خصف
خ - ص - ف
جذر- الورود: ٢
- الآيات: ٢
- الصيغ: ١
- المعاجم: ١٣
Ayakkabının yüzü için kullanılan meşin demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Ayakkabının yüzü için kullanılan meşin demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٧٥٥باب الخاء والصاد والفاء معهما
خ ص ف مستعمل فقط
خصف:
الخَصَفُ نياب غلاظ جدا، ويقال إن تبعاً كساء البيت المسوح، فانتفض البيت ومزقها، ثم كساه الخَصَفَ فلم يقبلها، ثم كساه الأنطاع فقبلها، وهو أول والخصف لغة في الخزف.
والخَصَفة: القطعة مما يُخْصَفُ به النعل، والمِخْصَفُ: مثقبه.
والخَصَفَةُ، وجمعها: الخِصاف: جلة التمر.
وكتيبة خَصِيفُ، أي: خُصِفَتْ من ورائها بخبل، أي: أردفت.
والأخْصَفُ: لون كلون
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٩٦٠الخَصْفُ: النعلُ ذات الطِراق، وكلُّ طِراقٍ منها خًصْفَة. والخَصْفَةُ بالتحريك: الجُلةُ التي تعْمَلُ من الخوص للتمر، وجمعها خَصَفٌ وخِصافٌ. والأَخْصَفُ: الأبيضُ الخاصرتين من الخيل والغنم، وهو الذي ارتفع البلق من بطنه إلى جنبَيه. والأَخْصَفُ: لونٌ كلون الرماد، فيه سواد وبياض. قال العجاج في صفة الصُبح:
أبدى الصباحُ عن بَريمٍ أخْصفا
وحبلٌ أَخْصَفُ وظليمٌ أَخْصَفُ، فيه سواد ٌوبياضٌ. وكتيبةٌ خَصيفٌ،
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٣٬٧٢٦خ ص ف
خصف ، فصخ : مسْتَعْملان .
خصف : قال الليث : الخَصَفُ : ثيابٌ غِلاظ
جدّاً بَلَغَنَا أن تُبَّعاً كسا البيتَ المُسُوحَ
فانْتَفَضَ البيتُ ومَزَّقها ، ثم كساه الخَصَفَ
فلم يَقْبَلها ثم كساه الأَنْطاعَ فقبِلَها .
قلتُ : الخَصَفُ التي كسا تُبَّعٌ البيتَ ليسَ
معناه الثِّيابَ الغِلاظَ ، إنما الخَصَفُ حُصْرٌ
تُسَفُّ من خُوصِ النخل يُسَوَّى منها شُقَقٌ
تُلْبَسُ بُيوتَ الأعراب .
ويقال للجِلالِ التي
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٤٬٨٨٢(باب الخاء والصاد وما يثلثهما)
(خصف) الخاء والصاد والفاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على اجتماعِ شيءٍ إلى شيء. وهو مطّرِدٌ مستقيم. فالخَصْف خَصْفُ النَّعْل، وهو أن يُطَبَّق عليها مثلُها. والمِخْصَف: الإشْفَى والمِخْرزُ. قال الهذلي([1]):
حَتَّى انتهَيْتُ إلى فِراشِ عَزِيزةٍ *** سَوداءَ رَوْثَةُ أَنفِها كالمِخْصَفِ([2]) يعني بِفراشِ العَزيزة عُشَّ العُقَاب.
ومن الباب الاختصاف، وهو أن يأخذ العُرْيانُ على
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٦١١- قال تعالى: ﴿وطفقا يخصفان عليهما﴾ [الأعراف/22]، أي: يجعلان عليهما خصفة، وهي أوراق، ومنه قيل لجلة التمر: خصفة (انظر: المجمل 2/290)، وللثياب الغليظة، جمعه خصف (جمعه: خصف وخصاف، انظر: اللسان (خصف) )، ولما يطرق به الخف: خصفه، وخصفت النعل بالمخصف. وروي: (كان النبي صلى الله عليه وسلم يخصف نعله) (الحديث عن عائشة أنها سئلت ما كان رسول الله صلى الله عليه وسلم يعمل في بيته؟ قالت: كان يخيط ثوبه ويخصف نعله،
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٧٢٩خ ص ف
خصف النعل: أطبق عليها مثلها وخرزها بالمخصف.
قال: حتى دفعـت إلـى فـراخ عريـزة فتحاء روثة أنفها كالمخصـف وحبل خصيف وأخصف: أبرق.
قال العجاج: وكتيبة خصيف: لبياض الحديد وسواد الصدأ.
