حرد
ح - ر - د
جذر- الورود: ١
- الآيات: ١
- الصيغ: ١
- المعاجم: ١٢
معناه في القرآن: Biçmek
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬٦١٢باب الحاء والدال والراء معهما
د ح ر، ح د ر، ر د ح، ح ر د، د ر ح مستعملات
دحر:
دَحَرْتُه أدحَرُه دَحْراً أي بعَّدتُه ونَحَّيْتُه.
ومَلُوماً مَدْحُوراً أي: مطروداً.
حدر:
الحَدْر: ما تحدِرُه من عُلْوٍ إلى سُفْل، والمُطاوعة مه الأنْحدار، وحَدَرْتُ السَّفينة في الماء حُدوراً. والحَدور اسم مُنحَدَر الماء في انحطاط صبَبَه، وكذلك الحَدور في سَفْح جَبَل.
وحَدَرْتُ القرِاءةَ حَدْراً، وحَدَرَتْ عيَنْي
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٢٢٢حَرَدَ يَحْرِدُ بالكسر حَرْداً: قَصَدَ. تقول: حَرَدْتُ حَرْدَكَ، أي قصدتُ قصدك. وقوله تعالى: "وغَدَوْا على حَرْدٍ قادِرين"، أي على قَصْدٍ، وقيل: على منعٍ. من قولهم حارَدَتِ الإبلُ حِراداً، أي قَلَّت ألبانها. والحَرود من النوق: القَليلة الدَّرِّ. وحارَدَتِ السَنَة: قَلَّ مَطَرُها وحَرَدَ يَحْرِدُ حُروداً، أي تَنَحَّي عن قومه، ونزل منفرداً ولم يخالِطْهم. وقال أبو زيد: رجل حَريدٌ من قوم حُرَداء. وقد
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٢٬٦٣٥ح د ر
حدر ، حرد ، دحر ، درح ، ردح : مستعملات .
دحر : قال الليث : الدَّحْرُ : تَبْعِيدُك الشيءَ عن الشيء ، يقال : اللَّهم ادْحَرْ عنا الشيْطان أي اطرده ونَحِّه .
وقال الله : ( قَالَ اخْرُجْ مِنْهَا مَذْءُومًا مَّدْحُورًا ) ( الأعراف : 18 ) قالوا : مَطروداً .
وقال الفرَّاء في قول الله جلَّ وعزَّ : ( الْمَلإِ الاَعْلَى وَيُقْذَفُونَ مِن كُلِّ ) ( الصافات : 8 ، 9 ) قرأ الناسُ بضم الدال ونَصْبها ، فمن
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١٧٬٩٢٨(باب الحاء والراء وما يثلثهما)
(حرز) الحاء والراء والزاء أصلٌ واحد، وهو من الحِفْظ والتَّحفظ يقال حَرَزْتُه([1]) واحترزَ هو، أي تحفَّظَ. وناسٌ يذهبون إلى أنّ هذه الزّاءَ مبدلةٌ مِن سين، وأنَّ الأصل الحَرْس وهو وجهٌ. وفي الكتاب الذي للخليل أنّ الحَرَزَ جَوْز محكوكٌ يُلعَب به، والجمع أحْراز. قلنا: وهذا شيءٌ لا يعرَّج عليه ولا مَعْنَى له.
(حرس) الحاء والراء والسين أصلان: أحدهما الحِفْظ والآخر
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٤٠٨- الحرد: المنع من حدة وغضب، قال عز وجل: ﴿وغدوا على حرد قادرين﴾ [القلم/25]، أي: على امتناع من أن يتناولوه قادرين على ذلك، ونزل فلان حريدا، أي ممتنعا من مخالطة القوم، وهو حريد المحل. وحاردت السنة: منعت قطرها، والناقة: منعت درها، وحرد: غضب، وحرده كذا، وبعير أحرد: في إحدى يديه حرد (في اللسان: وبعير أحرد: يخبط بيديه إذا مشى خلفه، وقيل: الحرد: أن ييبس عصب إحدى اليدين من العقال وهو فصيل)، والحردية:
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٥٦١ح ر د
حرد عليه: غضب وهو حرد عليه وحارد.
وأسد حارد وأسود حوارد.
قال الفرزدق: لعلك يوماً أن تريني كأنّما بنـي حوالي الأسود الحوارد وفلـان فريـد حريـد وحـل حريـداً: متنحياً عن القوم وكوكب حريد.
ولأحردن حردك أي قصدك.
وبيت محرد: مسنم كالكوخ.
وحاردت الناقة: قل لبنها وناقة محارد وحرود.
