جدث

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ج-د-ثالصيغ: ١ · الجذور المجاورة: ١٣ · الآيات: ٣ · السور: ٣؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».بصرخشعصورجدثوفضنصبجردالْأَجْدَاثِسرعخرجنفخيوم

الجذرالصيغ ١الآيات ٣السور ٣المجاورة ١٣

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

جدث

ج - د - ث

جذر
  • الورود: ٣
  • الآيات: ٣
  • الصيغ: ١
  • المعاجم: ١٣

Cedese (sin’le) üstü toprakla örtülmüş harabeler demektir. Cedese (se ile) üstü düzelmiş ve çimlenmiş, mezar olduğu beli olmayan mezar.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(١٣)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Cedese (sin’le) üstü toprakla örtülmüş harabeler demektir. Cedese (se ile) üstü düzelmiş ve çimlenmiş, mezar olduğu beli olmayan mezar.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٨٨
باب الجيم والدال والثاء معهما ج د ث يستعمل فقط جدث: الأجداثُ: القُبور، واحدُها جَدَثٌ.
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٦٦
الجَدَثُ: القبر، والجمع أَجْدُثٌ وأجداثٌ. واجتدث، أي اتخذ جَدَثاً.
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٩٢
ج د ث جدث استُعمل منه : الجَدَثُ . جدث : قال ابن السكيت وغيره يقال للقبر : جَدَثٌ وَجَدَفٌ .
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٬٦٦٤
(باب الجيم والدال وما يثلثهما) (جدر) الجيم والدال والراء أصلان، فالأوّل الجِدار، وهو الحائط وجمعه جُدُر وجُدْران. والجَدرُ أصل الحائط. وفي الحديث: "اسْقِ يا زُبيرُ ودَعِ الماء يرجع إلى الجَدْر([1])". وقال ابن دريد: الجَدَرَةُ حيٌّ من الأزْدِ([2]) بنوا جدار الكعبة. ومنه الجَديرة، شيءٌ يُجعَل للغنم كالحظيرة. وجَدَر: قرية. قال: ألا يا اصْبَحينا فَيْهَجاً جَدَرِيَّةً *** بماءِ سحابٍ يَسْبِقُ الحقَّ
رابط المدخل

