شرك
ش - ر - ك
جذر- الورود: ١٦٨
- الآيات: ١٤٣
- الصيغ: ٦٢
- المعاجم: ١٣
Tasma kayış demektir. Ortak olmak birbirine bağlanmak manasi taşıdığı için ortaklığa şirk denmektedir. İşrak ise birini başka birine ortak saymak demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Tasma kayış demektir. Ortak olmak birbirine bağlanmak manasi taşıdığı için ortaklığa şirk denmektedir. İşrak ise birini başka birine ortak saymak demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬٨٩٠الكاف والشين والراء معهما
ك ش ر، ك ر ش، ش ك ر، ش ر ك، ر ش ك مستعملات كشر: الكَشْرُ: بدو الأسنان عند التبسم، ويقال في غير ضحك، كَشَرَ عن أسنانه إذا أبداها. قال المتلمس:
إن شر الناس من يَكْشِرُ لي حين ألقاه وإن غبت شتـم
وقال:
وإن من الإخوان إخوان كِشْرةٍ وإخوان كيف الحال والبال كله
الكِشْرة في هذا البيت خلف من المكاشرة، لأن الفِعلةَ تجيء في مصدر فاعل، تقول: هاجر هِجرةً، وعاشر عِشرةً، وإنما
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٠٦٩الشَريكُ يجمع على شُرَكاءَ وأَشْراكٍ والمرأةُ شَريكَةٌ، والنساءُ شَرائِكٌ. وشارَكتُ فلاناً: صرتُ شَريكَهُ. واشْتَرَكْنا وتَشارَكْنا في كذا. وشَرِكْتُهُ في البيع والميراثِ أَشْرَكُهُ شِرْكَةً، والاسم الشِرْكُ. قال الجعدي:
وشارَكْنا قُرَيْشاً في تُقاهـاوفي أَحْسابِها شِرْكَ العِنانِ
والجمع أَشْراكٌ. قال لبيد:
تطيرُ عَدائِدُ الأَشْراكِ شَفْعاًووِتْراً والزَعامَةُ لِلْغُـلامِ
قال الأصمعي:
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١١٬٥٢٦ك ش ر
كشر ، كرش ، شكر ، شرك ، رشك : مستعملة .
كشر : قال الليثُ : الكَشْرُ : بُدوُّ الأسنَان عند التَّبسُّم ، وأنشد :
إِنَّ منَ الإخوَانِ إخوَانَ كِشْرَةٍ
واخوانَ كيفَ الحالُ والحال كلُّهُ
قال : والفِعْلةُ تجيءُ في مصدرِ فاعل . تقول : هاجرَ هِجرةً وعاشر عِشرةً .
قال : وإنما يكونُ هذا التأسيسِ فيما يدخل الإفتعالُ على تفاعلا جميعاً .
قال : وزعمَ أَبو الدُّقيشِ : أن الكَاشِرَ ضربٌ من البُضْع .
يقال :
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١٤٬١٨٢(باب الشين والراء وما يثلثهما)
(شرز) الشين والراء والزّاء أصلٌ يدلُّ على خلافِ الخَير، في جميع فروعهِ: من هلاك، ومنازَعة وغير ذلك. ومن ذلك قول العرب للعدوّ: أَشْرزَه الله، أي أهلكَه. ورماه بِشَرْزةٍ، أي مَهلكة. ويقال إنَّ المشارَزة كالمصاحبة والمنازعة. والمشارِز: الرجل السيِّئ الخلُق، الشَّديد الخَلْق.
ومن الباب : أَشْرزت [الشيء([1])]، إِذا قطعتَه فلم تصلْه.