قال قيس ابن عيزارة: فحبسن في هزم الضريع فكلها حدباء دامية اليدين حرود ومن المجاز:
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٨٬٧٧١الحَرْدُ: الجِد والقصد. حَرَدَ يَحْرِد، بالكسر، حَرْداً: قصد. وفي التنزيل: وغدوا على حرد قادرين؛ والحَرْدُ: المنع، وقد فسرت الآية على هذا، وحَرَّد الشيءَ: منعه؛ قال:
كأَن فِداءها، إِذا حَرَّدوُه
أَطافوا حولَه. سلَكٌ يتيم
ويروى: جَرَّدوه أَي نقوه من التبن. ابن الأَعرابي: الحَرْدُ: القصد، والحَرْدُ: المنع، والحَرْدُ الغيظ والغضب، قال: ويجوز أَن يكون هذا كله معنى قوله: وغدوا على حرد قادرين؛ قال:
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٣٤٨* ح ر د * * حَرَد * قصد وبابه ضرب وقوله تعالى ﴿وغدوا على حرد قادرين﴾ أي على قصد وقيل على منع و * الحَرَدُ * بالتحريك الغضب قال أبو نصر صاحب الأصمعي هو مخفف فعلى هذا بابه فهِم وقال بن السكيت وقد يُحرك فعلى هذا بابه طرِب وهو * حَارِدٌ * و * حَردَانُ * و * الحُرْدِيُّ * من القصب بوزن الكُردي نبطي معّرب والجمع * حَرَادِيُّ * بالفتح ولا يقال الهُردي
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٨٬٦٥٩حرده يحرده، بالكسر، حردا: قصده ومنعه، كلاهما عن ابن الأعرابي، وقد فسر بهما قوله تعالى: وغدوا على حرد قادرين : كحرده تحريدا، قال:
كأن فداءها إذ حردوه أطافوا حوله سلك يتيم وقال الفراء: تقول للرجل: قد أقبلت قبلك، وقصدت قصدك، وحردت حردك. وحرده: ثقبه،ورجل حرد، كعدل، وحارد، وحرد، ككتف، وحريد، ومتحرد، وحردان من قوم حراد، بالكسر، جمع حرد ككتف، وحرداء، جمع حريد بمعتزل
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٣٬١١٤حَرَدَ
1 حَرَدَ حرد , (S, A, Msb, K,) aor. حَرِدَ , (S, K,) inf. n. حَرْدٌ, (S, Msb,) He tended, repaired, betook himself, or directed himself or his course or aim, to or towards; made for or towards; aimed at; sought, pursued, desired, or intended; (him, or it; IAar, K;) syn. قَصَدَ. (IAar, S, A, Msb, K.) Agreeably with this explanation, some render the words of the Kur [lxviii. 25], وَغَدَوْا
حَرَدَ 1 حَرَدَ حرد , (S, A, Msb, K,) aor. حَرِدَ , (S, K,) inf. n. حَرْدٌ, (S, Msb,) He tended, repaired, betook himself, or directed himself or his course or aim, to or towards; made for or towards; aimed at; sought, pursued, desired, or intended; (him, or it; IAar, K;) syn. قَصَدَ. (IAar, S, A, Msb, K.) Agreeably with this explanation, some render the words of the Kur [lxviii. 25], وَغَدَوْا عَلَى حَرْدٍ قَادِرِينَ. (S.) You say to a man, ↓ قَدْ حَرَدْتُ حَرْدَكَ I have tended, repaired, &c., to, or towards, thee; like قَصَدْتُ قَصْدَكَ (Fr, S, * L) and أَقْبَلْتُ قِبَلَكَ. (Fr, L.) A rلjiz says, (S,) namely, Hassلn, (so in a copy of the S,) أَقْبَلَ سَيْلٌ جَآءَ مِنْ أَمْرِ اللّٰهَ يَحْرِدُ حَرْدَ الجَنَّةِ المُغِلَّهْ [A torrent advanced, that came by the command of God, tending to the fruitful garden]. (S.) -A2- Also, aor. حَرِدَ , (K,) inf. n. حَرْدٌ, (S, L,) He prevented, hindered, impeded, withheld, restrained, debarred, inhibited, forbade, prohibited, or interdicted; (IAar, S, K;) and so ↓ حرّد, (L, K,) inf. n. تَحْرِيدٌ. (TA.) Agreeably with this explanation, also, some render the words of the Kur cited above: from حَارَدَتْ said of she-camels, meaning “ they became scanty in their supplies of milk. ” (S.) -A3- Also, aor. حَرِدَ , (S, L, K,) or حَرُدَ , (AZ, S, L,) inf. n. حُرُودٌ; (S, K;) [and app. ↓ تحرّد and ↓ انحرد; (see حَرِيدٌ;)] He (a man) separated himself from others; (K;) he left, or abandoned, or forsook, his people, and removed from them; (AZ, S;) he retired from his people, and alighted, or took up his abode, in a place by himself. (S.) -A4- حَرِدَ, (Sb, S, Msb, K,) aor. حَرَدَ , (Msb, K,) and حَرَدَ, aor. حَرِدَ , (L, K,) inf. n. حَرْدٌ, (Sb, As, T, IDrd, S, Msb, &c.,) so says Aboo-Nasr Ahmad Ibn-Hلtim, companion of As, (S,) and حَرَدٌ, (T, S, Msb,) this latter form of the inf. n. sometimes used, accord. to ISk, (S,) and this is the form heard by AZ and AO and As from the Arabs of chaste speech, (TA,) but both forms are chaste, (IAar, TA,) though the former is the more common, (IAar, Msb,) He was, or became, angry: (S, Msb, K, &c.:) he was, or became, exasperated (تحرّش) by one who angered him, and desired to kill him. (T, L.) And