(باب الجيم والدال وما يثلثهما) (جدر) الجيم والدال والراء أصلان، فالأوّل الجِدار، وهو الحائط وجمعه جُدُر وجُدْران. والجَدرُ أصل الحائط. وفي الحديث: "اسْقِ يا زُبيرُ ودَعِ الماء يرجع إلى الجَدْر([1])". وقال ابن دريد: الجَدَرَةُ حيٌّ من الأزْدِ([2]) بنوا جدار الكعبة. ومنه الجَديرة، شيءٌ يُجعَل للغنم كالحظيرة. وجَدَر: قرية. قال: ألا يا اصْبَحينا فَيْهَجاً جَدَرِيَّةً *** بماءِ سحابٍ يَسْبِقُ الحقَّ باطِلي([3])ومن هذا الباب قولهم هو جديرٌ بكذا، أي حريٌّ به. وهو مما ينبغي أن يثبت ويبني أمرَه عليه. ويقولون: الجديرة الطبيعة. والأصل الثاني ظُهور الشيء، نباتاً وغيره. فالجُدَرِيُّ معروف، وهو الجَدَرِيُّ أيضاً. ويقال شاةٌ جَدْراءُ إذا كان بها ذاك، والجَدَر: سِلْعَةٌ تظهر في الجسد. والجَدْر النبات، يقال: أجْدَرَ المكانُ وجَدَرَ، إذا ظهر نباته. قال الجَعْدِي: قد تستحِبُّونَ عند الجَدْر أنَّ لكم *** مِنْ آلِ جَعْدَةَ أعماماً وأخوالا([4])والجَدْرُ: أثر الكَدْمِ بعُنق الحمار. قال رؤبة: * أو جادرُ اللِّيتَيْنِ مَطْوِيُّ الحَنَقْ([5]) * وإنما يكون من هذا القياس لأنّ ذلك يَنْتَأُ جلدُه([6]) فكأنَّه الجُدَرِيّ. (جدس) الجيم والدال والسين. كلمةٌ واحدة وهي الأرض الجادسة التي لا نبات فيها. (جدع) الجيم والدال والعين أصلٌ واحد، وهو جنسٌ من القَطْع يقال جَدَع أنفَه يَجْدَعُهُ جَدْعاً. وجَدَاع: السَّنة الشديدة؛ لأنها تذهبُ بالمال، كأنها جدعته. قال: لقد آلَيْتُ أغْدِرُ في جَدَاعِ *** وإنْ مُنِّيتُ أُمَّاتِ الرّباعِ([7])والجَدِع: السيئ الغِذاء، كأَنه قُطع عنه غذاؤه. قال: وذاتُ هِدْمٍ عارٍ نواشِرُها *** تُصْمِتُ بالماء تولَبَاً جَدِعَا([8])ويقولون: جَادَعَ فلانٌ فلاناً، إذا خاصَمَه. وهذا من الباب، كأنَّ كلَّ واحدٍ منهما يروم جَدْعَ صاحِبِه. ويقولون: "تركْتُ أرْضَ بني فُلانٍ تَجَادَعُ أفاعِيها". والمجَدَّع من النبات: ما أُكِل أعْلاه وبقي أسفلُه. وكلأ جُدَاع: دَوٍ، كأنَّه يَجْدَعُ مِنْ رَدَاءَته ووَخامته. قال: * وغِبُّ عَدَاوَتي كَلأٌ جُداعُ([9]) * ومما شذَّ عن الباب المجدُوع المحبوس في السِّجن. [(جدف)] الجيم والدال والفاء كلماتٌ كلُّها منفردةٌ لا يقاس بعضها ببعض، وقد يجيء هذا في كلامهم كثيراً. فالمِجْداف مِجداف السَّفينة. وجناحا الطائرِ مجدافاه. يقال من ذلك جَدَف الطّائرُ إذا ردّ جناحَيه للطيران. وما أبْعَدَ قياسَ هذا من قولهم إنّ الجُدَافَى الغنيمة، [و] من قولهم إنّ التجديف كُفْران النِّعمة. وفي الحديث: "لا تجَدّفُوا بنعمة الله تعالى"،أي تَحْقِرُوها. (جدل) الجيم والدال واللام أصلٌ واحدٌ، وهو من باب استحكام الشيء في استرسالٍ يكون فيه، وامتدادِ الخصومة ومراجعةِ الكلام. وهو القياس الذي ذكرناه. ويقال للزّمام المُمَرِّ جَديل. والجَدْوَل: نهر صغيرٌ، وهو ممتدٌّ، وماؤُه أقْوى في اجتماع أجزائه من المنبطح السائح. ورجلٌ مجدولٌ، إذا كان قَضِيف الخِلْقة من غير هُزَال. وغلام جادِلٌ إذا اشتدّ. والجُدُول: الأعضاء، واحدها جَدِْل. والجادل من أولاد الإبل: فوق الرَّاشح. والدِّرع المجدولة: المحكمة العَمَل. ويقال جَدَلَ الحَبُّ في سُنْبُله: قَوِيَ. والأجدَل: الصَّقر؛ سمِّي بذلك لقوّته. قال ذو الرمة يذكر حَميراً في عَدْوِها: كأنَّهُنَّ خوافي أجدَلٍ قَرِمٍ *** وَلَّى ليسبِقَه بالأمْعَزِ الخَرَبُ([10])الخَرَبُ: الذّكَر من الحبارى. أراد: ولّى الخَرَب ليسبِقَه ويطلبه. ومن الباب الجَدَالة، هي الأرض، وهي صُلْبة. قال: قد أركب الآلةَ بَعْدَ الآلَهْ *** وأترُكُ العاجزَ بالجَدالهْ([11])ولذلك يقال طعَنَه فجدّلَه، أي رماه بالأرض. والمِجْدل: القَصْر، وهو قياسُ الباب. قال: في مِجْدَلٍ شُيِّدَ بنيانُهُ *** يَزِلُّ عنه ظُفُرُ الطائرِ([12])والجَدَال: الخَلال، الواحدة جَدالة، وذلك أنّه صُلْبٌ غير نضيجٍ، وهو في أوّل أحواله إذا كان أخضَرَ. قال: * يخِرُّ على أيدي السُّقَاة جدَالُها([13]) * وجَدِيلٌ: فحلٌ معروف. قال الرّاعي: * صُهْباً