خصف

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: خ-ص-فالصيغ: ١ · الجذور المجاورة: ٢٠ · الآيات: ٢ · السور: ٢؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».رببندوجنننهيخصفطفقيَخْصِفَانِشجرورقأدمسوأذوقغويعصي

الجذرالصيغ ١الآيات ٢السور ٢المجاورة ٢٠

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

خصف

خ - ص - ف

جذر
  • الورود: ٢
  • الآيات: ٢
  • الصيغ: ١
  • المعاجم: ١٣

Ayakkabının yüzü için kullanılan meşin demektir.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(١٣)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Ayakkabının yüzü için kullanılan meşin demektir.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٧٥٥
باب الخاء والصاد والفاء معهما خ ص ف مستعمل فقط خصف: الخَصَفُ نياب غلاظ جدا، ويقال إن تبعاً كساء البيت المسوح، فانتفض البيت ومزقها، ثم كساه الخَصَفَ فلم يقبلها، ثم كساه الأنطاع فقبلها، وهو أول والخصف لغة في الخزف. والخَصَفة: القطعة مما يُخْصَفُ به النعل، والمِخْصَفُ: مثقبه. والخَصَفَةُ، وجمعها: الخِصاف: جلة التمر. وكتيبة خَصِيفُ، أي: خُصِفَتْ من ورائها بخبل، أي: أردفت. والأخْصَفُ: لون كلون
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٩٦٠
الخَصْفُ: النعلُ ذات الطِراق، وكلُّ طِراقٍ منها خًصْفَة. والخَصْفَةُ بالتحريك: الجُلةُ التي تعْمَلُ من الخوص للتمر، وجمعها خَصَفٌ وخِصافٌ. والأَخْصَفُ: الأبيضُ الخاصرتين من الخيل والغنم، وهو الذي ارتفع البلق من بطنه إلى جنبَيه. والأَخْصَفُ: لونٌ كلون الرماد، فيه سواد وبياض. قال العجاج في صفة الصُبح: أبدى الصباحُ عن بَريمٍ أخْصفا وحبلٌ أَخْصَفُ وظليمٌ أَخْصَفُ، فيه سواد ٌوبياضٌ. وكتيبةٌ خَصيفٌ،
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٣٬٧٢٦
خ ص ف خصف ، فصخ : مسْتَعْملان . خصف : قال الليث : الخَصَفُ : ثيابٌ غِلاظ جدّاً بَلَغَنَا أن تُبَّعاً كسا البيتَ المُسُوحَ فانْتَفَضَ البيتُ ومَزَّقها ، ثم كساه الخَصَفَ فلم يَقْبَلها ثم كساه الأَنْطاعَ فقبِلَها . قلتُ : الخَصَفُ التي كسا تُبَّعٌ البيتَ ليسَ معناه الثِّيابَ الغِلاظَ ، إنما الخَصَفُ حُصْرٌ تُسَفُّ من خُوصِ النخل يُسَوَّى منها شُقَقٌ تُلْبَسُ بُيوتَ الأعراب . ويقال للجِلالِ التي
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٤٬٨٨٢
(باب الخاء والصاد وما يثلثهما) (خصف) الخاء والصاد والفاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على اجتماعِ شيءٍ إلى شيء. وهو مطّرِدٌ مستقيم. فالخَصْف خَصْفُ النَّعْل، وهو أن يُطَبَّق عليها مثلُها. والمِخْصَف: الإشْفَى والمِخْرزُ. قال الهذلي([1]): حَتَّى انتهَيْتُ إلى فِراشِ عَزِيزةٍ *** سَوداءَ رَوْثَةُ أَنفِها كالمِخْصَفِ([2]) يعني بِفراشِ العَزيزة عُشَّ العُقَاب. ومن الباب الاختصاف، وهو أن يأخذ العُرْيانُ على
رابط المدخل

