانقطاع إلى الله عز وجل، ومنه الحديث: لا رهبانية ولا تبتل في الإسلام . المبتلة كمعظمة: الجميلة من النساء كأنها بتل حسنها على أعضائها: أي قطع. قيل: هي التي تم خلقها لم يركب بعض لحمها بعضا فهو لذلك منماز. أو هي التي في أعضائها استرسال كأن اللحم بتل عنها، عن اللحياني. وقيل: مبتلة الخلق: منقطعة الخلق عن النساء، لها عليهن فضل. وقال ابن الأعرابي: هي الحسنة الخلق، لا يقصر شيء عن شيء، لا تكون حسنة العين سمجة الأنف، ولا حسنة الأنف سمجة العين، ولكن تكون تامة. وجمل مبتل كذلك، ولا يوصف به الرجل كما في الصحاح. البتيل كأمير: المسيل عن ابن عباد، زاد غيره: في أسفل الوادي، ج: بتل ككتب. البتيل من الشجر: المتدلي كبائسه. بتيل: جبل باليمامة فارد في فضاء، سمي بذلك لانقطاعه عن غيره، قاله ابن دريد. وقال غيره: بتيل: جبل بنجد، منقطع عن الجبال. وقيل: جبل أحمر يناوح دمخا، من ورائه، في ديار كلاب. قال الحارثي: بتيل: واد لبني ذبيان، وأيضا: حجر بناء هناك، عادي مرتفع مربع الأسفل، محدد الأعلى، يرتفع نحو ثمانين ذراعا، قال موهوب بن رشيد: مقيم ما أقام ذرى سـواج وما بقي الأخارج والبتيل وقال سلمة بن الخرشب الأنماري:

فإن بني ذبيان حيث عهدتهـم بجزع البتيل بين باد وحاضر وقال أبو زياد الكلابي: وفي دماخ، وهي بلاد بني عمرو بن كلاب، بتيل، وأنشد: لعمري لقد هام الفؤاد لجاجة بقطاعة الأعناق أم خليل فمن أجلها أحببت عونا وجابرا وأحببت ورد الماء دون بتيل وفي عبارة المصنف قصور لا يخفى. بتيلة كسفينة: ماء قرب بتيل المذكور، وهو لبني عمرو بن ربيعة بن عبد الله، رواء ببطن المرة، عن ابن دريد. وفي كتاب نصر: بتيلة: قليب عند بتيل، في ديار بني كلاب، وقال ذروة بن حجفة الكلابي: شهد البتيل على البتيلة أنها زوراء قانية على الأوراد منع البتيلة لا يجوز بمائها قمر يثور جحاشها بسراد البتيلة: العجز في بعض اللغات، لانقطاعه عن الظهر. وكل عضو مكتنز بلحمه، منماز: بتيلة، والجمع بتائل. وأنشد الليث: إذا المؤون مدت البتائلا وعمرة بتلاء: ليس معها غيرها وقد بتلها: أوجبها وحدها، كما في الأساس. يقال: مر على بتيلة وبتلاء من رأيه: أي عزيمة لا ترد عن ابن عباد. ومما يستدرك عليه: قولهم: طلقها بتة بتلة، وهو تأكيد لها. ورجل أبتل: بعيد ما بين المنكبين. وقول المتنخل الهذلي: ذلك ما دينك إذ جنبت أحمالها كالبكر المبتل قال ابن حبيب: المبتل: المنفرد. وقال غيره: هو واحد المبتلة، وهو الذي بان فسيله منه. وقيل: الذي تدلت كبائسه. ويروى: المنبل وهو الذي نبل بسره وأرطب. وفي الحديث: بتل العمري أي أوجبها. العمري: أن يقول: أعمرت لك داري أن تسكنها إلى آخر عمري. والتبتل: التفرد. وخصر مبتل وبتيل. ومن سجعات الأساس: لها ثغر مرتل، وخصر مبتل. والبتلة من النخل: الودية. والبتل: الحق، يقال: بتلا: أي حقا. وحلف يمينا بتلة: أي قطعها. وتبتلت المرأة: إذا تزينت وتحسنت. وعزيمة منبتلة: لا ترد. وانبتل في سيره: جد ومضى.