ومن المجاز: خصف خرقة أو يده على عورته واختصف بها: استتر.
وهم يخصفون أقدام القوم بأقدامهم أي يتبعونهم فيطبقونها عليها.
والخيـل تخصـف أخفـاف الإبـل بحوافرهـا.
وعـن بعض العرب: احتثوا
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٦٬٥٤٠خَصَفَ النعلَ يخْصِفُها خَصْفاً: ظاهَرَ بعضها على بعض وخَرَزَها، وهي نَعْلٌ خَصِيفٌ؛ وكلُّ ما طُورِقَ بعضُه على بعض، فقد خُصِفَ. وفي الحديث: أَنه كان يَخْصِفُ نَعْلَه، وفي آخر: وهو قاعد يَخْصِفُ نعله أَي كان يَخْرُزها، من الخَصْفِ: الضم والجمع. وفي الحديث في ذكر عليّ خاصِفِ النعل، ومنه قول العباس يمدح النبي، صلى اللّه عليه وسلم: مِنْ قَبْلِها طِبْتَ في الظِّلالِ وفي
مُسْتَوْدَعٍ، حيثُ يخْصَفُ
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١١٩* خ ص ف * * خَصَفَ * النعل خرزها وقوله تعالى ﴿وطفقا يخصفان عليهما من ورق الجنة﴾ أي يلزقان بعضه ببعض ليسترا به عورتهما
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٧٬٢٧٩الخصف: النعل ذات الطراق، وكل طراق منها خصفة، نقله الجوهري. وخصف النعل، يخصفها، خصفا، ظاهر بعضها على بعض، وخرزها، وكل ما طورق بعضه على بعض فقد خصف، وفي الحديث: كان صلى الله عليه وسلم يخصف نعله وفي آخر: وهو قاعد يخصف نعله وهو من الخصف، بمعنى الضم والجمع. ومن المجاز: خصف العريان الورق على بدنه، يخصفها، خصفا: ألزقها، أي: ألزق بعضها إلى بعض، وأطبقها عليه ورقة ورقة، ليستر به عورته، وبه فسر قوله تعالى:
الخصف: النعل ذات الطراق، وكل طراق منها خصفة، نقله الجوهري. وخصف النعل، يخصفها، خصفا، ظاهر بعضها على بعض، وخرزها، وكل ما طورق بعضه على بعض فقد خصف، وفي الحديث: كان صلى الله عليه وسلم يخصف نعله وفي آخر: وهو قاعد يخصف نعله وهو من الخصف، بمعنى الضم والجمع. ومن المجاز: خصف العريان الورق على بدنه، يخصفها، خصفا: ألزقها، أي: ألزق بعضها إلى بعض، وأطبقها عليه ورقة ورقة، ليستر به عورته، وبه فسر قوله تعالى: وطفقا يخصفان عليهما من ورق الجنة ، ومنه أيضا قول العباس رضي الله عنه، يمدح النبي صلى الله عليه وسلم: من قبلها طبت في الظلال وفي مستودع حيث يخصف الورق
أي: في الجنة، كأخصف، ومنه قراءة ابن بريدة، والزهري، في إحدى الروايتين: وطفقا يخصفان . واختصف قال الليث: الاختصاف: أن يأخذ العريان على عورته ورقا عريضا، أو شيئا نحو ذلك، يقال: اختصف بكذا، وقرأ الحسن البصري، والزهري، والأعرج، وعبيد بن عمير: وطفقا يخصفان ، بكسر الخاء والصاد وتشديدها، على معنى يختصفان، ثم تدغم التاء في الصاد، وتحرك الخاء بحركة الصاد، وبعضهم حول حركة التاء ففتحها، حكاه الأخفش. قلت: ويروى عن الحسن أيضا، وقرأ الأعرج وأبو عمرو: يخصفان بسكون الخاء وكسر الصاد المشددة. قلت: وفيه الجمع بين الساكنين، وقد تقدم الكلام عليه في استطاع، فراجعه. وخصفت الناقة، تخصف، خصافا، بالكسر: إذا ألقت ولدها وقد بلغ الشهر التاسع، فهي خصوف، نقله الجوهري. قلت: وهو قول أبي زيد، ونصه في النوادر: يقال للناقة إذا بلغت الشهر التاسع من يوم لقحت ثم ألقته: قد خصفت، تخصف، خصافا، فهي خصوف. وقيل: الخصوف: هي التي تنتج بعد الحول من مضربها بشهرين، هكذا في النسخ، والصواب كما في الصحاح والعباب: بشهر، والجرور بشهرين. قلت: وقال ابن الأعرابي: الخصوف: هي التي تنتج عند تمام السنة، وقال غيره: الخصوف من مرابيع الإبل: التي تنتج عند تمام السنة، وقال غيره: الخصوف من مرابيع الإبل: التي تنتج إذا أتت