جدث
ج - د - ث
جذر- الورود: ٣
- الآيات: ٣
- الصيغ: ١
- المعاجم: ١٣
Cedese (sin’le) üstü toprakla örtülmüş harabeler demektir. Cedese (se ile) üstü düzelmiş ve çimlenmiş, mezar olduğu beli olmayan mezar.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Cedese (sin’le) üstü toprakla örtülmüş harabeler demektir. Cedese (se ile) üstü düzelmiş ve çimlenmiş, mezar olduğu beli olmayan mezar.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٨٨باب الجيم والدال والثاء معهما
ج د ث يستعمل فقط
جدث:
الأجداثُ: القُبور، واحدُها جَدَثٌ.
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٦٦الجَدَثُ: القبر، والجمع أَجْدُثٌ وأجداثٌ. واجتدث، أي اتخذ جَدَثاً.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٩٢ج د ث
جدث
استُعمل منه : الجَدَثُ .
جدث : قال ابن السكيت وغيره يقال للقبر : جَدَثٌ وَجَدَفٌ .
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٬٦٦٤(باب الجيم والدال وما يثلثهما)
(جدر) الجيم والدال والراء أصلان، فالأوّل الجِدار، وهو الحائط وجمعه جُدُر وجُدْران. والجَدرُ أصل الحائط. وفي الحديث: "اسْقِ يا زُبيرُ ودَعِ الماء يرجع إلى الجَدْر([1])". وقال ابن دريد: الجَدَرَةُ حيٌّ من الأزْدِ([2]) بنوا جدار الكعبة. ومنه الجَديرة، شيءٌ يُجعَل للغنم كالحظيرة. وجَدَر: قرية. قال:
ألا يا اصْبَحينا فَيْهَجاً جَدَرِيَّةً *** بماءِ سحابٍ يَسْبِقُ الحقَّ
(باب الجيم والدال وما يثلثهما) (جدر) الجيم والدال والراء أصلان، فالأوّل الجِدار، وهو الحائط وجمعه جُدُر وجُدْران. والجَدرُ أصل الحائط. وفي الحديث: "اسْقِ يا زُبيرُ ودَعِ الماء يرجع إلى الجَدْر([1])". وقال ابن دريد: الجَدَرَةُ حيٌّ من الأزْدِ([2]) بنوا جدار الكعبة. ومنه الجَديرة، شيءٌ يُجعَل للغنم كالحظيرة. وجَدَر: قرية. قال: ألا يا اصْبَحينا فَيْهَجاً جَدَرِيَّةً *** بماءِ سحابٍ يَسْبِقُ الحقَّ باطِلي([3])ومن هذا الباب قولهم هو جديرٌ بكذا، أي حريٌّ به. وهو مما ينبغي أن يثبت ويبني أمرَه عليه. ويقولون: الجديرة الطبيعة. والأصل الثاني ظُهور الشيء، نباتاً وغيره. فالجُدَرِيُّ معروف، وهو الجَدَرِيُّ أيضاً. ويقال شاةٌ جَدْراءُ إذا كان بها ذاك، والجَدَر: سِلْعَةٌ تظهر في الجسد. والجَدْر النبات، يقال: أجْدَرَ المكانُ وجَدَرَ، إذا ظهر نباته. قال الجَعْدِي: قد تستحِبُّونَ عند الجَدْر أنَّ لكم *** مِنْ آلِ جَعْدَةَ أعماماً وأخوالا([4])والجَدْرُ: أثر الكَدْمِ بعُنق الحمار. قال رؤبة: * أو جادرُ اللِّيتَيْنِ مَطْوِيُّ الحَنَقْ([5]) * وإنما يكون من هذا القياس لأنّ ذلك يَنْتَأُ جلدُه([6]) فكأنَّه الجُدَرِيّ. (جدس) الجيم والدال والسين. كلمةٌ واحدة وهي الأرض الجادسة التي لا نبات فيها. (جدع) الجيم والدال والعين أصلٌ واحد، وهو جنسٌ من القَطْع يقال جَدَع أنفَه يَجْدَعُهُ جَدْعاً. وجَدَاع: السَّنة