حاش

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ح-ا-شالصيغ: ١ · الجذور المجاورة: ٢٩ · الآيات: ٢ · السور: ١؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».قولمكربشرحاشحَاشَحصحصسكنوكأكرمرودعتدقطعيدي

الجذرالصيغ ١الآيات ٢السور ١المجاورة ٢٩

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

حاش

ح - ا - ش

جذر
  • الورود: ٢
  • الآيات: ٢
  • الصيغ: ١
  • المعاجم: ٥

معناه في القرآن: İstisna edilir

تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: حشو/ي · حشى · حشي

ملاحظاتي

المعاجم(٥)

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٧٬٨١٥
باب الحاء والشين حشا ، شحا ، حاش ، شاح ، وشح ، وحش . أشح . حشا : قال الليث الحشو : ما حشَوْتَ بِه فِراشاً أو غيرَ ذلك . والحَشِيَّةُ الفِراش المحشُوُّ . وتقول احتشيتُ بمعنى امْتلأْتُ . وتقول انْحشَى صوتٌ في صوتٍ وانحشى حَرْفٌ في حَرْفٍ . قال : والاحْتِشَاء احتشاءُ الرجلِ ذي الإبْرِدِة والمستحاضةُ تحْتَشِي بالكُرْسُف . قال النبي ( صلى الله عليه وسلم ) لامرأةٍ : ( احْتَشِي كُرْسُفاً ) ، وهو القطن
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٥٬٨٩٧
المدخل: حشو/ي(باب الحاء والشين وما يثلثهما) (حشف) الحاء والشين والفاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على رَخَاوة وضعف وخلوقة. فأوّل ذلك الحَشَف، وهو أردأ التَّمر. ويقولون في أمثالهم: "أَحَشَفاً وسُوءَ كِيلَة"، للرَّجُل يجمع أمرين ردِيَّين. قال امرؤ القيس: كأنَّ قلوبَ الطيرِ رَطباً ويابساً *** لدى وَكرها العُنَّابُ والحَشَفُ البالي([1]) وإنما ذكر قلوبَها لأنها أطيبُ ما في الطير، وهي تأتي فراخها بها. ويقال حَشِفَ([2])
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٧٬٢٤٢
المدخل: حشي: ( ى ( *!الحَشَى : ما دُونَ الحِجابِ ممَّا في البَطْنِ ) كلّه ( من كَبِدٍ وطِحالٍ وكَرِشٍ وما تَبِعَهُ ) *!حَشىً كُلُّه . ( أَو ما بينَ ضِلَعِ الخَلْف التي في آخرِ الجنْبِ إلى الوَرِكِ ؛ أَو ظاهِرُ البَطْنِ . ( و ) قيلَ : الحَشَى ( الحِضْنُ ) ، كذا في النُّسخِ والصَّوابُ والخَصْرُ ، أَي هو الخَصْرُ ، ومنه قَوْلُهم : هو لَطِيفُ الحَشَى إذا كانَ أَهْيَف ضامِرَ الخَصْرِ ؛ وقالَ الشاعِرُ يَصِفُ
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٢٬٢٢٠
المدخل: حشىحَشِىَ 1 حَشِىَ ذ , [aor. يَحْشَى,] inf. n. حَشًى, He (a man walking quickly, and one speaking with sharpness, or hastiness, of temper, TA) breathed short, or unintermittedly; panted for breath; or was out of breath. (S, K, TA.) -A2- See also 3. حشّى 2 حشّى ذ , (TA,) inf. n. تَحْشِيَةٌ, (KL, TA,) He made a حَاشِيَة to a garment, or piece of cloth. (KL.) ― -b2- And [hence,] (assumed tropical:)
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٧٧٩
المدخل: حشيحَشِيَ حَشِيَ A ( n. ac. حَشىً [ 4 ] ), a. Panted, breathed short; was asthmatical. حَشَّيَ حَشَّيَ II , a. Trimmed, hemmed, put a border to. b. Annotated, glossed ( book ). حَاْشَيَ حَاْشَيَ III a. [ acc. & Min ], Excepted. تَحَشَّيَ تَحَشَّيَ V , a. see III . b. see VI . تَحَاْشَيَ تَحَاْشَيَ VI a. [ Min or 'An ], Avoided, shunned, recoiled from. حَشًى حَشًى [ 4 ], a. Shortness
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(١)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٢٩ (الإجمالي: ٤٢)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. حصحص

