حطط
ح - ط - ط
جذر- الورود: ٢
- الآيات: ٢
- الصيغ: ١
- المعاجم: ٩
Hatit (Tı) cüce demektir. Hıtte teslim olmayı kabul etmek demektir. Suçu itiraf etmek ve af dilemek demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(٩)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Hatit (Tı) cüce demektir. Hıtte teslim olmayı kabul etmek demektir. Suçu itiraf etmek ve af dilemek demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬١٢١باب الحاء مع الطاء
ح ط، ط ح مستعملان
حط:
الحَطُّ: وَضْعُ الأحمال عن الدَّوابِّ. والحَطُّ: الحَدْرُ من العُلوِّ. وحَطَّتِ النَجيبةُ وانحَطَّتْ في سيرها من السرعة، قال النابغة يمدح النُّعمانَ:
فما وَخَدَتْ بمثلِك ذاتُ غَرْبٍ حَطوطٌ في الزِّمامِ ولا لَجُونُ
وقال:
مِكَرٍّ مِفَرٍّ مُقِبـلٍ مُـدْبـرٍ مَـعـاً كجُلْمودِ صَخْرٍ حَطَّه السَّيْلُ من عَلِ
وحَطَّ عنه ذُنُوبَه، قال:
واحْطُطْ إلهي
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٠٤٤حَطَّ الرَحْلَ والسرجَ والقوسَ. وحَط، أي نزل. والمَحَطُّ: المنزِلُ. وانْحِطَّ السعرُ وغيره. وتقول: اسْتَحَطَّني فلانٌ من الثمن شيئاً، والحَطيطَةُ كذا وكذا من الثمن. وقوله تعالى: "حِطَّةٌ"، أي حُطَّ عنَّا أوزارَنا. ويقال: هي كلمةٌ أُمِرَ بها بنو إسرائيلَ لو قالوها لَحُطَّتْ أوزارُهُمْ. وحَطَّهُ، أي حَدَرَهُ. والحَطوطُ الحدورُ. والحَطوطُ: النجيبةُ السريعةُ. وجاريةٌ مَحْطوطضةُ المَتْنَيْنِ، أي
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٩٨٧ح ط ط
حطوا الأحمال عن ظهور الدواب يقال: حطوا عنها.
وحط ل شيء حدره.
وأخـذوا فـي الحطوط أي في الحدور.
ومـن المجـاز: حط الله أوزارهم وحطّ الله وزرك.
" وقولوا حطة " واستحطوا أوزاركم.
وناقة حطوط: سريعة السير وحطت فـي سيرهـا وانحطـت.
وحـط فـي عـرض فلـان إذا اندفـع فـي شتمـه.
وحط في هواه وانحط فيه.
ويقال: أكل من حلوائهم فانحط في أهوائهم.
قال الكميت: حطوطاً في
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٧٬٤٩٤الحَطُّ: الوَضْعُ، حطَّه يَحُطُّه حَطّاً فانْحَطَّ. والحَطُّ: وضْع الأَحْمالِ عن الدَّوابِّ، تقول: حَطَطْتُ عنها. وفي حديث عمر: إِذا حَطَطْتُمُ الرِّحالَ فشُدُّوا السُّروجَ أَي إِذا قضيتم الحَجَّ وحَطَطْتُم رِحالَكم عن الإِبل، وهي الأَكْوارُ والمَتاع، فشُدُّوا السُّروج على الخيل للغَزْو. وحَطّ الحِمْلَ عن البعير يحُطُّه حَطّاً: أَنزله. وكلُّ ما أَنزله عن ظهر، فقد حطه. الجوهريّ: حطّ الرحلَ
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢٨٣* ح ط ط * * حَطَّ * الرحل والسرج والقوس من باب رد وحط أي نزل و * المَحَطُّ * المنزل و * انحَطَّ * السعر وغيره و * اسْتَحَطَّهُ * من الثمن شيئا و * الحَطِيطَةُ * كذا وكذا من الثمن وقوله تعالى ﴿وقولوا حِطّة﴾ أي حُط عنا أوزارنا وقيل هي كلمة أُمر بها بنو إسرائيل لو قالوها لحطت أوزارهم
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٩٬٧٩٤الحط: الوضع، كالاحتطاط، يقال: حطه يحطه حطا، واحتطه، وأنشد الخارزنجي:
أيقنت أن فارسا محتطي أي يحطني عن سرجي، وصدره يأتي في ح ق ط وفي ه ق ط والمراد بالوضع وضع الأحمال، تقول: حططت عنها، ومنه حديث عمر: إذا حططتم الرحال فشدوا السروج أي إذا قضيتم الحج، وحططتم رحالكم عن الإبل، وهي الأكوار والمتاع، فشدوا السروج على الخيل للغزو. وكل ما أنزل عن ظهر، فقد حط، وقال الجوهري: حط الرحل والسرج
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٩٧٩حَطَّ
حَطَّ U ( n. ac. حَطّ 1 ),
a. Put, placed, set, lay down.