(باب الخاء والصاد وما يثلثهما) (خصف) الخاء والصاد والفاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على اجتماعِ شيءٍ إلى شيء. وهو مطّرِدٌ مستقيم. فالخَصْف خَصْفُ النَّعْل، وهو أن يُطَبَّق عليها مثلُها. والمِخْصَف: الإشْفَى والمِخْرزُ. قال الهذلي([1]): حَتَّى انتهَيْتُ إلى فِراشِ عَزِيزةٍ *** سَوداءَ رَوْثَةُ أَنفِها كالمِخْصَفِ([2]) يعني بِفراشِ العَزيزة عُشَّ العُقَاب. ومن الباب الاختصاف، وهو أن يأخذ العُرْيانُ على عَوْرته ورقاً عريضاً أو شيئاً نحْوَ ذلك يَسْتَتِرُ به. والخَصِيفة: اللَّبنُ الرائبُ يُصَبُّ عليه الحليب. ومن الباب، وإن كانا يخْتلفانِ في أنّ الأوّل جَمْعُ شيءٍ إلى شيء مطابقةً، والثاني جَمْعه إليه من غير مطابقة، قولُهم حَبْلٌ خَصِيفٌ: فيه سوادٌ وبياض. قال بعضُ أهلِ اللُّغة: كل ذي لونينِ مجتمعين فهو خَصِيفٌ. قال: وأكثر ذلك السَّوادُ والبياضُ . وفرس أَخْصَفُ، إذا ارتفَعَ البلَق من بطنه إلى جنْبَيه. ومن الباب الخَصَفةُ، وهي الجُلَّةُ من التَّمْرِ؛ وتكون مخصوفةً. قال: * تَبِيعُ بَنِيهَا بالخِصافِ وبالتَّمْرِ([3]) * ومن الذي شذَّ عن هذه الجملة قولُهم للنّاقة إذا وضعت حَمْلَها بعد تسعة أشهر: خَصَفَتْ تخْصِف خِصافاً؛ وهي خَصُوفٌ. (خصل) الخاء والصاد واللام أصلٌ واحدٌ يدلُّ على القَطْعِ والقِطعةِ من الشَّيء، ثم يُحمَل عليها تشبيهاً ومجازاً. فالخَصْل القَطْع. وسيف مِخْصَل: قطَّاع([4]). والخُصْلة من الشَّعَْر معروفة. والخَصِيلة: كلُّ لحمةٍ فيها عَصَبٌ. هذا هو الأصل. وممّا حُمِل عليه الخُصَل* أطراف الشّجرِ المتدلّيةُ. ومن هذا الباب الخَصْل في الرِّهان، وذلك أن تُحْرِزَه. والذي يحرزُه طائفةٌ من الشيء. ثمَّ قيل: في فلانٍ خَصْلةٌ حَسَنةٌ وسيِّئة. والأصل ما ذكرناه. (خصم) الخاء والصاد والميم أصلان: أحدهما المنازعة، والثاني جانبُ وِعاءٍ. فالأوّل الخَصْمُ الذي يُخاصِم. والذّكرُ والأنثى فيه سواءٌ. والخِصام: مصدرُ خاصمتُه مُخاصَمةً وخِصاماً. وقد يجمع الجمعُ على خُصومٍ. قال: * وقد جَنَفَتْ عَلَيَّ خُصُومِي([5]) * والأصل الثاني: الخُصْم جانب العِدْل الذي فيه العُرْوة. ويقال إنّ جانب كلِّ شيءٍ خُصْمٌ. وأخْصامُ العين: ما ضُمَّتْ عليه الأشفار. ويمكن أنْ يُجمَع بين الأصلين فيردَّ إلى معنىً واحد. وذلك أنّ جانِبَ العِدل مائلٌ إلى أحد الشقيْنِ، والخَصْم المنازِعُ في جانبٍ؛ فالأصل واحدٌ. (خصن) الخاء والصاد والنون ليس أصلاً. وفيه كلمةٌ واحدة إن صَحَّت. قالوا: الخَصِين: الفأس الصَّغيرة. (خصي) الخاء والصاد والحرف المعتل كلمةٌ واحدةٌ لا يُقاسُ عليها إلاّ مجازاً، وهي قولُهم خَصَيتُ الفَحْل خَصْياً. و"برِئْتُ إليك من الخِصاء". ومعنى خَصَيْت فعلٌ مشتقٌّ من الخُصْي؛ وهو إيقاعٌ به، كما يقال ظَهَرْتُه وبطنته، إذا ضربتَ ظهْرَه وبطنَه. فكذلك خَصَيْته: نزعت خُصْيَيْه. (خصب) الخاء والصاد والباء أصلٌ واحد، وهو