خضع

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: خ-ض-عالصيغ: ٢ · الجذور المجاورة: ١٦ · الآيات: ٢ · السور: ٢؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».وقينسوشيأخضععنققلبطمعنبأظللأييليسنزل

الجذرالصيغ ٢الآيات ٢السور ٢المجاورة ١٦

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

خضع

خ - ض - ع

جذر
  • الورود: ٢
  • الآيات: ٢
  • الصيغ: ٢
  • المعاجم: ١٣

Eğik başlı hayvan demektir. Heyda Savaş meydanı demektir. Savaşta olduğu gibi değişik seslerin çıkarılması hudu’ denir. Bu tür sesler korkutmak veya teşvik etmek için çıkarılır. Kışkırtmak anlamına da gelir.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(١٣)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Eğik başlı hayvan demektir. Heyda Savaş meydanı demektir. Savaşta olduğu gibi değişik seslerin çıkarılması hudu’ denir. Bu tür sesler korkutmak veya teşvik etmek için çıkarılır. Kışkırtmak anlamına da gelir.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٥١٦
باب العين و الخاء والضاد )خ ض ع مستعمل فقط( خضع: الخُضُوعُ: الذُّلُّ والاستِخذَاءُ. والتَّخاضُعُ: التَّذَلُّلُ والتَّقاصُرُ. والخَضِيعَةُ: صوتُ بَطْنِ الفَرَسِ، قال: كأنّ خَضْيعَةَ بَطْنِ الجـوا دِ وعَوْعَةُ الذَّئْبِ في الفَدْفَدِ والأَخْضَعُ والخَضْعَاءُ: الرَّاضِيانِ بالذُّلِّ، قال العجاج: وصِرْتُ عَبْداً للبَعُوضِ أَخْضَعَا يَمَصُّنَي مَصَّ الصَّبيِّ المُرْضِعَا والخَيْصَعَة: معركة
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٦٩٨
الخُضوعُ: التطامُنُ والتواضعُ. يقال: خَضَعَ واخْتَضَعَ، وَأَخْضَعَتْني إليك الحاجةُ. ورجلٌ خُضَعَةٌ، مثال هُمَزَةٍ، أي يَخْضَعُ لكلِّ أحد. وخَضَعَ النَجمُ، أي ما للمغيب. والخَضيعَةُ: صوت بَطْن الدابة؛ ولا يُبْنى منه فِعْلٌ. وقولهم: سمعت للسِياط خَضْعَةً وللسيوف بَضْعَةً فالخَضْعَةُ: وقعُ السياطِ. والبَضْعُ: القطعُ. وأمَّا قول لبيد: والضاربونَ الهامَ تحت الخَيضْعَهْ فإنَّ أبا عُبيدٍ حكى عن
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٣٬٥٩٧
