خصص
خ - ص - ص
جذر- الورود: ٤
- الآيات: ٤
- الصيغ: ٣
- المعاجم: ٩
Hasse (hı, sad) : “Husse” özel çardak, hücre demektir. خصاصة elekteki deliklerin adıdır. Bulutun arasındaki gözeneklere ve parmakların arasındaki açıklıklara da denir. Nakıs kenarlardan olan eksiklik iken hasas içindeki gediklerdir. Maddi açıdan da eksiklik içinde olmaya hasas denir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(٩)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Hasse (hı, sad) : “Husse” özel çardak, hücre demektir. خصاصة elekteki deliklerin adıdır. Bulutun arasındaki gözeneklere ve parmakların arasındaki açıklıklara da denir. Nakıs kenarlardan olan eksiklik iken hasas içindeki gediklerdir. Maddi açıdan da eksiklik içinde olmaya hasas denir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٧٧٩باب الخاء والصاد
خص: الخُصُّ: بيتُ يسقفُ بخشبةٍ على هَيئة الأزَج، وجمعه: خِصاصٌ.
وخَصَصْت الشيء خصوصاً، واخْتَصَصتُه.
والخَاصَة، الذي اختصصتَهُ لنفسك.
والخصَاصةُ: سوء الحال.
والخَصاصُ: شبه كوةٍ في قُبَّةٍ ونحوها إذا كان واسعاً قدر الوجه، قال:
وإنْ خَصاصُ ليلهِنَّ استدا
رَكبْنَ من ظَلْمائهِ ما اشتدّا
أخبر أنّهنّ لا يَهَبْنَ الليل، وشبه القَمَرَ بالخَصاص، وبعضٌ يجعل الخَصاص للضيق والواسع، حتى
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٤٤١خَصَّهُ بالشيء خُصوصاً، وخَصوصِيَّةً والفتحُ أفصحُ، وخِصِّيصي. وقولهم: إنَّما يفعل هذا خُصَّانٌ من الناس، أي خَواصُّ منهم. واخْتَصَّهُ بكذا، أي خَصَّهُ به. والخَاصَّةُ: خلاف العامّة. والخُصُّ: البيتُ من القصب. قال الفَزاريّ:
الخُصُّ فيه تَقَرُّ أَعْيُنُنـاخَيْرٌ من الآجُرِّ والكَمَدِ
والخَصاصَةُ والخَصاصُ: الفقرُ. والخَصاصةُ: الخَلَلُ، والثَقْبُ الصغيرُ. يقال للقمر: بَدا من خَصاصَة الغَيْمِ.
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٥٢٠خ ص ص
خصّـه بكـذا واختَصّه وخصّصه وأخصه فاختص به وتخصص.
وله بي خصوص وخصوصية.
وهـذا خاصتـي وهـم خاصتـي وقد اختصصته لنفسي.
وعليك بخويصة نفسك.
وهو يستخص فلاناً ويستخلصه.
ونظرن من خصاص البيوت.
وبدا القمر من خصاصة الغيم.
