حم

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ح-مالصيغ: ١ · الجذور المجاورة: ٠ · الآيات: ٧ · السور: ٧؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».حمحم

الجذرالصيغ ١الآيات ٧السور ٧المجاورة ٠

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

حم

ح - م

جذر
  • الورود: ٧
  • الآيات: ٧
  • الصيغ: ١
  • المعاجم: ٤

معناه في القرآن: Ha mim

هذا الجذر أداة؛ مجاوراته عامة وضعيفة الدلالة.

ملاحظاتي

المعاجم(٤)

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٠٬٦٧٤
باب الحاء والميم حم ، مح : مستعملان في الثنائي والمكرر . حم : قال اللّيثُ : حُمّ هذا الأمرُ إذا قُضِي قضاؤهُ قال : والحِمامُ : قضاءُ الموت . وتقُولُ : أحمّني هذا الأمرُ واحْتَممْتُ له كأنه اهتمام بحَميمٍ قريبٍ ، وأنشد الليثُ : تعزَّ عن الصّبابة لا تُلامُ كأنّك لا يُلِم بك احْتمامُ وقال في قَوْل زُهير : مضت وأحمَّت حاجةُ اليوم ما تخلو قال معناه : حانتْ ولزِمتْ ، وقال الأصمعي : أَجمّت الحاجةُ
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٣٧٬٤٠٥
(باب ما جاء من كلام العرب في المضاعف والمطابق أوّلُه حاء، وتفريعِ مقاييسه) (حد) الحاء والدال أصلان: الأوّل المنع، والثاني طَرَف الشيء. فالحدّ: الحاجز بَيْنَ الشَّيئين([1]). وفلان محدودٌ، إذا كان ممنوعاً. و"إنّه لَمُحارَفٌ محدود"، كأنه قد مُنِع الرِّزْقَ. ويقال للبوَّاب حَدّاد، لمنْعِه النَّاسَ من الدخول. قال الأعشى: فَقُمنْا ولَمَّا يَصِحْ دِيكُنا *** إلى جَوْنَةٍ عند حَدّادِها([2]) وقال
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٬٧٦٩
- الحميم: الماء الشديد الحرارة، قال تعالى: ﴿وسقوا ماء حميما﴾ [محمد/15]، ﴿إلا حميما وغساقا﴾ [عم/25]، وقال تعالى: ﴿والذين كفروا لهم شراب من حميم﴾ [الأنعام/70]، وقال عز وجل: ﴿يصب من فوق رؤوسهم الحميم﴾ [الحج/19]، ﴿ثم إن لهم عليها لشوبا من حميم﴾ [الصافات/67]، ﴿هذا فليذوقوه حميم وغساق﴾ [ص/57]، وقيل للماء الحار في خروجه من منبعه: حمة، وروي: (العالم كالحمة يأتيها البعداء ويزهد فيها القرباء) (انظر: الفائق
رابط المدخل