حَرَدَ عَلَيْهِ (A, L) and حَرِدَ (L) He was angry with him. (A, L.) -A5- حَرِدَ, (S, Msb, K,) aor. حَرَدَ , (S, K,) inf. n. حَرَدٌ, (S, Mgh, Msb,) He (a camel) had the disease termed حَرَدٌ [q. v.]: (K:) he had the tendons, or sinews, of one of his fore legs relaxed by the cord whereby the fore shank is sometimes bound up to the arm, or had them in that state naturally, (S, Mgh, Msb, *) so that he shook his fore legs, (S,) or so that he beat the ground [with the fore leg], (Mgh, Msb,) in walking, or going: (S, Mgh, Msb:) or he (a camel) had the tendon, or sinew, of his arm broken, so that his fore leg became lax, and he never ceased to shake it: the tendon, or sinew, breaks only in the outer side of the arm, and it [the arm] seems, when the camel walks or is in motion, as though it stretched, by reason of his raising it so high from the ground, and by reason of its laxness: (ISh, TA:) or he (a beast) raised his legs very high, in walking, or going, and put them down in their place, by reason of his being very short in his step. (L.) ― -b2- Also, aor. and inf. n. as above, He (a man) was oppressed by the weight of his coat of mail, so that he was unable to stretch himself out in walking. (K.) ― -b3- And, with the same aor. and inf. n., It (a bowstring) had one or more of the several portions of which (by their being twisted together) it was composed longer than others. (K.)
حرّد 2 حرّد حرد : see 1. -A2- Also, (T, L, K,) inf. n. تَحْرِيدٌ, (K,) He twisted a rope so tightly that the strands formed knots, and overlay one another: (T, L:) and he rolled a rope in twisting it (أَدْرَجَ فَتْلَهُ) so that it became round. (AHn, L, K.) [See also the pass. part. n., below.] ― -b2- And, (K,) inf. n. as above, (S, K,) He crooked, curved, or bent, a thing, (S, K,) in the form of an arch. (S.) ― -b3- See also حُرْدِىٌ. [It seems to be implied in the L, that one says حرّد حَائِطَ القَصَبِ, meaning He bound a حُرْدِىّ (q. v.) upon the fence of reeds, or canes, of a fold for sheep &c.] -A3- Also, (K,) inf. n. as above, (T, K,) He (a man) betook himself, or repaired, for covert, or lodging, to a [house, or hut, such as is called] كُوخ, (T, K,) with a gibbous roof. (K.)
حَارَدَتْ 3 حَارَدَتْ حاردت , (S, A, K,) inf. n. حِرَادٌ, (S,) She (a camel) was, or became, scanty in her supply of milk: (S, A, K:) or ceased to yield milk, or to have milk in her udder. (K.) ― -b2- [Hence,] (tropical:) She (a woman) ceased to have milk in her breasts. (L.) ― -b3- And (tropical:) It (a بَاطِيَة or other vessel) ceased to have wine, or beverage, in it. (L.) ― -b4- And (tropical:) It (a year, سَنَةٌ,) was one of little rain. (S, A, K.) ― -b5- And حارد (tropical:) He (a man) was about to give, and then refrained. (A.) ― -b6- And حَارَدَتْ حَالِى (tropical:) My state, or condition, became changed, so as not to be known, or so as to be displeasing. (A.)
احردهُ 4 احردهُ احرده احردة He separated, or set apart, (K,) and removed, (TA,) him, or it. (K, TA.)
5 تَحَرَّدَ see 1.
7 اـِنْحَرَدَ see 1. ― -b2- [Also,] It (a star) darted down. (K.)
حَرْدٌ حَرْدٌ حرد i. q. قَصْدٌ: whence the phrase, قَدْ حَرَدْتُ حَرْدَكَ: see 1. -A2- Anger; [as also ↓ حَرَدٌ: see 1:] so in the prov., تَمَسَّكْ بِحَرْدِكَ حَتَّى تُدْرِكَ حَقَّكَ Retain, or persist in, thine anger until thou obtain thy right. (TA.) Rancour, or enmity which one retains in the heart, watching for an opportunity to indulge it. (El-Kلlee, MF.) -A3- See also حَرِيدٌ.
حِرْدٌ حِرْدٌ حرد The مَبْعَر [i. e. the intestine, or gut, containing the بَعْر, or dung,] of a camel, (As, S, K,) male or female; (K;) as also ↓ حِرْدَةٌ: (As, K:) pl. حُرُودٌ. (As, S.) ― -b2- An intestine, or a gut: (T:) pl. as above: (IAar:) [or] أَحْرَادٌ signifies the intestines, or guts, of camels; and is probably a pl. of حِرْدٌ, like حُرُودٌ, as the مَبَاعِر and the أَمْعَآء are nearly alike. (L.) Accord. to Lth [and the K], حِرْدٌ signifies A piece of a camel's hump: but this is a mistake: it means (as explained above) an intestine, or a gut. (T.)