قال ذو الرمة: أصـاب خصاصـة فبـدا كليـلاً كلا وانغسل سائره انغلالا وقال أيضاً: وجرت بها الدقعاء هيف كأنما تسح التراب من خصاصات منخل ومـن المجـاز: أصابتـه
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٤٬٢١٧خصّه بالشيء يخُصّه خَصّاً وخُصوصاً وخَصُوصِيّةً وخُصُوصِيّةً، والفتح أَفصح، وخِصِّيصَى وخصّصَه واخْتصّه: أَفْرَدَه به دون غيره. ويقال: اخْتصّ فلانٌ بالأَمر وتخصّصَ له إِذا انفرد، وخَصّ غيرَه واخْتصّه بِبِرِّهِ. ويقال: فلان مُخِصٌّ بفلان أَي خاصّ به وله به خِصِّيّة؛ فأَما قول أَبي زبيد:
إِنّ امرأً خَصّني عَمْداً مَوَدَّتَه،
على التَّنائي، لَعِنْدِي غيرُ مَكْفُور
فإِنه أَراد خَصَّني بمودّته فحذف
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢١١* خ ص ص * * خَصَّهُ * بالشيء * خُصُوصا * و * خَصوصيَّةً * بضم الخاء وفتحها والفتح أفصح و * اخْتَصَّهُ * بكذا خصه به و * الخَاصَّةُ * ضد العامة و * الخُصُّ * البيت من القصب و * الخَصَاصَةُ * و * الخَصَاصُ * الفقر
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٦٬٨٣٦خصه بالشيء، يخصه خصا وخصوصا، بالفتح فيهما، ويضم الثاني، وخصوصية، بالضم ويفتح، والفتح أفصح، كما نقله الجوهري، وبه جزم الفناري في حاشية المطول، وهو الذي في الفصيح وشروحه، وكلام المصنف ظاهره أن الضم أفصح، والفتح لغة، ولذا قال بعضهم: ولو قال: ويضم، لوافق كلام الجمهور، وسلم من المؤاخذة، ثم قالوا: الياء فيها إذا فتحت للنسبة، فهي ياء المصدرية كالفاعلية والمفعولية، بناء على خصوص فعول للمبالغة في التخصيص،
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢٬٠٠٥خَصَّ
خَصَّ U ( n. ac. خَصّ 1 , خَصُوْص 26 , خُصُوْص 27 , خُصُوْصَة 27t )
a. [ acc. & Bi ], Ascribed to specially; distinguished by.
b. Distinguished, singled out; specified.
c. [ La ], Was peculiar to, specially characteristic of.
d. A ( n. ac. خَصَاْص 22 , خَصَاْصَة 22t ), Was, became poor, indigent.
خَصَّصَ
خَصَّصَ II
a. [ acc. & Bi ], Rendered special, peculiar to.
b.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٢٠٬١٤٦خصص
خَصَّ - يَخُصُّ - خَصَاصَة - خَاصّ - خَاصَّة - خَاصَّةً - اخْتَصَّ - يَخْتَصُّ
خَصَّ- يَخُصُّ + كائن أو شيء أو أمر + كائناً أو شيئاً أو أمراً: يتعلق ويرتبط به وحده منفرداً دون غيره: يكون الشيء أو الأمر أو الكائن مرتبطاً ومتعلقاً ومتوجهاً للكائن وحده منفرداً دون أي كائن آخر، وذلك على سبيل التمييز والاختيار
خَصَّ- يَخُصُّ + كائن + كائناً +
الجذور المجاورةالمجاورة: ٣٦ (الإجمالي: ٤٩)
- فضل
الآيات المشتركة: ٢ · Fadl Deriden yapılan gömlektir
- حوج
الآيات المشتركة: ١ · Hace deve dikeni demektir
- ذو
الآيات المشتركة: ٢ · Sahip
- شحح
الآيات المشتركة: ١ · Rutubetli kav, çakıldığı zaman ateş almayan kav demektir
- عظم
الآيات المشتركة: ٢ · Büyük
- وقي
الآيات المشتركة: ٢ · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…
- بوأ
الآيات المشتركة: ١ · Bve bye’den dönüşmüştür
- أثر
الآيات المشتركة: ١ · İnsan veya hayvan yürürken ayaklarının bıraktığı kalıntıya…
- رحم
الآيات المشتركة: ٢ · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
- هجر
الآيات المشتركة: ١ · Hecire (he), Terkedilmiş harabe yer demektir
- ودد
الآيات المشتركة: ١ · Vadi, bir ırmağın veya derenin içinde bulunduğu sahadır
- فلح
الآيات المشتركة: ١ · Felah “Felh” toprağın yarılmışı, çatlak toprak demektir
الآيات التي ورد فيها(٤)
… أَنْ يُنَزَّلَ عَلَيْكُمْ مِنْ خَيْرٍ مِنْ رَبِّكُمْ وَاللَّهُ يَخْتَصُّ بِرَحْمَتِهِ مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيمِ
Has kılar
يَخْتَصُّ بِرَحْمَتِهِ مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيمِ
Has kılar
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | خصص |
| Yapı | Üçlü (müzaaf) |
| Özel Durum | Mükerrer (ikinci ve üçüncü harfi aynı) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | فرد, ميز, خلص |
| Zıt Kök | عمم |
| Çekirdek Özet 1 | Sazlık kulübedeki, elekteki veya buluttaki dar aralık, gedik ve gözenek |
| Çekirdek Özet 2 | Bir şeyi genelden ayırarak dar ve belirli bir çerçeveye veya kişiye özgü kılma; darlık ve gedik kaynaklı ihtiyaç hâli |
| Çekirdek Özet 3 | Evrensel ve genel ilkenin belirli durumlarda veya öznelerde sınırlandırılması, tecrit edilmesi ve yoğunlaştırılması |
| Kritik Hata Riski | Kökün «ayrıcalık tanıma» anlamını haksız bir kayırma veya keyfî üstünlük gibi algılamak; «hasâsa» kelimesindeki yapısal gedik ve ihtiyaç boyutunu dışsal sıradan yoksullukla karıştırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| خص | Aralama, dar yarık veya açıklık oluşturma, bütünden bir parçayı çekip ayırma; خصف kökünde iki şeyi birbirine ekleyip yarığı kapatma, خصم kökünde ise bütünden pay koparıp çekişme anlamı taşır. | ص | Açıklık ve daralma hareketini pekiştirerek iki yönlü bir semantik üretir: Bütünden tekil bir unsura odaklanıp onu çevreleyen sınırları belirginleştirme (özel kılma) veya bütünde giderilmesi gereken yapısal bir açıklık ve ihtiyaç bırakma (gedik, yoksunluk). |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| خ | Çit veya duvar imgesi üzerinden ikiz harfi ح kökenli türetme; perdeleme, bölme ve dışarıdan ayırma yoğunlaşması | Bütünü parçalara bölen, genel alandan bir sınırı çekip ayıran başlangıç perdesi |
| ص | Olta, kıvrılmış dal veya avlama aracı; sıkıştırma, yakalama ve bir hedefe odaklanma | Belirli bir unsuru yakalayıp sabitleme, dikkat ve tahsisi tek bir noktaya kilitleme |
| ص | İkinci olta veya bitki imgesi; süreklilik, sınırlamanın pekişmesi ve kapanma | İlk daraltmayı tahkim ederek dışarıyı bütünüyle dışarıda, içeriyi ise yalnızca o unsura münhasır bırakma |
| خصص | Kuşatılmış bir alanda belirli bir aralığa veya hedefe odaklanarak onu genel akıştan tamamen tecrit etme | Bütünden dar bir kesit açıp oraya yönelme; nesneyi genele kapatıp tek bir özneye hasretme veya yapıda bir gedik bırakarak daralma üretme |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kamış veya ağaç dallarından çatılmış, aralarında dar açıklıklar ve gözenekler bulunan çardak veya kulübe (الخُصّ); elek ve kalburdaki küçük delikler (خصاص المنخل); bulutlar arasından ay ışığının sızdığı dar aralık (خصاصة الغيم). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Zü’r-Rimme bir beytinde rüzgârın kaldırdığı tozun elek deliklerinden dökülüşünü şöyle tasvir eder: وَجَرَتْ بِهَا الدَّقْعَاءَ هَيْفٌ كَأَنَّمَا / تَسُحُّ التُّرَابَ مِنْ خَصَاصَاتِ مُنْخُلِ |
| Erken Arapça kullanım | Ebu Züeyb el-Hüzelî veya erken dönem şairlerinin dilinde bir kişinin sadece kendisine yakın tuttuğu sırdaşlarını ve dostlarını nitelemek üzere «خاصّة» kullanımı yerleşmiştir; ayrıca yokluk ve giderilemeyen gedik hâli için «أصابته خصاصة» deyimi kullanılmıştır. |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha, Lisān al-ʿArab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dillerinde خص ikilisi ve خصص gövdesi, temel olarak ayırma, bölme, kesme veya dar bir yarık/aralık bırakma fiziksel eylemiyle