عضي
ع - ض - ي
جذر- الورود: ١
- الآيات: ١
- الصيغ: ١
- المعاجم: ٨
معناه في القرآن: Organlar
تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: عضو
ملاحظاتي
المعاجم(٨)
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬٧٣٠المدخل: عضوباب العين والضّاد وواي معهما
ع ض و، ع و ض، ض و ع، ض ي ع، ض ع و، و ض ع
عضو:
العُضْوُ والعِضْوُ - لغتان - كلّ عظم وافر من الجسد بلحمه. والعِضة: القطعة من الشيء؛ عضّيت الشيء عِضةً عِضةً إذا وزّعته بكذا، قال:
وليس دين الله بالمُعَضَّى
وقوله تعالى: "جعلوا القرآن عضين"، أي: عضةً عضةً تفرقوا فيه فآمنوا ببعضه وكفروا ببعضه.
عوض:
العِوَضُ معروف، يقال: عِضْتُه عِياضاً وعَوْضاً، والاسم: العِوَضُ،
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٧٬٣١٨المدخل: عضو(باب العين والضاد وما يثلثهما)
(عضل) العين والضاد واللام أصلٌ واحد صحيح يدلُّ على شِدّةٍ والتواءٍ في الأمر. من ذلك العَضَل، قال الأصمعيّ: كلُّ لحمةٍ صُلْبَةٍ في عَصَبَةٍ فهي عَضَلة. يقال: عَضِل الرّجلُ يَعْضَل عَضَلاً. ومن الباب: هو عُضْلَةٌ من العُضَل، أي مُنكَر داهية. وهو من القياس، كأنَّه وصف بالشِّدَّة. والعضل([1]) من الرِّجال: القويّ. ومن الباب: الدّاءُ العُضَال، الأمر المُعْضِل، وهو
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٢٩٦ع ض ي
قال عليه السلام " لا تعضية على أهل الميراث " أي لا يدخل عليهم الضرر بقسمة نحو السيف وعضّى بني عوف فأما عدوّهم فأرضى وأما العزّ منهم فغيّرا وشيء معضيٍّ: مفرّق.
و " جعلوا القرآن عضين " وتقول: أمروا أن يكونوا للرسول معزّين فكانوا عليه عزين وأن يجعلوا القرآن عظات فجعلوه عضين.
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٤٤٧المدخل: عضو* ع ض و * * العُضْوُ * بضم العين وكسرها واحد * الأَعْضاءِ * و * عَضَّى * الشاة * تَعْضِيةً * جزأها * أعْضاءً * و * عَضَّى * الشيء أيضا فرَّقه وفي الحديث ﴿لا تعضية في ميراث إلا فيما حمل القَسْم﴾ يعني أن ما لا يحتمل القسم كالحبة من الجوهر ونحوها لا يُفرَّق وإن طلب بعض الورثة القسم فيه لأن فيه ضررا عليهم أو على بعضهم ولكنه يُباع ثم يُقسم الثمن بينهم وقوله تعالى ﴿الذين جعلوا القرآن عِضِين﴾
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٢٬٢٣٨المدخل: عضو: ( *!العُضْو ، بالضمِّ والكسْر : واحدُ *!الأعْضاءِ كقُفْلٍ وأقْفالٍ وقِدْحٍ وأَقْداحٍ .
وفي المصْباحٍ ضمّ العَيْن أَشْهَر مِن كَسْرها .
وهو ( كلُّ لَحْمٍ وافِرٍ بعَظْمِه .
( وفي الُمحْكم : كلُّ عَظْمٍ وافِرِ اللَّحْم .
( *!والتّعْضِيَةُ التَّجْزِئَةُ : يقالُ *!عَضَّيْتُ الشاةَ إذاً جَزَّيْتها أجْزاءً .
( وأيْضاً : ( التَّفْرِيقُ والتَّوْزيعُ ؛ ومنه الحديثُ : ( لا *!تَعْضِيَةَ في مِيراثٍ إلا
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٣٬٩٢٤المدخل: عضوعَضَا
1 عَضَا ذ , aor. يَعْضُو, inf. n. عَضْوٌ: see 2, in three places. ― -b2- العَضْوُ in the language of the Arabs signifies [also] السِّحْرُ [i. e. عَضْوٌ is the inf. n. of عَضَا signifying He enchanted; like عَضْهٌ an inf. n. of عَضَهَ: see the last sentence of the first paragraph of art. عضه]. (TA.) ― -b3- And كَانَ يَعْضُو الجِرَاحَ occurs in the “ Aghلnee ” of Abu-l-Faraj, in the
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٣٥٨المدخل: عضوعَضَا
عَضَا U ( n. ac. عَضْو 1 ),
a. Divided, sundered, severed; dissected, dismembered.