على مضربها تماما لا ينقص. والخصفة، محركة: الجلة تعمل من الخوص للتمر، يكنز فيها، بلغة البحرانيين. والخصفة أيضا: الثوب الغليظ جدا تشبيها بالخصفة المنسوجة من الخوص، قاله الليث ج: خصف، وخصاف، بالكسر، قال الأخطل يذكر قبيلة: فطاروا شقاف الأنثيين فعامر تبيع بنيها بالخصاف وبالتمر أي صاروا فرقتين بمنزلة الأنثيين، وهما البيضتان. قال الليث: بلغنا أن تبعا كسا البيت المسوح، فانتفض البيت منها، ومزقها عن نفسه، ثم كساه الخصف، قال الأزهري: الخصف الذي كسا تبع البيت لم يكن ثيابا غلاظا كما قال الليث، إنما الخصف سفائف تسف من سعف النخل، فيسوى منها شقق تلبس بيوت الأعراب، وربما سويت جلالا للتمر، ومنه الحديث: أنه كان يصلي فاقبل رجل في بصره سوء، فمر ببئر عليها خصفة، فوطئها، فوقع فيها، فضحك بعض من كان خلف النبي صلى الله عليه وسلم، فأمر رسول الله صلى الله عليه وسلم من ضحك أن يعيد الوضوء والصلاة. وخصفة أيضا: ابن قيس عيلان أبو حي من العرب. وخصفى، كجمزى: ع، نقله الصاغاني. والأخصف: الأبيض الخاصرتين من الخيل والغنم وسائر لونها ما كان، نقله الجوهري، وهي خصفاء، وقد يكون أخصف بجنب واحد، وقيل: هو الذي ارتفع البلق من بطنه إلى جنبيه. والأخصف من الجبال والظلمان: الذي لونه كلون الرماد، فيه بياض وسواد، والنعامة خصفاء، يقال: جبل أخصف، وظليم أخصف، وأنشد الجوهري للعجاج في صفة الصبح: حتى إذا ما ليلـه تـكـشـفـا أبدى الصباح عن بريم أخصاف
وأخصف: ع، نقله الصاغاني، وأهمله ياقوت. وكتيبة خصيفة: ذات لونين لون الحديد وغيره، وفي اللسان: لما فيها من صدإ الحديد وغيره، ونص الصحاح والعباب، وكتيبة خصيف، لم تدخلها الهاء، لأنها مفعولة، أي: خصفت من ورائها بخيل، أي: أردفت، ولو كانت للون الحديد لقالوا: خصيفة، لأنها بمعنى فاعلة، فتأمل ذلك. والخصيف، كأمير: الرماد، سمي به لما فيه لونان سواد وبياض، ويقال: رماد خصيف، على الوصف، وهو الأكثر، قال الطرماح: وخصيف لذي مناتج ظئري ن من المرخ أتأمت زنده شبه الرماد بالبو، وظئراه: أثفيتان أوقدت النار بينهما. والخصيف أيضا: النعل المخصوفة، خرز بعضها على بعض، والخصيف أيضا: اللبن الحليب يصب عليه الرائب، فإن جعل فيه التمر والسمن فهو العوبثاني، نقله الجوهري، وأنشد للسعدي: إذا ما الخصيف العوبثاني ساءناتركناه واخترنا السديف المسرهدا قلت: وقد تقدم في ع ب ث عن ابن بري، أن البيت لناشرة بن مالك، يرد على المخبل السعدي، وكان المخبل قد عيره باللبن، فراجعه. وخصيف بن عبد الرحمن الجزري: محدث، وسيأتي ذكر ابن أخيه قريبا ومن المجاز: الخصاف، كشداد: الكذاب، كأنه يخرز القول، أي يخرزها. وأبو بكر أحمد بن عمر بن مهير الخصاف شيخ شروطي حنفي، ألف في الشروط، والأوقاف، وآداب القضاء، والرضاع، والنفقات، على مذهب أبي حنيفة رضي الله عنه. وخصاف، كقطام: فرس أنثى كانت لمالك بن عمرو الغساني، وكان فيمن شهد يوم حليمة فأبلى بلاء حسنا، وجاءت حليمة تطيب رجال أبيها من مركن، فلما دنت من هذا قبلها، فشكت ذاك إلى أبيها، فقال: هو أرخى رجل عندي فدعيه، فإما أن يقتل، وإما أن يبلي بلاء حسنا، ويسمى فارس خصاف، كذا في العباب. وروى ابن الكلبي، عن أبيه، يقال: كان مالك بن عمرو هذا من أجبن الناس، قال: فغزا يوما، فأقبل سهم حتى وقع عند حافر فرسه، فتحرك ساعة، فقال: إن لهذا السهم شيئا ينجثه، فاحتفر عنه، فإذا هو قد وقع على نفق يربوع فأصاب رأسه، فتحرك اليربوع ساعة، ثم مات، فقال: هذا في جوف جحر، جاء سهم فقتله، وأنا ظاهر على فرسي.