الشديدة؛ لأنها تذهبُ بالمال، كأنها جدعته. قال: لقد آلَيْتُ أغْدِرُ في جَدَاعِ *** وإنْ مُنِّيتُ أُمَّاتِ الرّباعِ([7])والجَدِع: السيئ الغِذاء، كأَنه قُطع عنه غذاؤه. قال: وذاتُ هِدْمٍ عارٍ نواشِرُها *** تُصْمِتُ بالماء تولَبَاً جَدِعَا([8])ويقولون: جَادَعَ فلانٌ فلاناً، إذا خاصَمَه. وهذا من الباب، كأنَّ كلَّ واحدٍ منهما يروم جَدْعَ صاحِبِه. ويقولون: "تركْتُ أرْضَ بني فُلانٍ تَجَادَعُ أفاعِيها". والمجَدَّع من النبات: ما أُكِل أعْلاه وبقي أسفلُه. وكلأ جُدَاع: دَوٍ، كأنَّه يَجْدَعُ مِنْ رَدَاءَته ووَخامته. قال: * وغِبُّ عَدَاوَتي كَلأٌ جُداعُ([9]) * ومما شذَّ عن الباب المجدُوع المحبوس في السِّجن. [(جدف)] الجيم والدال والفاء كلماتٌ كلُّها منفردةٌ لا يقاس بعضها ببعض، وقد يجيء هذا في كلامهم كثيراً. فالمِجْداف مِجداف السَّفينة. وجناحا الطائرِ مجدافاه. يقال من ذلك جَدَف الطّائرُ إذا ردّ جناحَيه للطيران. وما أبْعَدَ قياسَ هذا من قولهم إنّ الجُدَافَى الغنيمة، [و] من قولهم إنّ التجديف كُفْران النِّعمة. وفي الحديث: "لا تجَدّفُوا بنعمة الله تعالى"،أي تَحْقِرُوها. (جدل) الجيم والدال واللام أصلٌ واحدٌ، وهو من باب استحكام الشيء في استرسالٍ يكون فيه، وامتدادِ الخصومة ومراجعةِ الكلام. وهو القياس الذي ذكرناه. ويقال للزّمام المُمَرِّ جَديل. والجَدْوَل: نهر صغيرٌ، وهو ممتدٌّ، وماؤُه أقْوى في اجتماع أجزائه من المنبطح السائح. ورجلٌ مجدولٌ، إذا كان قَضِيف الخِلْقة من غير هُزَال. وغلام جادِلٌ إذا اشتدّ. والجُدُول: الأعضاء، واحدها جَدِْل. والجادل من أولاد الإبل: فوق الرَّاشح. والدِّرع المجدولة: المحكمة العَمَل. ويقال جَدَلَ الحَبُّ في سُنْبُله: قَوِيَ. والأجدَل: الصَّقر؛ سمِّي بذلك لقوّته. قال ذو الرمة يذكر حَميراً في عَدْوِها: كأنَّهُنَّ خوافي أجدَلٍ قَرِمٍ *** وَلَّى ليسبِقَه بالأمْعَزِ الخَرَبُ([10])الخَرَبُ: الذّكَر من الحبارى. أراد: ولّى الخَرَب ليسبِقَه ويطلبه. ومن الباب الجَدَالة، هي الأرض، وهي صُلْبة. قال: قد أركب الآلةَ بَعْدَ الآلَهْ *** وأترُكُ العاجزَ بالجَدالهْ([11])ولذلك يقال طعَنَه فجدّلَه، أي رماه بالأرض. والمِجْدل: القَصْر، وهو قياسُ الباب. قال: في مِجْدَلٍ شُيِّدَ بنيانُهُ *** يَزِلُّ عنه ظُفُرُ الطائرِ([12])والجَدَال: الخَلال، الواحدة جَدالة، وذلك أنّه صُلْبٌ غير نضيجٍ، وهو في أوّل أحواله إذا كان أخضَرَ. قال: * يخِرُّ على أيدي السُّقَاة جدَالُها([13]) * وجَدِيلٌ: فحلٌ معروف. قال الرّاعي: * صُهْباً تُناسِبُ شَدْقماً وجَدِيلاً([14]) * (جدم) الجيم والدال والميم يدلّ على القماءة والقِصَر. رجل جَدَمةٌ، أي قصير. والشاة الجَدَمة: الرّدِيّة القَمِيئة. (جدو/ي) الجيم والدال والحرف المعتل خمسة أصول متباينة. فالجَدَا مقصور: المطر العامّ، والعطيّة الجزْلة([15]). ويقال أجديت عليه. والجَدَاءُ ممدود: الغَنَاء، وهو قياس ما قبله من