(شرس) الشين والراء والسين أصلٌ قريبٌ
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٬٦٣٥- الشركة والمشاركة: خلط الملكين، وقيل: هو أن يوجد شيء لاثنين فصاعدا؛ عينا كان ذلك الشيء، أو معنى، كمشاركة الإنسان والفرس في الحيوانية، ومشاركة فرس وفرس في الكمتة، والدهمة، يقال: شركته، وشاركته، وتشاركوا، واشتركوا، وأشركته في كذا. قال تعالى: ﴿وأشركه في أمري﴾ [طه/32]، وفي الحديث: (اللهم أشركنا في دعاء الصالحين) (جاء بمعناه عند الترمذي: (اللهم ما قصر عنه رأيي، ولم تبلغه نيتي، ولم تبلغه مسألتي من خير
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٥٠٩ش ر ك
شركتـه فيـه أشركـه وشاركتـه واشتركـوا وتشاركـوا وهـو شريكي وهم شركائي ولي فيه شركة وشرك وأشركه في الأمر.
وأشرك بالله تعالى وهو من أهل الشرك.
وطريق مشترك.
مـا إن يكـاد يخليهم لوجهتهم تخالـج الأمـر إن الأمـر مشترك ورأيت فلاناً مشتركاً إذا كان يحدث نفسه كالموسوس.
ونصب الصائد الشركة والشرك والأشراك.
وشرك النعل وأصلحوا شكر نعالكم.
ومن المجاز: مضوا على شراك واضح.
وقال
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٨٬٠٨١الشِّرْكَةُ والشَّرِكة سواء: مخالطة الشريكين. يقال: اشترَكنا بمعنى تَشارَكنا، وقد اشترك الرجلان وتَشارَكا وشارَك أَحدُهما الآخر؛ فأَما قوله:
عَلى كُلِّ نَهْدِ العَصْرَيَيْنِ مُقَلِّصٌ
وجَرْداءَ يَأْبى رَبُّها أَن يُشارَكا
فمعناه أَنه يغزو على فرسه ولا يدفعه إلى غيره، ويُشارَك يعني يشاركه في الغنيمة. والشَّريكُ: المُشارِك. والشِّرْكُ: كالشَّريك؛ قال المُسَيِّب أَو غيره:
شِرْكاً بماء الذَّوْبِ
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٥٣٥* ش ر ك * جمع * الشَّرِيكِ شُرَكاءُ * و * أشْرَاكٌ * مثل شريف وشرفاء وأشراف والمرأة * شَرِيكةٌ * والنساء * شَرائِكُ * و * شاركَهُ * صار شريكه و * اشْتَركا * في كذا و * تَشاركا * و * شَرِكةُ * في البيع والميراث يشركه مثل علِمه يعلمه * شَرِكَةً * والاسم * الشِّرْكُ * وجمعه * أشْراكٌ * كشبر وأشبار و * الشِّرْكُ * أيضا الكفر وقد * أشْرَك * بالله فهو * مُشْرِكٌ * وقوله تعالى ﴿وأشركه في أمري﴾ أي
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٧٬٧٩٨الشرك والشركة، بكسرهما وضم الثاني بمعنى واد، وهو مخالطة الشريكين، قال شيخنا: هذه عبارة قلقة قاصرة، والمعروف أن كلا منهما يفتح فكسر، وبكسر أو فتح فسكون، ثلاث لغات حكاها غير واحد من أعلام اللغة، كإسماعيل بن هبة الله على ألفاظ المهذب، وابن سيده في المحكم، وابن القطاع، وشراح الفصيح، وغيرهم، وهذا الضم الذي ذكره في الثاني غير معروف، فتأمل. قلت: الضم في الثاني لغة فاشية في الشام، لا يكاد,ن ينطقون
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٦٬٥١١شَرِكَهُ فِيهِ
1 شَرِكَهُ فِيهِ ذ , aor. شَرَكَ , inf. n. شِرْكَةٌ (S, Mgh, * Msb, K) and شَرِكَةٌ, the former a contraction of the latter, but the more usual, (Msb,) and شِرْكٌ (Mgh, Msb) and شَرِكٌ, the former of these two a contraction of the latter, but the more usual, (Msb,) or شِرْكٌ [q. v. infrà] is a simple subst., (S, K,) [He shared, participated, or partook, with him in it;] he was, or
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٦٣٥شَرِكَ
شَرِكَ A ( n. ac. شِرْك 2 , شِرْكَة 2t )
a. [ acc. & Fī ], Shared, participated, partook with, was sharer, a partner with.... in.
b. ( n. ac. شَرَك 4 ), Had its strap broken ( sandal ).