b. Descended, alighted.
حَطَّطَ
حَطَّطَ II ,
a. Took off, put down ( load ).
اِنْحَطَطَ
اِنْحَطَطَ VII ,
a. Was put, set down, lowered; was degraded.
b. Fell, lessened; gave way ( prices, strength ).
اِسْتَحْطَطَ
اِسْتَحْطَطَ X ,
a. Asked to be eased of, have taken off.
b. [ Min ], Asked for a reduction, abatement ( of
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٢٩٬٣٧٩حطط
حَطَّ - يَحُطُّ - حِطَّة - حِطَّةٌ
حَط َّ - يَحُطُّ + كائن + كائناً أو شيئاً أو أمراً + عن كائن أو موضع: أنزل الحمل أو الشيء من على الدابة أو المركب أو المكان العالي وهبط به على الأرض: ينزل الطير بنفسه من طيرانه أو من مكانه المرتفع نحو الأرض العادية ويقف عليها
حِطَّة: على وزن " فـِعـْلـَة" اسم فعل بمعنى مفعول للمرة من " حَطَّ - يَحُطُّ
الصيغ(١)
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٤ (الإجمالي: ١٩)
- خطأ
الآيات المشتركة: ٢ · Hata : Hatve, çizgi ve adım anlamına gelir
- بوب
الآيات المشتركة: ٢ · Bab kapı demektir
- حيث
الآيات المشتركة: ٢ · Hayese sürülmüş tarla demektir
- قري
الآيات المشتركة: ٢ · Kasaba
- زيد
الآيات المشتركة: ٢ · Zade : Azık demektir
- سجد
الآيات المشتركة: ٢ · Sacid, meyvesinin bolluğundan dolayı dalları veya gövdesi…
- أكل
الآيات المشتركة: ٢ · Ekel pas demektir
- دخل
الآيات المشتركة: ٢ · Dahl: Kuytu yer demektir
- حسن
الآيات المشتركة: ٢ · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…
- غفر
الآيات المشتركة: ٢ · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır
- رغد
الآيات المشتركة: ١ · Muhallebi demektir
- شيأ
الآيات المشتركة: ٢ · Şey
الآيات التي ورد فيها(٢)
وَإِذْ قُلْنَا ادْخُلُوا هَذِهِ الْقَرْيَةَ فَكُلُوا مِنْهَا حَيْثُ شِئْتُمْ رَغَدًا وَادْخُلُوا الْبَابَ سُجَّدًا وَقُولُوا حِطَّةٌ نَغْفِرْ لَكُمْ خَطَايَاكُمْ وَسَنَزِيدُ الْمُحْسِنِينَ
Yük indirmek
وَإِذْ قِيلَ لَهُمُ اسْكُنُوا هَذِهِ الْقَرْيَةَ وَكُلُوا مِنْهَا حَيْثُ شِئْتُمْ وَقُولُوا حِطَّةٌ وَادْخُلُوا الْبَابَ سُجَّدًا نَغْفِرْ لَكُمْ خَطِيئَاتِكُمْ سَنَزِيدُ الْمُحْسِنِينَ
Yük indirmek
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | حطط |
| Yapı | Üçlü (muzaaf) |
| Özel Durum | Mükerrer |
| Bağlamsal Yakın Kökler | وضع, نزل, غفر |
| Zıt Kök | رفع |
| Çekirdek Özet 1 | Bineğin sırtındaki yükü yere indirmek ve ağırlığı tamamen bırakmak |
| Çekirdek Özet 2 | Günah ve vebal ağırlığının kulun sırtından ilahi af ile düşürülmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Kibrin kırılarak tevazu ve istiğfar ile manevi ağırlıklardan arınma hali |