المقصور. قال: لَقَلَّ جَداءً على مالك *** إذا الحربُ شُبَّت بأجذَالها([16])والثاني: الجَادِيُّ: الزَّعفران. والثالث: الجَدْي، معروف. والجَِدَايَة: الظّبية. والرابع: الجَدِيَّة القِطعة من الدم. والخامس جديتا السّرج ([17])، وهما تحت دفَّتيه. (جدب) الجيم والدال والباء أصلٌ واحدٌ يدل على قلّة الشيء. فالجدب: خِلاف الخِصْب، ومكانٌ جدِيبٌ. ومن قياسه الجَدْبُ، وهو العَيْب والتنقُّص. يقال جدَبْتُه إذا عِبْتَه. وفي الحديث: "جدَبَ لهم السَّمَرَ بعد العِشاء([18])"، أي عابه. قال ذو الرمة: فيا لكَ مِنْ خدٍّ أسيلٍ وَمنطقٍ *** رخيمٍ ومِن خَلْقٍ تَعَلّلَ جادبُهْ([19])أي إنه تعلَّلَ بالباطل لمّا لم يجدْ إلى الحقِّ سبيلا. (جدث) الجيم والدال والثاء كلمةٌ واحدة: الجَدَث القَبْر، وجمعه أجداث. (جدح) الجيم والدال والحاء أصلٌ واحدٌ، وهي خشبةٌ يُجْدح بها الدَّواء([20])، [لها] ثلاثة أعيار([21]). والمجدوحُ: شيءٌ كان يُشْرَب في الجاهلية، يُعْمَد إلى الناقة فتفْصَد ويُؤخَذُ دمُها في الإناء، ويشرب ذلك في الجَدْب. والمِجْدَح والمُجْدَح: نجم، وهي ثلاثةٌ كأنها أثافيّ. والقياس واحدٌ. قال: * إذا خَفَق المجْدَحُ([22]) * والمِجْدح: مِيسَمٌ من مواسم الإبل([23]) على هذه الصورة، يقال أجْدَحْت البَعير إذا وسمتَه بالمجْدَح. --------------------- ([1]) في اللسان: "وفي حديث الزبير حين اختصم هو والأنصاري إلى النبي صلى الله عليه وسلم في سيول شراج الحرة: "اسقي أرضك حتى يبلغ الماء الجدر". ([2]) هم من بني زهران بن الأزد بن الغوث. انظر الاشتقاق 301، 317 والمعارف 48. ([3]) البيت لمعبد بن سعنة، كما في اللسان (فهج، جدر) وروايته فيهما وفي المجمل: "جيدرية" نسبة إلى "جدر" على غير قياس، أو أن اسم البلد جيدر، فنسب إليها على القياس، وصواب صدره: "ألا يا اصبحاني"؛ لأن قبله: ألا يا أصبحاني قبل لوم العواذل *** وقبل وداع من زنيبة عاجل ([4]) في الأصل: "قد تستحقون"، صواب إنشاده من المجمل. ([5]) ديوان رؤبة 104، وقبله: * كأنها حقباء بلقاء الزلق * ([6]) في الأصل:" يتاله جلده"، والوجه ما أثبت. ([7]) البيت لأبي حنبل الطائي، كما في اللسان (جدع). وسيأتي في مادة (جزأ). ([8]) لأوس بن حجر في ديوانه 13 واللسان (جدع). وانظر الحيوان (4: 25) حيث أورد قصة للبيت. وقبله: ليبكك الشرب والمدامة والفتـ *** يان طرا وطامع طمعا ([9]) لربيعة بن مقروم الضبي، كما في اللسان (جدع): وصدره: * وقد أصل الخليل وإن نآني * ([10]) ديوان ذي الرمة 16 وجمهرة أشعار العرب 181. ([11]) الرجز في اللسان (13: 41، 109). والآلة: الحالة. ([12]) للأعشى في ديوانه 108 واللسان (جدل). ([13]) للمخبل السعدي، كما في اللسان (جدل) وأمالي ثعلب 551. وصدره: * وسارت إلى يبرين خمساً فأصبحت * ([14]) صدره كما في جمهرة أشعار العرب 173: * شم الحوارك جنحاً أعضادها * ([15]) في الأصل: "الجدلة". ([16]) البيت لمالك بن العجلان. كما في اللسان (جدا). ([17]) يقال جدية، كظبية وغنية. ([18]) وكذا في المجمل، والرواية المشهورة: "جدب لنا عمر السمر بعد عتمة". ([19]) ديوان ذي الرمة 43 واللسان (جدب). ([20]) في الأصل: "الدو"، صوابه من المجمل. ([21]) أعيار، أي هنات ناتئة كأعيار السهام. وفي اللسان: "ثلاثة شعب" وفي المجمل: "ثلاثة جوانب". ([22]) جزء من بيت لدرهم بن زيد الأنصاري، كما في اللسان (جدع، طعن). وهو بتمامه: وأطعن بالقوم شطر الملو *** ك حتى إذا خفق المجدح وطعن: ذهب ومضى. قال ابن بري: "ورواه القالي: وأظعن بالظاء المعجمة". ([23]) المواسم: جمع ميسم على الأصل، وإن شئت قلت "مياسم" على اللفظ.
ـ
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٦٣- قال تعالى: ﴿يوم يخرجون من الأجداث سراعا﴾ [المعارج/43]، جمع الجدث، يقال: جدث وجدف (انظر: المجمل 1/179)، وفي سورة يس: ﴿فإذا هم من الأجداث إلى ربهم ينسلون﴾ [يس/51].
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٧٥ج د ث
غيّبوه في الجدث أي في القبر.
وتقول: شرد الأحداث نزول الأجداث.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٧٠٩الجَدَثُ: القَبْر. وفي حديث علي، كرّم الله وجهه: في جَدَثٍ يَنْقَطِعُ في ظُلْمته آثارُها أَي في قبر، والجمع أَجْداثٌ. وفي الحديث: نُبَوِّئهم أَجْداثَهم أَي نُنْزِلُهم قبورَهم؛ وقد قالوا: جَدَفٌ، فالفاء بدل من الثاء، لأَنهم قد أَجمعوا في الجمع على أَجْداثٍ، ولم يقولوا أَجْداف.
وأَجْدُثٌ: موضِع؛ قال المُتَنَخِّلُ الهذَليُّ:
عَرَفْتُ بأَجْدُثٍ، فِنعافِ عِرْقٍ،
علاماتٍ، كتَحْبير النِّماطِ
ابن سيده:
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٦٦* ج د ث * * الجَدَثُ * بفتحتين القبر وجمعه * أجْدُثٌ * و * أجْداثٌ
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٬٠٠٣الجدث محركة: القبر قال شيخنا: وجمع كثيرا من أسمائه بعض اللغويين، فقال: للقبر أسماء: الجدث، والجدف، والرمس، والبيت، والضريح، والريم، والرجم، والبلد، ذكرها ابن سيده في المخصص، والجنن، والدمس بالدال، والمنهال. ذكرهن ابن السكيت، والعسكري، والجاموص، ذكره صاحب المنتخب، كذا في غاية الإحكام للقلقشندي. ج أجدث ، بضم الدال، حكاه الجوهري وأنشد بيت المتنخل- الآتي ذكره- شاهدا عليه، وهو جمع قلة وأجداث ،
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٦٠٥اجتدث
8 اجتدث اجتدث He made, or prepared, a جَدَث, i. e., a grave, or sepulchre; or did so for himself. (S, K, TA.)
جَدَثٌ
جَدَثٌ جدث A grave; a sepulchre; pl. أَجْدَاثٌ (S, Msb, K) and أَجْدُثٌ; (S, K;) of which latter, J cites an ex., but in this instance it is the proper name of a place. (TA.) It is of the dial. of Tihلmeh: the people of Nejd say جَدَفٌ: (Msb:) or [as some say] the ف in the
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١١٦جَدَثَ
جَدَثَ
a. Prepared a grave.