شَرَّكَ
شَرَّكَ II ,
a. Put a strap &c. to.
b. Had shares, investments.
شَاْرَكَ
شَاْرَكَ III ,
a. see I (a) .
أَشْرَكَ
أَشْرَكَ IV
a. [ acc. & Fī ], Made a sharer, partner in; admitted into.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٦٣٬٧١٢شرك
شَرِكَ - يَشْرَكُ - شِرْك - شَرِيْك - شُرَكاء - أَشْرَكَ - يُشْرِكُ - مُشْرِك - مُشْرِكِيْن - شَارَك - يُشَارِكُ
شَرِكَ - يَشْرَكُ + كائنٌ + كائناً + في أمر أو في ملك شيء: جعل له جزءاَ من حق ملك الأمر أو ملك الملك، وذلك على شيء كان يملك كامل هذا الحق عليه
شِرْك: على وزن " فـِعـْل" اسم فعل بمعنى مفعول من " شَرِكَ - يَشْرَكُ ": جزء من حق
الصيغ(٦٢)
- الْمُشْرِكِينَOrtak edenler(الْمُفْعِلِينَ)×٢٤
- يُشْرِكُونَOrtak ederler(يُفْعِلُونَ)×١٩
- أَشْرَكُواOrtak ettiler(أَفْعَلُوا)×١٢
- تُشْرِكُونَOrtak edersiniz(تُفْعِلُونَ)×٧
- شُرَكَاءَOrtaklar(فُعَلَاءَ)×٧
- شُرَكَاءُOrtaklar(فُعَلَاءُ)×٦
- يُشْرِكْOrtak eder(يُفْعِلْ)×٥
- شُرَكَائِيَOrtaklarım(فُعَلَائِيَ)×٤
- لِلْمُشْرِكِينَOrtak edenler için(لِلْمُفْعِلِينَ)×٤
- مُشْرِكِينَOrtak edenler(مُفْعِلِينَ)×٤
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٦٨ (الإجمالي: ٤١٨)
- حنف
الآيات المشتركة: ٩ · Hanif eğildiği zaman kırılmayan yaş çalıdır
- أله
الآيات المشتركة: ٨٥ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- دعو
الآيات المشتركة: ٢١ · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
- علو
الآيات المشتركة: ١٣ · “A’leve” kökünden fiilin ismi olmuş ve “gel !” anlamındadır
- زعم
الآيات المشتركة: ٧ · Ganimetten ve kollektif olarak elde edilen maldan…
- وحد
الآيات المشتركة: ١٦ · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
- حرم
الآيات المشتركة: ١١ · Hiram keçe demektir
- شيأ
الآيات المشتركة: ٢٧ · Şey
- إبراهيم
الآيات المشتركة: ٩ · İbrahim
- كون
الآيات المشتركة: ٤٨ · Kevn, tepe demektir
- ملل
الآيات المشتركة: ٥ · İnanç
- قول
الآيات المشتركة: ٥٤ · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
الآيات التي ورد فيها(١٤٣)
مَا يَوَدُّ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ وَلَا الْمُشْرِكِينَ أَنْ يُنَزَّلَ عَلَيْكُمْ مِنْ خَيْرٍ مِنْ رَبِّكُمْ وَاللَّهُ …
Ortak edenler
وَقَالُوا كُونُوا هُودًا أَوْ نَصَارَى تَهْتَدُوا قُلْ بَلْ مِلَّةَ إِبْرَاهِيمَ حَنِيفًا وَمَا كَانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ
Ortak edenler
… مُؤْمِنَةٌ خَيْرٌ مِنْ مُشْرِكَةٍ وَلَوْ أَعْجَبَتْكُمْ وَلَا تُنْكِحُوا الْمُشْرِكِينَ حَتَّى يُؤْمِنُوا وَلَعَبْدٌ مُؤْمِنٌ خَيْرٌ مِنْ مُشْرِكٍ وَلَوْ …
Ortak edenler
مَا كَانَ إِبْرَاهِيمُ يَهُودِيًّا وَلَا نَصْرَانِيًّا وَلَكِنْ كَانَ حَنِيفًا مُسْلِمًا وَمَا كَانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ
Ortak edenler
قُلْ صَدَقَ اللَّهُ فَاتَّبِعُوا مِلَّةَ إِبْرَاهِيمَ حَنِيفًا وَمَا كَانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ
Ortak edenler
قُلْ أَغَيْرَ اللَّهِ أَتَّخِذُ وَلِيًّا فَاطِرِ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَهُوَ يُطْعِمُ وَلَا يُطْعَمُ قُلْ إِنِّي أُمِرْتُ أَنْ أَكُونَ أَوَّلَ مَنْ أَسْلَمَ وَلَا تَكُونَنَّ مِنَ الْمُشْرِكِينَ
Ortak edenler
إِنِّي وَجَّهْتُ وَجْهِيَ لِلَّذِي فَطَرَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ حَنِيفًا وَمَا أَنَا مِنَ الْمُشْرِكِينَ
Ortak edenler
اتَّبِعْ مَا أُوحِيَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ وَأَعْرِضْ عَنِ الْمُشْرِكِينَ