- الحميم: الماء الشديد الحرارة، قال تعالى: ﴿وسقوا ماء حميما﴾ [محمد/15]، ﴿إلا حميما وغساقا﴾ [عم/25]، وقال تعالى: ﴿والذين كفروا لهم شراب من حميم﴾ [الأنعام/70]، وقال عز وجل: ﴿يصب من فوق رؤوسهم الحميم﴾ [الحج/19]، ﴿ثم إن لهم عليها لشوبا من حميم﴾ [الصافات/67]، ﴿هذا فليذوقوه حميم وغساق﴾ [ص/57]، وقيل للماء الحار في خروجه من منبعه: حمة، وروي: (العالم كالحمة يأتيها البعداء ويزهد فيها القرباء) (انظر: الفائق 1/322؛ والنهاية 1/445؛ وغريب الحديث لأبي عبيد 4/490)، وسمي العرق حميما (انظر: اللسان (حمم) 12/155) على التشبيه، واستحم الفرس: عرق، وسمي الحمام حماما؛ إما لأنه يعرق؛ وإما لما فيه من الماء الحار، واستحم فلان: دخل الحمام، وقوله عز وجل: ﴿فما لنا من شافعين *** ولا صديق حميم﴾ [الشعراء/100 - 101]، وقوله تعالى: ﴿ولا يسأل حميم حميما﴾ [المعارج/10]، فهو القريب المشفق، فكأنه الذي يحتد حماية لذويه، وقيل لخاصة الرجل: حامته، فقيل: الحامة والعامة، وذلك لما قلنا، ويدل على ذلك أنه قيل للمشفقين من أقارب الإنسان حزانته (في اللسان: والحزانة بالضم والتخفيف: عيال الرجل الذين يتحزن بأمرهم ولهم)، أي: الذين يحزنون له، واحتم فلان لفلان: احتد (انظر: البصائر 2/498)، وذلك أبلغ من اهتم لما فيه من معنى الاحتمام، وأحم الشحم: أذابه، وصار كالحميم، وقوله عز وجل: ﴿وظل من يحموم﴾ [الواقعة/43]، للحميم، فهو يفعول من ذلك، وقيل: أصله الدخان الشديد السواد (وهو قول ابن سيده، راجع: اللسان (حمم) 12/157)، وتسميته إما لما فيه من فرط الحرارة، كما فسره في قوله: ﴿لا بارد ولا كريم﴾ [الواقعة/44]، أو لما تصور فيه من لفظ الحممة، فقد قيل للأسود يحموم، وهو من لفظ الحممة، وإليه أشير بقوله: ﴿لهم من فوقهم ظلل من النار ومن تحتهم ظلل﴾ [الزمر/16]، وعبر عن الموت بالحمام، كقولهم: حم كذا، أي: قدر، والحمى سميت بذلك إما لما فيها من الحرارة المفرطة، وعلى ذلك قوله صلى الله عليه وسلم: (الحمى من فيح جهنم) (الحديث عن عائشة عن النبي صلى الله عليه وسلم: (الحمى من فيح جهنم، فأبردوها بالماء). أخرجه البخاري في الطب، باب الحمى من فيح جهنم 10/174؛ ومسلم في السلام: باب لكل داء دواء برقم (2210) ؛ وأحمد في مسنده 1/291؛ ومالك في الموطأ؛ انظر: شرح الزرقاني 4/331؛ وابن ماجه 2/1150)، وإما لما يعرض فيها من الحميم، أي: العرق؛ وإما لكونها من أمارات الحمام، لقولهم: (الحمى بريد الموت) (هذا حديث: أخرجه أبو نعيم وابن السني في الطب وهناد في الزهد، وابن أبي الدنيا في المرض والكفارات ولفظه: (الحمى رائد الموت وهي سجن الله للمؤمن يحبس بها عبده إذا شاء ثم يرسله إذا شاء، ففتروها بالماء) وذكره ابن حجر المكي في فتاويه (الحمى بريد الموت). قال في المقاصد: وبالجملة فهو حديث حسن. انظر: الفتح الكبير 2/81؛ وكشف الخفاء 1/366؛ والمقاصد الحسنة ص 194)، وقيل: (باب الموت)، وسمي حمى البعير حماما (في اللسان: والحمام بالضم: حمى الإبل والدواب، جاء على عامة ما يجيء عليه الأدواء) بضمة الحاء، فجعل لفظه من لفظ الحمام لما قيل: إنه قلما يبرأ البعير من الحمى. وقيل: حمم الفرخ (انظر: المجمل 1/218) : إذا اسود جلده من الريش، وحمم وجهه: اسود بالشعر، فهما من لفظ الحممة، وأما حمحمة الفرس فحكاية لصوته (انظر: المجمل 1/218؛ واللسان (حمم) )، وليس من الأول في شيء.