    الآيات المشتركة: ١ · Netleşti

  2. وكأ

    الآيات المشتركة: ١ · “Vika” arkalık, sırtın yaslandığı şeydir

  3. خطب

    الآيات المشتركة: ١ · Hitbe: “Hetba” kına yakılmış el demektir

  4. عتد

    الآيات المشتركة: ١ · Hazırladık

  5. مكر

    الآيات المشتركة: ١ · Sinek kapan bitki demektir

  6. يوسف

    الآيات المشتركة: ١ · Çorak yer anlamına gelen “esef”ten türemiştir

  7. قطع

    الآيات المشتركة: ١ · Kesinlikle keseceğim

  8. مرأ

    الآيات المشتركة: ١ · Mer’, “merve”den dönüşmüştür

  9. كرم

    الآيات المشتركة: ١ · Üzüm salkımıdır

  10. سكن

    الآيات المشتركة: ١ · “Sikkin” bıçak demektir

  11. قول

    الآيات المشتركة: ٢ · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

  12. يدي

    الآيات المشتركة: ١ · El ve kol demektir

الآيات التي ورد فيها(٢)

  1. … اخْرُجْ عَلَيْهِنَّ فَلَمَّا رَأَيْنَهُ أَكْبَرْنَهُ وَقَطَّعْنَ أَيْدِيَهُنَّ وَقُلْنَ حَاشَ لِلَّهِ مَا هَذَا بَشَرًا إِنْ هَذَا إِلَّا مَلَكٌ …

    İstisna edilir

  2. … مَا خَطْبُكُنَّ إِذْ رَاوَدْتُنَّ يُوسُفَ عَنْ نَفْسِهِ قُلْنَ حَاشَ لِلَّهِ مَا عَلِمْنَا عَلَيْهِ مِنْ سُوءٍ قَالَتِ امْرَأَةُ …

    İstisna edilir

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökحاش
YapıÜçlü (ecvef)
Özel Durumİlletli (orta harfi vâv/yâ dönüşümlü elif)
Bağlamsal Yakın Köklerسبح, نزه, برى, عزل
Zıt Kökشرك
Çekirdek Özet 1Bir şeyi kenara koyma, sınırın dışına çekme ve ortaklıktan ayırarak hariç tutma
Çekirdek Özet 2İlahi zata ve elçilik onuruna noksanlık veya kusur isnat edilmesini kökten reddederek tenzih etme
Çekirdek Özet 3Bir varlığı isnat edilen eksiklik dairesinin tamamen dışında bırakan mutlak istisna ve arındırma ilkesi
Kritik Hata Riskiİfadenin yalnızca edebi bir hayret nidası sayılarak tevhidi ve ahlaki tenzih bağlamından koparılması

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
حشBir şeyi sınırlandırma, kenara çekme, içine alma veya ayrı tutma. Nitekim حشا (iç boşluk, kenara ayrılan organ), حشش (kuruyup toplanan ot) ve حوش (etrafı çevrilip kenara alınan alan) köklerinde de alanı belirleyip dışarıda bırakma veya içte toplama mantığı esastır.شOrta harfteki uzama ve hareketin ش harfiyle tamamlanması, sınır çekme ve dışlama eylemini zihinsel ve sözlü bir uzaklaştırmaya, mutlak bir istisna ve tenzih beyanına dönüştürmüştür.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
حçit, duvar; çevirme, koruma, ayırmaNesnenin veya anlamın etrafına sınır çekerek onu çevreleyen alandan ayırma ve korumaya alma hareketini temsil eder.
اöküz başı; güç, öncülük, başlangıçÇitin veya sınırın yönünü kesin bir güç ve mutlak bir duruşla yukarıya ve öteye doğru uzatma hareketidir.
شdiş; ısırma, parçalama, keskinlikAyrışmayı kesinleştiren, sınırın ötesinde kalan unsuru net bir hatla koparıp dışarıda bırakan keskin ayrımı ifade eder.
حاشçit, koruma, uzanım ve keskin ayrılma bütünlüğüHedeflenen varlığı kusur, leke ve isnat çemberinin dışına çıkarıp etrafına aşılmaz bir tenzih duvarı çekerek mutlak biçimde arındırma hareketi.