Ortak edenler
وَكَذَلِكَ زَيَّنَ لِكَثِيرٍ مِنَ الْمُشْرِكِينَ قَتْلَ أَوْلَادِهِمْ شُرَكَاؤُهُمْ لِيُرْدُوهُمْ وَلِيَلْبِسُوا عَلَيْهِمْ دِينَهُمْ وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ مَا فَعَلُوهُ فَذَرْهُمْ وَمَا يَفْتَرُونَ
Ortak edenler
قُلْ إِنَّنِي هَدَانِي رَبِّي إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ دِينًا قِيَمًا مِلَّةَ إِبْرَاهِيمَ حَنِيفًا وَمَا كَانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ
Ortak edenler
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | شرك |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | خلط, قسم, حزب |
| Zıt Kök | فرد |
| Çekirdek Özet 1 | İki veya daha çok unsurun tek bir hat, bağ, mülk veya tasarruf alanında birleşerek teklik ve bağımsızlığı ortadan kaldırması, av bağı veya pabuç şeridi gibi bağlayıcı hat |
| Çekirdek Özet 2 | Allah’a ait mutlak egemenlik, yaratma, hüküm koyma ve ibadet alanına başka varlıkları paydaş kılarak tevhid bütünlüğünü parçalama |
| Çekirdek Özet 3 | Yetki, mülkiyet ve ontolojik aidiyetin bölünmesi; meşru sivil alanda adil sözleşme ve ortaklık iken, aşkın ilahi alanda varoluşsal sapma ve en büyük zulüm |
| Kritik Hata Riski | Şirk kavramını yalnızca putlara tapınma gibi ilkel bir tarihsel ritüele indirgeyip, yetki, itaat, hüküm ve sevgi ortaklığını kökün anlam çerçevesi dışında bırakmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| شر | Yayılma, ayrılma, yarılma, boylu boyunca uzanma ve açığa çıkma; nitekim شرح yarmak ve açmak, شرع yolu açmak ve suya giden açık yol belirlemek, شرق ışığın yayılması, شري yayılma ve satım akdi köklerinde bu hareket görülür. | ك | Harfin temsil ettiği tutma, bağlama ve kavrama işleviyle, yayılan ve uzanan doğrusal hattı bir şerit, bağ veya hisse haline getirerek iki tarafı birbirine raptetmiş, bölünmüş payları tek bir nesne üzerinde müşterek kılmıştır. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ش | Diş | Isırma, kesme, parçalama, nesneyi bölümlere veya paylara ayırma işlevi |
| ر | İnsan başı | Baş, yöneliş, öncelik, belirleyici ilke ve hiyerarşik tepe noktası |
| ك | Avuç içi | Kavrama, tutma, içine alma, mülkiyet ve tasarruf altına alma |
| شرك | Paylara ayrılan tasarruf alanının kavranarak bağlanması | Bağımsız olan bir alanın başat otoritesini bölerek, birden çok elin veya unsurun aynı tasarruf alanını kavraması ve birbirine düğümlenmesi hareketini betimler. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Pabuç bağı veya tasması anlamına gelen şirak, avcının hayvanı yakalamak için yere yaydığı uzatılmış tuzak ipleri ve çöl yolunda ayak izlerinin üst üste binmesiyle oluşan belirgin iz hattı |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Lebîd bin Rebîa divanında av veya miras paylaşımındaki ortakların hisselerini anlatırken bu kökü çoğul olarak kullanmıştır: تَطيرُ عَدائدُ الأشْراكِ شَفْعاً / ووِتْراً، والزَّعامَةُ للغُلامِ |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem hukuki ve idari metinlerde bir mal veya arazide birden fazla kişinin pay sahibi olması durumu ile nalinlerin şeritlerinin onarılması anlamında şerrekte’n-na‘l şeklinde kullanılmıştır. |