ضدُّ الجَدْب. مكانٌ مُخْصِبٌ: خَصِيبٌ. ومن الباب الخِصَاب: نَخْل الدَّقَل([6]). (خصر) الخاء والصاد والراء أصلان: أحدهما البَرْد، والآخر وسَط الشَّيء. فالأوّل قولُهم خَصِر الإنسانُ يَخْصَر خَصَراً، إذا آلَمهُ البَرد في أطرافه. وخَصِر يومنا خَصراً، أي اشتدَّ برْدُه. ويومٌ خَصِرٌ. قال حسان: رُبَّ خالٍ لِيَ لو أبْصَرْتِهِ *** سَبِطِ المِشيْةِ في اليومِ الخَصِرْ([7]) وأمَّا الآخَر فالخَصْر خَصْرِ الإنسانِ وغيره، وهو وَسَطُه المستدِقُّ فوق الورِكين. والمُخَصَّر: الدقيق الخَصْر. ومنه النَّعلُ المُخَصَّرَة. وأما المِخْصَرَةُ فقضيبٌ أو عصا يكون مع الخاطب إذا تكلَّم؛ والجمعُ مَخاصر. قال: * إذا وصَلُوا أيمانَهُمْ بالمخاصرِ([8]) * وإنّما سُمِّيت بذلك لأنّها تُوازِي خَصْر الإنسان. والمخَاصَرة: أن يأخذ الرجل [بيَدِ آخرَ([9])] ويتماشَيانِ ويَدُ كلِّ واحدٍ منهما عندَ خَصْرِ صاحبِه. قال: ثُمَّ خاصَرْتُها إلى القبَّة الخَضْـ *** ـرَاءِ تمشِي في مَرْمَرٍ مَسْنُونِ([10]) وخَصْر الرّمْل: وسَطَه. قال: أَخَذْنَ خُصُورَ الرّمْلِ ثمَّ جَزَعْنَه *** على كُلِّ قَيْنِيٍّ قَشيبٍ وَمُفْأَمِ([11]) والاختصار في الكلام: تَرْكُ فُضولِه واستيجاز معانيه. وكان بعضُ أهل اللغة يقول الاختصار أخْذُ أوساط الكلامِ وتَرْكُ شُعَبِه. ويقال إنّ المخاصرةَ في الطَّريق كالمخَازَمَة([12]). وقد ذُكِر. والله أعلم. --------------------------------------------------------------- ([1]) هو أبو كبير الهذلي، من قصيدة لـه في ديوان الهذليين 64 نسخة الشنقيطي. والبيت منسوب إليه في اللسان (روث، عزز، خصف). ([2]) الروثة: المنقار. وفي الأصل: "لوثة"، صوابه من المصادر المتقدمة. ([3]) عجز بيت للأخطل في ديوانه 131 واللسان (خصف). وصدره: * فطاروا شقاف الأنثيين فعامر * ([4]) في اللسان أنه لغة في "المقصل". فهو من باب الإبدال. ([5]) قطعة من بيت للبيد في اللسان (جنف). وهو بتمامه: إني امرؤ منعت أرومة عامر *** ضيمي وقد جنفت عليّ خصومي([6]) الخصاب: جمع خصبة، بالفتح. والدقل؛ بالتحريك: ضرب من التمر رديء. ([7]) ديوان حسان 205 واللسان (خصر). وقبله: سألت حسان من أخواله *** إنما يسأل بالشيء الغمرقلت أخوالي بنو كعب إذا *** أسلم الأبطال عورات الدبر([8]) صدره كما في اللسان (حصر): * يكاد يزيل الأرض وقع خطابهم * وجاء في شعر صفوان الأنصاري في البيان والتبيين (1: 38): ولا الناطق النخار والشيخ دغفل *** إذا وصلوا أيمانهم بالمخاصر([9]) التكملة من المجمل واللسان. ([10]) لأبي دهبل الجمحى، كما في اللسان (خصر) والأغاني (6: 157). ويروى لعبد الرحمن بن حسان. ([11]) أنشد صدره في المجمل واللسان. ولعله رواية في بيت معلقة زهير: ظهرن من السوبان ثم جزعنه *** على كل قيني قشيب ومفأم([12]) المخازمة، بالخاء المعجمة والزاي. وفي الأصل: "كالمخارمة"، وفي المجمل: " كالمخادمة"، صوابهما في اللسان (خزم). ـ