تُناسِبُ شَدْقماً وجَدِيلاً([14]) * (جدم) الجيم والدال والميم يدلّ على القماءة والقِصَر. رجل جَدَمةٌ، أي قصير. والشاة الجَدَمة: الرّدِيّة القَمِيئة. (جدو/ي) الجيم والدال والحرف المعتل خمسة أصول متباينة. فالجَدَا مقصور: المطر العامّ، والعطيّة الجزْلة([15]). ويقال أجديت عليه. والجَدَاءُ ممدود: الغَنَاء، وهو قياس ما قبله من المقصور. قال: لَقَلَّ جَداءً على مالك *** إذا الحربُ شُبَّت بأجذَالها([16])والثاني: الجَادِيُّ: الزَّعفران. والثالث: الجَدْي، معروف. والجَِدَايَة: الظّبية. والرابع: الجَدِيَّة القِطعة من الدم. والخامس جديتا السّرج ([17])، وهما تحت دفَّتيه. (جدب) الجيم والدال والباء أصلٌ واحدٌ يدل على قلّة الشيء. فالجدب: خِلاف الخِصْب، ومكانٌ جدِيبٌ. ومن قياسه الجَدْبُ، وهو العَيْب والتنقُّص. يقال جدَبْتُه إذا عِبْتَه. وفي الحديث: "جدَبَ لهم السَّمَرَ بعد العِشاء([18])"، أي عابه. قال ذو الرمة: فيا لكَ مِنْ خدٍّ أسيلٍ وَمنطقٍ *** رخيمٍ ومِن خَلْقٍ تَعَلّلَ جادبُهْ([19])أي إنه تعلَّلَ بالباطل لمّا لم يجدْ إلى الحقِّ سبيلا. (جدث) الجيم والدال والثاء كلمةٌ واحدة: الجَدَث القَبْر، وجمعه أجداث. (جدح) الجيم والدال والحاء أصلٌ واحدٌ، وهي خشبةٌ يُجْدح بها الدَّواء([20])، [لها] ثلاثة أعيار([21]). والمجدوحُ: شيءٌ كان يُشْرَب في الجاهلية، يُعْمَد إلى الناقة فتفْصَد ويُؤخَذُ دمُها في الإناء، ويشرب ذلك في الجَدْب. والمِجْدَح والمُجْدَح: نجم، وهي ثلاثةٌ كأنها أثافيّ. والقياس واحدٌ. قال: * إذا خَفَق المجْدَحُ([22]) * والمِجْدح: مِيسَمٌ من مواسم الإبل([23]) على هذه الصورة، يقال أجْدَحْت البَعير إذا وسمتَه بالمجْدَح. --------------------- ([1]) في اللسان: "وفي حديث الزبير حين اختصم هو والأنصاري إلى النبي صلى الله عليه وسلم في سيول شراج الحرة: "اسقي أرضك حتى يبلغ الماء الجدر". ([2]) هم من بني زهران بن الأزد بن الغوث. انظر الاشتقاق 301، 317 والمعارف 48. ([3]) البيت لمعبد بن سعنة، كما في اللسان (فهج، جدر) وروايته فيهما وفي المجمل: "جيدرية" نسبة إلى "جدر" على غير قياس، أو أن اسم البلد جيدر، فنسب إليها على القياس، وصواب صدره: "ألا يا اصبحاني"؛ لأن قبله: ألا يا أصبحاني قبل لوم العواذل *** وقبل وداع من زنيبة عاجل ([4]) في الأصل: "قد تستحقون"، صواب إنشاده من المجمل. ([5]) ديوان رؤبة 104، وقبله: * كأنها حقباء بلقاء الزلق * ([6]) في الأصل:" يتاله جلده"، والوجه ما أثبت. ([7]) البيت لأبي حنبل الطائي، كما في اللسان (جدع). وسيأتي في مادة (جزأ). ([8]) لأوس بن حجر في ديوانه 13 واللسان (جدع). وانظر الحيوان (4: 25) حيث أورد قصة للبيت. وقبله: ليبكك الشرب والمدامة والفتـ *** يان طرا وطامع طمعا ([9]) لربيعة بن مقروم الضبي، كما في اللسان (جدع): وصدره: * وقد أصل الخليل وإن نآني * ([10]) ديوان ذي الرمة 16 وجمهرة أشعار العرب 181. ([11]) الرجز في اللسان (13: 41، 109). والآلة: الحالة. ([12]) للأعشى في ديوانه 108 واللسان (جدل). ([13]) للمخبل السعدي، كما في اللسان (جدل) وأمالي ثعلب 551. وصدره: * وسارت إلى يبرين خمساً فأصبحت * ([14]) صدره كما في جمهرة أشعار العرب 173: * شم الحوارك جنحاً أعضادها * ([15]) في الأصل: "الجدلة". ([16]) البيت لمالك بن العجلان. كما في اللسان (جدا). ([17]) يقال جدية، كظبية وغنية. ([18]) وكذا في المجمل، والرواية المشهورة: "جدب لنا عمر السمر بعد عتمة". ([19]) ديوان ذي الرمة 43 واللسان (جدب). ([20]) في الأصل: "الدو"، صوابه من المجمل. ([21]) أعيار، أي هنات ناتئة كأعيار السهام. وفي اللسان: "ثلاثة شعب" وفي المجمل: "ثلاثة جوانب". ([22]) جزء من بيت لدرهم بن زيد الأنصاري، كما في اللسان (جدع، طعن). وهو بتمامه: وأطعن بالقوم شطر الملو *** ك حتى إذا خفق المجدح وطعن: ذهب ومضى. قال ابن بري: "ورواه القالي: وأظعن بالظاء المعجمة". ([23]) المواسم: جمع ميسم على الأصل، وإن شئت قلت "مياسم" على اللفظ.