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢٨٬٠٨٨
حَمَّ 1 حَمَّ حم , (S, K,) see. pers. حَمِمْتَ, aor. حَمَ٣َ , inf. n. حَمٌّ, (TA,) [or perhaps this should be حَمَمٌ,] It (water) became hot. (S, K, TA.) ― -b2- حَمِمْتُ, aor. حَمَ٣َ , (K,) inf. n. حَمَمٌ, (S, K,) I was, or became, أَحَمّ, signifying black; (S, K; [accord. to the latter of which, and accord. to El-Hejeree, this epithet also signifies white; but it appears from the TA that the
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(١)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٠ (الإجمالي: ٠)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.

    الآيات التي ورد فيها(٧)

    تحليل الجذر

    تعريف الجذر والخلاصة

    AlanDeğer
    Kökحم
    YapıHurûf-ı mukattaa
    Özel Durumİki harfli heca harfi terkibi
    Bağlamsal Yakın Köklerالم, الر, طسم
    Zıt KökVeri bulunamadı
    Çekirdek Özet 1Sure başlarında bağımsız ses birimleri olarak zikredilen iki harfli heca terkibi
    Çekirdek Özet 2Vahyin kaynağına, Kur'an'ın indirilişine ve kelamın mucizevi yapısına dikkat çekme
    Çekirdek Özet 3İlahi hitabın insan dili ve ses unsurlarıyla inşa edilmiş nizamını ihtar eden kodlama
    Kritik Hata RiskiBağımsız harf terkibini üçlü fiil köküyle karıştırarak zorlama lügat anlamları yüklemek

    التحليل الثنائي

    Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
    حمSure başlarında okunan bağımsız heca harfleri terkibidir; türetilmiş bir kök değildirVeri bulunamadıHurûf-ı mukattaa yapısında olduğundan üçüncü harf eklenmesiyle türeyen bir anlam daralması bulunmaz

    التحليل التصويري للحروف

    BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
    حÇit, duvar; çevirme, koruma, ayırmaSınır çekme, muhkem bir alan oluşturma, dış müdahalelerden ayrışarak korunmuş bir çerçeve kurma
    مSu; akış, çokluk, derinlikSüreklilik arz eden akış, kuşatıcı derinlik, bereket ve hayat veren yayılma
    حمKorunmuş sınır ile kuşatıcı akışın birleşimiMuhkem bir sınırla ayrışmış ilahi hitabın insan ufkuna kesintisiz ve kuşatıcı bir akışla yönelmesi

    الاستعمال التاريخي والمبكر

    AlanVeri
    İlk fiziksel anlamHarflerin ses değerlerini bildiren heca adlarıdır; somut nesne kökü değildir
    Cahiliye şiiri kullanımıVeri bulunamadı
    Erken Arapça kullanımMüstakil heca harflerinin sure başlarında ses ve dikkat çekme unsuru olarak okunması erken İslamî dönem metinlerinde sabittir

    المصدر Tefsîru’t-Taberî ve Kitâbü’l-ʿAyn.

    الطبقة الاشتقاقية السامية

    Sami dillerinde alfabetik sistem sesleri simgeleyen harf adları üzerine kuruludur. İki bağımsız harfin yani heth ile mem seslerinin yan yana gelmesi, kök düzeyinde türetilmiş ortak bir Sami sözcüğünden ziyade fonetik bir ses dizisini temsil eder. Hurûf-ı mukattaa terkipleri bu yönüyle ortak Sami kök morfolojisinden farklı olarak dilin kurucu ses yapı taşlarına işaret eder.

    درجة الثقة Güçlü

    المصدر Brown-Driver-Briggs ve Payne Smith.