باب الخاء والعين مع الضاد خضع استعمل من وجوهه : خضع : قال الله جلّ وعزّ : ( فَظَلَّتْ أَعْنَاقُهُمْ لَهَا خَاضِعِينَ ) ( الشُّعَرَاء : 4 ) . أخبرني المنذري عن أبي جعفر الغسّاني عن سَلَمة عن أبي عبيدة ، أن يونس أخبره عن أبي عمرو أنه قال : خاضعين ليس من صفة الأعناق ، إنما هو من صفة الكناية عن القوم الذين في آخر الأعناق ، فكأنه في التمثيل : فظلَّت أعناق القوم خاضعين ، فالقومُ في موضع هم . وقال
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٨٬٣٤٦
(باب الخاء والضاد وما يثلثهما) (خضع) الخاء والضاد والعين أصلان: أحدُهما تطامُنٌ في الشَّيء، والآخرُ جنسٌ من الصَّوت. فالأوّل الخُضُوع. قال الخَليل. خضع خُضوعاً، وهو الذلُّ والاستخذاء. واختَضَع فلانٌ، أي تذلَّل وتقاصر. ورجلٌ أخْضَعُ وامرأةٌ خَضْعاءُ، وهما الرّاضِيانِ بالذُّلِّ. قال العجاج: وصرتُ عبداً للبَعوضِ أخْضَعَا *** يَمَصُّنِي مَصَّ الصَّبِيِّ المُرْضِعا([1]) وقال غيره: خَضَعَ
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٧٢
- قال الله: ﴿فلا تخضعن بالقول﴾ [الأحزاب/32]، الخضوع: الخشوع، وقد تقدم، ورجل خضعة: كثير الخضوع، ويقال: خضعت اللحم، أي: قطعته، وظليم أخضع: في عنقه تطامن (انظر: المجمل 2/292).
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٨٣٢
خ ض ع خضع لله خضوعاً واختضع‏.‏ ورجل خضعة‏:‏ يخضع لكل أحد‏.‏ وظليم أخضع‏:‏ أجنأ‏.‏ وفي عنق الرجل والبعير خضع‏:‏ تطامن‏.‏ وقوم خضع‏:‏ ناكسو الرءوس‏.‏ قال الفرزدق‏:‏ وإذا الرجال رأوا يزيـد رأيتهـم خضع الرقاب نواكس الأبصار وقال خطار بن مزاحم‏:‏ ولسنا بعيابين والعيب دقة ولا خضع الأبصار وسط المجالس ورجل أخضع‏:‏ راض بالذل‏.‏ قال العجاج‏:‏ وصرت عبداً للبعوض أخضعا يمضـي مـص الصبـيّ المرضعا وقـد
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٦٬٧٥٣
الخُضُوع: التواضُع والتَّطامُن. خَضَع يَخْضَع خَضْعاً وخُضُوعاً واخْتَضَع: ذلّ. ورجل أَخْضَعُ وامرأَة خَضْعاء: وهما الرَّاضِيانِ بالذلّ؛ وأَخْضَعَتْني إِليك الحاجةُ، ورجل خيْضَعٌ؛ قال العجاج: وصِرْت عَبْداً للبَعوضِ أَخْضَعا، تَمَصُّني مَصَّ الصَّبيِّ المُرْضِعا وفي حديث اسْتِراق السمْعِ: خُضْعاناً لقوله؛ الخُضْعانُ: مصدر خَضَعَ يَخْضَعُ خُضُوعاً وخُضْعاناً كالغُفران والكُفْران، ويروى بالكسر
رابط المدخل