عَضَّوَ
عَضَّوَ II ,
a. see I .
عِضْو
عِضْو 2 ,
a. see 3 .
عُضْو
عُضْو 3 , ( pl. أَعْضَآء [ 38A ] ),
a. Limb, member.
عِضَة
عِضَة ( pl. عِضُوْن ),
a. Part, portion.
b. see عِضَة above.
تَعْضِيَة
تَعْضِيَة
a. Separation, division; dissection, dismemberment.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٨٬٣٩٧المدخل: عضوعضو
عَضَا - يَعْضُوْ - عِضة- عِضِيْن
عَضَا - يَعْضُو + كائن + شيئاً: يقطعه أجزاء أو أعضاء منفصلة متعددة مختلفة فيما بينها، وخاصة لتوزيعها: كتقطيع وتفريق الخروف بعد ذبحه لقطع متباينة لتوزيعه
عِضَة: أصلها " عِضوة " على وزن " فـِعلة" من فعل " عَضَا - يَعْضُو": اسم فعل بمعنى مفعول: قسم أو جزء منفصل
عِضين: جمع "عِضة ": أجزاء وقطع وأعضاء متباينة
الصيغ(١)
الجذور المجاورةالمجاورة: ٢ (الإجمالي: ٣)
الآيات التي ورد فيها(١)
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | عضي |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Nâkıs |
| Bağlamsal Yakın Kökler | فرق, بضع, قسم |
| Zıt Kök | جمع |
| Çekirdek Özet 1 | Canlı bir gövdeyi, kesilen hayvanı veya bir bütünü eklem yerlerinden kesip uzuvlarına ayırma |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi vahyin organik bütünlüğünü bozup işine gelen parçaları seçerek onu işlevsizleştirme |
| Çekirdek Özet 3 | Bir sistemin kurucu parçalarını birbirinden kopararak yapının canlılığını ve değerini yok etme |
| Kritik Hata Riski | Kökü salt soyut bir yalanlama veya iftira sayarak ayetteki metinsel ve yapısal parçalama suçunu gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| عض | Sertçe kavrama, kenetlenme, bir gövdeye dişlerini geçirerek tutma veya baskı uygulama anlamını taşır; nitekim عضض dişlemek, عضد kola kenetlenen kuvvetli pazı, عضل ise sertleşip kemiğe yapışan kas dokusudur. | ي | Sert kavrama ve dişleme baskısını esnek ve yönlendirici bir eyleme dönüştürerek gövdeyi eklem yerlerinden ayırma, eti uzuvlarına bölme sonucuna bağlamıştır. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ع | göz; görme, bilme, kaynak | Bir bütünün yapısını, eklem noktalarını ve ayrım yerlerini görerek teşhis etme hareketi. |
| ض | olta, bitki (türetme harf: ص ikizi); yakalama, sıkıştırma, baskı | Hedef alınan doku veya eklem üzerine kuvvet ve kesici baskı uygulama hareketi. |
| ي | el ve kol; iş, yapma, uzanma | Ayrıştırma, parçalama ve paylaştırma eylemini fiilen yürütme hareketi. |
| عضي | Bir bütünün eklem ve bağ dokusunu görerek ayırt etme, baskı uygulayarak mafsallarından çözme ve fiili müdahaleyle uzuvlarına ayırma hareketidir. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kesilen bir koyun veya devenin etini rastgele parçalamak yerine eklem yerlerinden kesip uzuvlarına ayırma eylemidir (تعضية الشاة). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken Arap şiirinde kabilenin birliğini ve organik gücünü parçalama anlamında kullanılmıştır: وعضّى بني عوف فأما عدوّهم فأرضى وأما العزّ منهم فغيّرا |
| Erken Arapça kullanım | Paylaşıldığında değerini ve işlevini yitiren kılıç, mücevher gibi eşyaların miras taksiminde parçalanmasını yasaklayan hadis rivayeti: لا تعضية على أهل الميراث |
المصدر Asâsü'l-Belâga, Lisânü'l-Arab, Tâcü'l-Arûs, Kitâbü'l-ʿAyn.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dilleri ailesinde kök, organik bir gövdenin azalarına bölünmesi, kemik ve et dokusunun eklem noktalarından ayrılması semantik alanı üzerinde temellenir. İbranicede kemik, öz ve yapısal iskeleti ifade eden kelimelerle kök bağı bulunan bu hat, Güney Sami ve klasik Arapça sahasında doğrudan canlı bir organizmanın uzuvları manasındaki kelimelerin türediği bir kaynağa dönüşmüştür. Arapçada bir varlığın işlevsel parçası anlamına gelen uzuv kelimesi de bu kökün zemininden neşet eder. Erken dönemde kelamın veya kabilenin birlik ve beraberliğinin bozulması, canlı bir gövdenin uzuvlarının kesilerek birbirinden koparılması istiaresiyle açıklanmıştır. Kökün bir diğer dalı olan iftira ve asılsız isnat anlamı da sözü parçalayıp tahrif ederek aslından uzaklaştırma eylemiyle semantik temas halindedir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Lane's Lexicon.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Eti eklemlerinden ayırma ve uzuvlaştırma | Bir bütünü işlevsel parçalarına kesip ayırma eyleminden türeyerek mecazen sözü veya toplumu parçalama anlamına evrilmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami ve İbranice iskelet/kemik/yapı kökleri | Gövdenin temel yapı taşları ve mafsal ayrımlarıyla ilgili ortak semantik çekirdek paylaşılır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik yapısal doku ayrımı | Bir bütünü eklem noktalarından bölmeye yönelik arkaik fiziksel köklerle muhtemel akrabalık taşır. | Muhtemel |
