حرض
ح - ر - ض
جذر- الورود: ٣
- الآيات: ٣
- الصيغ: ٣
- المعاجم: ١٣
Hurd kireç taşı demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Hurd kireç taşı demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬٦٠٦باب الحاء والضاد والراء معهما
ح ض ر، ر ح ض، ح ر ض، ض ر ح، ر ض ح مستعملات
حضر:
الحَضَرُ: خلافُ البَدْو، والحاضِرة خلاف البادية لأنَّ أهل الحاضرةِ حَضَروا الأمصارَ والديار. والباديةُ يُشبِهُ أنْ يكونَ اشتِقاق اسمه من: بدا يبدو أى بَرَزَ وظَهَرَ، ولكنّه اسمٌ لَزِمَ الموضع خاصَّةً دونَ ما سِواه، والحَضْرَةُ: قرب الشَّيء. تقول: كنت بحَضرةِ الدار، قال:
فشَلَّتْ يَداهُ يومَ يحمِـلُ رأسَـه إلى نَهشَل
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٦٦٨رجلٌ حَرَضٌ، أي فاسدٌ مريضٌ يُحْدِثُ في ثيابه، واحدُه وجمعُه سواءٌ. وقال أبو عمرو: الحَرَضُ: الذي أذابه الحزنُ أو العشقُ، وهو في معنى مُحْرَضٍ. وقد حَرِضَ بالكسر.
وأَحْرَضَهُ الحُبُّ، أي أفسده. وأنشد للعَرْجيّ:
إنِّي امرؤٌ لَجَّ بي حُبٌّ فأحْرَضَني حتَّى بَلِيتُ وحتى شَفَّني السَقَـمُ
أي أذابني. والتَحْريضُ على القتال: الحثُّ والإحماءُ عليه. والحُرُضُ والحُرْضُ: الأُشْنانُ. والمِحْرَضَةُ
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١١٬٥٣٢ح ض ر
حضر ، حرض ، ضرح ، رحض ، رضح : مستعملة .
حضر : قال الليث : الحَضَر : خِلافُ البَدْو ، والحاضرة : خِلافُ البادِيَة ، وأهل الحَضَر ، وأَهْل البدو ، والحاضِرَة : الذين حضروا الأمصار ومساكن الدِّيارِ التي يكون لهم بها قرار .
قلت : المَحْضَر عند العرب : المرْجِع إلى
أعداد المياه ، والمنْتجَع : المَذْهَب في طلب الكلأ ، وكل مُنْتَجع مَبْدًى ، وجمع المَبْدَى مَبادٍ ، وهو البدو أيضاً ، فالبادية :
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١٧٬٩٢٨(باب الحاء والراء وما يثلثهما)
(حرز) الحاء والراء والزاء أصلٌ واحد، وهو من الحِفْظ والتَّحفظ يقال حَرَزْتُه([1]) واحترزَ هو، أي تحفَّظَ. وناسٌ يذهبون إلى أنّ هذه الزّاءَ مبدلةٌ مِن سين، وأنَّ الأصل الحَرْس وهو وجهٌ. وفي الكتاب الذي للخليل أنّ الحَرَزَ جَوْز محكوكٌ يُلعَب به، والجمع أحْراز. قلنا: وهذا شيءٌ لا يعرَّج عليه ولا مَعْنَى له.
(حرس) الحاء والراء والسين أصلان: أحدهما الحِفْظ والآخر
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٤٧٨- الحرض: ما لا يعتد به ولا خير فيه، ولذلك يقال لما أشرف على الهلاك: حرض، قال عز وجل: ﴿حتى تكون حرضا﴾ [يوسف/85]، وقد أحرضه كذا، قال الشاعر:
*إني امرؤ نابني هم فأحرضني*
*** (الشطر للعرجي، وعجزه:
حتى بليت وحتى شفني السقم
وهو في اللسان (حرض) ؛ والأفعال 1/405)
والحرضة: من لا يأكل إلا لحم الميسر لنذالته، والتحريض: الحث على الشيء بكثرة التزيين وتسهيل الخطب فيه، كأنه في الأصل إزالة الحرض، نحو: مرضته
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٧٢١ح ر ض
نهك فلان مرضاً حتى أصبح حرضاً وهو المشفي علـى الهلـاك.
وأحرضـه المـرض ولا تأكـل كذا فإنه يمرضك ويحرضك.
وحرضه على الأمر وفيه تحريض على الخير وتحضيض.
وغسل يده بالحرض وهو الأشنان.
قال زهير: كـأن بريقـه برقان سحل جـلا عـن متنه حرض وماء وناولـه المحرضـة وهـي الأشناندانـة.
وأعـدوا الأباريـق والمحـارض.
وبالكوفـة الحراضـة مضموم وهي سوق الحرض.