ـ

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٦٣
- قال تعالى: ﴿يوم يخرجون من الأجداث سراعا﴾ [المعارج/43]، جمع الجدث، يقال: جدث وجدف (انظر: المجمل 1/179)، وفي سورة يس: ﴿فإذا هم من الأجداث إلى ربهم ينسلون﴾ [يس/51].
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٧٥
ج د ث غيّبوه في الجدث أي في القبر‏.‏ وتقول‏:‏ شرد الأحداث نزول الأجداث‏.‏
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٧٠٩
الجَدَثُ: القَبْر. وفي حديث علي، كرّم الله وجهه: في جَدَثٍ يَنْقَطِعُ في ظُلْمته آثارُها أَي في قبر، والجمع أَجْداثٌ. وفي الحديث: نُبَوِّئهم أَجْداثَهم أَي نُنْزِلُهم قبورَهم؛ وقد قالوا: جَدَفٌ، فالفاء بدل من الثاء، لأَنهم قد أَجمعوا في الجمع على أَجْداثٍ، ولم يقولوا أَجْداف. وأَجْدُثٌ: موضِع؛ قال المُتَنَخِّلُ الهذَليُّ: عَرَفْتُ بأَجْدُثٍ، فِنعافِ عِرْقٍ، علاماتٍ، كتَحْبير النِّماطِ ابن سيده:
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٦٦
* ج د ث * * الجَدَثُ * بفتحتين القبر وجمعه * أجْدُثٌ * و * أجْداثٌ
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٬٠٠٣
الجدث محركة: القبر قال شيخنا: وجمع كثيرا من أسمائه بعض اللغويين، فقال: للقبر أسماء: الجدث، والجدف، والرمس، والبيت، والضريح، والريم، والرجم، والبلد، ذكرها ابن سيده في المخصص، والجنن، والدمس بالدال، والمنهال. ذكرهن ابن السكيت، والعسكري، والجاموص، ذكره صاحب المنتخب، كذا في غاية الإحكام للقلقشندي. ج أجدث ، بضم الدال، حكاه الجوهري وأنشد بيت المتنخل- الآتي ذكره- شاهدا عليه، وهو جمع قلة وأجداث ،
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٦٠٥
اجتدث 8 اجتدث اجتدث He made, or prepared, a جَدَث, i. e., a grave, or sepulchre; or did so for himself. (S, K, TA.) جَدَثٌ جَدَثٌ جدث A grave; a sepulchre; pl. أَجْدَاثٌ (S, Msb, K) and أَجْدُثٌ; (S, K;) of which latter, J cites an ex., but in this instance it is the proper name of a place. (TA.) It is of the dial. of Tihلmeh: the people of Nejd say جَدَفٌ: (Msb:) or [as some say] the ف in the
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١١٦
جَدَثَ جَدَثَ a. Prepared a grave. جَدَث جَدَث 4 , ( pl. أَجْدُث 16 , أَجْدَاْث 38 ), a. Grave, tomb, sepulchre.
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٣٬٤٣٧
جدث جَدَثَ - يَجْدِثُ - جَدَث - أَجْداث جَدَثَ - يَجْدِثُ + كائن + كائناً: يدفن رفات وبقايا الكائن في حفرة أو ما شابه جَدَث: على وزن "فـَعـَل" اسم فعل بمعنى مفعول من " جَدَثَ - يَجْدِثُ " اسم مكان وآلة منه: القبر القديم الذي دفن فيه ميت ومضى على دفنه فيه دهر طويل وفني فيه أَجْداث: جمع " جَدَث" واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التغطية
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(١)