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٦١١
- قال تعالى: ﴿وطفقا يخصفان عليهما﴾ [الأعراف/22]، أي: يجعلان عليهما خصفة، وهي أوراق، ومنه قيل لجلة التمر: خصفة (انظر: المجمل 2/290)، وللثياب الغليظة، جمعه خصف (جمعه: خصف وخصاف، انظر: اللسان (خصف) )، ولما يطرق به الخف: خصفه، وخصفت النعل بالمخصف. وروي: (كان النبي صلى الله عليه وسلم يخصف نعله) (الحديث عن عائشة أنها سئلت ما كان رسول الله صلى الله عليه وسلم يعمل في بيته؟ قالت: كان يخيط ثوبه ويخصف نعله،
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٧٢٩
خ ص ف خصف النعل‏:‏ أطبق عليها مثلها وخرزها بالمخصف‏.‏ قال‏:‏ حتى دفعـت إلـى فـراخ عريـزة فتحاء روثة أنفها كالمخصـف وحبل خصيف وأخصف‏:‏ أبرق‏.‏ قال العجاج‏:‏ وكتيبة خصيف‏:‏ لبياض الحديد وسواد الصدأ‏.‏ ومن المجاز‏:‏ خصف خرقة أو يده على عورته واختصف بها‏:‏ استتر‏.‏ وهم يخصفون أقدام القوم بأقدامهم أي يتبعونهم فيطبقونها عليها‏.‏ والخيـل تخصـف أخفـاف الإبـل بحوافرهـا‏.‏ وعـن بعض العرب‏:‏ احتثوا
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٦٬٥٤٠
خَصَفَ النعلَ يخْصِفُها خَصْفاً: ظاهَرَ بعضها على بعض وخَرَزَها، وهي نَعْلٌ خَصِيفٌ؛ وكلُّ ما طُورِقَ بعضُه على بعض، فقد خُصِفَ. وفي الحديث: أَنه كان يَخْصِفُ نَعْلَه، وفي آخر: وهو قاعد يَخْصِفُ نعله أَي كان يَخْرُزها، من الخَصْفِ: الضم والجمع. وفي الحديث في ذكر عليّ خاصِفِ النعل، ومنه قول العباس يمدح النبي، صلى اللّه عليه وسلم: مِنْ قَبْلِها طِبْتَ في الظِّلالِ وفي مُسْتَوْدَعٍ، حيثُ يخْصَفُ
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١١٩
* خ ص ف * * خَصَفَ * النعل خرزها وقوله تعالى ﴿وطفقا يخصفان عليهما من ورق الجنة﴾ أي يلزقان بعضه ببعض ليسترا به عورتهما
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٧٬٢٧٩
الخصف: النعل ذات الطراق، وكل طراق منها خصفة، نقله الجوهري. وخصف النعل، يخصفها، خصفا، ظاهر بعضها على بعض، وخرزها، وكل ما طورق بعضه على بعض فقد خصف، وفي الحديث: كان صلى الله عليه وسلم يخصف نعله وفي آخر: وهو قاعد يخصف نعله وهو من الخصف، بمعنى الضم والجمع. ومن المجاز: خصف العريان الورق على بدنه، يخصفها، خصفا: ألزقها، أي: ألزق بعضها إلى بعض، وأطبقها عليه ورقة ورقة، ليستر به عورته، وبه فسر قوله تعالى:
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٩٬٢٥٨
خَصْفٌ 1 خَصْفٌ خصف [inf. n. of خَصَفَ] signifies The act of adjoining, and putting together. (TA.) ― -b2- Hence, (TA,) خَصَفَ, (S, Msb, K, TA,) aor. خَصِفَ , (Msb, K,) inf. n. خَصْفٌ, (Msb,) He sewed a sole (S, K, TA) [so as to make it double], covering, or facing, one piece with another: (TA:) or he patched a sole; mended it by sewing on another piece. (Msb.) And He made anything double,
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٨١٣
خَصَفَ خَصَفَ I ( n. ac. خَصْف 1 ), a. Sewed, stitched ( sole ). b. [ acc. & 'Ala ], Sewed, patched over. خَصَّفَ خَصَّفَ II , a. see I . c. Rendered grey ( hoariness ). أَخْصَفَ أَخْصَفَ IV , a. see I . c. Hurried in walking. اِخْتَصَفَ اِخْتَصَفَ VIII , a. see I . خَصْف خَصْف 1 , a. Clumped sole. خَصْفَة خَصْفَة 1t , a. Clump. خَصَف خَصَف 4 , a. Black & white. خَصَفَة
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٢٢٬٤٣٩
خصف خَصَفَ - يَخْصِفُ خَصَفَ - يَخْصِفُ + كائن + شيئاً + على كائن أو شيء: يلزقه ويلصقه عليه: يطبقه عليه فيضمه ويـُلزِمْه إياه بحبك أو بخيط أوبمادة لاصقة واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " وصل الشيء ولحمه بأصله أو بشيء آخر عن طريق الجذب " وهي: لَحَمَ - يَلْحُمُ، غَرَا - يَغْرُوْ، أدَمَ - يَأدِمُ، خَصَفَ - يَخْصِفُ، وَصَلَ - يَصِلُ (متعدي
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(١)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٢٠ (الإجمالي: ٢٨)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. طفق