| Kritik Hata Riski | Kavramı anlamsız bir parola sayıp taşıdığı ontolojik tevazu ve yük indirme talebini göz ardı etmek |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| حط | Baskı uygulama, kırma, aşağı doğru sürtme veya seviyeyi düşürme hareketi; nitekim حطب kuru dalı kırıp toplamayı, حطم ise ezerek parçalamayı ifade eder. | ط | İndirme ve baskı hareketini süreklilik arz eden kesin bir inişe, yükün sırttan tamamen yere bırakılmasına ve ağırlığın düşürülmesine yoğunlaştırır. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ح | çit, duvar; çevirme, koruma, ayırma | Sınırlandırılmış, toplanmış ve taşınması gereken bir ağırlığı veya sorumluluk alanını temsil eder. |
| ط | sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Yükün binek üzerinde veya sırtta paketlenmiş, kuşatılmış halde bulunmasını imler. |
| ط | sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Kuşatılmış yükün zeminle buluşturulup ağırlığın aşağıya doğru pekiştirilerek bırakılmasını simgeler. |
| حطط | Kuşatılmış ve taşınan bir ağırlığın korunaklı durumdan çıkarılarak aşağı indirilmesi, taşınan yükün zemine bırakılması hareketidir. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Sefer veya göç esnasında develerin ve binek hayvanlarının sırtındaki yüklerin yere indirilmesi (وضع الأحمال عن الدواب) ve bir nesnenin yüksek bir yerden aşağıya doğru hızla yuvarlanıp inmesi. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İmruülkays muallakasında sel suyunun yüksekten aşağı yuvarladığı sarp kayayı tasvir ederken kökü kullanır: كجُلْمودِ صَخْرٍ حَطَّه السَّيْلُ من عَلِ / Nâbiga ez-Zübyânî ise süratle yol alan ve boynunu aşağı eğerek hızlanan deveyi överken şöyle der: فما وَخَدَتْ بمثلِك ذاتُ غَرْبٍ / حَطوطٌ في الزِّمامِ ولا لَجُونُ |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Ömer'in hac ibadetini tamamlayıp gazveye yönelmeyi öğütleyen sözünde yolculuk yükünün indirilmesi anlamında geçer: إذا حططتم الرحال فشدوا السروج |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-ʿArab, Asāsü’l-Belâga.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dilleri ailesinde حطط kökü, genel olarak aşağı inme, alçalma, baskı yapma veya bir nesneyi yere bırakma semantik alanıyla ilişkilidir. İbranicede ḥ-t-t (חתת) kökü kırılma, ezilme, dehşete düşme veya aşağı çekilme anlamlarını taşırken, Süryanicede ḥat kökü alçalma ve seviye kaybı hissiyle fonetik ve semantik bir akrabalık gösterir. Arapçada ise kök, soyut bir keder ya da kırılmadan ziyade doğrudan fiziksel ağırlığın sırttan yere konulması (vad'u'l-ahmal) ve yüksek bir noktadan aşağıya akış (hadr) düzleminde somutlaşmıştır. Buradan hareketle suç ve günahların insan sırtından yere indirilip bağışlanması (hıtta) anlam genişlemesine uğramıştır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen, Lisānü’l-ʿArab.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Yükü sırttan indirmek, fiyatları düşürmek ve hızla aşağı inmek | Fiziksel bir ağırlığı ya da konumu yukarıdan aşağıya çekme fiili, günahların ve sorumlulukların hafifletilmesi mecazına kaynaklık etmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ḥ-t-t ve Süryanice ḥat kökleri | Kırılma, ezilme ve aşağıya inme semantik matrisinde ortaklık bulunmakta, Arapçada yük indirme vurgusu öne çıkmaktadır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında doğrudan doğrulanmış soydaş biçim tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |
المصدر Brown-Driver-Briggs, Lisānü’l-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| حطط | Anlamlı | Yük indirmek, düşürmek | Bineğin sırtındaki eşyayı yere bırakmak, günahı affetmek | Hedef köktür. Kur'an'da geçer. |
| طحط | Anlamlı | Dağıtmak, yok etmek | Bir şeyi yere saçmak, parçalayarak helak etmek veya savurmak | Kur'an'da geçmez. Çekirdeğin baskı ve dağıtma türevidir. |
| ططح | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapçada kullanılmayan diziliştir (mühmel). Kur'an'da geçmez. |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| حطط | Merkez | Yük indirme ve ağırlıktan kurtulma | Taşınan yükün binek veya şahıs üzerinden yere bırakılarak baskının kaldırılması. | Sırttaki somut veya soyut vebalin tamamen düşürülmesini hedefler. |
| وضع | Komşu | Koymak ve indirmek | Bir nesneyi bir yere yerleştirmek veya seviyesini düşürmek. | Sırttan indirme vurgusundan ziyade genel yerleştirme ve bırakma fiilidir. |
| نزل | Komşu | Aşağı inmek | Yukarıdan aşağıya doğru hareket etmek veya bir yere konaklamak. | Ağırlığın taşınmasından ziyade öznenin veya nesnenin mekânsal inişini anlatır. |
| غفر | Komşu | Bağışlamak ve örtmek | Suçu örtmek, kişiyi ceza ve ayıptan korumak. | Yükü fiziksel olarak yere indirme imgesinden ziyade koruma ve örtme esastır. |
| رفع | Zıt | Yukarı kaldırmak | Bir nesneyi veya konumu yukarıya taşımak, seviyeyi yükseltmek. | İndirmenin ve yükü yere bırakmanın tam tersi yönde yukarı çıkarma hareketidir. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | حطط | Yük indirmek, af dilemek | Yükü sırttan yere koymak, günahların düşürülmesini istemek. | Kesin |
| Latince | deponere, remittere | Bırakmak, indirmek, bağışlamak | Yükü yere bırakmayı (deponere) ve cezayı düşürmeyi (remittere) karşılar; ancak göçebe yük indirme imgesini taşımaz. | Güçlü |
| İngilizce | to unload, remission | Yük boşaltmak, hafifletmek, af | Maddi olarak yük indirmeyi ve hukuki/dini olarak cezanın veya borcun düşürülmesini ifade eder. | Güçlü |
| Almanca | abladen, Erlass | Yükü indirmek, bağışlama | Hem fiziksel ağırlığı sırttan boşaltmayı hem de borç veya günahın affedilmesini karşılar. | Güçlü |
| Fransızca | décharger, rémission | Boşaltmak, yükten kurtarmak, af | Üzerindeki yükün alınması ve sorumluluktan muaf tutulması durumunu anlatır. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch.
