وضع

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: و-ض-عالصيغ: ٢٠ · الجذور المجاورة: ٧٢ · الآيات: ٢٤ · السور: ١٨؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».وزنتَضَعُواوَضَعَتْمَوْضُوعَةٌوضعوَتَضَعُكلمحملتَضَعَمَوَاضِعِهِتَضَعُحذرهودثلثوزرثوب

الجذرالصيغ ٢٠الآيات ٢٤السور ١٨المجاورة ٧٢

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

وضع

و - ض - ع

جذر
  • الورود: ٢٦
  • الآيات: ٢٤
  • الصيغ: ٢٠
  • المعاجم: ١٢

معناه في القرآن: Koyar

ملاحظاتي

المعاجم(١٢)

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬٧٣٠
باب العين والضّاد وواي معهما ع ض و، ع و ض، ض و ع، ض ي ع، ض ع و، و ض ع عضو: العُضْوُ والعِضْوُ - لغتان - كلّ عظم وافر من الجسد بلحمه. والعِضة: القطعة من الشيء؛ عضّيت الشيء عِضةً عِضةً إذا وزّعته بكذا، قال: وليس دين الله بالمُعَضَّى وقوله تعالى: "جعلوا القرآن عضين"، أي: عضةً عضةً تفرقوا فيه فآمنوا ببعضه وكفروا ببعضه. عوض: العِوَضُ معروف، يقال: عِضْتُه عِياضاً وعَوْضاً، والاسم: العِوَضُ،
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٩٠١
المَوْضِعُ: المكان. والمَوْضِعُ أيضاً: مصدر قولك وَضَعْتُ الشيء من يدي وَضْعاً، ومَوْضوعاً وهو مثل المعقول، ومَوْضِعاً. والموْضَعُ بفتح الضاد، لغة في الموْضِعِ. ويقال في الحَجَر وفي اللبِن إذا بُنِي به: ضَعْهُ على غير هذه الوَضْعَةِ والوِضْعَةِ والضِعَةِ، كله بمعنًى. والهاء في الضِعَةِ عوض من الواو. والوَضيعَةُ: واحدة الوضائِعِ، وهي أثقال القوم. ويقال: أين خَلَّفوا وضائِعَهم. والوَضيعَةُ أيضاً:
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٢٬٨٠٩
باب العين والضاد عضا ، عوض ، ضاع ، ضعا ، ضوع ، وضع عضا : العِضْو والعُضو : الواحد من أعضاء الشاة وغيرها ، وقد عضَّيْتُ الشاة والجَزُور تعضِية إذا جعلتها أعضاء وقسمتها ، وفي الحديث عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( لا تعضية في ميراث إلاّ فيما حمل القَسْمَ ) . قال أبو عبيد : هو أن يموت الميت ويَدَع شيئاً إن قُسم بين ورثته كان في ذلك ضرر على جميعهم أو على بعضهم . يقول : فلا يقسم . والتعضية : التفريق
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٣٬٣٣٢
المدخل: *وضع(باب الواو والضاد وما يثلثهما) (*وضع) الواو والضاد والعين: أصلٌ واحد يدلُّ على الخَفْض [للشيء] وحَطِّه. ووَضَعتُه بالأرض وضعاً، ووضَعت المرأة ولدَها. [و] وُضِع في تِجارته يُوضَع: خَسِر. والوضائع: قومٌ يُنقَلون من أرضٍ إلى أرضٍ يسكنون بها. الوَضيع: الرّجُل الدنِيّ. والدّابّةُ تَضَع في سَيْرِها وَضْعاً، وهو سَيْرٌ سهلٌ يخالف المرفوع. قال: مَرفوعها زَوْلٌ ومَوضوعُها *** كمَرِّ صَوْبٍ لجِبٍ وَسْطَ
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٩١١
- الوضع أعم من الحط، ومنه: الموضع. قال تعالى: ﴿يحرفون الكلم عن مواضعه﴾ [النساء/46] ويقال ذلك في الحمل والحمل، ويقال: وضعت الحمل فهو موضوع. قال تعالى: ﴿وأكواب موضوعة﴾ [الغاشية/14]، ﴿والأرض وضعها للأنام﴾ [الرحمن/10] فهذا الوضع عبارة عن الإيجاد والخلق، ووضعت المرأة الحمل وضعا. قال تعالى: ﴿فلما وضعتها قالت رب إني وضعتها أنثى والله أعلم بما وضعت﴾ [آل عمران/36] فأما الوضع والتضع فأن تحمل في آخر طهرها
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٩٤٣