    الآيات المشتركة: ٢ · Ve ikisi yapmaya başladı

  2. ورق

    الآيات المشتركة: ٢ · Yaprak

  3. بدي

    الآيات المشتركة: ٢ · Açığa çıkarırsınız

  4. سوأ

    الآيات المشتركة: ٢ · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir

  5. جنن

    الآيات المشتركة: ٢ · Bahçe demektir

  6. دلو

    الآيات المشتركة: ١ · Delv(dal) : Kova demektir

  7. غوي

    الآيات المشتركة: ١ · Ğaviy, “Ğaye” kenar demek, “ğavy” kenara çekilmek, yoldan…

  8. غرر

    الآيات المشتركة: ١ · Ğerer, “Ğerer” çuval demektir

  9. أدم

    الآيات المشتركة: ١ · Edim dibalı deri demektir

  10. شجر

    الآيات المشتركة: ١ · Ağaç

  11. ربب

    الآيات المشتركة: ٢ · Ribve, tümsek demektir

  12. عصي

    الآيات المشتركة: ١ · İsyan eder

الآيات التي ورد فيها(٢)

  1. … بِغُرُورٍ فَلَمَّا ذَاقَا الشَّجَرَةَ بَدَتْ لَهُمَا سَوْءَاتُهُمَا وَطَفِقَا يَخْصِفَانِ عَلَيْهِمَا مِنْ وَرَقِ الْجَنَّةِ وَنَادَاهُمَا رَبُّهُمَا أَلَمْ أَنْهَكُمَا …

    İkisi elbise diker

  2. فَأَكَلَا مِنْهَا فَبَدَتْ لَهُمَا سَوْءَاتُهُمَا وَطَفِقَا يَخْصِفَانِ عَلَيْهِمَا مِنْ وَرَقِ الْجَنَّةِ وَعَصَى آدَمُ رَبَّهُ فَغَوَى

    İkisi elbise diker

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökخصف
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerستر, خاط, لبس, غشى
Zıt Kökكشف
Çekirdek Özet 1İki veya daha fazla katmanı üst üste bindirerek, dikerek veya birbirine ekleyerek tutturmak; delikli aletle katları bitiştirmek.
Çekirdek Özet 2Mahremiyetin ve çıplaklığın farkına varıldığında parçalı unsurları üst üste katmanlaştırarak acil koruma ve örtünme perdesi oluşturmak.
Çekirdek Özet 3Eksiklik ve kusur karşısında katmanlı örtücülük; dağılan veya açığa çıkan zafiyeti çok katmanlı tedbirlerle telafi etme refleksi.
Kritik Hata RiskiEylemi salt modern anlamda standart bir kumaş dikimi veya estetik süslenme sayarak, fıtrî utançla yapılan acil katmanlı örtünme niteliğini gözden kaçırmak.