جَدَث
جَدَث 4 , ( pl. أَجْدُث 16 , أَجْدَاْث 38 ),
a. Grave, tomb, sepulchre.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٣٬٤٣٧جدث
جَدَثَ - يَجْدِثُ - جَدَث - أَجْداث
جَدَثَ - يَجْدِثُ + كائن + كائناً: يدفن رفات وبقايا الكائن في حفرة أو ما شابه
جَدَث: على وزن "فـَعـَل" اسم فعل بمعنى مفعول من " جَدَثَ - يَجْدِثُ " اسم مكان وآلة منه: القبر القديم الذي دفن فيه ميت ومضى على دفنه فيه دهر طويل وفني فيه
أَجْداث: جمع " جَدَث"
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التغطية
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٣ (الإجمالي: ١٩)
- وفض
الآيات المشتركة: ١ · Hızlanırlar
- جرد
الآيات المشتركة: ١ · Çekirge demektir
- نسل
الآيات المشتركة: ١ · Uçarak varma anlamında tüy, kanar demektir
- خرج
الآيات المشتركة: ٢ · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
- خشع
الآيات المشتركة: ١ · Huşu : « Haşia », toprak üzerinde olgunlaşmış sonbahardaki…
- صور
الآيات المشتركة: ١ · Sûr
- نفخ
الآيات المشتركة: ١ · Körük demektir
- نشر
الآيات المشتركة: ١ · “Neşer” dalları yaygın yeşillenmiş ağaç demektir
- سرع
الآيات المشتركة: ١ · Çabuk
- نصب
الآيات المشتركة: ١ · Dikili taş demektir
- بصر
الآيات المشتركة: ١ · Basar çevresiyle birlikte göz, ayn ise gözbebeği…
- يوم
الآيات المشتركة: ١ · “Yemm” durgun akan su demektir
الآيات التي ورد فيها(٣)
وَنُفِخَ فِي الصُّورِ فَإِذَا هُمْ مِنَ الْأَجْدَاثِ إِلَى رَبِّهِمْ يَنْسِلُونَ
Belirtisiz mezarlar
خُشَّعًا أَبْصَارُهُمْ يَخْرُجُونَ مِنَ الْأَجْدَاثِ كَأَنَّهُمْ جَرَادٌ مُنْتَشِرٌ
Belirtisiz mezarlar
يَوْمَ يَخْرُجُونَ مِنَ الْأَجْدَاثِ سِرَاعًا كَأَنَّهُمْ إِلَى نُصُبٍ يُوفِضُونَ
Belirtisiz mezarlar
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | جدث |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | قبر, رمس, ضرح |
| Zıt Kök | نشر |
| Çekirdek Özet 1 | Toprak altında örtülerek izi silinmiş veya zeminle birleşmiş çukur ve mezar |
| Çekirdek Özet 2 | Mahşer günü ölüm uykusundan ve yer altındaki gizlilikten hızla fırlayıp çıkılan yer |
| Çekirdek Özet 3 | Bireysel ve fiziksel defin mekanından (kabir), evrensel diriliş çıkış noktasına (cedes) geçiş |
| Kritik Hata Riski | Kelimeyi sadece sıradan bir mezar çukuru sayıp Kur'an'ın bu lafzı yalnızca diriliş ve fırlayış anında kullanmasındaki mahşer hareketliliğini gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| جد | Kesmek, ayırmak, sertleşmek, yenilenmek veya sınır koymak; nitekim جدد yol açmak veya bir şeyi kesip yenilemek, جدر duvar ve engel örmek, جدل ise sağlam büküp sertleştirmektir | ث | Çekirdeğin taşıdığı kesme ve sınırlama fiiline yayılma, aşınma ve ufalanarak toprağa karışma etkisi eklenmiş; böylece belirginliği silinmiş, üzeri düzlenip zeminle birleşmiş çukur ve gömü yeri anlamı oluşmuştur. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ج | Değnek, deve; taşıma, yol alma, toplama | Bedeni taşıyıp bir yere nakletme ve bir alanda toplama hareketi |
| د | Kapı; giriş, geçiş, hareket | Bir boyuttan diğerine geçiş, yerin altına açılan eşik ve kapalı bölme |
| ث | İşaret, çarpı; im, sınır, son (ت harfinin peltek ikizi olarak türetme, yayılma ve saçılma vurgusuyla) | Sınırın belirsizleşmesi, toprağın üzerine serpilip ufalanması ve fiziksel izin kaybolması |