    التحليل الاشتقاقي

    KatmanVeriAçıklamaGüven
    İç Arapça etimolojik yönح ve م harflerinin müstakil telaffuzuHarf adlarının sesletimi olup morfolojik fiil veya isim türetimi değildirKesin
    Sami dilleriyle etimolojik ilişkiSami alfabesindeki heth ve mem harfleriHarf sistematiği ve ses envanteri ortak Sami mirasına aittirKesin
    Daha geniş dilsel ilişkiProto-Sinaik ses yazısı geleneğiPiktografik işaretlerin ses birimlerine dönüştüğü kadim yazı katmanıyla ilişkilidirGüçlü

    المصدر HALOT ve David Cohen.

    الجذور الشقيقة (التقاليب)

    KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
    حمAnlamlıSure başı heca harfleriKur'an'da yedi surenin başında yer alan iki harfli mukattaa terkibidirHedef kök
    محAnlamlıYumurtanın sarısıYumurtanın içindeki sarı kısım veya saf cevher anlamında kullanılırKur'an'da geçmez

    الجذور المجاورة والجذر المضاد

    Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
    حمMerkezHurûf-ı mukattaaİki harfli heca terkibiyle sure başlarında vahyî hitaba dikkat çekerYedi surede tekrarlanan müşterek vahiy başlangıcıdır
    المKomşuHurûf-ı mukattaaÜç harften oluşur ve daha geniş harf tınısıyla hitabı başlatırBakara, Âl-i İmrân gibi surelerin başında yer alır
    الرKomşuHurûf-ı mukattaaSonundaki akıcı harf ile hitabın işitilme etkisini pekiştirirYûnus, Hûd, Yûsuf gibi surelerin başındadır
    طسمKomşuHurûf-ı mukattaaPeltek ve ıslıklı seslerle kıssa odaklı surelerin girişinde yer alırŞuarâ ve Kasas surelerinin başındadır
    Veri bulunamadıZıtVeri bulunamadıVeri bulunamadıHurûf-ı mukattaa yapıları için anlamca zıt bir kök bulunmamaktadır

    مقابلات المعنى في لغات أخرى

    DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
    ArapçaحمHurûf-ı mukattaaSure başlarında telaffuz edilen iki müstakil harfKesin
    LatinceLitterae disjunctaeBağımsız harflerHarflerin tek tek seslendirilmesini karşılar; vahiy bağlamını doğrudan içermezGüçlü
    İngilizceDisjoined letters, mysterious lettersAyrık harfler, şifreli harflerSure başlarındaki kesik harfleri niteler; metinsel işlevi tam yansıtmazGüçlü
    AlmancaGeheimnisvolle BuchstabenBağımsız başlangıç harfleriMukattaa harflerinin gizemli yönüne vurgu yaparMuhtemel
    FransızcaLettres isoléesMünferit harflerHarflerin sesletim formunu bildirir; işlevsel derinliği dışarıda bırakırGüçlü

    المصدر Arthur Jeffery, The Foreign Vocabulary of the Qur’an.

    الوجوه والنظائر

    Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
    حمKitabın indirilmesi ve vahyin hakikatiKitabın indirilişinin Allah katından olduğunu vurgulayan bağlam; Mü'min 40:1, Fussilet 41:1
    حمVahyin dili, aydınlatıcılığı ve tenziliKur'an'ın apaçık Arapça bir metin oluşuna dikkat çeken bağlam; Zuhruf 43:1, Duhân 44:1
    حم . عسقÇoklu heca ile vahyin vahdaniyetine işaretElçilere vahyedilen ortak kaynağa atıf yapan iki aşamalı bağlam; Şûrâ 42:1
    حمHikmet, teshir ve uyarı bağlamıEvrendeki ayetlerle vahyin örtüşmesini bildiren bağlam; Câsiye 45:1, Ahkâf 46:1

    سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

    DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
    Kelamİ'câzü'l-Kur'anKur'an'ın insanların bildiği harflerden oluşmasına rağmen taklit edilemeyişi tartışmasıİlahi kelamın mucizevi niteliğinde yoğunlaşma
    FıkıhTilavet ve namaz kıraatiMukattaa harflerinin müstakil bir ayet sayılıp sayılmayacağı ve kıraatteki durak kurallarıİbadette harf harf telaffuz hükmünde yoğunlaşma
    TefsirMüteşabihatHarflerin manasının ilahi sır mı yoksa dikkat çekme unsuru mu olduğu meselesiVahyin kaynağı ve muhatabı sarsıcı çağrısında yoğunlaşma
    HadisFazilet rivayetleriHavâmîm surelerinin fazileti ve harp anında parola olarak okunmasına dair rivayetlerKoruyucu ve tefekküre sevk edici tesirde yoğunlaşma

    تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

    SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
    DiniVahiy ve nübüvvetHitaba odaklanma koduZihni vahye hazır hale getirmeİnsanı bilinen harflerin ardındaki aşkın kelama muhatap kılarKesin
    İlmiDil ve epistemolojiSesin kurucu yapı taşıBilginin fonetik temellerini hatırlatmaHarflerden anlamlı söze geçişin mantıksal zeminini gösterirGüçlü
    SiyasiToplumsal beyan ve çağrıDikkat çekici seslenişTopluluğu dinlemeye ve teslimiyete sevk etmeİlahi otoritenin hitabına karşı kulak kabartma zorunluluğu doğururMuhtemel
    İktisadiVeri bulunamadıVeri bulunamadıVeri bulunamadıMukattaa harflerinin doğrudan iktisadi sistem işlevi bulunmamaktadırVeri bulunamadı

    التماثل في العلوم العددية والإنسانية

    Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
    Sayısal bilimlerAyrık sinyal veya başlangıç bayrağıKarmaşık bir bilgi aktarımından önce kanalı açan ve verinin başladığını bildiren sembolik işaretGüçlü
    Beşeri bilimlerZihinsel yönlendirme ve dikkat eşiğiİletişimde muhatabın algısını üst düzeye çıkarmak için kullanılan kalıp dışı uyarıcı seslenmeGüçlü

    التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

    AlanAçıklama
    Modern daraltma riskiHarfleri harfçilik (hurûfîlik) üzerinden zorlama sayısal kehanetlere indirgemek veya kök gibi türetmeye çalışmak
    Kur'an içi daha geniş anlamİnsan kelamının unsurları olan harflerle mucizevi bir ilahi inşa kurulduğunu gösteren meydan okuma
    Yanlış anlamanın doğuracağı hataHarfleri bağlamından kopararak bâtınî şifreler olarak görmek ve ardından gelen vahiy mesajını gözden kaçırmak

    خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

    SoruCevap
    Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Vahyin insan diliyle gelmesine rağmen ilahi kudretin eseri olduğunu en yalın ses birimleriyle kanıtlar
    Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Havâmîm olarak bilinen ve peş peşe gelen yedi surenin vahiy, tenzil ve tevhit eksenli açılış ayetlerinde
    Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Kur'an'ın anlaşılmaz bir tılsım olduğu veya beşeri bir edebiyat ürünü sayıldığı iddialarını geçersiz kılar

    التركيب النهائي والنموذج الرياضي

    • Somut anlamHeca sistemindeki iki bağımsız harfin ses değerleriyle telaffuz edilmesi.
    • Soyut anlamİlahi bildirimin insan ses araçlarıyla tecelli ederek idraki uyandırması.
    • Sistematik karşılıkİletişim kanalını açan, dikkat eşiğini sıfırlayan ve vahyi merkeze alan kurucu bildirim kodu.
    • LaTeX modeliS={h,m}  ⟹  lim⁡t→t0Ψ(t)=1
    • LaTeX açıklamasıModelde S kümesi terkibi oluşturan ayrık harf elemanlarını temsil eder. t0 hitabın başladığı anı, Ψ(t) ise muhatabın dikkat ve algı fonksiyonunu simgeler; harflerin sesletimi ile dikkat düzeyi birim değere (tam odaklanmaya) ulaşır.
    النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ح