الجذور المجاورةالمجاورة: ١٣ (الإجمالي: ١٩)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. وفض

    الآيات المشتركة: ١ · Hızlanırlar

  2. جرد

    الآيات المشتركة: ١ · Çekirge demektir

  3. نسل

    الآيات المشتركة: ١ · Uçarak varma anlamında tüy, kanar demektir

  4. خرج

    الآيات المشتركة: ٢ · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır

  5. خشع

    الآيات المشتركة: ١ · Huşu : « Haşia », toprak üzerinde olgunlaşmış sonbahardaki…

  6. صور

    الآيات المشتركة: ١ · Sûr

  7. نفخ

    الآيات المشتركة: ١ · Körük demektir

  8. نشر

    الآيات المشتركة: ١ · “Neşer” dalları yaygın yeşillenmiş ağaç demektir

  9. سرع

    الآيات المشتركة: ١ · Çabuk

  10. نصب

    الآيات المشتركة: ١ · Dikili taş demektir

  11. بصر

    الآيات المشتركة: ١ · Basar çevresiyle birlikte göz, ayn ise gözbebeği…

  12. يوم

    الآيات المشتركة: ١ · “Yemm” durgun akan su demektir

الآيات التي ورد فيها(٣)

  1. وَنُفِخَ فِي الصُّورِ فَإِذَا هُمْ مِنَ الْأَجْدَاثِ إِلَى رَبِّهِمْ يَنْسِلُونَ

    Belirtisiz mezarlar

  2. خُشَّعًا أَبْصَارُهُمْ يَخْرُجُونَ مِنَ الْأَجْدَاثِ كَأَنَّهُمْ جَرَادٌ مُنْتَشِرٌ

    Belirtisiz mezarlar

  3. يَوْمَ يَخْرُجُونَ مِنَ الْأَجْدَاثِ سِرَاعًا كَأَنَّهُمْ إِلَى نُصُبٍ يُوفِضُونَ

    Belirtisiz mezarlar

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökجدث
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerقبر, رمس, ضرح
Zıt Kökنشر
Çekirdek Özet 1Toprak altında örtülerek izi silinmiş veya zeminle birleşmiş çukur ve mezar
Çekirdek Özet 2Mahşer günü ölüm uykusundan ve yer altındaki gizlilikten hızla fırlayıp çıkılan yer
Çekirdek Özet 3Bireysel ve fiziksel defin mekanından (kabir), evrensel diriliş çıkış noktasına (cedes) geçiş
Kritik Hata RiskiKelimeyi sadece sıradan bir mezar çukuru sayıp Kur'an'ın bu lafzı yalnızca diriliş ve fırlayış anında kullanmasındaki mahşer hareketliliğini gözden kaçırmak