| جدث | Taşınan varlığın yer altı kapısından geçirilerek sınırlarının ve izinin örtülüp belirsizleştirildiği son durak | Bedenin toprağa bırakılıp dünyevi irtibatının kesildiği, üstü örtülerek yeryüzü düzlemiyle eşitlendiği ve yeniden çıkış emrini beklediği menfez |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Yerle bir olmuş, tümsekliği kaybolup toprağa karışmış, belirgin taş veya yükseltisi kalmamış eski mezar çukuru |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Ebu Züeyb el-Hüzelî veya el-Mütenahhıl el-Hüzelî gibi erken şairlerin şiirlerinde mekan ve izlerin silinmiş kabir kalıntılarına benzetilmesi bağlamında çoğulu olan أجدث biçiminde zikredilir. Şair el-Mütenahhıl el-Hüzelî beytinde yer isimlerini anarken izlerin silinmesini şu ibareyle tasvir eder: عَرَفْتُ بأَجْدُثٍ، فِنعافِ عِرْقٍ، / علاماتٍ، كتَحْبير النِّماطِ |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Ali'nin hutbelerinde ve erken dönem rivayetlerinde kabrin karanlığı ve izlerin kaybolması bağlamında geçer; ayrıca Arap lehçelerinde جدف kelimesinin جدث yerine kullanıldığı ve ث harfinin ف harfine dönüştüğü kaydedilir. |
المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, el-Müfredât, Kitābü'l-ʿAyn.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça جدث kökü, Sami dillerinin Güney kolunda belirginleşen ve özellikle çöl ortamında ölünün gömüldüğü yerin rüzgâr ve kumla düzlenmesi olgusuna dayanan bir kelimedir. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Fenikece) mezar ve defin için daha çok قبر kökünün soydaşları (İbranice qeḇer) kullanılırken, جدث biçimi Arap sahasında kabir lafzının özel bir durumunu, yani yükseltisi kalmamış veya toplu halde yer altında bulunan mezarları ifade etmek üzere özelleşmiştir. Erken dönem Arap fonetiğinde ث/ف dönüşümüyle جدف şeklinde de kaydedilmiş, ancak çoğul formda ortak Sami fonetik eğilimlerine uygun olarak أجداث yapısı sabit kalmıştır. Kökün Afro-Asyatik katmandaki izleri zayıf olup, doğrudan doğruya Arap yarımadasındaki gömü ve arazi morfolojisiyle ilişkili bir semantik daralmayı temsil eder.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | جدث / جدف varyantı | Kesip ayırma çekirdeğinden türeyerek, üstü toprakla düzlenmiş ve izi silinmiş çukur mezar manasına intikal etmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami leksikal alanı | Genel Sami kökü olan q-b-r karşısında ikincil ve durumsal bir mezar tasviri olarak Arapçada gelişmiştir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik veya diğer dil ailelerinde doğrudan doğrulanabilir bir kökteş tespit edilememiştir. | Veri bulunamadı |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| جدث | Anlamlı | Mezar, kabir | Üstü düzlenmiş, örtülü mezar çukuru | Hedef kök; Kur'an'da 3 kez geçer |
| جثد | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilim mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| دجث | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilim mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| دثج | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilim mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| ثجد | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilim mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| ثدج | Anlamlı | Akıtmak, hızlıca dökmek | Suyun veya kanın boşanması, seyelan | Kur'an'da geçmez; fonetik olarak akış bildirir |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| جدث | Merkez | Mezar, yer altı çıkış noktası | İzi belirsizleşmiş, zeminle birleşmiş ve diriliş günü içindekilerin hızla fırlayacağı yer | Kur'an'da sadece çoğul ve fırlayıp çıkış eylemiyle kullanılır |
| قبر | Komşu | Defin yeri, kabir | Bireysel gömülme ameliyesini ve defin işlemini öne çıkaran genel mezar | Kur'an'da hem tekil hem çoğul olarak insanın gömülmesi ameliyesiyle anılır |