وصبغ ثوبه بالإحريض وهو العصفر.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٥٬٨٨٨التَّحْرِيض: التَّحْضِيض. قال الجوهري: التَّحْرِيضُ على القتال الحَثُّ والإِحْماءُ عليه. قال اللّه تعالى: يا أَيها النبيُّ حَرِّض الكؤمنين على القِتال؛ قال الزجاج: تأْويله حُثَّهم على القتال، قال: وتأْويل التَّحْرِيض في اللغة أَن تحُثَّ الإِنسان حَثّاً يعلم معه أَنه حارِضٌ إِنْ تَخَلَّف عنه، قال: والحارِضُ الذي قد قارب الهلاك. قال ابن سيده: وحَرَّضَه حَضَّه. وقال اللحياني: يقال حارَضَ فلان على
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٣٧٨* ح ر ض * رجل * حَرَضٌ * بفتحتين أي فاسد مريض يحدث في ثيابه قلت قوله في ثيابه قيد انفرد بذكره لا تظهر فيه فائدة زائدة وواحده وجمعه سواء قال أبو عبيدة هو الذي أذابه الحزن والعشق وهو في معنى * مُحْرَضٍ * وقد * حَرِضَ * من باب طرب و * أحْرَضَهُ * الحب أي أفسده و * التَّحْريضُ * على القتال الحث والإحماء عليه و * الحُرُّضُ * بسكون الراء وضمها الأشنان و * المِحْرَضةُ * بالكسر إناؤه
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٨٬٧٢٨الحرض، محركة: الفساد يكون في البدن، وفي المذهب، وفي العقل قاله ابن عرفة. الحرض: الرجل الفاسد المريض ، يحدث في ثيابه، واحده وجمعه سواء، كما في الصحاح، كالحارضة، والحارض، والحرض، ككتف ، يقال: إنه حارضة قومه، أي فاسدهم. الحرض: الكال المعيي، قيل: هو المشرف على الهلاك، كالحارض . يقال: رجل حرض وحارض، إذا أشرف على الهلاك. قيل: الحارضة والحرض: من لا خير عنده ، وهو مجاز، وروى الأزهري عن
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٢٬٨٦٥حَرِضَ
1 حَرِضَ حرض , (S, Msb, K,) aor. حَرَضَ , (Msb, K,) inf. n. حَرَضٌ, (Msb,) His stomach became in a corrupt, or disordered, state: (K:) or he (a man) became in a corrupt, or disordered, state, and sick, or diseased, so as to defile himself in his clothes: [see حَرَضٌ, below:] or he became emaciated (lit. dissolved) by grief, or by excessive love: (S:) or he became at the point of death:
حَرِضَ 1 حَرِضَ حرض , (S, Msb, K,) aor. حَرَضَ , (Msb, K,) inf. n. حَرَضٌ, (Msb,) His stomach became in a corrupt, or disordered, state: (K:) or he (a man) became in a corrupt, or disordered, state, and sick, or diseased, so as to defile himself in his clothes: [see حَرَضٌ, below:] or he became emaciated (lit. dissolved) by grief, or by excessive love: (S:) or he became at the point of death: (Msb:) and he suffered protracted disquietude of mind, and disease; as also حَرُضَ, aor. حَرُضَ : (K:) and حَرَضَ, aor. حَرُضَ and حَرِضَ , inf. n. حُرُوضٌ (K) and حَرْضٌ, (TA,) he became heavily oppressed by disease; or constantly affected thereby so as to be at the point of death: (K:) or this last form of the verb signifies he died, or perished. (TA.) ― -b2- [Hence, app.,] حَرُضَ, and حَرَضَ, aor. حَرُضَ , inf. n. حُرُوضٌ, as in the L; not حَرِضَ, as in the K (assumed tropical:) He was, or became, low, base, mean, or sordid; unable to rise from, or quit, his place; a signification given in the K to حَرِضَ: or low, base, mean, or sordid; possessing no good: (TA:) [but of the correctness of one of the two forms here mentioned on the authority of the L, the author of the TA expresses a bout: app. with respect to the latter of them; for it is said,] حَرُضَ, inf. n. حَرَاضَةٌ and حُرُوضَةٌ and حُرُوضٌ, also signifies he (a man, TA) was, or became, low, base, mean, or sordid, and bad, corrupt, or vicious, and neglected, or forsaken; (K, TA;) as also حَرِضَ. (K: but only the former, حَرُضَ, is given in this sense in the TA.) -A2- حَرَضَ as a trans. v.: see 4, in two places. -A3- حَرِضَ, aor. حَرَضَ , also signifies He picked up from the ground اـِحْرِيض [or safflower]. (O, K.)