bağlantılıdır. İbranice ve Aramice gibi Kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan aynı kök dizilişiyle değil, fonetik olarak akraba köklerde (örneğin biçme, pay ayırma ve çitle çevirme anlamı taşıyan köklerde) kesme ve paylaştırma matrisi belirgindir. Arapçada kök çift yönlü bir morfolojik olgunlaşma göstermiştir: Bir yandan sazdan yapılan kulübenin (el-huss) aralıkları ve elek gözenekleri gibi somut bir «gedik/aralık» tasavvuru gelişmiş, buradan giderilmesi zor «ihtiyaç ve yoksulluk» (hasâsa) türemiştir; diğer yandan ise genelden bir şeyi çekip sadece bir alana tahsis etme, tekleştirme ve münhasır kılma (hâssa, tahsîs) soyutlaması kök salmıştır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Dar aralık, gedik (el-hasâs) ve saz kulübe (el-huss) | Somut gözenek ve delik tasavvurundan soyut tecrit, ferdiyet ve mahrumiyet anlamına geçiş doğrudan Arap dilinin iç dinamikleriyle gerçekleşmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Kesme, pay ayırma ve sınır koyma matrisi | Kuzeybatı Sami dillerinde pay ayırma ve genelden tecrit etme anlam kökleriyle anlamsal örtüşme bulunur. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında güvenilir ve doğrudan ses denkliği gösteren bir akrabalık tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| خصص | Anlamlı | Özel kılma, dar aralık, gedik ve ihtiyaç | Genelden ayırıp bir şeye hasretmek; elek veya kulübedeki açıklıklar nedeniyle yoksunluk çekmek. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| صخص | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. |
| صصخ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Fonetik yapısı gereği Arapçada kök olarak tescil edilmemiştir. |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| خصص | Merkez | Tekilleştirme, münhasır kılma, gedik | Bir şeyi genelden ayırıp sınırlı bir hedefe odaklama veya yapıda giderilmesi gereken bir darlık/açıklık bulunması | Geneli dışarıda bırakarak yalnızca bir unsura odaklanmayı veya o unsurun bizzat ihtiyaç aralığını anlatır. |
| فرد | Komşu | Teklik, yalnızlık | Parçalanmaz tekliği ve eşsizliği ifade eder; خصص gibi genelden kasıtlı bir ayırma veya sınır çekme ilişkisine dayanmaz. | Bir varlığın bizatihi tek ve emsalsiz olması durumudur. |
| ميز | Komşu | Ayırma, temyiz etme | Birbirine karışmış iki şeyi birbirinden seçip fark etmek; خصص ise seçileni bir kişiye veya duruma bağlamaktır. | Bilişsel ve niteliksel bir tasnif ön plandadır. |
| خلص | Komşu | Saflaştırma, arıtma | Bir şeyin içindeki yabancı unsurları temizleyip arı hâle getirmek; خصص doğrudan sınırlama ve özgüleme yapar. | Karışıklıktan kurtarma esastır. |
| عمم | Zıt | Genelleştirme, yayma, kapsama | Bir hükmün, durumun veya nesnenin hiçbir istisna bırakmaksızın bütün unsurları içine alması | خصص kökünün zıddıdır; sınırları kaldırıp geneli muhatap kılar. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | خصص | Bir şeye özgü kılma; gedik ve mahrumiyet | Hem genelden münhasır bir pay ayırmayı hem de giderilmesi gereken dar açığı ifade eder. | Kesin |
| Latince | Proprius, Privare, Singularis | Özel, kendine ait kılınmış, mahrum | Mülkiyete ve ferdiyete özgülemeyi karşılar; gözenek ve gedik metaforunu dışarıda bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | Specify, Allocate, Privation | Özgülemek, tahsis etmek, yoksunluk | Bir hedefe hasretmeyi ve kaynak yetersizliğini karşılar; iki anlamı tek bir kelimede cem edemez. | Güçlü |