حَرَدٌ حَرَدٌ حرد : see حَرْدٌ. -A2- Also A certain disease in the legs of camels, (K, TA,) occasioning them, in walking, or going, to shake their legs, and to beat the ground with them much: (TA:) or a certain disease in their fore legs; (K, TA;) not in the hind legs; caused by the cord whereby the fore shank is sometimes bound up to the arm: (TA:) or an aridity in the tendons, or sinews, of one of the fore legs, occasioned by that cord, (K, TA,) when the animal is young and recently weaned, (TA,) in consequence of which he beats the ground with his fore legs, (K, TA,) or [strikes] his breast [therewith], in walking, or going: (TA:) the disease thus called is casual; [or generally so; (see حُرَيْدَآءُ;)] not natural. (T.) [See حَرِدَ.]
حَرِدٌ حَرِدٌ حرد : see حَرِيدٌ: -A2- and حَارِدٌ: -A3- and أَحْرَدُ, in two places. -A4- Also A rope uneven in its strands. (AHn, TA.) A bow-string having one or more of the several portions of which (by their being twisted together) it is composed longer than others. (K.) [See also مُحَرَّدٌ.] -A5- A man in want, or needy. (Yoo, on the authority of an Arab of the desert.)
حِرْدَةٌ حِرْدَةٌ حرد حرده حردة : see حِرْدٌ.
حُرْدِىٌّ حُرْدِىٌّ حرد حردى حردي حرديي A bundle of reeds, or canes, which is laid upon the rafters, or pieces of wood; (called رَوَافِدُ, IAar, L,) of a roof: (IAar, Mgh, Msb:) [the reeds, or canes, which are thus used in the construction of a roof are tied together in small bundles, each of which I have generally found to consist of about five or six: over them is added a coat of plaster:] pl. حَرَادِىُّ: a Nabathوan word: (S, Mgh, Msb, K:) arabicized: (S:) you should not say هُرْدِىٌّ. (ISk, S, Mgh.) ― -b2- Also, (L, K,) and ↓ حُرْدِيَّةٌ, (Mgh, L, K,) The girdle (حِيَاصَة, Mgh, L, K, TA, in the CK حِياضَة) of a fold for sheep, &c. (حَظِيرَة), which is bound upon the fence (حَائِط) of reeds, or canes, (Mgh, L, K,) crosswise: (Mgh, L:) accord. to IDrd, Nabathوan. (L.) You say, ↓ حَرَّدَهُ, inf. n. تَحْرِيدٌ. (L.) ― -b3- Also ↓ حُرْدِيَّةٌ, (Lth, Msb,) in the 'Eyn هُرْدِيَّةٌ, (Mgh,) but this latter is disallowed by ISk, (Msb,) Reeds, or canes, which are connected, in a bent form, with the arched branches (طَاقَات) of a grape-vine, (Lth, Mgh, Msb,) and upon which the shoots of the vine are let fall. (Mgh.) ― -b4- Also حُرْدِىٌّ, with damm, [irregularly formed from حِرْدٌ, unless it be a mistake for حِرْدِىٌّ,] A man having wide, or capacious, intestines [like those of the camel]. (L, TA.)
حُرْدِيَّةٌ حُرْدِيَّةٌ حرد حرديه حردية : see what next precedes, in two places.
حَرْدَانُ حَرْدَانُ حرد حردان : see حَرِيدُ: -A2- and حَارِدُ.
حَرُودٌ حَرُودٌ حرود (S, A, K) and ↓ مُحَارِدٌ (A, K) and ↓ مُحَارَدَةٌ (K, TA, but omitted in some copies of the K) A she-camel yielding little milk: (S, A, K:) or ceasing to yield milk, or to have milk in her udder. (K.)
حُرُودٌ حُرُودٌ حرود and ↓ حَرَائِدُ, (K, TA,) or ↓ حَرَادِيدُ, (so in a MS. copy of the K and in the CK,) The prominent edges of a rope: (K: [in a MS. copy of the K and in the CK, for حَبْل is erroneously put جَبَل:]) or the former, knots, and parts overlying one another, in a rope, in consequence of the strands' being twisted very tightly. (Az, on the authority of Arabs of his time.) ― -b2- Also the former, pl. of حِرْدٌ [q. v.]. (As, S.)