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٧٬١٨٩
بَتَلَهُ 1 بَتَلَهُ بتل بتله بتلة تل تلة , (T, S, M, &c.,) aor. بَتِلَ , (S,) or بَتُلَ , (Msb,) or both, (M, K,) inf. n. بَتْلٌ, (Lth, T, S, &c.,) He cut it off, or severed it; (M, Msb, K;) as also ↓ بتّلهُ, (M, K,) inf. n. تَبْتِيلٌ: (TA:) he separated it (Lth, T, S, M, Msb, K) from another thing. (Lth, T, S, M, K.) ― -b2- [Hence,] بَتَلَ العُمْرَةَ He made the performance of the عمرة [or minor
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٤٥٢
بَتَلَ بَتَلَ I , U ( n. ac. بَتْل 1 ), a. Cut, cut off; detached, separated. b. Distinguished. بَتَّلَ بَتَّلَ II a. [ Ila ], Consecrated himself to God. تَبَتَّلَ تَبَتَّلَ V , a. see II . اِنْبَتَلَ اِنْبَتَلَ VII , a. Pass. of بَتْل 1 . بَتُوْل بَتُوْل 26 , a. Virgin, maid; vestal, nun. b. [ art. ], The Virgin ( Mary ). بَتُوْلِيَّة بَتُوْلِيَّة 26yit , a. Virginity,
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ١٨٬٣٨٩
بتل بَتَلَ - يَبْتُلُ (بَتَلَ - يَبْتِلُ) - بَتَّلَ - يُبَتِّلُ- تَبْتيْل - تَبَتَّلَ - يَتَبَتَّلُ بَتَلَ - يَبْتُلُ (بَتَلَ - يَبْتِلُ) + كائن + كائناً أو شيئاً + إلى كائن أو شيء أو أمر: وجهه إليه وحده بدقة وإحكام وصفاء: وجهه نحوه وحده بإخلاص وصفاء جاعله يتجه إليه فقط وينقطع وينعزل عما سواه بَتَّلَ - يُبَتِّلُ: على وزن"فـَعـَّـلَ" من "
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٢)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٣ (الإجمالي: ٤)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. سمي

    الآيات المشتركة: ١ · Ad verilen

  2. ذكر

    الآيات المشتركة: ١ · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır

  3. ربب

    الآيات المشتركة: ١ · Ribve, tümsek demektir

الآيات التي ورد فيها(١)

  1. وَاذْكُرِ اسْمَ رَبِّكَ وَتَبَتَّلْ إِلَيْهِ تَبْتِيلًا

    İlişkiyi kesmek

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökبتل
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerبتت, قطع, خلص, فرد
Zıt Kökوصل
Çekirdek Özet 1Bir parçayı veya filizi kökünden kesip müstakil hale getirmek, ayırmak
Çekirdek Özet 2Zihni ve kalbi bütün dünyevi bağlardan keserek bütünüyle Allah'a yöneltmek
Çekirdek Özet 3Amelde ihlas ve tevhit bilinciyle bağımsızlaşarak yalnızca hakikate adanmak
Kritik Hata RiskiHristiyan tipi ruhbanlık veya dünyadan tamamen el etek çekme olarak daraltılması

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
بتKesmek, kökünden koparmak, bağlantıyı kesin biçimde bitirmek; nitekim بتر kökünde ardı arkası kesilme, بتك kökünde eti veya kulağı kökünden koparma manası esastır.لEklenen lâm harfi yönelme, tahsis ve bir gayeye bağlanma boyutu katarak kesilme eylemini salt bir yok oluş olmaktan çıkarıp bağımsızlaşarak yeni ve müstakil bir yöne odaklanma haline dönüştürür.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
بEv, çadır; iç, barınma, sınırla çevrili alanBir mahfazanın içinde bulunma, asıl bünyeye veya gövdeye ait olma durumu
تİşaret, sınır, çarpı; kesin sınır çekme, sonlandırmaGövdeyle olan rabıtaya kesin bir sınır çekilmesi, ilişiğin bitirilmesi
لÇoban değneği; yöneltme, bağlama, bir hedefe sevk etmeAyrılan unsurun sahipsiz kalmayıp yeni bir istikamete ve gayeye yönelmesi
بتلBünyeden kesin sınırla ayrılıp tek bir yöne tahsis edilmeBir parçanın bağlı bulunduğu kökten sınır çekilerek ayrılması ve müstakil bir hedefe doğru sevk edilmesi