ما المرء في شيء ولا اليربوع فذهب مثلا، ثم شد عليهم، فكان بعد ذلك من أشجع الناس. قوله: ينجثه: أي يحركه. ومنه: أجرأ من فارس خصاف وروى ابن الأعرابي أن صاحب خصاف كان يلاقي جند كسرى فلا يجترىء عليهم، ويظن أنهم لا يموتون كما تموت الناس، فرمى رجلا منهم يوما بسهم فصرعه، فمات، فقال: إن هؤلاء يموتون كما نموت نحن، فاجترأ عليهم، فكان من أشجع الناس، وأنشد ابن بري: تالله لو ألقى خصـاف عـشـية لكنت على الأملاك فارس أسأما
وخصاف، ككتاب: حصان كان لسمير بن ربيعة الباهلي، كذا في العباب، ونص كتاب الخيل لابن الكلبي: سفيان بن ربيعة الباهلي، قال: وعليها قتل: قولا المرزبان، وسياقه يقتضي أنها كانت أنثى، وكان يقال فيه، وفي العباب: له أيضا: فارس خصاف، أجرأ من فارس خصاف. وخصاف أيضا: حصان آخر، كان لحمل بن زيد بن عوف بن عامر بن ذهل، من بني بكر بن وائل، يقال: كان معه هذا الفرس، وطلبه منه المنذر بن امرىء القيس ليفتحله، فخصاه بين يديه لجرأته، فسمي خاصي خصاف، ومنه أجرأ من خاصي خصاف، فأما ما ذكره الجوهري على مثال قطام، فهي كانت أنثى، فكيف تخصى?، وصحة إيراد ذلك المثل: أجرأ من فارس خصاف نبه عليه الصاغاني في التكملة. وعبد الملك بن خصاف بن أخي خصيف الجزري: محدث، روى عن هبار بن عقيل، وتقدم ذكر عمه آنفا. وسماء مخصوفة: ملساء خلقاء، أو مخصوفة: ذات لونين فيها سواد وبياض، كما في العباب. والخصفة، بالضم: الخرزة بالضم أيضا. وقال الليث: أخصف في عدوه: أي أسرع، قال: وهو بالحاء جائز أيضا، قال الأزهري: والصواب بالحاء المهملة لا غير، وقد ذكره الجوهري على الصواب. والتخصيف: سوء الخلق، وضيقه، يقال: رجل مخصف. والتخصيف أيضا: الاجتهاد في التكلف بما ليس عندك. ومن المجاز: خصفه الشيب، تخصيفا، أي: استوى هو أي بياضه والسواد، وقال ابن الأعرابي: خصفه الشيب تخصيفا، وخوصه تخويصا، ونقب فيه تنقيبا، بمعنى واحد، وفي الأساس: خصف الشيب لمته: جعلها خصيفا: ومما يستدرك عليه: الخصف: الضم والجمع. والمخصف، كمنبر: المثقب والإشفى، قال أبو كبير الهذلي يصف عقابا: حتى انتهيت إلى فراش عزيزة فتخاء روثة أنفها كالمخصف وقد تقدم للمصنف إنشاد هذا البيت في ف ر ش. ومن المجاز قوله: فما زالوا يخصفون أخفاف المطي بحوافر الخيل حتى لحقوهم، يعنى أنهم جعلوا آثار حوافر الخيل على آثار أخفاف الإبل، فكأنهم طارقوها بها، أي: خصفوها بها، كما يخصف النعل. ويقال: خصف يخصف تخصيفا، مثل اختصف، ومنه قراءة أبي بريدة، والزهري، في إحدى الروايتين، والزهري، في إحدى الروايتين: وطفقا يخصفان . ومنه الحديث: إذا دخل أحدكم الحمام فعليه بالنشير، ولا يخصف النشير: المئزر، ولا يخصف: أي لا يضع يده على فرجه. وتخصفه، كذلك، ورجل مخصف وخصاف: صانع لذلك، عن السيرافي، وجبل خصيف، مثل أخصف، وكل لونين اجتمعا، فهو خصيف، نقله الجوهري. والخصوف من النساء: التي تلد في التاسع ولا تدخلث في العاشر. والخصف، محركة: لغة في الخزف، نقله الليث. واختصفت الناقة: صارت خصوفا. والخصاف، كرمان: حصير من خوص. ومن المجاز: خصفت فلانا: أربيت عليه في الشتم.