و ض ع وضع الشيء موضعه ومواضعه‏.‏ والخياط يوضّع القطن على الثوب توضيعاً‏.‏ ومن المجاز‏:‏ وضعه الشحّ ودناءة النسب‏.‏ ووضع منه‏:‏ غضّ منه‏.‏ وتكلّمت بموضوع الكلام ومخفوضه‏.‏ قال ذو الرمة‏:‏ يقطّع موضوع الحديث ابتسامها تقطّع ماء المزن في نطف الخمر وهو من وضّاع اللغة والصناعة‏.‏ ووضعت ولدها‏.‏ ووضع في تجارته وأوضع ولا أزال أوضع في تجاراتي ولم أزل موضوعاً فيها‏.‏ وكم من وضيعة وضعتها‏.‏ وهو
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١٤٬١٦٩
الوَضْعُ: ضدّ الرفع، وضَعَه يَضَعُه وَضْعاً ومَوْضُوعاً، وأَنشد ثعلب بيتين فيهما: مَوْضُوعُ جُودِكَ ومَرْفوعُه، عنى بالموضوع ما أَضمره ولم يتكلم به، والمرفوع ما أَظهره وتكلم به. والمواضِعُ: معروفة، واحدها مَوْضِعٌ، واسم المكان المَوْضِعُ والمضَعُ، بالفتح؛ الأَخير نادر لأَنه ليس في الكلام مَفْعَلٌ مما فاؤه واوٌ اسماً لا مَصْدراً إِلا هذا، فأَما مَوْهَبٌ ومَوْرَقٌ فللعلمية، وأَما ادْخُلُوا مَوْحَدَ
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٩١٨
* و ض ع * * المَوْضِعُ * المكان والمصدر أيضا و * وَضَعَ * الشيء من يده يضعه * وَضْعا * و * مَوْضِعاً * و * مَوْضُوعا * أيضا وهو أحد المصادر التي جاءت على مفعول و * المَوْضَع * بفتح الضاد لغة في * المَوْضِع * و * الوَضِيعَةُ * واحدة * الوَضَائِع * وهي أثقال القوم يقال أين خلفوا وضائعهم و * الوَضِيعة * أيضا نحو وضائع كسرى كان ينقل قوما من أرض فيسكنهم أرضا أخرى وهم الشحن والمسالح و * الوَضيعُ *
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٢٬٣٠٣
وضعه من يده، يضعه بفتح ضادهما، وضعا بالفتح، وموضعا، كمجلس، ويفتح ضاده وهذه عن الفراء، كما في العباب، و الذي يقتضيه نص الصحاح: أن الموضع، بالفتح، لغة في الموضع بالكسر، في معنى اسم المكان، وقال: سمعها الفراء، وفي اللسان: المواضع معروفة، واحدها موضع بالفتح، الأخير نادر، لأنه ليس في الكلام مفعل مما فاؤه واو اسما لا مصدرا إلا هذا، فأما موهب، ومورق فللعلمية، وأما: ادخلوا موحد موحد ففتحوه إذ كان اسما
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٣٬٧٥٧
وَضَعَهُ 1 وَضَعَهُ ذ He put it, or laid it, (KL, * PS,) in, or on, a place: (PS:) he put it, or threw it, down from his hand: (TA:) contr. of رَفَعَه: (Mgh:) syn. حَطَّهُ: (K, * TA, in art. حط:) but it has a more general sense than this last. (Er-Rلghib, Kull.) ― -b2- وَضَعَ He put down a thing: contr. of رَفَعَ. (K, voce نَصَبَ.) ― -b3- وَضَعَتْ She brought forth. ― -b4- وَضَعَ لَهُ He
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٣٬٤٤٥
وَضَعَ وَضَعَ a. [ يَضَعُ ] ( n. ac. وَضْع 1 , مَوْضَع 17 , مَوْضِع 18 , مَوْضُوْع ), Put down; set, placed. b. [ 'An ], Let off ( creditor ). c. [ 'An ], Lowered, degraded; dismissed; deposed. d. [ acc. or Min ], Abased; humiliated. e. ( n. ac. وَضْع 1 , وُضُوْع 27 , ضَِعَة ), Humbled, abased ( himself ). f. [ acc. & 'An ], Forgave, pardoned, let off; remitted ( debt ). g. (
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٤٨٬٠٠٠
وضع وَضَعَ - يَضَعُ - مَوْضُوْع - مًوْضُوْعَة - مَوْضِع - مَوَاضِع - أَوْضَعَ - يُوْضِعُ وَضَعَ - يَضَعُ + كائن + شيئاً: يفصله عنه ويجعله يستقر في مكان: يكون حاملاً لشيء يتحرك معه ويؤلف ارتباطاً واضحاً به، ثم يفصله عنه ويجعله يستقر في مكان محدد وَضَعَ - يَضَعُ + كائن + عن كائن + شيئاً: يفصل عنه حملاً كان يحمله ويجعله يستقر في مكان: كناية
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٢٠)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٧٢ (الإجمالي: ٢٥٦)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. حمل