حَرِيدٌ حَرِيدٌ حريد A man who separates himself from others; as also ↓ حَرِدٌ and ↓ حَرْدٌ and ↓ حَارِدٌ and ↓ مُتَحَرِّدٌ (K) and ↓ حَرْدَانُ: (L:) fem. حَرِيدَةُ, not حَرْدَى: (L:) or a man who has left, or abandoned, or forsaken, his people, and removed from them: (AZ, S:) or a sole, or single, man: (As, S:) and ↓ مُنْحَرِدٌ signifies solitary, in the dial. of Hudheyl: (As, S:) pl. (of the first, S) حُرْدَآءُ (S, K) and (of the second, TA) حِرَادٌ. (K.) You say, حَلَّ حَرِيدًا He alighted and abode aside, or apart, from the people. (A.) And حَىٌّ حَرِيدٌ A tribe that separates itself from others, (K, TA,) not mixing with them when departing and alighting, (TA,) either on account of its might or on account of its smallness of number (K, TA) and its meanness of condition. (TA.) And كَوْكَبٌ حَرِيدٌ (S, A) and ↓ مُنْحَرِدٌ (S) A solitary star. (S.) Aboo-Dhu-eyb says, ↓ كَأَنَّهُ كَوْكَبٌ فِى الجَوِّ مُنْحَرِدُ [As though it were a solitary star in the region between the heaven and the earth]: but AA reads [منجرد,] with ج, explaining it in the same sense; and saying that the poet means سُهَيْلٌ [or Canopus]. (S.) [See also 7.] And they say, كُلُّ قَلِيلِ فِى كَثِيرٍ حَرِيدٌ [Everything little among much, or small in number among great in number, is solitary]. (AZ, S.)
حُرَيْدَآءُ حُرَيْدَآءُ حريدآء A tendon, or sinew, that is in the place of the cord whereby the fore shank is sometimes bound up to the arm, occasioning a beast to be what is termed أَحْرَد, (K,) i. e., to shake one of his fore legs in walking, or going: sometimes this is natural. (TA.) [See حَرَدٌ.]
حَرَائِدُ حَرَائِدُ ذ : see حُرُودٌ.
حَرَادِيدُ حَرَادِيدُ حراديد : see حُرُودٌ.
حَارِدٌ حَارِدٌ حارد : see حَرِيدٌ. -A2- Also, (S, A, K,) and ↓ حَرِدٌ (A, K) and ↓ حَرْدَانُ, Angry: (S, A, K:) exasperated (مُتَحَرِّشٌ) by him who has angered him, and desirous of killing him: (T, L:) or the first, compact in make, strong, feared, or dreaded; whom, by reason of [his] disdainfulness (عزة [i. e. عِزَّة]) one thinks to be angry. (Ham p. 300.) أَسَدٌ حَارِدٌ An angry lion: pl. حَوَارِدُ. (S, A.)
أَحْرَدُ أَحْرَدُ ذ A camel (or a beast, L) having the disease, or fault, termed حَرَدٌ; (S, Mgh, L, Msb, K;) as also ↓ حَرِدٌ: (K:) fem. of the former حَرْدَآءُ. (S.) ― -b2- A man oppressed by the weight of his coat of mail, and unable to stretch himself out in walking; (T, TA;) [and] so ↓ حَرِدٌ. (K.) ― -b3- (tropical:) Niggardly; mean; sordid. (K, TA.) And أَحْرَدُ اليَدَيْنِ (assumed tropical:) Close-fisted, or niggardly. (T.)
مُحَرَّدٌ مُحَرَّدٌ محرد A rope plaited so that it has prominent edges, by reason of its distortion. (S, L. [See also 2; and see حَرِدٌ.]) And A bow-string strongly twisted, having one or more of its strands, or the several portions of which (by their being twisted together) it is composed, appearing over, or above, others; as also مُعَجَّرٌ. (L.) ― -b2- Crooked, curved, or bent, (S, K,) [in the form of an arch: see 2:] applied to anything. (S.) ― -b3- A room in which are [bundles such as are called] حَرَادِىّ of reeds, or canes, (S, L,) laid across [over the rafters of the roof]; (L;) as also مُحَرَّدَةٌ applied as an epithet to a room of the kind called غُرْفَة: (S, L:) and the former word, (K,) used as a subst., (TA,) signifies as above. (K, TA.) ― -b4- Also, (K,) or بَيْتٌ مُحَرَّدٌ, (As, S, A,) A house [or hut] with a gibbous roof, such as is termed كوخ. (As, S, A, * K. *)
مُحَارِدٌ مُحَارِدٌ محارد and مُحَارِدَةٌ: see حَرُودٌ.
مُتَحَرِّدٌ مُتَحَرِّدٌ متحرد : see حَرِيدٌ.
مُنْحَرِدٌ مُنْحَرِدٌ منحرد : see حَرِيدٌ, in three places.
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٩٤٩حَرَدَ
حَرَدَ I ( n. ac. حَرْد 1 ),
a. Intended, purposed.
b. Prevented, withheld.
c. ( n. ac. حُرُوْد 27 ) [ 'An ], Withdrew, separated from.
حَرِدَ
حَرِدَ A ( n. ac. حَرَد 4 )
a. [ 'Ala ], Was angry with.
b. Was rancorous, spiteful; sulked; pouted.
حَرَّدَ
حَرَّدَ II ,
a. Prevented, withheld.
b. Plaited.
حَاْرَدَ
حَاْرَدَ III ,
a. Yielded a scanty supply.