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٩٬٢٥٨خَصْفٌ
1 خَصْفٌ خصف [inf. n. of خَصَفَ] signifies The act of adjoining, and putting together. (TA.) ― -b2- Hence, (TA,) خَصَفَ, (S, Msb, K, TA,) aor. خَصِفَ , (Msb, K,) inf. n. خَصْفٌ, (Msb,) He sewed a sole (S, K, TA) [so as to make it double], covering, or facing, one piece with another: (TA:) or he patched a sole; mended it by sewing on another piece. (Msb.) And He made anything double,
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٨١٣خَصَفَ
خَصَفَ I ( n. ac. خَصْف 1 ),
a. Sewed, stitched ( sole ).
b. [ acc. & 'Ala ], Sewed, patched over.
خَصَّفَ
خَصَّفَ II ,
a. see I .
c. Rendered grey ( hoariness ).
أَخْصَفَ
أَخْصَفَ IV ,
a. see I .
c. Hurried in walking.
اِخْتَصَفَ
اِخْتَصَفَ VIII ,
a. see I .
خَصْف
خَصْف 1 ,
a. Clumped sole.
خَصْفَة
خَصْفَة 1t ,
a. Clump.
خَصَف
خَصَف 4 ,
a. Black & white.
خَصَفَة
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٢٢٬٤٣٩خصف
خَصَفَ - يَخْصِفُ
خَصَفَ - يَخْصِفُ + كائن + شيئاً + على كائن أو شيء: يلزقه ويلصقه عليه: يطبقه عليه فيضمه ويـُلزِمْه إياه بحبك أو بخيط أوبمادة لاصقة
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " وصل الشيء ولحمه بأصله أو بشيء آخر عن طريق الجذب " وهي:
لَحَمَ - يَلْحُمُ، غَرَا - يَغْرُوْ، أدَمَ - يَأدِمُ، خَصَفَ - يَخْصِفُ، وَصَلَ - يَصِلُ (متعدي
الجذور المجاورةالمجاورة: ٢٠ (الإجمالي: ٢٨)
- طفق
الآيات المشتركة: ٢ · Ve ikisi yapmaya başladı
- ورق
الآيات المشتركة: ٢ · Yaprak
- بدي
الآيات المشتركة: ٢ · Açığa çıkarırsınız
- سوأ
الآيات المشتركة: ٢ · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir
- جنن
الآيات المشتركة: ٢ · Bahçe demektir
- دلو
الآيات المشتركة: ١ · Delv(dal) : Kova demektir
- غوي
الآيات المشتركة: ١ · Ğaviy, “Ğaye” kenar demek, “ğavy” kenara çekilmek, yoldan…
- غرر
الآيات المشتركة: ١ · Ğerer, “Ğerer” çuval demektir
- أدم
الآيات المشتركة: ١ · Edim dibalı deri demektir
- شجر
الآيات المشتركة: ١ · Ağaç
- ربب
الآيات المشتركة: ٢ · Ribve, tümsek demektir
- عصي
الآيات المشتركة: ١ · İsyan eder
الآيات التي ورد فيها(٢)
… بِغُرُورٍ فَلَمَّا ذَاقَا الشَّجَرَةَ بَدَتْ لَهُمَا سَوْءَاتُهُمَا وَطَفِقَا يَخْصِفَانِ عَلَيْهِمَا مِنْ وَرَقِ الْجَنَّةِ وَنَادَاهُمَا رَبُّهُمَا أَلَمْ أَنْهَكُمَا …
İkisi elbise diker
فَأَكَلَا مِنْهَا فَبَدَتْ لَهُمَا سَوْءَاتُهُمَا وَطَفِقَا يَخْصِفَانِ عَلَيْهِمَا مِنْ وَرَقِ الْجَنَّةِ وَعَصَى آدَمُ رَبَّهُ فَغَوَى
İkisi elbise diker
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | خصف |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | ستر, خاط, لبس, غشى |
| Zıt Kök | كشف |
| Çekirdek Özet 1 | İki veya daha fazla katmanı üst üste bindirerek, dikerek veya birbirine ekleyerek tutturmak; delikli aletle katları bitiştirmek. |
| Çekirdek Özet 2 | Mahremiyetin ve çıplaklığın farkına varıldığında parçalı unsurları üst üste katmanlaştırarak acil koruma ve örtünme perdesi oluşturmak. |
| Çekirdek Özet 3 | Eksiklik ve kusur karşısında katmanlı örtücülük; dağılan veya açığa çıkan zafiyeti çok katmanlı tedbirlerle telafi etme refleksi. |
| Kritik Hata Riski | Eylemi salt modern anlamda standart bir kumaş dikimi veya estetik süslenme sayarak, fıtrî utançla yapılan acil katmanlı örtünme niteliğini gözden kaçırmak. |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| خص | Ayırmak, özelleştirmek, bir şeyi diğerine bitişik veya sınırlı kılmak (örneğin خصص kökünde bir şeyi tek kişiye tahsis etmek, خصم kökünde karşı tarafı sınırlandırmak ve ayrıştırmak). | ف | Açıklık, kenar ve üfleme/yayılma imgesi taşıyan harfin eklenmesiyle; ayrılmış veya parçalı levhaların, yaprakların uç uca getirilip üst üste bindirilerek geniş bir yüzey halinde bitiştirilmesi ve dikilmesi anlamı oluşmuştur. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| خ | Çit, duvar türevi (pürüzlü/geçirgen engel) | İki alan arasına çekilen pürüzlü set, ayıran ve perdeleyen sınır imgesidir. |