حرّضهُ 2 حرّضهُ حرض حرضه حرضة : see 4. -A2- Also, inf. n. تَحْرِيضٌ, He rendered him free from, or rid him of, حَرَض [q. v.]; like as قَذَّيْتُهُ signifies “ I rid him of what is termed قَذًى. ” (TA.) [Thus it bears two contr. significations.] ― -b2- And, [hence, perhaps,] (ISd, A, &c.,) inf. n. as above, (S, ISd, A, &c.,) He excited, incited, urged, or instigated, him, (Zj, S, ISd, K,) and roused him to ardour, (S,) عَلَى القِتَالِ to fight, (Zj, S,) or عَلَى الشَّىْءِ to do the thing, (A, * Msb,) in order that he might be known to be such as is termed حَارِض if he held back from it: (Zj:) so in the Kur [iv. 86 and] viii. 66: (Zj:) or he excited, incited, urged, or instigated, him to apply himself constantly, or perseveringly, to fight: (TA:) [see 3:] and عَلَى الشَّىْءِ ↓ أَحْرَضَهُ, inf. n. اـِحْرَاضٌ, signifies the same as حرّضهُ. (TS.) -A3- حرّض, inf. n. as above, He had a حُرْضَة, i. e., a person entrusted with the office of turning about, or shuffling, the gamingarrows of the players. (TS.) -A4- He employed the portion of his property set apart for traffic in حُرْض [q. v.], (IAar, K,) i. e. أُشْنَان. (TA.) -A5- He dyed a garment, or piece of cloth, with اـِحْرِيض [q. v.]. (IAar, K.)
حارض 3 حارض حارض , (Ibn-'Abbلd,) inf. n. مُحَارَضَةٌ, (Ibn- 'Abbلd, K,) He contended with another in shuffling, or playing with, gaming-arrows. (Ibn- 'Abbلd, K.) [See حُرْضَةٌ.] -A2- حارض عَلَى العَمَلِ, (Lh,) inf. n. as above, (Lh, K,) He applied himself constantly, or perseveringly, to work: (Lh, K:) and على القِتَالِ to fight. (Lh.)
احرضهُ 4 احرضهُ احرضه احرضة أحرضه حرض It (disease, A, TA) pressed heavily upon him; or clave to him constantly: it caused him to be at the point of death; as also ↓ حَرَضَهُ: it corrupted, or disordered, his body, so that he became on the brink of death. (TA: [in which this last signification is said to be tropical: but accord. to the A, it is evidently not so.]) It (food) caused him to be sick, or diseased. (A.) It (love, AO, S) corrupted, or disordered, him. (AO, S, K.) ― -b2- (tropical:) He corrupted, vitiated, marred, or destroyed, it; namely, a thing; as also ↓ حرّضهُ: (A:) and he annulled it; rendered it null, or void. (TA.) You say also, نَفَْسَهُ ↓ حَرَضَ, aor. حَرِضَ , (K,) inf. n. حَرْضٌ, (TA,) (tropical:) He corrupted, or vitiated, or destroyed, himself, or his own soul: (K, * TA:) and احرض نَفْسَهُ (assumed tropical:) he destroyed himself, or his own soul, by telling a lie. (TA.) And سُوْءُ حَمْلِ الفَاقَةِ يُحْرِضُ الحَسَبَ, occurring in a saying of Aktham Ibn-Seyfee, means (assumed tropical:) The ill-bearing of poverty annuls the grounds of pretension to respect. (TA.) -A2- احرضهُ عَلَى الشَّىْءِ: see 2. -A3- احرض (assumed tropical:) He (a man) begat evil offspring. (S, K.)
حَرْضٌ حَرْضٌ حرض : see حَرَضٌ, last sentence: -A2- and see also what here follows.
حُرْضٌ حُرْضٌ حرض , (Mgh,) or ↓ حُرُضٌ, (Msb,) or both, (S, K,) the former mentioned by Sb, but in some of the copies of his book written with fet-h (↓ حَرْضٌ), i. q. شَجَرُ الأُشْنَانِ [The trees, or plants, from which potash is obtained; the kind of plants called kali, or glasswort, &c.]; which are of the kind called نَجِيل: (Az, TA:) Aboo-Ziyلd says that what is termed حُرْض is slender in the extremities (دُقَاقُ الأَطْرَافِ), but its tree is large, being sometimes used for shade, and affords firewood, and it is that with which people wash clothes; and he adds, we have not seen any حُرْض purer or whiter than some which grows in ElYemلmeh, in a valley thereof called جَوُّ الخَضَارِمِ: (TA:) i. q. أُشْنَانٌ [q. v.]; (S, A, Mgh, Msb, K;) with which the hands are washed after food. (TA. [But see حَرَّاضٌ.]) So in the Kur [xii. 85], accord. to one reading, (K,) the reading of El- Hasan El-Basree, (Sgh,) ↓ حَتَّى تَكُونَ حُرُضًا, (Bd,) meaning Until thou be like اشنان in dryness; as explained in the K, except that نُحُولًا is there erroneously put for قُحُولًا: (TA:) but EsSuddee disapproved of this reading. (Sgh.) -A2- Also حُرْضٌ, [and app. حُرُضٌ also,] i. q. جِصٌّ [or Gypsum]. (TA.)