المصدر Lisān al-ʿArab, Dictionnaire des racines sémitiques, HALOT.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| عضي | Anlamlı | Bir bütünü uzuvlarına ayırmak, parçalamak | Eti eklem yerlerinden kesip ayırmak, mirası veya ilahi kelamı parçalamak. | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| عيض | Anlamlı | Birbirine dolanmış sık ağaçlık, çalılık | Dalları ve kökleri birbirine girmiş, ayrıştırılması güç ağaç topluluğu. | Hedef kökün uzuvlara ayrılmasına zıt olarak dokuların birbirine kenetlenmesi; Kur'an'da geçmez |
| ضعي | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arap dilinde kullanılmayan diziliş; Kur'an'da geçmez |
| ضيع | Anlamlı | Kaybolmak, helak olmak, zayi olmak | Bir şeyin korunaksız kalarak elden çıkması, işlevini ve varlığını yitirmesi. | Parçalanıp dağılmanın nihai sonucu; Kur'an'da geçer |
| يعض | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitâbü'l-ʿAyn kaydına göre mühmel diziliş; Kur'an'da geçmez |
| يضع | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arap dilinde kök türetimi bulunmayan yapı; Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| عضي | Merkez | Parçalama | Bir bütünü eklem yerlerinden ayırarak uzuvlaştırma | Canlı veya yapısal bir bütünün hayatını ve fonksiyonunu bitiren anatomik parçalama. |
| فرق | Komşu | Ayırma | Birbirine bitişik şeyleri uzaklaştırma | İki şeyi birbirinden tefrik edip aralarını açar; عضي ise bizzat gövdeyi organlarına böler. |
| بضع | Komşu | Kesme | Bütünden rastgele bir et parçası kesip koparma | Mafsal gözetmeksizin etten bir parça kesmeyi anlatır; عضي eklemleri esas alır. |
| قسم | Komşu | Taksim etme | Pay ve hisselere bölüştürme | Genellikle ölçülü ve adil paylaştırmayı hedefler; عضي bütünü sakatlayan parçalamadır. |
| جمع | Zıt | Bütünleme | Parçaları bir araya getirip tek vücut kılma | Dağınık unsurları birleştirerek yekpare güç oluşturur; عضي bu vahdeti yıkar. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | عضي | Parçalara ve uzuvlara ayırmak | Bir bütünü mafsallarından bölerek işlevsel vahdetini bozmak. | Kesin |
| Latince | dismembrare, articulatim dividere | Uzuvlarına ayırmak, parçalamak | Canlı bir gövdeyi organlarına ayırma yönünü tam karşılar; sözü tahrif etme nüansını dışarıda bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | dismember, parcel out, compartmentalize | Uzuvlarını kesmek, bölümlere ayırmak | Canlı bir sistemin veya metnin bütünlüğünü keyfi biçimde bölme hareketini karşılar. | Güçlü |
| Almanca | zergliedern, zerstückeln | Uzuvlarına ayırmak, parçalamak | Bütüncül bir yapıyı anatomik veya metinsel parçalara bölerek dağıtma eylemini ifade eder. | Güçlü |
| Fransızca | démembrer, morceler | Parçalamak, taksim etmek | Bir gövdeyi veya mülkü organlarına bölerek vahdetini bozma anlamını karşılar. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| عِضِين (çoğul isim) | İlahi vahyi işine gelen parçalara ayırıp işlevsizleştirme | Kur'an'ın bir kısmını kabul edip bir kısmını reddederek veya onu parça parça niteleyerek vahyin canlılığını bozanların kınanması (Hicr 15:91). |
| عِضِين (çoğul isim) | Büyü, yalan ve uydurma isnatlar (عضه köküyle ilişkili tefsir vechi) | Müşriklerin Kur'an'ı sihir, kehanet, şiir veya masal diyerek asılsız kategorilere parçalama girişimi (Hicr 15:91). |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Vahyin ve imanın bölünmezliği | İmanın veya ilahi kelamın bir kısmını alıp bir kısmını terk etmenin (teb'îz) küfür sayılıp sayılmayacağı meselesi. | Parçacı iman anlayışının reddedilerek vahyin vahdetine iman zorunluluğu. |