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir şeyin sınırını, kenarını belirleyip onu ana gövdeden ayırmak; avı veya sürüyü bir tarafa doğru sürerek belirli bir hatta toplamak veya dışarıda bırakmak.
Cahiliye şiiri kullanımıCahiliye devrinde kök, istisna ve tenzih lafzı olarak bir şahsı kınamadan, noksanlıktan veya kötülükten ayrı tutmak üzere kullanılmıştır. Nâbiğa ez-Zübyânî divanında bir övgü bağlamında muhatabını her türlü ayıptan beri kılarken bu kökten türeyen istisna ifadesini zikretmiştir.
Erken Arapça kullanımKlasik dilde حاشا veya حاش terkibi, özellikle Yüce Allah’a izafe edildiğinde O’nu her türlü acziyet ve noksanlıktan tenzih etmek; insanlara izafe edildiğinde ise onları töhmet ve ayıptan uzak tutmak üzere bir istisna ve tebrie sözü olarak yerleşmiştir.

المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Dīvānü’n-Nâbiġa.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Batı Sami dillerinde ve genel Sami morfolojisinde kök, kenar, sınır ve dışlama anlam alanıyla bağlantılı bir ikili çekirdek zeminine dayanır. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarında doğrudan aynı lafzi kalıpta bir tenzih edatı gelişmemiş olmakla birlikte, bir şeyi sınırlama, kenara koyma veya koruma altına alma işlevini gören köklerle semantik yakınlık mevcuttur. Arapçada kök, bir nesnenin sınırını veya kenarını ifade eden fiziksel zeminden hızla soyutlanarak edebi ve teolojik bir istisna, tenzih ve tebrie aracına dönüşmüştür. Fonetik olarak boğaz harfi ile dişsi sürtüşmeli harfin birleşimi, telaffuz anında kesin bir duruş ve dışlama vurgusu üretir.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen ve Lisān al-ʿArab.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönحاش, حوش, حشا kök ailesiFiziksel olarak bir şeyin kenarı, dışı veya içi arasındaki ayrım çizgisinden hareketle sözlü istisna ve tenzihe geçiş yapılmıştır.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiKenar, sınır ve ayırma çekirdeğiİkili çekirdek düzeyinde çevreleme ve ayırma mantığı ortak Sami zeminle uyumludur; ancak istisna edatı olarak gelişimi Arapçaya özgüdür.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik ailenin diğer kollarında bu edatsal yapıya dair doğrudan doğrulanmış veri tespit edilmemiştir.Veri bulunamadı

المصدر Maqāyīs al-Lugha ve ilgili Sami karşılaştırmalı etimoloji kayıtları.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
حاشAnlamlıHariç tutmak, tenzih etmekBir varlığı isnat edilen kusurdan kesin olarak kenara ayırmakHedef köktür
حشاAnlamlıİçini doldurmak, iç organBir şeyin içini doldurmak veya gövdenin iç kısmını teşkil etmekTers yönde içe alma hareketidir; Kur'an'da geçmez
احشKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bağımsız üçlü kök olarak mühmeldir
اشحKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bağımsız üçlü kök olarak mühmeldir
شحاAnlamlıAğzı açmak, ayırmakAğzı veya yarığı genişçe açmakAralama ve açıklık oluşturma nüansı taşır; Kur'an'da geçmez
شاحAnlamlıGayret etmek, sakınmakBir işe ciddiyetle sarılmak veya bir şeyden çekinip sakınmakDikkat ve ayrışma nüansı içerir; Kur'an'da geçmez