حَرَضٌ حَرَضٌ حرض Corruptness in the body, and in the intellect, (Ibn-'Arafeh, A, K,) and (assumed tropical:) in one's course of conduct, or tenets. (Ibn-'Arafeh, K.) [See 1.] -A2- A man in a corrupt, or disordered, state, and sick, or diseased, (S, K,) so that he defiles himself (يُحْدِثُ [but in some copies of the S this word is omitted]) in his clothes; (S;) as also ↓ حَارِضَةٌ and ↓ حَارِضٌ and ↓ حَرِضٌ; (K;) ↓ which last also signifies a man having his stomach in a corrupt, or disordered, state; and suffering protracted disquietude of mind, and disease: (TA:) also the first, (حَرَضٌ,) weary, or fatigued: (K:) and at the point of death; (Msb, K;) as also ↓ حَاِرضٌ; (K;) which last also signifies one near to dying, or to perishing; and having his body corrupted, or disordered, by disease, so as to be at the point of death, and so ↓ حَرِضٌ; (TA;) and [in like manner] ↓ مُحْرَضٌ signifies dying, or perishing, from disease, being neither living so as to be an object of hope, nor dead so as to be an object of despair: (T, TA:) حَرَضٌ also signifies emaciated (lit. dissolved) by grief, or by excessive love; (AA accord. to the S, or AO accord. to the TA, and K;) as also ↓ مُحْرَضٌ, (S,) or ↓ مُحَرَّضٌ: (K:) and heavily oppressed by disease; or constantly affected thereby so as to be at the point of death: so in the Kur xii. 85: (K:) [in the CK, حَرَضًا is her erroneously put for مَرَضًا:] or it there signifies heavily pressed upon by disease; or affected by constant disease: (AZ:) or extremely aged; or old and weak: (Katلdeh:) and anything withering: (TA:) [the following observation, which is inserted in the S after the first of the significations here given of حَرَضٌ used as an epithet, and in the K after a later signification which is said to be tropical, applies to it, when so used, in all its senses:] it is employed alike as sing. as pl. (Fr, S, K) and masc. (Fr) and fem.; (Fr, K;) being originally an inf. n.: (Fr, Msb:) or, like every inf. n. used as an epithet, it is for ذُو followed by the inf. n., and therefore has no dual nor pl. form: (Zj:) but some of the Arabs use ↓ حَارِضٌ as an epithet applied to a male, and ↓ حَارِضَةٌ as applied to a female; and these have duals and pls.: (Fr:) and sometimes حَرَضٌ has pls.; namely أَحْرَاضٌ; (K;) which is also pl. of حَرِضٌ and of حَارِضٌ; or, accord. to the L, it is allowable as a pl. of حَرِضٌ, in the place of the more common pl. حَرِضُونَ; (TA;) and ↓ حُرْضَانِ; (K;) which is more approved; (TA;) and حَرِضَةٌ. (K: [this last being expressly said in the TA to be thus written, but in the CK it is written حَرَضَة.]) ― -b2- Also, applied to a man, (A,) (tropical:) Possessing no good; (A, K;) like ↓ حَارِضَةٌ, (TA,) which latter is explained by As as signifying a man in whom is no good: (T, TA:) or the former, one whose good is not hoped for, nor his evil feared: (K:) and a bad man: (K:) and low, base, mean, or sordid; unable to rise from, or quit, his place; as also ↓ حَرِيضٌ and ↓ حَرِضٌ and ↓ مُحَرَّضٌ, (K, [this last, in the CK, written مُحَرِّض,]) or ↓ مُحْرَضٌ, (TA,) and ↓ اـِحْرِيضٌ: (K:) or low, base, mean, or sordid; in whom is no good: (TA:) and [in like manner] ↓ حَارِضٌ signifies bad, corrupt, or vitious, and neglected, or forsaken; (K;) and so ↓ مَحْرُوضٌ, (TA,) and ↓ حِرْضَةٌ, of which the pl. is حِرَضٌ; (TA;) ↓ مَحْرُوضٌ also signifying made, or asserted, to be low, base, mean, or sordid; (K, TA;) and so ↓ حَارِضٌ, and ↓ حِرْضَةٌ; and this last signifying also having in him no good: (TA:) and حَرَضٌ likewise signifies one who does not take to himself arms, nor fight: (Lth, K:) its pl. is أَحْرَاضٌ (A, TA) and ↓ حُرْضَانٌ: (TA:) both these pls. signify weak men, who will not fight: (S:) and the former of them is explained as signifying the lowest, basest, or meanest, sort of mankind: and men corrupt in their course of conduct, or tenets: also the latter of them as signifying men who know not the place of their chief: and ↓ حَارِضٌ, of which the fem. is with ة, signifies a stupid man. (TA.) ― -b3- Also, applied to a she-camel, Lean, or emaciated: (K, TA:) and ↓ حُرْضَانٌ, so applied, vile: and perishing, or dying; in which sense it is likewise applied to a male camel. (TA.) ― -b4- Also, applied to language, or speech, (assumed tropical:) Bad; (K;) and so, by poetic license, ↓ حَرْضٌ; or this, accord. to Sgh, is a dial. var.: (L, TA:) and perishing: pl. أَحْرَاضٌ. (TA.)