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Tövbe ve Mağfiret | Kulun günah yükünden kurtulmasının kendi liyakatiyle mi yoksa ilahi lütufla mı gerçekleştiği tartışması. | Kulun tevazu ile teslim olup mağfiret dilemesi neticesinde günah yükünün düşürülmesi. |
| Fıkıh | İbra ve Iskat | Alacaklının borçludaki hakkını kısmen veya tamamen düşürmesi (hıtta / va'z-ı deyn). | Zimmetteki borç veya ceza yükünün hafifletilip düşürülmesi. |
| Tefsir | Tahrif ve İtaatsizlik | İsrailoğullarının kendilerine emredilen af ve teslimiyet kelimesini alaya alarak dünyevi bir meta olan "hınta" (buğday) ile değiştirmeleri. | Manevi af talebinin tahrif edilerek dünyevi menfaate dönüştürülmesi. |
| Hadis | Sefer ve İbadet Ahkâmı | Hac ibadeti bittikten sonra bineklerin yüklerinin indirilmesi ve ardından yeni bir sefere hazırlanılması bağlamı. | Yolculuk ağırlıklarının hayvandan indirilip mola verilmesi. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Mağfiret ve Tövbe | Günah yükünü indirme | Manevi arınma | Kulun kibrini terk edip secde ve istiğfarla günah ağırlıklarından kurtulması. | Kesin |
| İlmi | Metodolojik Eleme | Yanlış kabulleri tasfiye | Zihni arındırma | Zihni meşgul eden temelsiz varsayımların ve dogmaların akıldan düşürülmesi. | Güçlü |
| Siyasi | Yönetilen-Yönetici İlişkisi | Af ve angaryayı kaldırma | Toplumsal rahatlama | Otoritenin tebaa üzerindeki haksız baskıyı, cezaları ve ağır yükümlülükleri indirmesi. | Güçlü |
| İktisadi | Borç ve Vergi Hukuku | Borç indirimi veya muafiyet | Mali hafifletme | Borçlunun üzerindeki finansal baskının kısmen ya da tamamen silinerek piyasanın canlandırılması. | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Potansiyel enerjinin düşürülmesi / Taban seviyesine iniş (ground state) | Fiziksel bir sistemin yüksek enerji ve gerilim durumundan yükünü boşaltarak dengeli, düşük enerjili kararlı taban seviyesine inmesi. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Borcun ibrası ve psikolojik arınma (katarsis) | Bireyin veya grubun üzerindeki suçluluk, borç ve sorumluluk baskısının kaldırılarak psikolojik ve sosyal dengenin yeniden kurulması. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca İsrailoğullarına mahsus, büyülü veya parolamsı tarihsel bir ifadeye indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kibir ve isyan yükü altındaki insanın, ilahi emre itaat ve tevazu ile teslim olarak günah yükünü yere indirmesi ilkesidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İbadet ve itaati salt biçimsel söz tekrarı saymak; affın ancak benlik iddiasını bırakıp boyun eğmekle mümkün olduğu gerçeğini gözden kaçırmak. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın af ve mağfiret tasavvurunun fiziksel bir yük indirme eylemiyle modellendiğini gösterir; kulun affedilmesi için önce kibrini ve itaatsizlik yükünü yere bırakması gerektiğini anlatır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İsrailoğullarının kurtuluş, yerleşim ve imtihan süreçlerini ele alan kıssalarda ve mağfiret şartlarının açıklandığı ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Tövbenin ve af talebinin kuru bir temenniden ibaret olmadığını, ameli bir tevazu ve teslimiyet duruşu gerektirdiğini ortaya koyarak lafızcılığı düzeltir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBinek hayvanının üzerindeki semer ve yüklerin yere indirilmesi, yüksek bir seviyeden aşağıya inip durulma.
- Soyut anlamKulun kibir ve günah yükünden sıyrılarak ilahi af ile vebalden arınması ve tevazu göstermesi.
- Sistematik karşılıkBir sisteme veya faile binen kritik ağırlığın, kurala uygun bir teslimiyet ve tahliye mekanizmasıyla sıfırlanması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde taşınan başlangıçtaki vebal ve günah yükünü, tevazu, itaat ve istiğfar yoluyla indirilen ağırlık miktarını, ise af neticesinde geriye kalan nihai yükü temsil eder. İndirilen yükün başlangıç yüküne yaklaşmasıyla nihai yük sıfırlanarak tam arınma gerçekleşir.