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamHurma fidanının ana ağacın dibinden kesilerek kendi başına büyümesi için müstakil yere dikilmesi; dolgun ve etli uzvun diğer uzuvlardan belirgin bir hatla ayrılması.
Cahiliye şiiri kullanımıEbû Züeyb el-Hüzelî şiirinde genç ve güçlü develeri ana sürüsünden veya anasından ayrılmış müstakil hurma fidanına benzeterek anar: ذلك ما دِينُك إذْ قُرِّبَتْ / أجمالُها كالبُكُرِ المُبْتِلِ
Erken Arapça kullanımMuhadram şair Rebîa b. Makrûm ed-Dabbî, kadınlardan ve dünyadan bütünüyle el çekip ibadete kapanan rahibi tarif ederken kökü kullanır: لو أنّها عَرَضَت لأَشمَطَ راهبٍ / عَبَدَ الإِلهَ، صَرورةٍ مُتَبَـتِّـلِ

المصدر Maqāyīs al-Luğa, Kitābü’l-ʿAyn ve Lisānü’l-Arab.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça بتل kökü, Sami dil ailesinde kökten ayırma, kesme ve müstakil kılma bildiren ortak بت / بتت tabanının bir türevidir. Klasik Sami dillerinde doğrudan بتل üçlü kökü sınırlı bir leksikal alana sahip olmakla birlikte, kökün ilk iki konsonantı olan /b-t/ dizilişi İbranicede בָּתַת (kesip parçalamak, ayırmak) ve בַּת (ayrılmış parça, ölçü birimi), Aramice/Süryanice בת (kesmek, hükme bağlamak) kökleriyle semantik ve fonetik olarak akrabadır. Arapçada kök sonuna gelen /l/ sesiyle birlikte anlam, tahsis ve müstakil hale getirme yönünde özelleşmiş; özellikle çöl ziraatında ana gövdeden ayrılan hurma fidanı (el-betîl) tasviri üzerinden somuttan soyuta aktarılmıştır. Kökün İbranice b-t-l (işsiz kalmak, hükümsüz olmak) köküyle fonetik benzerliği bulunsa da Arapçadaki asıl gelişim çizgisi hükümsüzlük değil, bir bağın kesilip başka bir amaca hasredilmesidir.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönبت ikili çekirdeğinden türemeKesme ve koparma bildiren kökten, bünyeden ayrılıp tek başına kalma ve tahsis anlamı türetilmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice batat / bat ve Süryanice batKesmek, parçalamak, kesin sınırlarla ayırmak manasındaki ortak Kuzeybatı Sami çekirdeğiyle örtüşür.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfroasyatik dillerin diğer kollarında güvenilir ve doğrudan denk bir kök formu tespit edilmemiştir.Veri bulunamadı

المصدر Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, Gesenius Hebrew and Chaldee Lexicon.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
بتلAnlamlıKesip ayırmak, müstakil kılmakBir şeyi diğerinden ayırmak, kendini ibadete ve Allah'a vermek.Hedef köktür; Kur'an'da geçer.
بلتAnlamlıKesmek, tüketmekBir şeyi kökünden kesip bitirmek veya bir mekânda ikameti sonlandırmak.Kur'an'da geçmez; ortak kesme çekirdeği taşır.
تبلAnlamlıTüketmek, zayıflatmak, hasta etmekAşkın veya kederin insan bedenini yıpratması, kan davası gütmek.Kur'an'da geçmez; bünyeyi zayıflatma yönüyle uzaktır.
تلبAnlamlıHelak olmak, zarara uğramak, tükenmekEksilme, ziyan ve helak oluş; nitekim tebâb kelimesiyle yakın anlamlıdır.Kur'an'da geçmez; tükenme ve ziyan dairesindedir.
لبتAnlamlıDuraksamak, vurup yere sermekBir kimseyi boynundan vurarak yere yıkmak veya bir işte oyalanmak.Kur'an'da geçmez; sert fiziksel temas bildirir.
لتبAnlamlıYapışmak, yerleşmek, sabit kalmakBir şeyin bir yere sımsıkı oturması ve ayrılmaması.Kur'an'da geçmez; hedef kökün zıddı yönde tutunma bildirir.