المصدر Lisânü’l-Arab, Kitâbü’l-ʿAyn, Maqāyīsü’l-Luğa.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dil ailesinde شرك kökü, özellikle Güney-Batı Sami kolunda ve klasik Arapçada mülkiyet, eylem veya yetkide ortaklık kurma, birbirine bağlanma ve bir nesneyi paydaşlar arasında bölüştürme ekseninde zengin bir semantik çekirdek oluşturur. Erken Batı Sami ve İbranice katmanında doğrudan kök denkliği sınırlı olmakla birlikte, kavramsal açıdan bağlanma, ağ kurma ve tuzak anlamları semantik ağda kendini gösterir. Arapçada kökün sergilediği çift veçhe (fiziksel bağ/şerit ve soyut hisse ortaklığı), kökün ilksel olarak nesneleri birbirine rapteden bir bağlama aracından tasarruf yetkisinin birden fazla özneye paylaştırılmasına doğru evrildiğini belgeler.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lane's Lexicon.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Şirâk (pabuç bağı) ve şerek (tuzak ipi) somut adlarından fiil türetimi | Fiziksel olarak birleştiren ve bağlayan şeritten, iki veya daha çok kişinin hakta birbirine bağlanmasına geçiş | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Arapça ve Güney Sami lehçelerinde ortaklık ve müşterek mülkiyet | Kuzey-Batı Sami dillerinde tuzak ve bağ anlam alanıyla kesişen tematik paralellikler | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin bir Afroasyatik dış bağ tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
المصدر Maqāyīsü’l-Luğa, Lisânü’l-Arab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| شرك | Anlamlı | Ortaklık, bağ, paydaşlık | İki veya daha çok unsurun tek bir şeyde pay sahibi olması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| شكر | Anlamlı | Nimeti açığa vurma, karşılık verme | Verilen iyiliği itiraf edip dolup taşma, övgüyle mukabele etme | Kur'an'da geçer; ortaklığı reddeden tevhidi şükürle ilişkilidir |
| رشك | Anlamlı | Hafiflik, zarafet, okun tüyleri | Okun arkasına takılan tüy ve bedenin çevik olması | Kur'an'da geçmez |
| ركش | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bağımsız anlamlı bir kullanımı kayıtlı değildir | Kur'an'da geçmez |
| كشر | Anlamlı | Diş gösterme, sırıtma | Tebessüm ederken veya tehdit amacıyla dişleri açığa çıkarma | Kur'an'da geçmez |
| كرş | Anlamlı | Toplanma, büzülme, mide | İşkembeyi ve dağınık unsurların bir yere yığılıp toplanmasını ifade eder | Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| شرك | Merkez | Ortaklık ve paydaşlık | Yetki veya mülkte teklik durumunu bozarak birden çok özneye hisse tanıma | Bir şeyin bütününde pay sahibi olma |
| خلط | Komşu | Karışım ve iç içe geçme | Maddi veya manevi unsurların ayırt edilemeyecek şekilde birleşmesi | Birbirine geçme esastır, hisse tayini zorunlu değildir |
| قسم | Komşu | Paylaştırma ve taksim | Bir bütünü parçalara ayırarak taraflara bağımsız paylar verme | Şirkte mülkiyet müşterektir, kısmette ise paylar ayrışır |
| حزب | Komşu | Kümelenme ve taraftarlık | Ortak bir fikir veya menfaat etrafında toplanan kapalı grup | Toplumsal dayanışma ve hizipleşme boyutu öne çıkar |