| ص | Olta, bitki | Birbirine dolanan lifler, peş peşe dizilme ve sıkıca kavranarak tutturulma eylemidir. |
| ف | Ağız | Açıklık, kenar çizgisi, dışa doğru yayılma ve saçaklanma hareketidir. |
| خصف | Katmanları birbirine bağlayan dikiş | Sınır koyucu ve perdeleyici liflerin, kenar kenara veya üst üste getirilerek tutturulması; parçaların birbirine raptedilmesiyle oluşturulan örtücü tabakadır. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Pabuç veya sandalet tabanının eskiyip aşınan yerine bir deri katmanı daha ekleyerek dikmek (خصف النعل); hurma liflerinden sepet veya kat kat kaba hasır/giysi örmek. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Ebû Kebîr el-Hüzelî, kartalın gagasını bız veya delgi aletine benzeterek şu beyitte kökü zikreder: حَتَّى انتهَيْتُ إلى فِراشِ عَزِيزةٍ / سَوداءَ رَوْثَةُ أَنفِها كالمِخْصَفِ (Nihayet burnunun ucu kunduracı bızı gibi sivri ve sert olan o güçlü kara kartalın yuvasına ulaştım). |
| Erken Arapça kullanım | İbn Abbâs ve Hz. Âişe rivayetlerinde Resûlullah’ın evdeki işleri anlatılırken ayakkabısını bizzat tamir ettiği şu ifadeyle yer alır: كان يخصف نعله (Pabucunu diker, yamar ve katmanlarını birleştirirdi). Ayrıca ayak izlerinin birbirini tam örtmesi durumunda atların develeri takibi için خصف kullanılır. |
المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça خصف kökü, Sami dil ailesinde özellikle katmanlaştırma, üst üste koyma, yamama ve kaba lifleri birbirine geçirme alanı içinde yer alır. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarında doğrudan h-ṣ-p üçlüsü Arapçadaki deri dikme ve yaprak katlama nüansıyla sınırlı kalmayıp, sert kabuk, katılaşma veya kaba tabaka bağlamlarıyla semantik akrabalık sergiler. Akadca šukpu veya benzeri kaba tabaka terimleriyle dolaylı paralellikler tartışılmış olsa da kökün Arapça içindeki en canlı kullanımı göçebe ve vaha hayatının temel ihtiyaçları olan kundura tabanlaması (نعل مخصوفة) ve hurma yaprağı sepeti (خصفة) üzerinedir. Fonetik olarak kök, harflerin boğaz-ıslık-dudak hattındaki dizilimiyle parçaların bir araya sıkıştırılıp tutturulmasını yansıtır; dildeki temel semantik çekirdek parçalı nesnelerin birbirine kat kat raptedilmesidir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs, Payne Smith.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | خَصْفُ النَّعْلِ ve اِخْتِصَاف | Deriyi deriye, yaprağı yaprağa kat kat bindirerek delgi (مِخْصَف) vasıtasıyla birleştirmek; çıplaklığı yaprak tabakalarıyla örtmek. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Aramicede sert kabuklaşma ve katmanlaşma | Parçaları üst üste getirme, kabuk ve tabaka oluşturma anlamındaki morfolojik paralellikler. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik lif ve sepet örme bağlamları | Hurma liflerinin ve geniş yaprakların birbirine eklenerek dokunması zeminindeki arkaik ortak sözcük kalıntıları. | Muhtemel |
المصدر Lane’s Lexicon, David Cohen, Lisān al-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| خصف | Anlamlı | Kat kat eklemek, dikmek | Yaprak veya deri katmanlarını üst üste koyup bitiştirmek. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| خفص | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| صخف | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| صفخ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| فخص | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| فصخ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| خصف | Merkez | Katmanlı birleştirme ve örtme | Geniş yaprak veya deri parçalarını üst üste bindirerek tutturmak suretiyle örtünmek. | Acil, fıtrî ve katmanlı yamama/birleştirme hareketidir. |