اِنْحَرَدَ
اِنْحَرَدَ
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٢٨٬٨٩٣حرد
حَرَدَ - يَحْرِدُ - حَرْد
حَرَد َ - يَحْرِد ُ + كائن + عن أمر: يأبى تمامه ويستنكف عنه غيظاَ وغضباً أو مكارهة: يستنكف عن فعل شيء كان يريد فعله، وذلك بسبب غضب أو استفزاز من آخر أو مكارهة له
حَرْد: على وزن "فـَعـْل" اسم فعل " حَرَد َ - يَحْرِد ُ": الاستنكاف عن فعل شيء بسبب غضب أو استفزاز أو مكارهة
﴿وَغَدَوْا عَلَى حَرْدٍ قَادِرِينَ﴾:
الصيغ(١)
الآيات التي ورد فيها(١)
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | حرد |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | منع, قصد, غضب |
| Zıt Kök | بذل |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyi kıskançlıkla tutarak başkalarından esirgeme, tecrit etme ve sert bir öfkeyle kesin yöneliş |
| Çekirdek Özet 2 | Kendi mülkünü başkalarından yalıtarak men etme ve bencil bir kararlılıkla haksız tasarrufa girişme |
| Çekirdek Özet 3 | Nimeti ve payı toplumdan tecrit edip tekelleştirme iradesinin ontolojik iflası |
| Kritik Hata Riski | Kelimeyi yalnızca sıradan bir niyet veya salt öfke sayarak, içinde barındırdığı bilinçli dışlama ve men etme boyutunu gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| حر | Isınma, daralma, tutuşma, keskinleşme ve hareket kabiliyetinde kısıtlanma; bu çekirdek حرب kökünde şiddetli çatışmaya, حرث kökünde toprağı yarıp sürmeye, حرج kökünde daralma ve sıkışmaya, حرص kökünde şiddetli hırs ve tutkuya işaret eder | د | Kapı, sınır, kesme ve durdurma niteliği taşıyan ses unsuru eklenerek; içteki hararet ve öfkenin dışa dönük kesin bir engelleme, tecrit etme, sınırlama ve başkasını men etme fiiline kilitlenmesini sağlamıştır |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ح | Çit, duvar | Bir alanı dışarıya kapatma, etrafını kuşatma, engelleme ve ayırma |
| ر | İnsan başı | Bilinç, yöneliş, öncelik, kararlılık ve zihinsel odaklanma |
| د | Kapı | Geçişi engelleme, sınırı kapatma, kilitleme veya durdurma |
| حرد | Çit çekerek başı kapıya dikme | Zihinsel bir odaklanma ve öfkeyle sınırları kapatıp başkalarının geçişini ve pay almasını kesin olarak engelleme hareketi |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Devenin ön ayağındaki sinirin çekilip büzülmesi sebebiyle ayağını yere sertçe vurarak kasıntılı yürümesi; sütün veya yağmurun kesilip çekilmesi; kamıştan örülen çitle bir alanın dışarıya kapatılması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Tırımmâh bir beytinde غضب ve hınç manasını şu şekilde kaydeder: وابن سَلْمى على حَرْدٍ / Şair Ebû Züeyb el-Hüzelî veya muhadram şair Ferazdak ise yırtıcı hayvanların öfkesini ve hıncını betimlerken şu ifadeyi kullanır: كأنّما بَنِيَّ حوالَيَّ الليُوثُ الحوارِدُ |
| Erken Arapça kullanım | İbnü'l-A'râbî ve Zeccâc gibi erken dönem dilcileri kökün engelleme ve yönelme boyutunu aktarır. Bir hedefe kararlılıkla yönelmeyi ifade etmek üzere şu kadim söz nakledilir: يَحْرُدُ حَرْدَ الجَنَّةِ المُغِلّهْ / Cerîr ise kabilesinin kimseden himaye dilenmeksizin tek başına ayrı konaklamasını şu mısra ile dile getirir: لا نستجير ولا نحلُّ حَرِيدا |
المصدر Kitābü'l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça حرد kökü, merkezi Sami dillerinde öfke, daralma, tecrit olma ve engelleme ekseninde gelişen fonosemantik bir yapıya sahiptir. İbranicede h-r-d kökü titreme, şiddetli kaygı, dehşet duyma ve panikle geri çekilme anlam alanını kurar (İbranice hārad חָרַד fiili titremek, dehşete kapılmak demektir). Süryanicede h-r-d kökü benzer şekilde gerilme, öfkelenme veya dehşetle sarsılma çağrışımları taşır. Arapçada ise kök, içsel gerilim ve öfke boyutunu korumakla birlikte bedensel/fiziksel bir kısıtlanmaya (sinir büzüşmesi, devenin kaskatı kesilmesi), sosyal bir tecride (topluluktan ayrılıp tek başına konaklama) ve nihayetinde başkalarını mülkten/gelirden mahrum bırakma kastına (men etme) doğru özelleşmiştir. Dolayısıyla Sami dillerindeki ortak duygusal gerilim ve çekilme matrisi, Arapçada aktif bir dışlama, engelleme ve katı bir kasıt halini almıştır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | حرد kökünün قصد (yöneliş), غضب (hınç/öfke) ve منع/تنحي (engelleme/tecrit) sacayağı | Devenin adalesindeki gerilme ve sütün çekilmesi gibi bedensel/tabii hadiselerden hareketle niyetin katılaşması ve yoksulu dışlama eylemine evrilmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice hārad (titremek, dehşete kapılmak, gerilmek), Süryanice gerilim ve hiddet kökleri | Duygusal bir sarsıntı ve kasılma durumunun Arapçada nesnel bir engelleme ve kastetme davranışına genişlemesi | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik katmanda kökün düzenli ve spekülasyondan uzak bir soydaşı tespit edilememiştir | Veri bulunamadı |