| فرد | Zıt | Teklik, yalnızlık ve benzersizlik | Herhangi bir ortak, denk veya paydaştan tamamen arınmış olma | Mutlak bağımsızlık ve bölünmez teklik hali |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | شرك | Ortaklık, bağ, paydaşlık | Mülk veya yetkide tekliği ortadan kaldıran katılım | Kesin |
| Latince | Societas, participatio | Paydaşlık, katılma | Hukuki ve toplumsal ortaklığı karşılar, teolojik sapma boyutunu dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | Association, partnership, polytheism | Ortaklık, şirk, çoktanrıcılık | Hukuki ortaklığı ve teolojik çoktanrıcılığı ayrı ayrı karşılar, kökün semantik birliğini tek kelimede veremez | Güçlü |
| Almanca | Teilhabe, Partnerschaft, Götzendienst | Pay alma, ortaklık, putperestlik | Sosyal ve hukuki iştiraki iyi verir, teolojik şirk boyutunu putperestliğe indirgeme riski taşır | Güçlü |
| Fransızca | Association, partage, polythéisme | Birliktelik, paylaşım, şirk | Sözleşmeli iştirak ve paydaşlığı kapsar, ilahi egemenliğin bölünmesi nüansını dolaylı içerir | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Robert Dictionnaire.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| شُرَكَاءَ / الْمُشْرِكِينَ | Uluhiyette, rububiyette ve ibadette Allah’a denk tutulan varlıklar | Tevhid mücadelesi ve sahte ilahların yetkisizliğinin açıklandığı bağlamlar (En'âm 6:137, A'râf 7:190) |
| أَشْرِكْهُ فِي أَمْرِي | Görevde, risalette ve idari sorumlulukta meşru yardımlaşma ve paydaşlık | Hz. Musa'nın Hz. Harun için risalet yüküne ortak kılınması talebi (Tâhâ 20:32) |
| فَهُمْ شُرَكَاءُ فِي الثُّلُثِ | Miras hukukunda mali paydaşlık ve hak sahipliği | Kelale durumunda anne bir kardeşlerin mirasta eşit hak sahibi olması (Nisâ 4:12) |
| شُرَكَاءُ مُتَشَاكِسُونَ | İnsanlar arası çatışmalı kölelik ve otorite bölünmesi | Çoklu otoritenin insan psikolojisi ve düzen üzerindeki yıkıcı etkisini gösteren temsil (Zümer 39:29) |
| مُشْتَرِكُونَ | Cezada ve akıbette müştereklik | Ahirette zalimlerin ve saptırıcıların azapta eşit şekilde pay sahibi olması (Zuhruf 43:39) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Uluhiyet ve sıfatlar bahsi | Şirkin mahiyeti, zatında, sıfatlarında ve fiillerinde Allah'a denk koşmanın imkansızlığı, büyük ve küçük şirk ayrımı | Tevhidin mutlak zıddı, bağışlanmayan en temel ontolojik inkar |
| Fıkıh | Muamelat ve miras hukuku | Şirket akitleri (inan, müfâvada, vücûh), mülkiyet paydaşlığı, kurban ve mirasta hisse ortaklığının sınırları | Mülkiyetin ve kâr-zarar sorumluluğunun meşru şekilde bölüşülmesi |
| Tefsir | Mekkî ve Medenî ayetlerin mukayesesi | Müşriklerin Allah'ı inkar etmeyip aracı varlıkları şefaatçi ve ortak saymaları gerçeği | Aracılık kurumu yoluyla ilahi yetkilerin gasp edilmesi |
| Hadis | Ahlak ve niyet bahisleri | Riyânın küçük şirk olarak tanımlanması ve ibadete Allah rızası dışında niyet katılması tartışması | Amelin ihlasını bozan gizli ortaklık ve niyet parçalanması |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid inancı | Uluhiyette ortak tanıma | İlahlık vasıflarını parçalama | Yaratma, dua ve mutlak itaatte Allah'tan başkasına pay çıkarma sapması | Kesin |
| İlmi | Hakikat araştırması | Çoklu ve çelişkili nedensellik | Sistematik bütünlüğü bozma | Olguları tek ve tutarlı bir kanun yerine birbiriyle çatışan güçlere bağlama yanılgısı | Güçlü |