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
خصAyırmak, özelleştirmek, bir şeyi diğerine bitişik veya sınırlı kılmak (örneğin خصص kökünde bir şeyi tek kişiye tahsis etmek, خصم kökünde karşı tarafı sınırlandırmak ve ayrıştırmak).فAçıklık, kenar ve üfleme/yayılma imgesi taşıyan harfin eklenmesiyle; ayrılmış veya parçalı levhaların, yaprakların uç uca getirilip üst üste bindirilerek geniş bir yüzey halinde bitiştirilmesi ve dikilmesi anlamı oluşmuştur.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
خÇit, duvar türevi (pürüzlü/geçirgen engel)İki alan arasına çekilen pürüzlü set, ayıran ve perdeleyen sınır imgesidir.
صOlta, bitkiBirbirine dolanan lifler, peş peşe dizilme ve sıkıca kavranarak tutturulma eylemidir.
فAğızAçıklık, kenar çizgisi, dışa doğru yayılma ve saçaklanma hareketidir.
خصفKatmanları birbirine bağlayan dikişSınır koyucu ve perdeleyici liflerin, kenar kenara veya üst üste getirilerek tutturulması; parçaların birbirine raptedilmesiyle oluşturulan örtücü tabakadır.

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamPabuç veya sandalet tabanının eskiyip aşınan yerine bir deri katmanı daha ekleyerek dikmek (خصف النعل); hurma liflerinden sepet veya kat kat kaba hasır/giysi örmek.
Cahiliye şiiri kullanımıEbû Kebîr el-Hüzelî, kartalın gagasını bız veya delgi aletine benzeterek şu beyitte kökü zikreder: حَتَّى انتهَيْتُ إلى فِراشِ عَزِيزةٍ / سَوداءَ رَوْثَةُ أَنفِها كالمِخْصَفِ (Nihayet burnunun ucu kunduracı bızı gibi sivri ve sert olan o güçlü kara kartalın yuvasına ulaştım).
Erken Arapça kullanımİbn Abbâs ve Hz. Âişe rivayetlerinde Resûlullah’ın evdeki işleri anlatılırken ayakkabısını bizzat tamir ettiği şu ifadeyle yer alır: كان يخصف نعله (Pabucunu diker, yamar ve katmanlarını birleştirirdi). Ayrıca ayak izlerinin birbirini tam örtmesi durumunda atların develeri takibi için خصف kullanılır.

المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça خصف kökü, Sami dil ailesinde özellikle katmanlaştırma, üst üste koyma, yamama ve kaba lifleri birbirine geçirme alanı içinde yer alır. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarında doğrudan h-ṣ-p üçlüsü Arapçadaki deri dikme ve yaprak katlama nüansıyla sınırlı kalmayıp, sert kabuk, katılaşma veya kaba tabaka bağlamlarıyla semantik akrabalık sergiler. Akadca šukpu veya benzeri kaba tabaka terimleriyle dolaylı paralellikler tartışılmış olsa da kökün Arapça içindeki en canlı kullanımı göçebe ve vaha hayatının temel ihtiyaçları olan kundura tabanlaması (نعل مخصوفة) ve hurma yaprağı sepeti (خصفة) üzerinedir. Fonetik olarak kök, harflerin boğaz-ıslık-dudak hattındaki dizilimiyle parçaların bir araya sıkıştırılıp tutturulmasını yansıtır; dildeki temel semantik çekirdek parçalı nesnelerin birbirine kat kat raptedilmesidir.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs, Payne Smith.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönخَصْفُ النَّعْلِ ve اِخْتِصَافDeriyi deriye, yaprağı yaprağa kat kat bindirerek delgi (مِخْصَف) vasıtasıyla birleştirmek; çıplaklığı yaprak tabakalarıyla örtmek.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ve Aramicede sert kabuklaşma ve katmanlaşmaParçaları üst üste getirme, kabuk ve tabaka oluşturma anlamındaki morfolojik paralellikler.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik lif ve sepet örme bağlamlarıHurma liflerinin ve geniş yaprakların birbirine eklenerek dokunması zeminindeki arkaik ortak sözcük kalıntıları.Muhtemel

المصدر Lane’s Lexicon, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
خصفAnlamlıKat kat eklemek, dikmekYaprak veya deri katmanlarını üst üste koyup bitiştirmek.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
خفصKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir.Kur'an'da geçmez.
صخفKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir.Kur'an'da geçmez.
صفخKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir.Kur'an'da geçmez.
فخصKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir.Kur'an'da geçmez.
فصخKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir.Kur'an'da geçmez.