المصدر Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, Gesenius Hebrew and Chaldee Lexicon.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| حرد | Anlamlı | Men etme, yönelme, öfke | Hedef kök; başkasını dışlayarak kesin bir kararla mülküne yönelme | Kur'an'da geçer |
| حدر | Anlamlı | Aşağı indirme, yuvarlama | Bir şeyi yukarıdan aşağıya akıtma, gözyaşının dökülmesi veya süratle iniş | Kur'an'da geçmez |
| رحد | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| ردح | Anlamlı | Genişleme, yayılma, ağırlık | Bir nesnenin tabanının geniş ve ağır olması, ağır yük veya geniş çadır | Kur'an'da geçmez |
| دحر | Anlamlı | Kovma, uzaklaştırma, hor görme | Birini güç kullanarak bulunduğu yerden şiddetle sürüp defetme | Kur'an'da geçer |
| درح | Anlamlı | İhtiyarlık sebebiyle güçsüz adımlarla yürüme | Yaşlılık veya zayıflıktan dolayı kısıtlı ve kısa adımlarla ilerleme | Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| حرد | Merkez | Men etme ve öfkeyle yönelme | Başkasına pay vermemek kastıyla, hınç ve tecrit iradesiyle kesin bir eyleme girişme | Kararlılık, dışlama ve cimriliğin birleşik halidir |
| منع | Komşu | Engelleme | Bir şeyin gerçekleşmesine veya birinin bir şeye ulaşmasına fiilen engel olma | حرد kökündeki içsel öfke ve zihinsel kilitlenme şart değildir |
| قصد | Komşu | Yönelme ve hedefleme | Bir hedefe doğru orta yolu bularak veya doğrudan ilerleme | حرد kökünde mevcut olan haksız esirgeme ve dışlama olumsuzluğunu içermez |
| غضب | Komşu | Öfkelenme | İntikam ve tepki duygusunun kabarması | حرد gibi mülkiyet sınırlarını kapatıp başkalarını menetme projesine dönüşmesi zorunlu değildir |
| بذل | Zıt | Karşılıksız verme ve açma | Elindekini esirgemeden başkalarına sunma, paylaştırma ve sınırları kaldırma | حرد kökünün içerdiği kapatma ve men etme tavrının tam zıddıdır |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | حرد | Men etme, hınçla yönelme | Niyeti başkalarını mahrum bırakacak şekilde katılaştırma ve sınır çekme eylemi | Kesin |
| Latince | Interdictio, obstinatio | Yasaklama, inatçı kararlılık | Interdictio hukuki men ve yoksun bırakmayı, obstinatio ise körü körüne kararlılığı karşılar; ancak hınç boyutunu tam vermez | Güçlü |
| İngilizce | Spiteful withholding, sullen resolve | Hınçla mahrum bırakma, inatçı azim | Başkasına yarar sağlamama gayesiyle sergilenen öfkeli ve bencil kararlılığı ifade eder | Güçlü |
| Almanca | Missgünstiges Vorenthalten, verbitterter Entschluss | Hasetle esirgeme, öfkeli kararlılık | Bir hakkı veya nimeti başkasından kıskançlıkla esirgeme kastını karşılar | Güçlü |
| Fransızca | Privation malveillante, résolution rancunière | Kötü niyetli mahrum etme, kinle azmetme | Kin ve öfkeyle birleşen dışlayıcı iradeyi karşılar | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lisān al-ʿArab.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| حَرْدٍ (İsim / Mastar) | Yoksulları bahçe ürününden menetme, haksız bir tecrit ve öfkeli bir kararlılık | Bahçe sahiplerinin (ashâb-ı cenne) sabah erkenden yoksullara hiçbir şey bırakmama kastıyla ve kendilerini buna muktedir görerek yola çıkışlarını anlatan bağlam (Kalem 68:25) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi takdir ve insan iradesi (kader ve istitaat) | İnsanın kendi gücüne güvenerek ilahi iradeyi (inşâallah demeyi) ve ahlaki sorumluluğu dışlayan kesin kastının ontolojik geçersizliği | İnsanın kendini mutlak muktedir sanarak bencil bir azme kilitlenmesi |
| Fıkıh | Zekât, infak ve mülkiyet hukuku | Yoksulun ürün üzerindeki hakkını (hasat günü hakkı) gasp etme kastıyla yapılan erken hasat hilesinin fıkhi ve ahlaki hükmü | Mülkü toplumun zayıflarından kaçırma ve men etme hilesi |