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
حاشMerkezTenzih, hariç tutmaBir varlığı isnat edilen kusurun sınırları dışına tamamen çekerek beraatini ilan etmeHem edat hem fiil kökü olarak mutlak dışlama ve arındırmayı ifade eder
سبحKomşuTenzih, arındırmaKusurdan uzaklaştırma hareketini akış, devamlılık ve yüceltme ekseninde yapmaVarlığı noksanlıktan hızla yüzdürüp uzaklaştırma yönü baskındır
نزهKomşuTenzih, uzak durmaÇirkinlik ve kötülükten mekânsal ve ahlaki olarak mesafeli durmaPislikten ve çamurdan temiz bir alana çıkma nüansıdır
برىKomşuBeraat, ilişiği kesmeBir bağdan, borçtan veya töhmetten tamamen soyutlanıp serbest kalmaÖnceden var sayılan bir bağın kesilip atılmasını hedefler
عزلKomşuAyırma, kenara koymaBir şeyi diğer şeylerin arasından alıp bir kenara tek başına bırakmaTenzih ve kutsallık amacı taşımayan nötr bir ayrıştırma hareketidir
شركZıtOrtak kılma, katmaBir varlığı başka bir varlığın hükmüne, niteliğine veya kusuruna ortak etmeSınırları kaldırıp kusuru veya vasfı başkasına da isnat etme hareketidir

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaحاشHariç tutma, tenzihKusur ve noksanlıktan büsbütün beri kılma ve istisna etmeKesin
LatinceExcipere, deponereHariç tutmak, kenara koymakHukuki ve mantıksal hariç tutmayı karşılar; ilahi tenzih tonunu tek başına veremezGüçlü
İngilizceGod forbid, far be it, exceptAsla öyle değil, tenzih ederim, hariçHem hayret ve tebrie nidasını hem de kenara ayırma işlevini taşırGüçlü
AlmancaGott bewahre, fern sei esAllah korusun, uzak olsunTöhmetten sakınma ve uzak tutma anlamını karşılarGüçlü
FransızcaÀ Dieu ne plaise, loin de làAllah korusun, bundan uzaktırKusuru reddetme nidası olarak iş görür; kökün biçimsel istisna yönünü eksik bırakırGüçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch ve Lane's Lexicon.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
İstisna ve tenzih lafzı (حاشَ لِلَّهِ)İlahî kudret ve adaleti tenzih, peygamberi her türlü ahlaki kusurdan tebrie etmeKadınların Hz. Yûsuf’un olağanüstü iffet ve güzelliği karşısında hayretle onu beşeri zaaftan tenzih etmeleri bağlamı (Yûsuf 12:31).
İtiraf ve mutlak tebrie (حاشَ لِلَّهِ)Töhmetin asılsız olduğunu, suç isnat edilen kişinin tertemiz olduğunu ikrar etmeHükümdarın huzurunda kadınların ve vezirin eşinin Hz. Yûsuf’ta hiçbir kötülük görmediklerini kesin dille açıklamaları bağlamı (Yûsuf 12:51).

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamTenzih ve ismet inancıAllah’a noksan sıfatların isnat edilemeyeceği ve peygamberlerin fuhuştan ve hıyanetten masum olduğu ilkesiİlahî zata ve nebevi ahlaka kusur bulaşmasını mutlak olarak imkânsız gören tenzih kavramı.
FıkıhKazf ve beraat diliİffete iftira atanların sözlerinin reddedilmesi ve itham altındaki kişinin suçsuzluğunun tesciliBir kimseyi töhmetten ve cezadan kesin bir dille hariç tutma ve aklama işlevi.
TefsirNahiv ve mana ilişkisiİfadenin fiil mi yoksa tenzih bildiren bir isim/edat mı olduğu ve lâm harfinin tenzih edilen varlığa delaletiHayret ile hakikati birbirinden ayıran, şahitliğe dayalı bir beraat tescili.
HadisDua ve tenzih kalıplarıMüminin şüpheli ve çirkin durumlardan Allah’a sığınırken kullandığı tebrie ifadeleriÇirkinliği işitince veya anınca onu derhal ilahi rızadan ve kendi nefsinden uzaklaştırma refleksi.