| رمس | Komşu | Toprak örtüsü, gizli mezar | Üzerine toprak saçarak izini tamamen yok etmek, gizlemek | Defin mekanından ziyade üzerini örtüp görünmez kılma fiilidir |
| ضرح | Komşu | Lahit, yarık mezar | Yerin kenarına doğru kazılan özel mezar oyuğu | Yapısal kazı biçimini ve yarığı ifade eder |
| نشر | Zıt | Yayılma, dirilme, dağılma | Örtülü ve gömülü halden çıkıp yeryüzüne serbestçe dağılma | Ölümün gizleyiciliğine karşılık hayatın ortaya serilişidir |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | جدث | Üstü düzlenmiş mezar | Toprağa karışmış, zeminle birleşmiş defin mahalli ve diriliş eşiği | Kesin |
| Latince | Sepulcrum, tumulus | Mezar, tümsek | Sepulcrum defin mekanını, tumulus toprak yığıntısını karşılar; ancak fırlayıp çıkış dinamiğini taşımaz | Güçlü |
| İngilizce | Grave, tomb, sepulchre | Mezar, kabir | Grave çukuru, tomb anıtsal mezarı anlatır; Kur'an'daki diriliş menfezi nüansı dışarıda kalır | Güçlü |
| Almanca | Grab, Grabstätte | Mezar, gömüt | Çukur kazma ve gömme kökünden gelir; belirsizleşme veya diriliş hareketini tam kapsamaz | Güçlü |
| Fransızca | Sépulcre, tombe | Kabir, mezar | Fiziksel gömü yerini verir; kökün taşıdığı ani çıkış ve akın etme zeminini yansıtmaz | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Kluge Etymologisches Wörterbuch, Lane's Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الأجداث | Sûr üflendiğinde Rabbe doğru hızla akın edilen çıkış mahalli | Sûr'un ikinci kez üflenmesiyle insanların mezarlarından koşarak çıkmaları bağlamı (Yâsîn 36:51) |
| الأجداث | Korku ve dehşet içinde çekirgeler gibi yayılarak çıkılan yer | Kıyamet günü inkarcıların gözleri dehşetle düşük halde mezarlarından fırlayışı (Kamer 54:7) |
| الأجداث | Dikili putlara veya hedefe koşar gibi süratle terkedilen kabirler | Azap gününde insanların çağrıcıya doğru yarış edercesine mezarlarından çıkışı (Meâric 70:43) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ba's ve Haşr bahisleri | İnsan bedeninin toprakla bütünleştikten sonra aynı zerrelerden mi yoksa yeni bir yaratılışla mı fırlayıp çıkacağı meselesi | Mezarın pasif bir bekleme yeri değil, kozmik diriliş emriyle yarılan bir çıkış kapısı olması |
| Fıkıh | Defin ahkâmı ve mezar şekli | Mezarın yerden ne kadar yükseltileceği (tesviyetü'l-kubûr) ve üzerine bina yapılıp yapılamayacağı tartışması | Mezarın tümsek yapılmayıp yerle bir edilmesi sünnetinde cedes haline getirme hassasiyeti |
| Tefsir | Kıyamet sahnelerinin tasviri | Neden قبور yerine أجداث lafzının seçildiği ve bunun fırlayış süratini nasıl yansıttığı | Üzeri silinmiş, belirsiz yerlerden aniden canlanıp çıkmanın hayret ve sürat vurgusu |
| Hadis | Kabir azabı ve haşr rivayetleri | İnsanların yalınayak, çıplak ve sünnetsiz olarak cedeslerinden fırlayacağı anın tasviri | Kabirlerin içindekileri dışarı fırlatması ve ilk hareket noktası olması |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Eskatoloji ve ölüm ötesi | Diriliş kapısı | Bedenin emaneten tutulduğu yerden serbest bırakılması | Bireyin dünya hayatındaki statüsünün sıfırlandığı ve yalın bir varlık olarak mahşere çıktığı eşitlenme noktasıdır. | Kesin |
| İlmi | Jeoloji ve biyolojik çözünme | Toprak altı çürüme ve fosilleşme ortamı | Maddenin dönüşümü ve korunumu | Biyolojik kalıntıların toprakla birleşip görünmez hale gelmesi ve kimyasal bileşenlerine ayrılması matrisidir. | Muhtemel |