| Tefsir | Kalem Suresi 25. ayetin tefsiri | Ayetteki حَرْد lafzının منع (men etme), غضب (öfke), قصد (kararlılık) veya köy/bölge adı olup olmadığı tartışması | Müfessirlerin ekseriyetine göre yoksulları mahrum bırakma kastı ve katı bir kararlılık |
| Hadis | Bahçe sahipleri kıssası ve cimrilik ahlakı | Nimetin şükrünü eda etmeyip zayıfları dışlayanların akıbetine dair rivayetler ve cimrilikten sakındırma | Hırs ve hasetle mülkü tecrit etmenin bereketi yok edeceği uyarısı |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kul-Rab ve kul-toplum ilişkisi | Nimetin emanet oluşunu inkâr | Sorumluluğu reddetme | Nimeti vereni ve nimet üzerindeki muhtaç haklarını dışlayarak mutlak mülkiyet iddiasına girişme | Kesin |
| İlmi | İrade ve nedensellik kurgusu | Kör teleoloji ve tek taraflı planlama | Yanılsama üretme | Sistemin dış etkenlerini ve ilahi müdahaleyi yok sayarak kendi planını mutlaklaştırma yanılgısı | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal tabakalaşma ve iktidar | Seçkinci dışlama ve tecrit | Sosyal bağı koparma | İktidar ve kaynak sahiplerinin toplumun alt katmanlarını kamusal paylaşımdan bütünüyle tasfiye etme tavrı | Güçlü |
| İktisadi | Kaynak dağılımı ve hasat ekonomisi | Tekelcilik ve haksız esirgeme | Paylaşımı engelleme | Zenginliği dar bir zümrede tutup yoksulun meşru payını gasp ederek serbest dolaşımı tıkama | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Yalıtılmış kapalı sistem (entropik kilitlenme) | Dış çevreyle madde ve enerji alışverişini tamamen kesen bir sistemin kendi içinde kaçınılmaz olarak düzensizliğe ve yıkıma sürüklenmesi gibi, mülkün dışa kapatılması da bereketi sıfırlar | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyal dışlama ve sınıfsal gettolaşma | Egemen sınıfın zenginliği kendi tekelinde tutarak alt sınıflarla olan ahlaki ve hukuki bağı koparması; bu tecridin toplumsal sözleşmeyi feshedip krize yol açması | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca sıradan bir niyet veya basit bir öfke patlaması gibi görerek, ekonomik ve ahlaki bir gasbı ifade eden çok katmanlı tecrit boyutunu atlamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | حرد lafzı; bilinçli bir cimrilik, zayıflara karşı duyulan hınç, kendi sınırlarını dış dünyaya kapatma arzusu ve ilahi denetimi hiçe sayan kibirli bir kararlılığın bileşimidir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Bahçe sahiplerinin suçunu salt erkenden yola çıkmak veya alelade bir öfke sanmak; mülkiyetin toplumsal ve ilahi boyutunu reddeden yapısal zulmü kavrayamamak |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın infak ahlakını ve mülkiyet felsefesini zıddı üzerinden en berrak şekilde somutlaştıran kavramlardan biridir; cimriliğin yalnızca malı tutmak değil, başkasına karşı öfke dolu bir dışlama eylemi olduğunu gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kalem Suresi'ndeki bahçe sahipleri kıssasında (Kalem 68:17-33) ve Kur'an'ın mülkte yoksulun hakkı olduğunu bildiren zekât ve infak bağlamlarındaki ilahi uyarılarda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İnsanın kendi emeği veya mülkü üzerinde dilediği gibi mutlak tasarruf hakkına sahip olduğu, zayıflara pay vermemenin rasyonel bir iktisadi tedbir sayılabileceği yönündeki bencil yanılgıyı tashih eder. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamCanlının adalesini kasarak dış dünyaya kapanması, sütün/yağmurun kesilmesi, bir arazinin çitle çevrilip başkalarına kapatılması.
- Soyut anlamNimeti toplumdan ve muhtaçlardan esirgemek amacıyla öfke ve inatla bilenmiş dışlayıcı bir kararlılık gütmek.
- Sistematik karşılıkMülkü dolaşımdan çekerek yalıtılmış bir tekel haline getirme iradesinin ahlaki, fıkhi ve ontolojik çöküşü.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklaması
Modelde mevcut mülk ve nimetler kümesini, bu mülkten elde edilen ürünü temsil eder. mülk sahiplerinin öfke ve katı kararlılıkla şekillenen niyet fonksiyonunu, ise ürünün muhtaç ve yoksullar kümesi ile paylaşılma durumunu simgeler. Mülk sahipleri paylaşımı dışlayarak () mülkü bencil bir kararla tecrit ettiklerinde elde tutulmak istenen sonuç kümesi , ilahi müdahale anı olan zamanına ulaşıldığında sıfırlanmakta () ve bahçe kül haline gelmektedir. Formül, dışlayıcı tecrit iradesinin mutlak yok oluşla neticelendiğini sembolize eder.