| Almanca | Zuweisen, Besondern, Entbehrung | Ayırmak, özelleştirmek, mahrumiyet/ihtiyaç | Hukuki tahsis ve varoluşsal darlık durumlarını açıklar; kökün mekânsal çardak/elek imgesini taşımaz. | Güçlü |
| Fransızca | Spécifier, Dédier, Pénurie | Özelleştirmek, adamak, kıtlık/darlık | Tahsis ve eksiklik yönlerini ayrı terimlerle ifade eder. | Güçlü |
المصدر Lane’s Lexicon, Oxford Latin Dictionary.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| يَخْتَصُّ | İlahi irade ve rahmetin belirli kullara özgü kılınması (Tahsis) | Nübüvvet, lütuf ve rahmetin dağıtımında Allah'ın mutlak ve hikmetli seçimi; Bakara 2:105, Âl-i İmrân 3:74 |
| خَاصَّةً | Zararın veya fitnenin dar bir sınırda kalmayıp genelleşmesi (Hâssa) | Toplumsal fesat ve zulme karşı uyarı; azabın sadece doğrudan haksızlık yapanlarla sınırlı kalmayacağı bağlam; Enfâl 8:25 |
| خَصَاصَةٌ | Bizzat ihtiyaç içinde olma, giderilememiş yapısal gedik ve darlık (Hasâsa) | Ensar'ın muhacirlere karşı fedakârlığı; kendi iç bünyelerinde derin bir ihtiyaç ve yoksunluk varken başkalarını öncelemeleri; Haşr 59:9 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi irade ve tahsis delili | Âlemin mümkün varlıklarının var olmayı yokluğa veya belirli bir zaman ve mekâna tercih etmesinde bir «Muhassıs» (tahsis edici ilahi irade) zorunluluğu | İradenin iki eşit ihtimalden birini seçip diğerine üstün kılması yönünde anlam yoğunlaşmıştır. |
| Fıkıh | Âmm-hâss teorisi ve tahsis usulü | Genel lafzın (âmm) kapsamındaki bazı fertlerin başka bir delille kapsam dışına çıkarılması | Hukuki bir hükmün hitap alanını daraltma ve sınırlandırma işlemi. |
| Tefsir | Nübüvvet ve lütfun seçiciliği | Peygamberliğin kesbî mi yoksa ilahi tahsis ile mi olduğu tartışması; Ensar'ın hasâsa hâli | Seçimin keyfî değil ilahi ilim ve hikmete dayalı bir lütuf olması. |
| Hadis | Özel ilişkiler, fitne zamanında fert planı | «Hâssatu nefsek» (kendi özel durumuna odaklan) uyarıları; fitne döneminde genel toplumsal karmaşadan çekilip şahsi sorumluluğa yönelme | Kamusal alandan bireysel korunma alanına çekilme. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi irade ve hidayet takdiri | Lütuf ve rahmetin özgülenmesi | Peygamberlik ve özel rahmetin hak ediş zannını kırarak ilahi meşîete bağlanması | Rahmetin kaynağının beşerî liyakat iddialarını aşan aşkın bir hikmetle tecelli ettiğini gösterir. | Kesin |
| İlmi | Kavramsal tanımlama ve metodoloji | Tahsis ve sınırlandırma | Bir hükmün veya kuralın geçerlilik sahasını netleştirerek belirsizliği önleme | Genel önermelerin istisnalarını belirleyerek mantıksal ve fıkhi kesinlik sağlar. | Kesin |
| Siyasi | Toplumsal sorumluluk ve afet bilinci | Sorumluluğun genelleşmesi | Fitne ve zulmün etkisinin dar bir kadroyla sınırlı kalmayacağını hatırlatma | Kamusal kötülüklere sessiz kalındığında bedelin sadece faillere has kalmayacağını bildirir. | Güçlü |
| İktisadi | İhtiyaç analizi ve îsâr ahlakı | Hasâsa (yapısal açık ve darlık) | Kendi bünyesindeki iktisadi açığa rağmen başkasının ihtiyacını karşılama fazileti | Mülkiyetin mutlak biriktirme değil, yapısal eksiklikte bile kardeşliği ikame etme aracı olduğunu vazeder. | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kümeler kuramında alt küme kısıtlaması veya filtrelenmiş aralık | Evrensel kümeden belirli koşulları sağlayan tekil elemanların bir fonksiyon aracılığıyla ayrılması; süzgeçten sızan dar akış | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Pozitif ayrımcılık veya mahrumiyet koşullarında dayanışma modeli | Toplumda yapısal gediği (hasâsa) bulunan gruplara yönelik özel kaynak aktarımı ve bireysel feragat mekanizması | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca bir kişiye sunulan haksız «ayrıcalık, torpil veya kastlaşma» düzeyine indirgemek; ya da «hasâsa» kelimesini basit bir gelir azlığı sanmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, ilahi rahmetin dağıtımında hikmetli bir tahsisi bildirirken, toplumsal tehlikelerde azabın dar kalmayıp genele taşacağını ihtar eder; iktisadi planda ise kişinin kendi bünyesindeki açık ve gediklere rağmen verebilme yüceliğini kapsar. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Allah'ın rahmetini has kılmasını tarafgirlik sanmak; fitnenin yalnızca doğrudan zalimleri vuracağı rehavetine kapılmak; Ensar'ın fedakârlığını sadece fazladan bir sadaka gibi görüp içsel varoluşsal darlık gerçeğini gözden kaçırmak |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlık düzeninde genellik (umum) ile tikellik (husus) arasındaki dengeyi kurar. İlahi lütfun kimsenin tekelinde olmadığını, rahmetin bir tahsis eseri olduğunu bildirirken, toplumsal duyarsızlığın faturasının dar bir zümreye has kalmayacağını hatırlatır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Ehl-i Kitab'ın peygamberlik ve lütuf üzerindeki inhisarcı iddialarını reddeden ayetlerde; toplumsal fitne ve sorumluluğun sınırlarını çizen ikazlarda; ve infakın zirvesi olan îsâr ahlakını tarif eden muhacir-ensar bağlamında belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kendi soyunu veya grubunu peşinen imtiyazlı sayan kabileci veya mezhebi kibirleri kırar; kötülük karşısında sessiz kalanların «bana dokunmaz» vehmini yıkar; gerçek fedakârlığın varlık fazlasından değil, bizzat ihtiyaç aralığından (hasâsa) verildiğinde kemale erdiğini gösterir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamKamış çardaktaki, elek örgüsündeki veya bulut tabakasındaki dar açıklık, gözenek ve gedik; bu aralıktan sızan ışık veya dökülen un.
- Soyut anlamGenel bir yapı veya kitle içinden belirli bir unsuru sınırlandırarak kendine veya bir hedefe özgü kılma; yahut bütünde giderilmesi gereken yapısal bir ihtiyaç ve darlık boşluğu taşıma.
- Sistematik karşılıkGenel hükmün veya dağıtımın, aşkın bir irade veya özgül bir kısıt ile daraltılarak tekil bir noktaya odaklanması (tahsis); ya da sistemin kendi iç gediğine rağmen başkasını öncelemesi (îsâr).
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde evrensel kümeyi veya genel toplumsal bütünü (umum); ilahi irade, hikmet veya özel şartlar ile çalışan kısıtlama/ayırma fonksiyonunu; genelden ayrıştırılarak özel bir konuma getirilen veya özel bir sorumluluğa muhatap kılınan alt kümeyi (husus); ise bu sınırlandırılmış alandaki yapısal açıklığı, darlığı veya giderilmesi gereken ihtiyaç gediğini (hasâsa) temsil eder. Model, kökün hem genelden tecrit edici tahsis boyutunu hem de bünyedeki açık/gedik mahiyetini sembolize eder.