    الآيات المشتركة: ٦ · Haml: İple yüklenen yük demektir

  2. حرف

    الآيات المشتركة: ٣ · Haraf dağın sivri ucu, bıçağın ağzı demektir

  3. أنث

    الآيات المشتركة: ٣ · Eğildiği zaman tekrar eski yerine gelen demir gibi şeylere…

  4. ثلث

    الآيات المشتركة: ٣ · Sülle çokluk demektir

  5. رضع

    الآيات المشتركة: ٢ · Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt

  6. جنح

    الآيات المشتركة: ٣ · Kanat demektir

  7. وزر

    الآيات المشتركة: ٢ · Kemiksiz et parçası demektir

  8. شهر

    الآيات المشتركة: ٢ · Kamer gökteki ayın kütlesi demektir

  9. حذر

    الآيات المشتركة: ٢ · Hızr (ha, zal) : Savaşta kullanılan savunma aleti, zırh gibi

  10. كلم

    الآيات المشتركة: ٣ · Kelime

  11. وزن

    الآيات المشتركة: ٢ · Terazi demektir

  12. ثوب

    الآيات المشتركة: ٢ · Sevb dış elbise demektir

الآيات التي ورد فيها(٢٤)

  1. مِنَ الَّذِينَ هَادُوا يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ عَنْ مَوَاضِعِهِ وَيَقُولُونَ سَمِعْنَا وَعَصَيْنَا وَاسْمَعْ غَيْرَ مُسْمَعٍ وَرَاعِنَا لَيًّا …

    Onun konulduğu yerler

  2. … مِيثَاقَهُمْ لَعَنَّاهُمْ وَجَعَلْنَا قُلُوبَهُمْ قَاسِيَةً يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ عَنْ مَوَاضِعِهِ وَنَسُوا حَظًّا مِمَّا ذُكِّرُوا بِهِ وَلَا تَزَالُ تَطَّلِعُ …

    Onun konulduğu yerler

  3. … لِقَوْمٍ آخَرِينَ لَمْ يَأْتُوكَ يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ مِنْ بَعْدِ مَوَاضِعِهِ يَقُولُونَ إِنْ أُوتِيتُمْ هَذَا فَخُذُوهُ وَإِنْ لَمْ تُؤْتَوْهُ …