حَرِضٌ حَرِضٌ حرض : see حَرَضٌ, in three places, near the beginning: ― -b2- and again in the latter half of the paragraph.
حُرُضٌ حُرُضٌ حرض : see حُرْضٌ, in two places.
حُرْضَةٌ حُرْضَةٌ حرض حرضه حرضة The person called أَمِينُ مُقَامِرِينَ; (O, K;) [i. e.] the man who turns round about, or shuffles, the arrows [in the رِبَابَة], or who deals them forth, (الَّذِى يَضْرِبُ بِالقِدَاحِ, S, or يُفِيضُ القِدَاحَ, A,) for the players in the game called المَيْسِر, (S, A,) in order that he may eat of their meat [without having contributed to pay for the slaughtered camel]: (A:) like him who is termed بَرَمٌ, (S, A,) always a low, or mean, person, (S,) an object of dispraise: (A:) called thus because of his lowness, or meanness. (L.) ― -b2- Also One who does not purchase flesh-meat, nor eat it unless he find it in the possession of another person. (A Heyth, Az.)
حِرْضَةٌ حِرْضَةٌ حرض حرضه حرضة : see حَرَضٌ, latter half, in two places.
حُرْضَانٌ حُرْضَانٌ حرضان : see حَرَضٌ, (of which it is a syn. and a pl.,) latter half, in three places.
حَرِيضٌ حَرِيضٌ حريض : see حَرَضٌ, in the latter half of the paragraph.
حَرَّاضٌ حَرَّاضٌ حراض One who burns حُرْض [kali, or glasswort, &c.] for قِلْى [or potash]; (K; [in the CK, لِلْقَلْى is erroneously put for لِلْقِلْىِ;]) one who makes a fire upon حُرْض for the purpose of procuring from it قِلْى; (S;) i. e. for the dyers; and ↓ اـِحْرِيضٌ also signifies one who makes a fire upon أُشْنَان [or حُرْض]: it is said that [plants of the kind called] حَمْض are burned, in their fresh state, and then water is sprinkled upon their ashes, which in consequence are compacted, and become قِلْى [q. v.]. (TA.) ― -b2- Also One who makes a fire upon masses of hard stone for the purpose of preparing thence نُورَة [or quick lime], or جِصّ [which is gypsum]. (S, K.)
حَرَّاضَةٌ حَرَّاضَةٌ حراضه حراضة A place in which أُشْنَان [or حُرْض] is burned [for making potash]. (TA.) ― -b2- Also A place for the preparing, by fire, of [quick lime, (see حَرَّاضٌ,) or] gypsum. (TA.)
حَارِضٌ حَارِضٌ حارض and حَارِضَهٌ: see حَرَضٌ, from near the beginning to near the end.
اـِحْرِيضٌ اـِحْرِيضٌ احريض : see حَرَضٌ, latter half: -A2- and see also حَرَّاضٌ. -A3- Also Safflower; syn. عُصْفُرٌ; (S, A, K;) a general name thereof: or عُصْفُر that is put into cooked flesh-meat: or the grain thereof. (TA.)
مُحْرَضٌ مُحْرَضٌ محرض : see حَرَضٌ, in three places.
مِحْرَضَةٌ مِحْرَضَةٌ محرض محرضه محرضة , with kesr, A vessel for حُرْض; (S, K;) made of wood, or of brass, and the like; (TA;) i. q. أُشْنَانَةٌ: (A:) pl. مَحَارِضٌ. (A, TA.)
مُحَرَّضٌ مُحَرَّضٌ محرض : see حَرَضٌ; for each in two places.
مَحْرُوضٌ مَحْرُوضٌ محروض : see حَرَضٌ; for each in two places.
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٥٥٥حَرَُضَ
حَرَُضَ U ( n. ac. حَرْض 1 , حُرُوْض 27 ) حَرِضَ A ( n. ac. حَرَض 4 )
a. Was languishing, sick, disordered.
b. Was corrupt, vitiated; was depraved.
حَرَّضَ
حَرَّضَ II
a. [ acc. & 'Ala ], Urged, exhorted to.
أَحْرَضَ
أَحْرَضَ IV ,
a. Rendered sick, disordered; corrupted, vitiated.
حَرَض
حَرَض 4 ,
a. Corruption.
b. see 5 .