| Fıkıh | Miras ve ortak mülkün taksimi | Kılıç, kitap, mücevher gibi bölündüğünde değeri düşen veya helak olan eşyaların parçalanma yasağı. | Varlığın değerini ve işlevini yok eden ifraz eyleminin menedilmesi. |
| Tefsir | Hicr Suresi 91. ayetinin tevili | Ayetteki ifadenin vahyin bir kısmına inanıp bir kısmına inanmamak mı yoksa ona sihir/şiir demek mi olduğu tartışması. | Metnin canlı bütünlüğünün kasıtlı parçalanarak tahrif edilmesi. |
| Hadis | Miras ve kısmet rivayetleri | Mal taksiminde ortaklardan birinin zarara uğratılmasını engelleme kuralı. | Bütünü parçalayarak kullanım dışı bırakmanın hukuki engeli. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy ve şeriat tasavvuru | Teb'îz ve seçmeci dindarlık | Sistemin canlılığını yok etme | Dinin bütüncül hükümlerinden bazılarını alıp bazılarını atmak dini canlı bir beden olmaktan çıkarır. | Kesin |
| İlmi | Metin tenkidi ve usul | İndirgemecilik ve bağlam koparma | Hakikati tahrif etme | Bir metni veya ilmi hakikati bağlamından koparıp parçaları mutlaklaştırarak ana gayeyi saptırma. | Güçlü |
| Siyasi | Toplum yönetimi ve birlik | Kabilecilik ve fraksiyonlaşma | Sosyal asabiyeti parçalama | Toplumu eklem yerlerinden bölerek çatışan gruplara ayırmak ortak iradeyi ve iktidarı imha eder. | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve sermaye bütünlüğü | Atıl ifraz ve sermaye ufalanması | Değer kaybı oluşturma | Değeri bütünlüğünde saklı olan üretim araçlarını bölerek ekonomik verimsizlik ve iflas doğurma. | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Biyolojide diseksiyon ve sistemik çöküş | Canlı bir organizma organlarına ayrıldığında canlılığını yitirmesi gibi; elemanları arasındaki ilişki kesilen bir sistemin fonksiyonunun sıfırlanması. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Hukukta gayrikabil-i taksim malların parçalanması | Tek başına anlam ifade eden bir hukuki varlığın parçalanması durumunda uğradığı nihai değer ve fonksiyon kaybı. | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | İlgili ayette geçen kelimeyi yalnızca geçmiş kavimlerin Kur'an'a büyü veya yalan demesiyle sınırlamak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Canlı bir bünye olan ilahi vahyi parçalara ayırarak bir kısmını uygulayıp bir kısmını terk eden her türlü indirgemeci yaklaşımın yerilmesi. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Vahyi selektif biçimde cımbızlayarak işine geldiği gibi kullanan modern zihniyetlerin bu ilahi ikazın kapsamı dışında kaldığı zannı doğar. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahyin eklektik ve parçacı yaklaşımlarla anlaşılamayacağını, onun tek bir canlı organizma gibi organik bir bütün olduğunu ihtar ettiği için hayatidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Hicr Suresi 90-93. ayetleri başta olmak üzere, Kitap ehlini vahyin bir kısmına inanıp bir kısmını inkar etmekle suçlayan ayetlerin kavranmasında belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Ayetleri tarihsel, metinsel ve tematik bağlamından koparıp kendi ideolojisine dayanak kılan cımbızlama usulünün bir tahrif suçu olduğunu tescil eder. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir hayvanın etini veya canlı bir bünyeyi eklem yerlerinden keserek bağımsız uzuvlarına ayırmak.
- Soyut anlamBirbirine bağlı ve canlı bir sistem teşkil eden bütünün unsurlarını kopararak yapının işlevini ve hayatını yok etmek.
- Sistematik karşılıkMetin veya toplum mühendisliğinde bütünü oluşturan ilişkiler ağını felç eden parçalama ve indirgeme operasyonu.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde simgesi kurucu bileşenlerin () birleşimiyle meydana gelen ve işlevsellik değeri tam olan () canlı veya organik bütünü temsil eder. Parçalama ve uzuvlaştırma operatörü () bu bütüne uygulandığında, bileşenler arasındaki bağ dokusu koparak yalıtılmış bir kümeye dönüşür. Eşitliğin sağ tarafı, parçalanmış unsurların tek tek fonksiyonlarının toplamının sıfıra indiğini (), yani bütünlüğünü yitiren sistemin canlılık ve değerini tamamen kaybettiğini ifade eder.