    Onun konmaları

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökوضع
YapıÜçlü
Özel DurumMisâl (ilk harfi illetli)
Bağlamsal Yakın Köklerحطط, نزل, ثبت, ألقى
Zıt Kökرفع
Çekirdek Özet 1Bir şeyi yüksekten veya elden aşağıya bırakmak, zemin üzerine yerleştirmek ve sabit kılmak
Çekirdek Özet 2Yükün indirilmesi, varlığın yaratılış zeminine oturtulması ve her şeyin hak ettiği yere tayin edilmesi
Çekirdek Özet 3Adalet, mizan ve teklifin zeminini oluşturan ontolojik ve ahlaki konumlandırma nizamı
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir cisim bırakma eylemine indirgeyip, konumsal adalet ve varoluşsal tayin boyutunu göz ardı etmek

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
وضBir zemine basma, dokunma, yayma veya birbiri üzerine örtüştürerek yaklaştırma hareketi; nitekim aynı çekirdeği paylaşan وضن kökünde de lifleri veya taşları birbiri üstüne nizami şekilde dizip örme anlamı bulunurعBoğaz harfi olan ayn harfinin eklenmesiyle bu temas ve yayma hareketi, bir nesneyi kendi zeminine tam oturtma, yükü üzerinden boşaltıp kararlaştırma ve kesin bir yer belirleme boyutuna evrilmiştir

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
وÇengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturmaVarlığı zemine raptetme, bağlantı noktası oluşturma ve istikrar sağlama başlangıcı
ضOlta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma (ikiz harfi ص üzerinden türetme)Nesneyi sınırlandırma, bir baskı veya ağırlığı zemine doğru yönlendirip sıkıştırma
عGöz; görme, bilme, kaynakKonumun bilinçli, görünür, kaynak teşkil edecek ve ölçülebilir bir noktaya yerleşmesi
وضعÇengel ile tutturup ağırlığı sınırlandırarak görünür bir zemine yerleştirme hareketiTaşınan bir nesnenin, yükün ya da hükmün boşluğa değil, belirli ve ölçülü bir zemine tam olarak indirilip orada sabitlenmesi

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir yükü elden veya sırttan yere bırakmak, deveyi çöktürüp semerini indirmek; kadının karnındaki cenini doğurarak ağırlıktan kurtulması
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şiirinde devenin hızlı ve yere yakın yayvan adımlarla yürüyüşü ile yükün indirilmesi tasvir edilir; terzinin pamuğu kumaş üzerine serip yerleştirmesi مُوَضِّعٌ olarak anılır
Erken Arapça kullanımZüheyr b. Ebî Sülmâ veya Zü’r-Rimme gibi erken şairlerin beyitlerinde alçak sesle, ağırbaşlı ve ölçülü konuşma tarzı موضوع الحديث şeklinde nitelenmiş, ticaret sermayesinden eksilen miktar için وضيعة tabiri kullanılmıştır

المصدر Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Asās al-Balāgha.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Batı Sami dillerinde ve genel Sami dairesinde kök, nesneleri bir mekana yerleştirme, bir seviyeden aşağı indirme ve alçaltma ekseninde gelişmiştir. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarında doğrudan aynı fonetik dizilim sınırlı olmakla birlikte, kökün semantik çekirdeği olan aşağı bırakma ve konumlandırma fiili, Güney Sami (Arapça ve Güney Arapçası) sahasında hem fiziksel yerleştirme hem de rütbe, itibar ve hacim bakımından eksiltme/alçaltma manalarıyla zenginleşmiştir. Arapçada kök, yalnızca cismani bir bırakmayı değil, hukuki veya ontolojik bir meşruiyet zeminine oturtmayı (vaz' edilmiş kaide, mevzu) ve insanın üzerindeki sorumluluk ya da meşakkat yükünün terhis edilmesini de ihtiva eden kapsamlı bir semantik genişleme göstermiştir.