حَرِض
حَرِض 5 , ( pl. حِرَضَة 7t , حُرْضَاْن 35 ,
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٢٧٬٢٤٠حرض
حَرَضَ - يَحْرُضُ (حَرِضَ - يَحْرَضُ) - حَرَض - حَرِّضَ - يُحَرِّضُ
حَرَضَ - يَحْرُضُ (حَرِضَ - يَحْرَضُ) + الكائن + على أمر أو شيء: يهم ويندفع لتحقيقه والقيام به بشدة: ينفعل بشدة ويستثار ويتهيج طلباً وميلاً نحو فعل الأمر أو الوصول إلى الشيء
حَرَض: على وزن "فـَعـَل" اسم فعل من " حَرَضَ - يَحْرُضُ ": الهياج الانفعالي طلباً لتحقيق
الجذور المجاورةالمجاورة: ٢٧ (الإجمالي: ٣٥)
- فتأ
الآيات المشتركة: ١ · -e devam ediyorsun
- قتل
الآيات المشتركة: ٢ · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
- نكل
الآيات المشتركة: ١ · Ayak bağı, bukağı demektir
- مأه
الآيات المشتركة: ١ · Yüz
- كلف
الآيات المشتركة: ١ · Yükümlü tutarız
- كفف
الآيات المشتركة: ١ · Avuç demektir
- ألف
الآيات المشتركة: ١ · Lif ip yapılan ipliklerden herbirine denir
- فقه
الآيات المشتركة: ١ · Kavrarlar
- عشر
الآيات المشتركة: ١ · “On” demektir
- يوسف
الآيات المشتركة: ١ · Çorak yer anlamına gelen “esef”ten türemiştir
- عسى
الآيات المشتركة: ١ · Umulur
- غلب
الآيات المشتركة: ١ · Ğulb, Ğelba, bahçenin etrafına dikilen ağaçlara denir
الآيات التي ورد فيها(٣)
قَالُوا تَاللَّهِ تَفْتَأُ تَذْكُرُ يُوسُفَ حَتَّى تَكُونَ حَرَضًا أَوْ تَكُونَ مِنَ الْهَالِكِينَ
Hurda
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | حرض |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | حضض, حثث, ندب |
| Zıt Kök | ثبط |
| Çekirdek Özet 1 | İnceltici, tüketici ve eritici etkiyle nesnenin veya bedenin tükenme ve çöküş sınırına gelmesi; temizleyici veya yakıcı alkali otu |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanı atalet, yıpranma ve çöküş sınırından çekip çıkaracak derecede yoğun ve kararlı biçimde eyleme kışkırtma |
| Çekirdek Özet 3 | Çöküş eşiğindeki potansiyeli harekete geçiren dinamik sevk ve yıpratıcı ataleti dağıtma mekanizması |
| Kritik Hata Riski | Kökün salt sıradan bir sözlü teşvik veya sadece fiziksel bir ölüm hali sanılması; çöküşe yol açacak durağanlığı kırma boyutunun gözden kaçması |
التحليل الثنائي
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ح | Çit, duvar | Çevrilme, içe kapanma, bir sınıra sıkışma ve kuşatılma durumunu simgeler. |
| ر | İnsan başı | Bilinç, yönelim, hayati merkez ve öncülüğü simgeler. |
| ض | Olta, bitki | Sıkışma, baskı altında ezilme, daralma ve kenara itilmeyi simgeler; türetilmiş ses yoğunlaşması taşır. |
| حرض | Kuşatılmış başın baskı altında ezilmesi | Hayati merkezin sınırlayıcı bir kuşatma ve baskı altında kalarak erimesi, tükenme sınırına varması veya bu baskının tersine çevrilerek dışarıya doğru şiddetle püskürtülmesi hareketidir. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Çamaşır ve temizlikte kullanılan, cürufu ve kiri söküp eriten kireçli veya alkali çöl otu (uşnân); bünyeyi içten tüketip eriten ağır hastalık ve çürüme hali. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Züheyr b. Ebî Sulmâ bir beytinde kılıcın parlaklığını ve temizliğini tasvir ederken kılıç üzerindeki pas ve kiri söken alkali otu ile suyun temizleyiciliğine atıfla bu kökü kullanır: كأن بريقه برقان سحل / جلا عن متنه حرض وماء |
| Erken Arapça kullanım | Muhadram ve erken İslam döneminde savrulup hiçbir işe yaramayan, ne hayrı umulan ne şerrinden korkulan, dermansız ve silahsız düşkün kimseler için kullanılır. Tırımmah bir beytinde savaşa gücü yetmeyen acizleri şu ifadeyle anar: حماة للعزل الأحراض |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Asās al-Balāgha, Lisān al-ʿArab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dil ailesi genelinde kök, içsel yanma, aşınma, arındırıcı kimyasal etki ve tükeniş ekseninde takip edilebilen bir semantik alana işaret eder. Klasik İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarında hararet, yakıcılık veya hırs/tükeniş bildiren paraleller (חרר kök ailesi) ile bağlantılı olarak, bünyenin kireçleşmesi, ufalanması veya için için yanarak maddesini kaybetmesi izleği mevcuttur. Arapçada ض harfinin sağladığı fonetik kapanma ve sürtünme, kökü hem kimyasal olarak arındırıcı/eritici bir bitki türüne (uşnân) hem de insanın keder veya hastalıktan eriyip tükenme sınırına