| Siyasi | Egemenlik ve otorite | Parçalı otorite ve tiranlık | Hukuk düzenini dağıtma | Meşru anayasal sınırları aşarak nihai egemenlikte ilahi buyruğa rakip otorite üretme | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve üretim | Meşru ortaklık ve adil bölüşüm | Sermaye ve emeği birleştirme | Tekelciliği engelleyerek zenginliğin adil sözleşmelerle toplum tabanına yayılması | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kümeler teorisinde kesişim kümesi veya çoklu vektör bileşkesi | Birden çok bağımsız girdinin tek bir çıktı uzayında pay sahibi olması; sistem dinamiğinde tekli otoriter kaynak yerine dağıtık düğümlerin bulunması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Dağıtık hisseli mülkiyet ve çok merkezli güç ayrımı | Tekil otoritenin veya tekelci sermayenin sözleşmeye dayalı olarak çoklu aktörler arasında rasyonel ve hakkaniyetli dağılımı | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Şirki sadece taştan ve tahtadan yapılmış putlara tapınmaktan ibaret görmek; modern dünyadaki ideolojik, siyasal ve seküler bağlılıkları bu kavramın kapsamı dışında bırakmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da şirk, Allah'ın yaratıcılığını inkar etmekten ziyade, O'nun hükümranlığına, şeriatına, sevgisine ve nihai itaat alanına aracıları ve beşeri otoriteleri ortak kılmaktır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Şirkin sadece tarihsel bir kalıntı olduğu zannıyla, çağdaş insanın kendi hevasını, kurumlarını veya yöneticilerini mutlaklaştırmasını görememek ve tevhid bilincini salt bir soyutlamaya indirgemek |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ana davası olan tevhidi tanımlayan negatif sınırı çizer; neyin tevhid olduğunu kavramak, neyin şirk olduğunun netleşmesine bağlıdır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İbadetin ve duanın yalnızca Allah'a hasredilmesini emreden ayetlerde, Mekkeli muhatapların itirazlarının ele alındığı bölümlerde ve miras gibi somut paylaşımları düzenleyen ahkam ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Müşriklerin ateist olduğu yanılgısını kökten düzeltir; onların Allah'ı kabul eden fakat araya şefaatçiler ve yetki ortakları koyan kimseler olduğunu gösterir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamAyak bağı, pabuç tasması veya av tuzak ipi gibi iki nesneyi birbirine rapteden hat; bir nesne veya mülk üzerinde birden çok tarafın birleşmesi.
- Soyut anlamTek bir otoriteye, kaynağa veya varlığa ait olan alanda başka unsurlara hak, pay, paydaşlık ve belirleyicilik tanıma.
- Sistematik karşılıkMuvahhid bir sistemde tekil egemenliğin meşru kılınması; sosyal ve iktisadi boyutta ise adil sözleşmelerle hakların bölünerek paylaşılması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde tekil ve mutlak egemenlik alanı birim büyüklük olan ile temsil edilir. Sisteme dahil edilen paydaş unsurlar ve bu unsurlara atfedilen yetki ağırlıkları simgeleriyle gösterilmiştir. Eğer yetki paylarının toplamı tekil birimi aşarsa veya bölünürse sistemde tevhidi bütünlüğün kırılması ve ontolojik sapma durumu olan ortaya çıkar.