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
جدKesmek, ayırmak, sertleşmek, yenilenmek veya sınır koymak; nitekim جدد yol açmak veya bir şeyi kesip yenilemek, جدر duvar ve engel örmek, جدل ise sağlam büküp sertleştirmektirثÇekirdeğin taşıdığı kesme ve sınırlama fiiline yayılma, aşınma ve ufalanarak toprağa karışma etkisi eklenmiş; böylece belirginliği silinmiş, üzeri düzlenip zeminle birleşmiş çukur ve gömü yeri anlamı oluşmuştur.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
جDeğnek, deve; taşıma, yol alma, toplamaBedeni taşıyıp bir yere nakletme ve bir alanda toplama hareketi
دKapı; giriş, geçiş, hareketBir boyuttan diğerine geçiş, yerin altına açılan eşik ve kapalı bölme
ثİşaret, çarpı; im, sınır, son (ت harfinin peltek ikizi olarak türetme, yayılma ve saçılma vurgusuyla)Sınırın belirsizleşmesi, toprağın üzerine serpilip ufalanması ve fiziksel izin kaybolması
جدثTaşınan varlığın yer altı kapısından geçirilerek sınırlarının ve izinin örtülüp belirsizleştirildiği son durakBedenin toprağa bırakılıp dünyevi irtibatının kesildiği, üstü örtülerek yeryüzü düzlemiyle eşitlendiği ve yeniden çıkış emrini beklediği menfez

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamYerle bir olmuş, tümsekliği kaybolup toprağa karışmış, belirgin taş veya yükseltisi kalmamış eski mezar çukuru
Cahiliye şiiri kullanımıEbu Züeyb el-Hüzelî veya el-Mütenahhıl el-Hüzelî gibi erken şairlerin şiirlerinde mekan ve izlerin silinmiş kabir kalıntılarına benzetilmesi bağlamında çoğulu olan أجدث biçiminde zikredilir. Şair el-Mütenahhıl el-Hüzelî beytinde yer isimlerini anarken izlerin silinmesini şu ibareyle tasvir eder: عَرَفْتُ بأَجْدُثٍ، فِنعافِ عِرْقٍ، / علاماتٍ، كتَحْبير النِّماطِ
Erken Arapça kullanımHz. Ali'nin hutbelerinde ve erken dönem rivayetlerinde kabrin karanlığı ve izlerin kaybolması bağlamında geçer; ayrıca Arap lehçelerinde جدف kelimesinin جدث yerine kullanıldığı ve ث harfinin ف harfine dönüştüğü kaydedilir.

المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, el-Müfredât, Kitābü'l-ʿAyn.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça جدث kökü, Sami dillerinin Güney kolunda belirginleşen ve özellikle çöl ortamında ölünün gömüldüğü yerin rüzgâr ve kumla düzlenmesi olgusuna dayanan bir kelimedir. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Fenikece) mezar ve defin için daha çok قبر kökünün soydaşları (İbranice qeḇer) kullanılırken, جدث biçimi Arap sahasında kabir lafzının özel bir durumunu, yani yükseltisi kalmamış veya toplu halde yer altında bulunan mezarları ifade etmek üzere özelleşmiştir. Erken dönem Arap fonetiğinde ث/ف dönüşümüyle جدف şeklinde de kaydedilmiş, ancak çoğul formda ortak Sami fonetik eğilimlerine uygun olarak أجداث yapısı sabit kalmıştır. Kökün Afro-Asyatik katmandaki izleri zayıf olup, doğrudan doğruya Arap yarımadasındaki gömü ve arazi morfolojisiyle ilişkili bir semantik daralmayı temsil eder.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönجدث / جدف varyantıKesip ayırma çekirdeğinden türeyerek, üstü toprakla düzlenmiş ve izi silinmiş çukur mezar manasına intikal etmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney Sami leksikal alanıGenel Sami kökü olan q-b-r karşısında ikincil ve durumsal bir mezar tasviri olarak Arapçada gelişmiştir.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik veya diğer dil ailelerinde doğrudan doğrulanabilir bir kökteş tespit edilememiştir.Veri bulunamadı

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
جدثAnlamlıMezar, kabirÜstü düzlenmiş, örtülü mezar çukuruHedef kök; Kur'an'da 3 kez geçer
جثدAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu dizilim mühmel kabul edilmiştirKur'an'da geçmez
دجثAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu dizilim mühmel kabul edilmiştirKur'an'da geçmez
دثجAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu dizilim mühmel kabul edilmiştirKur'an'da geçmez
ثجدAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu dizilim mühmel kabul edilmiştirKur'an'da geçmez
ثدجAnlamlıAkıtmak, hızlıca dökmekSuyun veya kanın boşanması, seyelanKur'an'da geçmez; fonetik olarak akış bildirir