gelmesi anlamına özelleştirmiştir. Türetilmiş form olan tahrid ise, bu helak ve erime sürecini ortadan kaldırmak için kişiyi sınır noktasında sarsıcı bir uyarıyla eyleme yöneltme işlevini üstlenmiştir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Birincil anlam çöküş ve erimedir; ikincil anlam arındırıcı ot ve tahriktir | Tahrîd kalıbı 'hastalığı gidermek' (selb) mantığıyla ataleti ve tükenişi defetme anlamı kazanmıştır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Yakıcı kuruluk ve ufalanma kökleriyle örtüşür | Hararet ve aşınma ifade eden Sami kök matrisleriyle yakın semantik akrabalık gösterir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dış halkalarda doğrudan ve düzenli fonetik soydaş tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Dictionnaire des racines sémitiques.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| حرض | Anlamlı | Erimek, tükenmek, çöküş sınırına gelmek, kışkırtmak | Ağır keder veya zafiyetle erime hali; bu erimeyi önlemek için şiddetle sevk etme. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| حضر | Anlamlı | Hazır olmak, gelmek, yerleşik olmak | Bir yerde bilfiil bulunma, göçebeliğin zıddı olarak yerleşme ve tanıklık. | Anlamlı; Kur'an'da geçer; ortak harf ailesi. |
| رحض | Anlamlı | Yıkamak, arındırmak | Su ile kiri söküp temizleme, elbiseyi veya bedeni yıkama hareketi. | Anlamlı; Kur'an'da geçmez; temizleme bağı. |
| رضح | Anlamlı | Kırmak, ezmek, ufalamak | Sert bir nesneyi taşla vurup ezme, parçalama ve kırma eylemi. | Anlamlı; Kur'an'da geçmez; ufalanma ilişkisi. |
| ضحر | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. |
| ضرح | Anlamlı | Atmak, uzaklaştırmak, yarmak | Bir şeyi uzağa fırlatıp atmak; mezar kazmak, yırtıp açmak. | Anlamlı; Kur'an'da geçmez; fiziksel uzaklaştırma. |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| حرض | Merkez | Tükeniş sınırından eyleme sevk etme | Atalet ve çöküşü gidermek üzere sarsıcı, hayati bir zorunlulukla harekete geçirme | Bireyi erime ve yok oluş eşiğinden çekip savaşa ve direnişe yöneltme |
| حضض | Komşu | Teşvik etme, isteklendirme | Bir iyiliğe veya göreve yönelik genel ve ritmik hızlandırma | حرض köküne kıyasla çöküş uyarısı veya selb nüansı barındırmaz |
| حثث | Komşu | Hızlandırma, acele ettirme | Harekette sürat ve ardışıklık talep etme | Hareketi başlatmaktan ziyade mevcut hızın artırılmasına odaklanır |
| ندب | Komşu | Göreve çağırma | Bir vazife için seçerek veya gönüllülük esasıyla davet etme | Hayati bir tükeniş tehdidinden ziyade toplumsal görev çağrısıdır |
| ثبط | Zıt | Alıkoyma, köreltme, gevşetme | Birini kararlılığından vazgeçirip hareketsizliğe ve atalete gömme | حرض kökünün yok etmeye çalıştığı ataleti bizzat üreten eylem |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | حرض | Erimek, tükenişe yaklaşmak; şiddetle sevk etmek | Hem çöküş sınırını hem de bu çöküşü bertaraf edici uyarıyı ifade eder | Kesin |
| Latince | Incitare, exhaurire | Tahrik etmek; tüketip bitirmek | İki ayrı kelime kökün kışkırtma ve tükenme veçhelerini karşılar | Güçlü |
| İngilizce | To instigate, to consume to ruin | Kışkırtmak; tüketerek çöküşe sürüklemek | İnstigate eyleme sevk etmeyi, consume çöküş ve erime halini verir | Güçlü |
| Almanca | Anspornen, aufreiben | Teşvik etmek; yıpratıp tüketmek | Aufreiben bünyenin içten erimesini, anspornen güçlü teşviki karşılar | Güçlü |
| Fransızca | Inciter, dépérir | Harekete geçirmek; eriyip çökmek | Dépérir tükenme ve gücünü yitirme boyutunu, inciter yönlendirmeyi verir | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lisān al-ʿArab.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| حَرَضًا | Ağır keder ve hastalıkla eriyip çöküş sınırına gelme | Hz. Ya'kub'un hüznünün onu ölüm ve tükeniş eşiğine getirmesi bağlamı (Yûsuf 12:85) |
| حَرِّضِ | Müminleri ataletten kurtarıp savaşa şiddetle sevk etme | Düşman baskısına karşı direnç oluşturma ve psikolojik çekingenliği kırma emri (Nisâ 4:84) |