| ستر | Komşu | Genel örtme ve gizleme | Araya engel koyarak gözden saklamak; malzemenin dikişli veya katmanlı olması gerekmez. | Gözle temasın kesilmesine odaklanır. |
| خاط | Komşu | İplikle dikmek | İpliği iğneye geçirip iki kumaşı muntazam birleştirmek; medenî dikiş ameliyesidir. | خصف ise acil ve kaba katmanlama içerir. |
| لبس | Komşu | Giysi giymek | Hazır bir giysiyi bedene geçirip bürünmek; bedeni saran düzenli libastır. | خصف henüz hazır giysi olmadan yapılan tedbirdir. |
| غشى | Komşu | Kuşatarak kaplamak | Bir şeyin üzerini bütünüyle bürüyüp görünmez kılmak. | Kuşatıcı ve ezici bir örtülüşü bildirir. |
| كشف | Zıt | Açığa çıkarmak, soymak | Üstündeki örtüyü kaldırıp mahremiyeti veya gizliyi meydana çıkarmak. | خصف eyleminin tam karşıtı olarak örtüyü gidermektir. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | خصف | Katman katman yapıştırmak, dikmek | Bir şeyi diğerinin üzerine denk getirip delerek veya iliştirerek örtü kılmak. | Kesin |
| Latince | Consuere, obducere | Birbirine dikmek, katmanla kaplamak | Katmanları üst üste getirip iğnelemek; kökteki yaprak yapıştırma doğallığını tam vermez. | Güçlü |
| İngilizce | To patch together, to stitch layer upon layer | Üst üste yamamak, katmanlamak | Geniş yaprakları birbiri üzerine örtüştürerek acil örtü yapmayı iyi açıklar. | Güçlü |
| Almanca | Aneinanderheften, zusammenflicken | Birbirine iliştirmek, kat kat yamamak | Parçaları geçici olarak üst üste tutturma nüansını taşır. | Güçlü |
| Fransızca | Attacher feuille sur feuille, rapiécer | Yaprak yaprak eklemek, yamamak | Üst üste bindirilerek yapılan ilkel ve acil dikiş eylemini karşılar. | Güçlü |
المصدر Lane’s Lexicon, Gesenius, Oxford Latin Dictionary.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| يَخْصِفَانِ | Cennet yapraklarını üst üste koyup bedene yapıştırmak/iliştirmek | Âdem ile eşinin yasak ağaçtan tattıktan sonra açılan mahrem yerlerini örtmek için gösterdikleri ilk fıtrî çaba; A‘râf 7:22. |
| يَخْصِفَانِ | Mahremiyeti örtmek amacıyla yaprakları birbirine ekleyip elbise edinmek | Tâhâ suresindeki anlatımda ilahî emre muhalefet sonrası açığa çıkan avretin kat kat yaprakla kapatılması hali; Tâhâ 20:121. |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Fıtrat ve ismet-i enbiyâ | Âdem'in günah/hata sonrası çıplaklığı fark edip örtünme refleksi göstermesi; hayânın fıtrî ve zâtî bir duygu oluşu. | Suçluluk bilinci ve mahremiyet hissinin ilahî vahiyden önce de insanda fıtraten var olması. |
| Fıkıh | Setr-i avretin başlangıcı | İnsanın örtünme mükellefiyetinin ilksel formu; kaba yaprak ve derilerin örtü sayılabilme şartları. | Avret mahallinin kapatılmasının zaruri ve fıtrî bir vücubiyet taşıması. |
| Tefsir | Âdem kıssasının tasviri | Cennet yapraklarının (özellikle incir yaprağı rivayeti) mahrem yere yapıştırılma biçimi ve zelle sonrası ilk insani tepki. | Dağılan saygınlığı geri kazanmak için parçaları telaşla üst üste bindirme gayreti. |
| Hadis | Sünnet ve tevazu | Hz. Peygamber’in kendi pabucunu kendisinin dikmesi (يَخْصِفُ نَعْلَهُ) ve Hz. Ali’ye verilen خاصف النعل lakabı. | Kendi eşyasını bizzat tamir etme, yamama ve tevazu ahlakı. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Fıtrî ahlak ve tesettür | Mahremiyet zırhı | Kusuru perdeleme | Günah ile açığa çıkan çıplaklığın ilkel ve acil vasıtalarla kat kat kapatılması. | Kesin |