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
بتلMerkezKesilip müstakil hale gelerek tek bir hedefe yönelmekKesilmenin ardından yeni ve üstün bir yöne hasrolunma ve bağımsızlaşma esastır.İlişiği keserek sırf Allah'a adanmak.
بتتKomşuBir şeyi kesin ve geri dönülmez biçimde kesmekYönelme gayesi içermeksizin bağın bütünüyle koparılıp sonlandırılmasına odaklanır.Kesin talak ve kat'î ayrılık gibi durumlar.
قطعKomşuBir nesneyi veya ilişkiyi fiziken ya da hükmen bölmekNötr ve genel bir bölme, ayırma ve parçalama hareketidir.Her türlü fiziki veya manevi kesinti.
خلصKomşuBir şeyi yabancı unsurlardan ve kirlilikten arındırmakKesilmekten ziyade arılık, saflık ve tortudan kurtulma hali ön plandadır.Niyet ve amelde arılık ve katışıksızlık.
فردKomşuTek başına kalmak, eşsiz ve benzersiz olmakBir bağın koparılmasından çok nesnenin tekil ve yalnız olma durumunu niteler.Tekleşme, yalnız kalma ve münferitlik.
وصلZıtİki şeyi birbirine eklemek, birleştirmek, bağ kurmakParçaları birbirine rabtederek kesintiyi ortadan kaldırmayı ifade eder.Bitişme, kavuşma, ilişkiyi devam ettirme.

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaبتلKökünden ayırmak, hasretmekDünyevi meşgaleleri keserek yalnızca bir hedefe veya Allah'a yönelme eylemini içerir.Kesin
LatinceDedicare, consecrare, segregareBir amaca adamak, ayırmakSegregare ayırma yönünü, consecrare kutsala tahsis etme yönünü verir; ancak fidan metaforunu taşımaz.Güçlü
İngilizceSever, detach, dedicate exclusivelyKesip ayırmak, münhasıran adamakDetach ilişiği kesmeyi, dedicate ise yönelmeyi karşılar; kökteki ikili hareket iki ayrı fiille verilebilir.Güçlü
AlmancaLoslösen, weihen, sich absondernÇözüp ayırmak, vakfetmekLoslösen bağları koparmayı, weihen ise ibadet ve ulvi bir gayeye hasretmeyi ifade eder.Güçlü
FransızcaDétacher, vouer, consacrerBağlantıyı koparmak, adamakBir bütünden ayrışarak bütünüyle yüce bir amaca odaklanma durumunu açıklar.Güçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
تَبَتَّلْ / تَبْتِيلًاDünyevi alakalardan sıyrılarak zihnen ve kalben yalnızca Allah'a yönelmek, tevhidi ihlasla yaşamakGece ibadeti ve vahyin ağırlığını taşımaya hazırlık bağlamında peygamberi donanım emri (Müzzemmil 73:8).

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİhlas ve tevhit teorisiKulun yönelişinde şirk ve riyadan arınarak zat-ı ilahiyyeye mutlak tahsisi.Kesret aleminden sıyrılıp vahdete münhasır kılınan irade.
FıkıhNikah ve adak ahkamıEvlenmeyi bütünüyle terk etme (ruhbaniyet) yasağı ile tek taraflı kesin boşanma (talâk-ı bette) tanımları.Dünyevi meşru bağların haram kılınmasının reddi; kesin hukuki kopuş.
TefsirGece kıyamı ve nefis terbiyesiMüzzemmil Suresindeki tebettül emrinin zahiri uzlet mi yoksa kalbi bir yoğunlaşma mı olduğu meselesi.Zahiren hayattan kopmadan batınen masivadan alakayı kesme hali.
HadisAşırı züht hareketlerinin tashihiAshabın evlenmekten ve dünya nimetlerinden el çekme taleplerinin nehyedilmesi.İslam'da Hristiyanvari bir ruhbanlığın (tebettül) yasaklanışı.