| حَرِّضِ | Sayısal dezavantaja rağmen inananları direnişe hazırlama | Manevi ve stratejik motivasyonla topluluğu topyekûn seferber etme bağlamı (Enfâl 8:65) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İrade, sorumluluk ve kulun fiilleri | Peygamberin teşvikinin cebir mi yoksa iradeyi uyandırma mı olduğu meselesi | İnsanın ataletten kendi iradesiyle çıkması için dışsal uyarının meşruiyeti |
| Fıkıh | Cihad hukuku ve emîrin görevleri | Yöneticinin orduyu psikolojik ve stratejik olarak savaşa hazırlama yükümlülüğü | Savaşa hazırlıkta sözlü teşvik ve motivasyonun komutan üzerindeki vücubiyeti |
| Tefsir | Dilbilimsel selb sîgası analizi | Tahrîd kelimesinin 'fesadı gidermek' (izâle-i harad) anlamında tefsir edilmesi | Kişiyi helak olacağı bir ataletten çekip alma kastı |
| Hadis | Gazve hazırlıkları ve nefir | Hz. Peygamber'in ashabı zorluk anlarında cesaretlendirmesi | Korku ve bezginliği dağıtıcı yüksek moral aşılaması |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Bireysel ve toplumsal ataletin kırılması | Tebliğ ve inzarın harekete geçirici boyutu | Ruhu rehavetten kurtarma | İnanç sisteminde durağanlık helaktir; ibadet ve cihad bu tükenişi engeller. | Kesin |
| İlmi | Bilgiyi eyleme dönüştürme eşiği | Bilimsel motivasyon ve ataleti aşma | Zihinsel donukluğu dağıtma | Bilginin pratiksiz kalarak zihni tüketmesini önleyen pratik hamle gücü. | Güçlü |
| Siyasi | Savunma ve seferberlik yönetimi | Liderin toplumu mobilize etme yetkisi | Kolektif direnci uyandırma | Bir tehdit karşısında kamuoyundaki çözülmeyi önleyici liderlik iradesi. | Kesin |
| İktisadi | Üretim dinamizmi ve sermaye ataleti | Kaynakların durağanlıktan kurtarılması | Potansiyeli üretime sevk | Kaynakların atıl kalarak aşınmasını (harad) engelleyen yatırım teşviki. | Muhtemel |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Aktivasyon enerjisi ve kimyasal bozunma eşiği | Bir sistemin kendiliğinden çürüme ve dağılma entropisine girmesi ile bu engeli aşmak için gereken dış enerji girdisi. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kolektif eylem problemi ve anomi | Toplumsal yapının moralsizlik sebebiyle erimesi ve bunu aşmak için gereken dönüştürücü liderlik müdahalesi. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimenin yalnızca kuru bir 'isteklendirme' veya kuru bir 'kışkırtma' olarak algılanıp, arka planındaki helak ve erime dinamiklerinin yok sayılması. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | حرض kökü, insanı helake sürükleyecek içsel bir kederden veya toplumu imhaya götürecek bir korkaklıktan çekip kurtarma eylemidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki teşvik emrinin keyfi bir kışkırtma sanılması; oysa bunun yapılmaması durumunda mutlak bir yok oluşun ve çözülüşün (harad) kaçınılmaz olacağının anlaşılamaması. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın insan psikolojisindeki çöküş ve erime halleri ile toplumsal krizlerdeki direnç mekanizmaları arasındaki derin semantik bağı gösterdiği için hayatidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Hz. Ya'kub'un hüznünü tasvir eden kıssa ayetinde ve müminlerin varoluşsal savaşlarda geri çekilmesini yasaklayan ahkâm ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Pasif kederin insanı yok oluş sınırına getirebileceğini gösterir; peygamberi teşvikin bir saldırganlık değil, savunmasız kalarak helak olmayı önleyici bir savunma mekanizması olduğunu ortaya koyar. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamAsitli veya kireçli kimyasal maddeyle kirin sökülmesi; bir nesnenin aşınarak, eriyerek ufalanma ve çöküş sınırına gelmesi.
- Soyut anlamAğır bir keder, korku veya rehavet yüzünden bünyenin erimesi; bu tükenişi bertaraf etmek için gereken yüksek frekanslı harekete geçirici uyarı.
- Sistematik karşılıkSistemin entropik çöküş eşiğini aşması için dışarıdan zerk edilen negatif entropi ve aktivasyon dinamiği.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde tükenişe ve helake sürükleyen içsel baskıyı veya ataleti, bu baskının zaman içindeki eriticilik hızını temsil eder. , sistemi bu erime sınırından kurtarmak için gereken eşik aşma (teşvik/tahrîd) enerjisidir. Bu enerji sağlandığında birey veya toplum atalet halinden (), hedeflenen aktif direnç ve varoluş durumuna () intikal eder.