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
جدثMerkezMezar, yer altı çıkış noktasıİzi belirsizleşmiş, zeminle birleşmiş ve diriliş günü içindekilerin hızla fırlayacağı yerKur'an'da sadece çoğul ve fırlayıp çıkış eylemiyle kullanılır
قبرKomşuDefin yeri, kabirBireysel gömülme ameliyesini ve defin işlemini öne çıkaran genel mezarKur'an'da hem tekil hem çoğul olarak insanın gömülmesi ameliyesiyle anılır
رمسKomşuToprak örtüsü, gizli mezarÜzerine toprak saçarak izini tamamen yok etmek, gizlemekDefin mekanından ziyade üzerini örtüp görünmez kılma fiilidir
ضرحKomşuLahit, yarık mezarYerin kenarına doğru kazılan özel mezar oyuğuYapısal kazı biçimini ve yarığı ifade eder
نشرZıtYayılma, dirilme, dağılmaÖrtülü ve gömülü halden çıkıp yeryüzüne serbestçe dağılmaÖlümün gizleyiciliğine karşılık hayatın ortaya serilişidir

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaجدثÜstü düzlenmiş mezarToprağa karışmış, zeminle birleşmiş defin mahalli ve diriliş eşiğiKesin
LatinceSepulcrum, tumulusMezar, tümsekSepulcrum defin mekanını, tumulus toprak yığıntısını karşılar; ancak fırlayıp çıkış dinamiğini taşımazGüçlü
İngilizceGrave, tomb, sepulchreMezar, kabirGrave çukuru, tomb anıtsal mezarı anlatır; Kur'an'daki diriliş menfezi nüansı dışarıda kalırGüçlü
AlmancaGrab, GrabstätteMezar, gömütÇukur kazma ve gömme kökünden gelir; belirsizleşme veya diriliş hareketini tam kapsamazGüçlü
FransızcaSépulcre, tombeKabir, mezarFiziksel gömü yerini verir; kökün taşıdığı ani çıkış ve akın etme zeminini yansıtmazGüçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Kluge Etymologisches Wörterbuch, Lane's Lexicon.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الأجداثSûr üflendiğinde Rabbe doğru hızla akın edilen çıkış mahalliSûr'un ikinci kez üflenmesiyle insanların mezarlarından koşarak çıkmaları bağlamı (Yâsîn 36:51)
الأجداثKorku ve dehşet içinde çekirgeler gibi yayılarak çıkılan yerKıyamet günü inkarcıların gözleri dehşetle düşük halde mezarlarından fırlayışı (Kamer 54:7)
الأجداثDikili putlara veya hedefe koşar gibi süratle terkedilen kabirlerAzap gününde insanların çağrıcıya doğru yarış edercesine mezarlarından çıkışı (Meâric 70:43)

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamBa's ve Haşr bahisleriİnsan bedeninin toprakla bütünleştikten sonra aynı zerrelerden mi yoksa yeni bir yaratılışla mı fırlayıp çıkacağı meselesiMezarın pasif bir bekleme yeri değil, kozmik diriliş emriyle yarılan bir çıkış kapısı olması
FıkıhDefin ahkâmı ve mezar şekliMezarın yerden ne kadar yükseltileceği (tesviyetü'l-kubûr) ve üzerine bina yapılıp yapılamayacağı tartışmasıMezarın tümsek yapılmayıp yerle bir edilmesi sünnetinde cedes haline getirme hassasiyeti
TefsirKıyamet sahnelerinin tasviriNeden قبور yerine أجداث lafzının seçildiği ve bunun fırlayış süratini nasıl yansıttığıÜzeri silinmiş, belirsiz yerlerden aniden canlanıp çıkmanın hayret ve sürat vurgusu
HadisKabir azabı ve haşr rivayetleriİnsanların yalınayak, çıplak ve sünnetsiz olarak cedeslerinden fırlayacağı anın tasviriKabirlerin içindekileri dışarı fırlatması ve ilk hareket noktası olması