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhit ve kulluk bilinciİhlasZihni ve ameli masivadan temizlemeKulun amellerini hiçbir aracıya pay bırakmaksızın sırf Allah'a özgülemesi.Kesin
İlmiMetodolojik araştırmaİzolasyonDeğişkenleri ve zihni dikkat dağıtıcılardan arındırmaAraştırmacının incelediği meseleye tam odaklanarak harici önyargılardan soyutlanması.Güçlü
SiyasiKurumsal bağımsızlıkÖzerklik ve liyakatKamu otoritesinin lobilerden ve şahsi çıkarlardan bağını kesmesiYöneticinin veya kurumun menfaat odaklarından ayrılarak sırf kamu adaletine tahsis edilmesi.Muhtemel
İktisadiMülkiyet ve tasarrufTahsis ve vakıfBir malı ticari tedavülden çıkarıp kalıcı bir amaca bağlamaMülkün özel sahiplik bağından koparılarak münhasıran kamu yararına adanması.Güçlü

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerFaz ayrımı ve sistem izolasyonu (termodinamik)Bir alt sistemin dış çevreyle olan kütle veya enerji transferini keserek kendi iç dinamikleriyle dengeye ulaşması durumu.Güçlü
Beşeri bilimlerPsikolojik bilişsel odaklanma (derin çalışma / flow)Bireyin zihnini dağıtan tüm ikincil uyaranları bilinçli olarak devreden çıkarıp enerjisini tek bir faaliyete yoğunlaştırması.Güçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiTebettül kavramının salt Hristiyan manastır hayatı veya cemiyetten kaçıp mağaraya çekilme şeklinde pasif bir uzlet olarak anlaşılması.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da tebettül, gündüz hayatın ve tebliğin ağır yükünü taşıyabilmek için geceleyin iç dünyayı toparlama, şirk ve riya bağlarını keserek mutlak faile odaklanma eylemidir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetin emrettiği ruhani disiplinin reddedilerek İslam'ın derin tefekkür ve konsantrasyon boyutunun kaybolması veya tam aksine meşru dünya ilişkilerini terk eden bid'at züht anlayışlarına kapı aralanması.

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Vahiy yükünü omuzlayacak bir davetçinin iç dünyasını nasıl inşa etmesi gerektiğini; tebliğ faaliyetinin ancak masivadan kopup Hakk'a kilitlenen bir kalple sürdürülebileceğini bildirmesi bakımından hayatidir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Peygamberliğin ilk döneminde inen, gece ibadetini, zikri ve zihni arınmayı emreden nübüvvete hazırlık ayetlerinde (özellikle Müzzemmil 73:8) belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dindarlığın ya tamamen toplumsal eyleme indirgenip manevi derinliğin yitirilmesi ya da dünyayı tamamen terk eden manastır keşişliğine savrulması şeklindeki iki aşırı ucu tashih eder.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamBir hurma fidanının ana ağaçtan kesilip ayrılması veya dolgun bir uzvun diğerlerinden belirgin bir sınırla tefrik edilmesi.
  • Soyut anlamZihinsel, kalbi ve ameli ilgileri geçici ve dağınık unsurlardan kopararak tek ve yüce bir gayeye hasretmek.
  • Sistematik karşılıkÇokluk alemindeki bağımlılıkları keserek (istigfâr/tahliye) bilinci mutlak kaynağa kilitleyen (tevhit/tahliye sonrası tecelli) manevi odaklanma mekanizması.
  • LaTeX modeliSt+1=(St∖⋃i=1nMi)→τΩ
  • LaTeX açıklamasıFormülde St, bilincin veya amelin başlangıçtaki durumunu; Mi, zihni ve kalbi meşgul eden dünyevi, dağınık çokluk unsurlarını (mâsivâ); ∖ işareti bu bağların kesin iradeyle kesilip atılmasını; τ tebettül sürecinin dönüştürücü iradesini; Ω ise bilincin yöneldiği mutlak ve tek ilahi gayeyi temsil eder. Ayrıştırma olmadan odaklanma gerçekleşemez.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ب