درجة الثقة Güçlü

المصدر David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Lisān al-ʿArab.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönYükü indirme, aşağı bırakma, zemine yerleştirmeKaldırmanın zıddı olarak bir nesneyi sabit bir dayanağa kavuşturma, gebelik yükünü boşaltma ve sermayeden pay düşürme manaları türemiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney Sami ve Arap Yarımadası dil ortaklığıBırakma, konumlama ve derecesini düşürme eksenindeki somut kök yapısı korunmuşturGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik zeminKarşılaştırmalı Afro-Asyatik köklerde belirgin tekil bir ortak biçim sınırlıdırMuhtemel

المصدر Lane’s Lexicon, Maqāyīs al-Lugha.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
وضعAnlamlıİndirmek, koymak, yerleştirmekHedef köktür; yükü indirme, konumlama ve tayin etmeKur'an'da geçer
وعضAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bağımsız kök olarak kaydedilmemiştirKur'an'da geçmez
ضوعAnlamlıKokunun yayılması, hareketlenmeKokunun etrafa dağılması veya kuşun ürküp çırpınmasıKur'an'da geçmez
ضعوKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıFonetik yapı gereği terkip edilmemiştirKur'an'da geçmez
عوضAnlamlıBedel, karşılık, yerine koymaBir şeyin yerine geçen ikame değer veya telafiKur'an'da geçmez; kalb ve ikame ilişkisi
عضوAnlamlıParçalara ayırma, uzuvBütünün ayrıldığı yapısal parçalar, et parçalamaKur'an'da geçer (عضه / عضو)

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
وضعMerkezYerleştirme ve indirmeBir nesneyi veya hükmü kendi ölçülü zeminine bırakıp orada kararlaştırmakHem fiziksel konulmayı hem de ontolojik ve hukuki tayini kapsar
حططKomşuİndirme ve dökmeAğırlığı veya günahı doğrudan sıyırıp düşürme vurgusu öne çıkarوضع kökündeki nizami yerleştirme boyutu حطط kökünde yerini doğrudan dökülme ve eksilmeye bırakır
نزلKomşuYukarıdan aşağıya inmeYüksek bir makamdan daha alt bir mekana intikal etme süreciنزل iniş hareketine odaklanırken, وضع ulaşılan yerdeki sabitlenişe ve konuma odaklanır
ثبتKomşuSabitleme ve yerinde kılmaHareketin durup istikrara kavuşmasıوضع bir ilk indirme ve yerleştirme iken, ثبت yerleştirilenin sarsılmazlığıdır
ألقىKomşuBırakma ve atmaNesneyi elden serbestçe veya fırlatarak bırakmaوضع ihtimam ve ölçüyle koymayı içerirken, ألقى bırakıştaki serbestlik ve atılma öne çıkar
رفعZıtYükseltme ve kaldırmaNesneyi veya manayı alt seviyeden alıp yukarı çıkarmaوضع kökünün doğrudan karşıtıdır; seviye, değer ve itibar artışını temsil eder