| Siyasi | Hukuki statü ve dünyevi güç | Dünyevi iktidarların ve sınıfların sıfırlanması | Mutlak eşitlik alanı | Zengin, fakir, yöneten ve yönetilen ayrımının ortadan kalktığı, tüm izlerin zeminle eşitlendiği tarafsız bölgedir. | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyetin tasfiyesi | Mülkiyetin son bulduğu depo | Ekonomik hakların terki | Bireyin hiçbir dünyevi birikim veya servet emaresi taşımaksızın içinden yalın çıktığı rezerv alanıdır. | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Potansiyel kuyu / Dirac delta uyarımı | Sıfır enerji seviyesinde hapsolmuş bir parçacığın dış bir rezonans dalgasıyla (sûr üflemesi) ani ve eşzamanlı olarak kinetik serbestliğe geçmesi | Muhtemel |
| Beşeri bilimler | Anonimleşme ve kolektif intibah | Bireysel kimlik ve ayrıcalıkların silindiği bir baskı/kuluçka evresinden sonra kitlelerin ani bir saikle kolektif harekete geçmesi | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi sadece sıradan bir kabir çukuru veya mezarlık olarak tercüme edip, Kur'an'ın bu kelimeyi kullandığı yerlerdeki özel hareket dinamiğini sıradanlaştırmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da mezar için kullanılan قبر ferdi defin ameliyesini ve yerini anlatırken, جدث daima çoğul (الأجداث) olarak ve istisnasız süratle fırlayıp çıkma fiilleriyle (ينسلون, يخرجون, سراعا) birlikte kullanılmıştır; dolayısıyla pasif bir mekan değil, kozmik uyanış menfezidir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Mezar kavramını sadece geçmişe ait bir hüzün ve defin nesnesi olarak görmek; Kur'an'ın inşa ettiği dinamik eskatolojik fırlayış, eşitlenme ve hesap zeminini idrak edememek |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın eşanlamlı gibi görünen kelimeler arasındaki muazzam üslup ve bağlam farkını gösterir; mezar için kabir kelimesi varken kıyamet sahnelerinde özellikle ecdâs lafzının seçilmesi, kelimenin taşıdığı düzlenmişlik, belirsizlik ve oradan fışkırırcasına çıkış nüansını kavramayı sağlar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Sûr'a üflenme anını, kıyametteki haşr ve neşr sahnelerini tasvir eden Yâsîn, Kamer ve Meâric surelerindeki diriliş ayetlerinde anlamı doğrudan belirler. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kabirlerin ebedi bir istirahatgâh veya sadece taş ve mermerden ibaret bir anıt olduğu algısını kırar; yerin üzerindeki tüm yapay işaretler silinse bile ilahi çağrının o belirsiz noktalardan insanları çekirgeler gibi fışkırtacağı hakikatini ortaya koyar. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamÜzeri düzlenmiş, taşı ve yükseltisi kalmayarak toprakla birleşmiş, izi kaybolmuş mezar çukuru.
- Soyut anlamVarlığın tüm dünyevi ayrıcalık, şekil ve nişanelerinden soyunarak mutlak bir eşitlik ve gizlilik içinde emaneten tutulması ve ardından gelen ani bir itkiyle serbest kalması.
- Sistematik karşılıkEskatolojik dönüşümün potansiyel depolanma fazından kinetik akış fazına geçtiği eşik menfezi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklaması
Modelde sembolü mezarda izi silinmiş, potansiyel enerjisi sıfırlanmış durağan varlık durumunu temsil eder. ifadesi sûr üflemesini simgeleyen anlık Dirac delta dürtüsünü ve ilahi çağrıyı gösterir. diriliş alanının potansiyel gradyanını, ise mezarlardan fırlayan kitlelerin Rabbe doğru yönelmiş hız ve akış vektörünü ifade eder. Model, durağan ve belirsiz bir durumdan dışsal bir etkiyle ani ve yönlü bir akışa geçiş hareketini sembolize eder.