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
خصفMerkezKatmanlı birleştirme ve örtmeGeniş yaprak veya deri parçalarını üst üste bindirerek tutturmak suretiyle örtünmek.Acil, fıtrî ve katmanlı yamama/birleştirme hareketidir.
سترKomşuGenel örtme ve gizlemeAraya engel koyarak gözden saklamak; malzemenin dikişli veya katmanlı olması gerekmez.Gözle temasın kesilmesine odaklanır.
خاطKomşuİplikle dikmekİpliği iğneye geçirip iki kumaşı muntazam birleştirmek; medenî dikiş ameliyesidir.خصف ise acil ve kaba katmanlama içerir.
لبسKomşuGiysi giymekHazır bir giysiyi bedene geçirip bürünmek; bedeni saran düzenli libastır.خصف henüz hazır giysi olmadan yapılan tedbirdir.
غشىKomşuKuşatarak kaplamakBir şeyin üzerini bütünüyle bürüyüp görünmez kılmak.Kuşatıcı ve ezici bir örtülüşü bildirir.
كشفZıtAçığa çıkarmak, soymakÜstündeki örtüyü kaldırıp mahremiyeti veya gizliyi meydana çıkarmak.خصف eyleminin tam karşıtı olarak örtüyü gidermektir.

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaخصفKatman katman yapıştırmak, dikmekBir şeyi diğerinin üzerine denk getirip delerek veya iliştirerek örtü kılmak.Kesin
LatinceConsuere, obducereBirbirine dikmek, katmanla kaplamakKatmanları üst üste getirip iğnelemek; kökteki yaprak yapıştırma doğallığını tam vermez.Güçlü
İngilizceTo patch together, to stitch layer upon layerÜst üste yamamak, katmanlamakGeniş yaprakları birbiri üzerine örtüştürerek acil örtü yapmayı iyi açıklar.Güçlü
AlmancaAneinanderheften, zusammenflickenBirbirine iliştirmek, kat kat yamamakParçaları geçici olarak üst üste tutturma nüansını taşır.Güçlü
FransızcaAttacher feuille sur feuille, rapiécerYaprak yaprak eklemek, yamamakÜst üste bindirilerek yapılan ilkel ve acil dikiş eylemini karşılar.Güçlü

المصدر Lane’s Lexicon, Gesenius, Oxford Latin Dictionary.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
يَخْصِفَانِCennet yapraklarını üst üste koyup bedene yapıştırmak/iliştirmekÂdem ile eşinin yasak ağaçtan tattıktan sonra açılan mahrem yerlerini örtmek için gösterdikleri ilk fıtrî çaba; A‘râf 7:22.
يَخْصِفَانِMahremiyeti örtmek amacıyla yaprakları birbirine ekleyip elbise edinmekTâhâ suresindeki anlatımda ilahî emre muhalefet sonrası açığa çıkan avretin kat kat yaprakla kapatılması hali; Tâhâ 20:121.

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamFıtrat ve ismet-i enbiyâÂdem'in günah/hata sonrası çıplaklığı fark edip örtünme refleksi göstermesi; hayânın fıtrî ve zâtî bir duygu oluşu.Suçluluk bilinci ve mahremiyet hissinin ilahî vahiyden önce de insanda fıtraten var olması.
FıkıhSetr-i avretin başlangıcıİnsanın örtünme mükellefiyetinin ilksel formu; kaba yaprak ve derilerin örtü sayılabilme şartları.Avret mahallinin kapatılmasının zaruri ve fıtrî bir vücubiyet taşıması.
TefsirÂdem kıssasının tasviriCennet yapraklarının (özellikle incir yaprağı rivayeti) mahrem yere yapıştırılma biçimi ve zelle sonrası ilk insani tepki.Dağılan saygınlığı geri kazanmak için parçaları telaşla üst üste bindirme gayreti.
HadisSünnet ve tevazuHz. Peygamber’in kendi pabucunu kendisinin dikmesi (يَخْصِفُ نَعْلَهُ) ve Hz. Ali’ye verilen خاصف النعل lakabı.Kendi eşyasını bizzat tamir etme, yamama ve tevazu ahlakı.