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaوضعKoymak, indirmek, tayin etmekFiziksel indirme, doğum yapma, hukuki kaide koyma ve nizam kurma anlamlarını bütüncül içerirKesin
Latinceponere, deponereKoymak, bırakmak, aşağı indirmekDeponere ağırlığı veya görevi bırakmayı karşılarken, ponere kural ve yer tayinini karşılar; doğum boyutu Latince farklı kelimelerle ifade edilirGüçlü
İngilizceto put, to lay down, to setKoymak, yere sermek, yürürlüğe koymakFiziksel bırakma ve kanun vazetme anlamını verir; gebelik yükünün boşaltılması nüansı dışarıda kalırGüçlü
Almancasetzen, legen, niederlegenKoymak, yerleştirmek, aşağı bırakmakNesneyi bir kaideye oturtma ve görevi/yükü bırakma anlamlarını karşılarGüçlü
Fransızcaposer, déposer, établirKoymak, tevdi etmek, tesis etmekHukuki ve mekansal yerleştirmeyi iyi aktarır; doğum nüansını tam taşımazGüçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary; Grimm Wörterbuch; Lane’s Lexicon.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
Doğum yapma ve yükü bırakmaDoğurmak, evlat dünyaya getirmekKadının gebe kaldığı çocuğu dünyaya getirmesi bağlamı; Âl-i İmrân 3:36, Fâtır 35:11, Fussilet 41:47, Talâk 65:4
Mekansal tesis ve inşaKurulmak, inşa edilmek, merkez kılınmakKabe'nin insanlık için ilk ibadet evi olarak inşa edilmesi bağlamı; Âl-i İmrân 3:96
Ontolojik nizam ve tayinDengelemek, yerleştirmek, yaymakYeryüzünün canlılar için serilmesi ve adaletin/ölçünün konulması bağlamı; Rahmân 55:7, Rahmân 55:10
Amel kayıtlarının açılmasıBelgenin ortaya konulması, mahkeme zeminine serilmesiKıyamet gününde amel defterinin hesaba arz edilmek üzere konulması; Kehf 18:49, Zümer 39:69
Giysi veya silahı çıkarmaÜzerinden çıkarmak, bir kenara bırakmakNamazda silahların yere bırakılması veya yaşlı kadınların dış elbiselerini çıkarması; Nisâ 4:102, Nûr 24:58, Nûr 24:60
Kelimelerin yerinden saptırılmasıTahrif, anlamsal konumunu bozmaVahyedilen kelimelerin ait oldukları bağlam ve manalardan koparılması; Nisâ 4:46, Mâide 5:13, Mâide 5:41
Savaşın yükünü bırakmasıSavaşın sona ermesi, silahların susmasıKıtal halinin ve askeri meşakkatin nihayete ermesi bağlamı; Muhammed 47:4
Hazır bulundurulan meclis eşyasıDizilmiş, sunulmuş kadehlerCennet ehlinin istifadesine nizami şekilde sunulmuş içecek kapları; Gâşiye 88:14

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi irade ve adalet, vaz' kavramıAllah'ın varlığı ve eşyayı kendi hikmet zeminine yerleştirmesi; dilin ilahi mi yoksa beşeri mi vazedildiği (vaz'ü'l-luga) tartışmasıHikmetli tayin, ontolojik konumlandırma ve anlamsal sabitleme
FıkıhHükmün vaz'ı ve ıskatŞariin bir şeyi sebep, şart veya mani kılması (hükm-i vaz'î); borcun veya yükümlülüğün düşürülmesi (vaz'u'l-câiha, vaz'u'l-vizr)Hukuki zemin kurma ve külfeti ortadan kaldırma
TefsirTahrif analizi ve mizan tasavvuruKelimelerin mevzilerinden saptırılması (tahrif) ve göğün yükseltilip mizanın konulması ayetlerinin teviliMetinsel bağlamı koruma ve varoluşsal dengeyi kavrama
HadisRivayet tenkidiUydurma ve asılsız rivayetlerin dinde ihdas edilmesi (mevzû hadis terimi)Aslı olmayan sözü peygambere isnat ederek aşağılık bir sahtelik üretme

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTeşri ve kullukİlahi nizamın vaz'ı ve teklif külfetinin hafifletilmesiİnsanın yaratılış gayesine uygun şeriat zeminine oturtulmasıAllah insanı fıtrata uygun bir ibadet ve adalet zeminine yerleştirmiş, aşırı yükleri üzerinden indirmiştirKesin
İlmiIstılah ve dil felsefesiAnlamın lafza vaz'ı (semantik sabitleme)Kavramların zihni ve harici hakikatlere tayin edilmesiHer terimin kendi موضع sınırları içinde kalması tahrifi önler; ilim ancak sabit tanımlarla kurulurGüçlü
SiyasiHukuk düzeni ve meşruiyetAnayasal kaidelerin ve kurumların teessüsüToplumsal dengenin (mizan) adaletle icra edilmesiOtorite, keyfi hüküm vermeyip hukuku yerine koyduğunda ve kelimeleri bağlamından koparmadığında meşrudurGüçlü
İktisadiTicaret ahlakı ve borç hukukuZararın telafisi ve borçtan indirim yapılmasıSermaye riskinin paylaşılması ve darlık anında borcun düşürülmesiFıkıhtaki وضيعة kavramı uyarınca darlık halindeki borçludan talebin indirilmesi iktisadi dengeyi korurGüçlü