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniEskatoloji ve ölüm ötesiDiriliş kapısıBedenin emaneten tutulduğu yerden serbest bırakılmasıBireyin dünya hayatındaki statüsünün sıfırlandığı ve yalın bir varlık olarak mahşere çıktığı eşitlenme noktasıdır.Kesin
İlmiJeoloji ve biyolojik çözünmeToprak altı çürüme ve fosilleşme ortamıMaddenin dönüşümü ve korunumuBiyolojik kalıntıların toprakla birleşip görünmez hale gelmesi ve kimyasal bileşenlerine ayrılması matrisidir.Muhtemel
SiyasiHukuki statü ve dünyevi güçDünyevi iktidarların ve sınıfların sıfırlanmasıMutlak eşitlik alanıZengin, fakir, yöneten ve yönetilen ayrımının ortadan kalktığı, tüm izlerin zeminle eşitlendiği tarafsız bölgedir.Güçlü
İktisadiMülkiyetin tasfiyesiMülkiyetin son bulduğu depoEkonomik hakların terkiBireyin hiçbir dünyevi birikim veya servet emaresi taşımaksızın içinden yalın çıktığı rezerv alanıdır.Güçlü

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerPotansiyel kuyu / Dirac delta uyarımıSıfır enerji seviyesinde hapsolmuş bir parçacığın dış bir rezonans dalgasıyla (sûr üflemesi) ani ve eşzamanlı olarak kinetik serbestliğe geçmesiMuhtemel
Beşeri bilimlerAnonimleşme ve kolektif intibahBireysel kimlik ve ayrıcalıkların silindiği bir baskı/kuluçka evresinden sonra kitlelerin ani bir saikle kolektif harekete geçmesiGüçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi sadece sıradan bir kabir çukuru veya mezarlık olarak tercüme edip, Kur'an'ın bu kelimeyi kullandığı yerlerdeki özel hareket dinamiğini sıradanlaştırmak
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da mezar için kullanılan قبر ferdi defin ameliyesini ve yerini anlatırken, جدث daima çoğul (الأجداث) olarak ve istisnasız süratle fırlayıp çıkma fiilleriyle (ينسلون, يخرجون, سراعا) birlikte kullanılmıştır; dolayısıyla pasif bir mekan değil, kozmik uyanış menfezidir
Yanlış anlamanın doğuracağı hataMezar kavramını sadece geçmişe ait bir hüzün ve defin nesnesi olarak görmek; Kur'an'ın inşa ettiği dinamik eskatolojik fırlayış, eşitlenme ve hesap zeminini idrak edememek

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın eşanlamlı gibi görünen kelimeler arasındaki muazzam üslup ve bağlam farkını gösterir; mezar için kabir kelimesi varken kıyamet sahnelerinde özellikle ecdâs lafzının seçilmesi, kelimenin taşıdığı düzlenmişlik, belirsizlik ve oradan fışkırırcasına çıkış nüansını kavramayı sağlar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Sûr'a üflenme anını, kıyametteki haşr ve neşr sahnelerini tasvir eden Yâsîn, Kamer ve Meâric surelerindeki diriliş ayetlerinde anlamı doğrudan belirler.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Kabirlerin ebedi bir istirahatgâh veya sadece taş ve mermerden ibaret bir anıt olduğu algısını kırar; yerin üzerindeki tüm yapay işaretler silinse bile ilahi çağrının o belirsiz noktalardan insanları çekirgeler gibi fışkırtacağı hakikatini ortaya koyar.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamÜzeri düzlenmiş, taşı ve yükseltisi kalmayarak toprakla birleşmiş, izi kaybolmuş mezar çukuru.
  • Soyut anlamVarlığın tüm dünyevi ayrıcalık, şekil ve nişanelerinden soyunarak mutlak bir eşitlik ve gizlilik içinde emaneten tutulması ve ardından gelen ani bir itkiyle serbest kalması.
  • Sistematik karşılıkEskatolojik dönüşümün potansiyel depolanma fazından kinetik akış fazına geçtiği eşik menfezi.
  • LaTeX modeliS0→δ(t)∇Φ⋅v⃗
  • LaTeX açıklaması

Modelde S0 sembolü mezarda izi silinmiş, potansiyel enerjisi sıfırlanmış durağan varlık durumunu temsil eder. δ(t) ifadesi sûr üflemesini simgeleyen anlık Dirac delta dürtüsünü ve ilahi çağrıyı gösterir. ∇Φ diriliş alanının potansiyel gradyanını, v⃗ ise mezarlardan fırlayan kitlelerin Rabbe doğru yönelmiş hız ve akış vektörünü ifade eder. Model, durağan ve belirsiz bir durumdan dışsal bir etkiyle ani ve yönlü bir akışa geçiş hareketini sembolize eder.

النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ج