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniFıtrî ahlak ve tesettürMahremiyet zırhıKusuru perdelemeGünah ile açığa çıkan çıplaklığın ilkel ve acil vasıtalarla kat kat kapatılması.Kesin
İlmiTasnif ve dokümantasyonKatmanlı birleştirmeEksikleri tamamlamaDağınık verilerin üst üste konularak bir bütünlük oluşturacak şekilde ciltlenmesi ve ilişkilendirilmesi.Muhtemel
SiyasiKriz yönetimi ve diplomasiTahkimat ve yamaZafiyeti örtmeDevlette beliren idari zaafların geçici tedbirlerle süratle kapatılması, katmanlı güvenlik perdesi çekilmesi.Muhtemel
İktisadiÜretim ve geri dönüşümYamama ve onarımEşyanın ömrünü uzatmaAşınan üretim aracının (pabuç, kap) üzerine yeni bir katman eklenerek yeniden işler kılınması; israfın önlenmesi.Güçlü

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerLaminasyon ve çok katmanlı örtüşme (multi-layering)Tek bir tabakanın geçirgen veya zayıf olduğu durumlarda, parçaların üst üste bindirilerek geçirimsiz bir bariyer meydana getirilmesi.Güçlü
Beşeri bilimlerPsikolojik savunma ve telafi mekanizmasıBireyin benliğinde oluşan anî bir yarılma veya utanma hissine karşı eldeki ilk vasıtalarla acil koruyucu bir benlik perdesi inşa etmesi.Güçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi sadece iğne iplikle yapılan modern terzilik veya estetik giyim faaliyeti sanarak basite indirgemek.
Kur'an içi daha geniş anlamخصف kökü, biçilmiş kaftan giymek değil; çıplak kalmış iki insanın telaşla, çevrelerindeki geniş cennet yapraklarını üst üste bindirip yapıştırarak veya iğneleyerek oluşturdukları katmanlı ilk savunma örtüsüdür.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataÂdem ve Havvâ’nın örtünme gayretini bilinçli ve konforlu bir giyinme süreci zannedip; hayâ duygusunun çıplaklıkla yüz yüze gelindiği andaki anî, katmanlı ve sarsıcı telaş boyutunu kavrayamamak.

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?İnsanoğlunun günah, zelle veya mahrumiyet sonrasında yaşadığı çıplaklık krizine karşı geliştirdiği ilk fıtrî tepkinin örtünmek olduğunu somut bir eylemle gösterdiği için hayatîdir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İnsanın yaratılışı, cennetten iniş süreci, şeytanın desiseleri ve tesettürün ontolojik temellerini anlatan kıssa ayetlerinde (A‘râf 7:22 ve Tâhâ 20:121) belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Çıplaklığın veya örtünmenin salt toplumsal/kültürel bir gelenek veya sonradan kazanılmış medenî bir alışkanlık olduğu iddiasını çürütür; fıtrî ve içkin bir mahremiyet bilinci olduğunu kanıtlar.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamParçalı ve yaprak şeklindeki nesneleri (yaprak, deri tabakası) üst üste getirip delerek veya iliştirerek katmanlı bir örtü meydana getirmek.
  • Soyut anlamBir kusur, eksiklik veya mahrem alanın farkına varıldığında, çevreleyen imkânları birbiri ardına ekleyerek acil bir koruma ve perdeleme bariyeri kurmak.
  • Sistematik karşılıkAçığa çıkan fıtrî zafiyetin telafisi için dış dünyadan toplanan çoklu birimlerin üst üste bindirilmesi yoluyla kurulan katmanlı güvenlik kalkanı.
  • LaTeX modeliLn=⋃i=1nPio¨yle kiPi∩Pi+1≠∅  ⟹  C=∑Ln→S
  • LaTeX açıklamasıModelde Pi her bir tekil yaprağı veya deri parçasını; Pi∩Pi+1≠∅ bu parçaların üst üste bindirilme (laminasyon/yamama) durumunu; Ln birleştirilmiş katmanlı yapıyı; C meydana gelen nihai örtüyü; S ise örtülmek istenen mahrem alanı veya avret bölgesini temsil eder. Parçaların üst üste binmesiyle geçirimsiz ve koruyucu bir örtü yüzeyi (S) elde edilmektedir.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: خ