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerPotansiyel enerjinin tabana inmesi / Sıfır noktası veya taban durumu (ground state)Fizikte yüksek potansiyel enerjili bir kütlenin yerçekimi etkisiyle en kararlı taban seviyesine inmesi ve orada dengelenmesiGüçlü
Beşeri bilimlerKurumsal normların tesisi (institutionalization) ve rol tahsisiSosyolojide ve hukukta eylemlerin belirli kurallara bağlanarak kurumsallaşması ve bireylere hak ettikleri rollerin atanmasıGüçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca fiziksel bir eşyayı herhangi bir yere bırakmak ya da sadece kadının doğum yapması şeklinde daraltmak
Kur'an içi daha geniş anlamKök; kâinattaki kozmik dengenin (mizan) kurulmasından amel defterlerinin mahşerde açılmasına, kelamın bağlamsal meşruiyetinden (mevâzı') toplumsal barışın silahları indirmesine kadar uzanan geniş bir adalet ve nizam matrisidir
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKelimelerin yerinden oynatılması (tahrif) ayetlerini sadece lafzi tahrif gibi anlayıp kavramsal ve bağlamsal kaydırmaları görememek; adalet ile konumsal yerindelik arasındaki bağı koparmak

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın adalet tanımı «her şeyi kendi mevziine koymak» esasına dayanır. Kök, varlığın, metnin ve yükümlülüğün hakiki yerine yerleştirilmesini ifade eden anahtar bir kavramdır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Ehl-i kitabın tahrif yöntemini anlatan ayetlerde (Nisâ 4:46, Mâide 5:13, 5:41); kozmik nizamı ve Kabe'nin inşasını açıklayan ayetlerde (Âl-i İmrân 3:96, Rahmân 55:7-10); ve hesap gününün dehşetini bildiren sahnelerde (Kehf 18:49) belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Adaleti soyut bir eşitlik sanma yanılgısını düzeltir; adaletin eşitlikten öte, her şeyin layık olduğu mevzie tam ve isabetle konulması (vaz') olduğunu gösterir.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamTaşınan bir yükü veya eşyayı yüksekten zemine indirip kararlı ve sabit bir noktaya bırakmak.
  • Soyut anlamBir varlığı, metni, hakkı veya hükmü layık olduğu ontolojik, ahlaki ve hukuki mertebeye yerleştirmek; hak etmeyeni oradan düşürmek.
  • Sistematik karşılıkAdalet ve ölçünün (mizan) zeminini oluşturan, karmaşayı ve tahrifi engelleyen konumsal tayin ve istikrar nizamı.
  • LaTeX modeliS0→πS1o¨yle kiE(S1)<E(S0)  ⟹  δ(x,x0)=0
  • LaTeX açıklamasıFormülde S0 yüksek enerji, gerilim veya taşınan yük halini; π indirme, doğurma veya yerleştirme projeksiyonunu; S1 ise varlığın ulaştığı kararlı zemin durumunu gösterir. Sistemin enerjisi E(S1)<E(S0) şartıyla asgari seviyeye inerek yükten kurtulma ve istikrar sağlanır. δ(x,x0)=0 ifadesi ise nesnenin veya kavramın (x), ait olduğu hakiki mevziden (x0) sapma mesafesinin sıfırlanmasını, yani mutlak yerindelik ve adaleti simgeler. Kelimelerin yerinden saptırılması bu sapmanın sıfırdan farklı hale getirilmesidir.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: و