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve takdisMutlak tenzihKusuru ilahi alandan bütünüyle uzaklaştırmakAllah’ın her türlü eksiklikten yüce olduğunu dille ikrar etme mekanizmasıdır.Kesin
İlmiMantık ve metodolojiKesin istisna (aksiyom)Yanlış önermeyi doğrudan sistem dışına atmakİspatlanmış masumiyeti veya doğruluğu her türlü şüphenin dışında tutma kuralıdır.Güçlü
SiyasiYargı ve kamu vicdanıBeraat-i zimmetHaksız ithamları kamuoyu önünde çürütmekMasumiyet karinesinin sözlü ve aleni olarak ilanıyla yöneticinin veya bireyin itibarını koruma.Güçlü
İktisadiVeri bulunamadıVeri bulunamadıVeri bulunamadıKökün doğrudan iktisadi bir kurum veya işleme tekabül eden ıstılahı kullanımı bulunmamaktadır.Veri bulunamadı

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKüme teorisinde tümleyen ve ayrık küme işlemi (A∩B=∅)Bir elemanın veya niteliğin belirli bir hata kümesine hiçbir koşulda dahil edilemeyeceğini, kümenin tamamen dışında tanımlandığını gösteren mutlak ayrıklık bağıntısı.Güçlü
Beşeri bilimlerHukukta mutlak beraat ve masumiyet karinesiBir bireyin kendisine isnat edilen fiilin lekesinden tamamen arındırılması ve suç isnadının tüm hukuki ve ahlaki sonuçlarıyla hükümsüz kılınması süreci.Kesin

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiİfadeyi yalnızca Türkçe "hâşâ" kelimesinde olduğu gibi ağız alışkanlığıyla söylenen kuru bir şaşırma veya çekinme nidasına indirgemek.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da bu lafız yalnızca duygusal bir tepki değil; peygamberlik ismetinin, ilahi korumanın ve iftiranın çöküşünün resmen tescil edildiği ontolojik ve ahlaki bir beraat beyanıdır.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataYûsuf suresindeki diyalogların vahametini görememek; kadınların şehvet ve komplo ortamında dahi peygamberin ahlakı karşısında teslim oldukları mutlak masumiyet ikrarını sıradan bir kadın dedikodusu tepkisi derekesine düşürmek.

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kök, Kur'an kıssalarında hakkın batıla galip geldiği ve iftiranın bizzat iftiracılar tarafından çürütüldüğü anlarda ilahi adaletin ve masumiyetin tescil dili olarak belirleyici bir işleve sahiptir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Yûsuf suresinde iftira, tezgâh, ahlaki sınav ve ardından gelen yargılama ile aklanma sahnelerinin yer aldığı ayetlerde belirleyicidir (Yûsuf 12:31, 12:51).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Peygamberlerin ahlaki zaaf gösterebileceği veya töhmet altında lekelenebileceği yönündeki sığ yaklaşımları düzeltir; şahitlerin diliyle ismet sıfatını tartışmasız biçimde sabitler.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamBir nesnenin sınırını çizip onu kenara ayırmak, ana gövdeden hariç tutarak korumak.
  • Soyut anlamBir varlığı kendisine yöneltilen her türlü kusur, töhmet ve noksanlıktan mutlak bir iradeyle arındırmak, tenzih etmek.
  • Sistematik karşılıkBir öznenin, tanımlanan kötülük veya noksanlık kümesiyle hiçbir ortak kesiti bulunmadığının aleni ve kesin ilanı.
  • LaTeX modeliT(x,K)  ⟺  x∉Kveya{x}∩K=∅
  • LaTeX açıklamasıModelde x masumiyeti ve tenzihi tescil edilen özneyi, K ise isnat edilen kusur, noksanlık veya çirkinlik kümesini gösterir. T tenzih ve tebrie operatörüdür; bu operatörün işlemesi, x elemanının K kümesine hiçbir şekilde ait olmaması ve x'in tekil kümesiyle K kümesinin kesişiminin mutlak olarak boş küme (∅) teşkil etmesi şartına bağlıdır.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ح