| İlmi | Tasnif ve dokümantasyon | Katmanlı birleştirme | Eksikleri tamamlama | Dağınık verilerin üst üste konularak bir bütünlük oluşturacak şekilde ciltlenmesi ve ilişkilendirilmesi. | Muhtemel |
| Siyasi | Kriz yönetimi ve diplomasi | Tahkimat ve yama | Zafiyeti örtme | Devlette beliren idari zaafların geçici tedbirlerle süratle kapatılması, katmanlı güvenlik perdesi çekilmesi. | Muhtemel |
| İktisadi | Üretim ve geri dönüşüm | Yamama ve onarım | Eşyanın ömrünü uzatma | Aşınan üretim aracının (pabuç, kap) üzerine yeni bir katman eklenerek yeniden işler kılınması; israfın önlenmesi. | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Laminasyon ve çok katmanlı örtüşme (multi-layering) | Tek bir tabakanın geçirgen veya zayıf olduğu durumlarda, parçaların üst üste bindirilerek geçirimsiz bir bariyer meydana getirilmesi. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Psikolojik savunma ve telafi mekanizması | Bireyin benliğinde oluşan anî bir yarılma veya utanma hissine karşı eldeki ilk vasıtalarla acil koruyucu bir benlik perdesi inşa etmesi. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi sadece iğne iplikle yapılan modern terzilik veya estetik giyim faaliyeti sanarak basite indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | خصف kökü, biçilmiş kaftan giymek değil; çıplak kalmış iki insanın telaşla, çevrelerindeki geniş cennet yapraklarını üst üste bindirip yapıştırarak veya iğneleyerek oluşturdukları katmanlı ilk savunma örtüsüdür. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Âdem ve Havvâ’nın örtünme gayretini bilinçli ve konforlu bir giyinme süreci zannedip; hayâ duygusunun çıplaklıkla yüz yüze gelindiği andaki anî, katmanlı ve sarsıcı telaş boyutunu kavrayamamak. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İnsanoğlunun günah, zelle veya mahrumiyet sonrasında yaşadığı çıplaklık krizine karşı geliştirdiği ilk fıtrî tepkinin örtünmek olduğunu somut bir eylemle gösterdiği için hayatîdir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnsanın yaratılışı, cennetten iniş süreci, şeytanın desiseleri ve tesettürün ontolojik temellerini anlatan kıssa ayetlerinde (A‘râf 7:22 ve Tâhâ 20:121) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Çıplaklığın veya örtünmenin salt toplumsal/kültürel bir gelenek veya sonradan kazanılmış medenî bir alışkanlık olduğu iddiasını çürütür; fıtrî ve içkin bir mahremiyet bilinci olduğunu kanıtlar. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamParçalı ve yaprak şeklindeki nesneleri (yaprak, deri tabakası) üst üste getirip delerek veya iliştirerek katmanlı bir örtü meydana getirmek.
- Soyut anlamBir kusur, eksiklik veya mahrem alanın farkına varıldığında, çevreleyen imkânları birbiri ardına ekleyerek acil bir koruma ve perdeleme bariyeri kurmak.
- Sistematik karşılıkAçığa çıkan fıtrî zafiyetin telafisi için dış dünyadan toplanan çoklu birimlerin üst üste bindirilmesi yoluyla kurulan katmanlı güvenlik kalkanı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde her bir tekil yaprağı veya deri parçasını; bu parçaların üst üste bindirilme (laminasyon/yamama) durumunu; birleştirilmiş katmanlı yapıyı; meydana gelen nihai örtüyü; ise örtülmek istenen mahrem alanı veya avret bölgesini temsil eder. Parçaların üst üste binmesiyle geçirimsiz ve koruyucu bir örtü yüzeyi () elde edilmektedir.