الخُضُوع: التواضُع والتَّطامُن. خَضَع يَخْضَع خَضْعاً وخُضُوعاً واخْتَضَع: ذلّ. ورجل أَخْضَعُ وامرأَة خَضْعاء: وهما الرَّاضِيانِ بالذلّ؛ وأَخْضَعَتْني إِليك الحاجةُ، ورجل خيْضَعٌ؛ قال العجاج: وصِرْت عَبْداً للبَعوضِ أَخْضَعا، تَمَصُّني مَصَّ الصَّبيِّ المُرْضِعا وفي حديث اسْتِراق السمْعِ: خُضْعاناً لقوله؛ الخُضْعانُ: مصدر خَضَعَ يَخْضَعُ خُضُوعاً وخُضْعاناً كالغُفران والكُفْران، ويروى بالكسر كالوِجدانِ، ويجوز أَن يكون جمع خاضِع، وفي رواية: خُضَّعاً لقوله، جمع خاضِع. وخَضَعَ الرَّجلُ وأَخْضَع: أَلان كَلِمه للمرأَة. وفي حديث عمر، رضي الله عنه: أَن رجلاً في زمانه مرَّ برجل وامرأَة قد خَضعا بينهما حديثاً فضَربه حتى شَجَّه فرُفِع إِلى عمر، رضي الله عنه، فأَهْدَره، أَي ليَّنا بينهما الحديثَ وتكلما بما يُطْمِعُ كلاًّ منهما في الآخر. والعرب تقول: اللهم إِني أَعُوذ بك من الخُنُوع والخُضُوع؛ فالخانِعُ الذي يدْعو إِلى السوأَة، والخاضِعُ نحوه؛ وقال رؤبة: من خالِباتٍ يَخْتَلِبْنَ الخُضَّعا قال ابن الأَعرابي: الخُضَّع اللواتي قد خَضَعْن بالقول ومِلْن؛ قال: والزجل يُخاضِع المرأَةَ وهي تُخاضِعُه إِذا خَضع لها بكلامه وخضَعت له ويَطْمع فيها، ومن هذا قوله: ولا تَخْضَعْن بالقول فيطْمَع الذي في قلبه مرض؛ الخُضوع: الانْقِيادُ والمُطاوعةُ، ويكون لازماً كهذا القول ومتعدياً؛ قال الكميت يصف نساء بالعَفاف: إِذْ هُنَّ لا خُضُعُ الحَدِيـ ـثِ، ولا تَكَشَّفَتِ المَفاصِلْ وفي الحديث: أَنه نهى أَن يَخْضَع الرجل لغير امرأَته أَي يَلِين لها في القول بما يُطْمِعُها منه. والخَضَعُ: تَطامُن في العنق ودُنُوّ من الرأْس إِلى الأَرض، خَضِعَ خَضَعاً، فهو أَخْضَعُ بيِّن الخَضَع، والأُنثى خَضْعاء، وكذلك البعير والفرس. وخَضَع الإِنسان خَضْعاً: أَمالَ رأْسَه إِلى الأَرض أَو دنا منها. والأَخْضعُ: الذي في عُنقه خُضُوع وتطامُن خلقة. يقال: فرس أَخضَعُ بيِّن الخَضَعِ. وفي التنزيل: فظَلَّت أَعْناقُهم لها خاضِعين؛ قال أَبو عمرو: خاضِعين ليست من صفة الأَعناق إِنما هي من صفة الكناية عن القوم الذي في آخر الأَعناق فكأَنه في التمثيل: فظلت أَعناق القوم لها خاضعين، والقوم في موضع هم؛ وقال الكسائي: أَراد فظلت أَعناقُهم خاضِعيها هم كما تقول يدُك باسِطُها، تريد أَنت فاكتفَيْتَ بما ابتدأْت من الاسم أَن تُكَرِّره؛ قال الأَزهري: وهذا غير ما قاله أَبو عمرو؛ وقال الفراء: الأَعناق إِذا خَضَعَت فأَربابها خاضِعُون، فجعل الفعل أَوّلاً للأَعْناق ثم جعل خاضِعِين للرِّجال، قال: وهذا كما تقول خَضَعْت لك فتكتفي من قولك خَضَعَتْ لك رقبتي. وقال أَبو إِسحق: قال خاضعين وذكَّر الأَعناق لأَن معنى خُضوع الأَعناق هو خضوع أَصحاب الأَعناق، لما لم يكن الخُضوع إِلا خُضوع الأَعناق جاز أَن يخبر عن المضاف إِليه كما قال الشاعر: رأَتْ مَرَّ السِّنين أَخَذْنَ منِّي، كما أَخَذ السِّرارُ من الهِلالِ لما كانت السنون لا تكون إِلا بمَرٍّ أَخْبر عن السنين، وإِن كان أَضاف إِليها المرور، قال: وذكر بعضهم وجهاً آخر قالوا: معناه فظلت أَعناقهم لها خاضعين هم وأَضمر هم؛ وأَنشد: ترى أَرْباقَهم مُتَقَلِّديها، كما صَدِئ الحَدِيدُ عن الكُماةِ قال: وهذا لا يجوز مثله في القرآن وهو على بدل الغَلط يجوز في الشعر كأَنه قال: ترى أَرْباقَهم، ترى مُتَقَلِّديها كأَنه قال: ترى قوماً مُتقلدين أَرباقهم. قال الأَزهري: وهذا الذي قاله الزجاج مذهب الخليل ومذهب سيبويه، قال: وخَضَع في كلام العرب يكون لازماً ويكون متعدياً واقعاً، تقول: خَضَعْتُه فخضَع؛ ومنه قول جرير: أَعدَّ الله للشُّعراء مني صَواعِقَ يَخْضَعُون لها الرِّقابا فجعله واقعاً مُتعدّياً. ويقال: خضَع الرجلُ رقبَته فاخْتَضَعَتْ وخَضَعَتْ؛ قال ذو الرمة: يظَلُّ مُخْتَضِعاً يبدو فتُنْكِرُه حالاً، ويَسْطَعُ أَحياناً فيَنْتَسِبُ (* قوله «يظل» سيأتي في سطع فظل.) مُخْتَضِعاً: مُطأْطِئ الرأْس. والسطُوعُ: الانْتصاب، ومنه قيل للرجل الأَعْنقِ: أَسْطَعُ. ومَنْكِب خاضِع وأَخضع: مطمئن. ونعام خواضِعُ: مُمِيلات رؤوسَها إِلى الأَرض في مراعيها، وظليم أَخضَع، وكذلك الظّباء؛ قال:تَوَهَّمْتها يوماً، فقُلت لصاحِبي، وليس بها إِلاَّ الظِّباء الخَواضِعُ وقوم خُضُعُ الرّقاب: جمع خَضُوعٍ أَي خاضِع؛ قال الفرزدق: وإِذا الرِّجالُ رَأَوْا يَزِيدَ، رأَيْتَهم خُضُعَ الرِّقاب، نَواكِسَ الأَبْصارِ وخَضَعَه الكِبَرُ يخْضَعُه خَضْعاً وخُضوعاً وأَخْضَعه: حَناه. وخَضَع هو وأَخْضَع أَي انحَنى. والأَخْضَع من الرجال: الذي فيه جَنَأٌ، وقد خَضِعَ يخْضَعُ خَضَعاً، فهو أَخْضَعُ، وفي حديث الزبير: أَنه كان أَخْضَع أَي فيه انحِناء. ورجل خُضَعةٌ إِذا كان يخضَع أَقْرانَه ويَقْهَرُهم. ورجل خُضَعةٌ، مثال هُمَزة: يخْضَعُ لكل أَحد. وخَضَع النجمُ أَي مال للمَغيب. ونبات خَضِعٌ: مُتَثنٍّ من النَّعْمةِ كأَنه مُنْحَنٍ؛ قال ابن سيده: وهو عندي على النسَب لأَنه لا فِعْلَ له يَصْلُح أَن يكون خَضِعٌ محمولاًعليه؛ ومنه قول أَبي فَقْعس يصف الكَلأَ: خَضِعٌ مَضِعٌ ضافٍ رَتِعٌ؛ كذا حكاه ابن جني مضع، بالعين المهملة؛ قال: أَراد مَضِغٌ فأَبدل العين مكان الغين للسجع، أَلا ترى أَن قبله خَضِع وبعده رَتِع؟ أَبو عمرو: الخُضَعة من النخل التي تَنْبُت من النواة، لغة بني حنيفة، والجمع الخُضَعُ. والخَضَعةُ: السياط لانصِبابها على مَن تَقَع عليه، وقيل: الخَضْعةُ والخَضَعة السيوف، قال: ويقال للسيوف خَضْعة، وهي صوت وقْعها. وقولهم: سمعت للسياط خَضْعةً وللسيوف بَضْعة؛ فالخضْعةُ وقع السياط، والبَضْعُ القَطْع. قال ابن بري: وقيل الخَضْعة أَصوات السيوف، والبَضْعةُ أَصوات السياط؛ وقد جاء في الشعر محركاً كما قال: أَرْبعةٌ وأَرْبَعهْ اجْتَمَعا بالبَلْقَعَهْ، لمالِكِ بنِ بَرْذعهْ، وللسيوفِ خَضَعَهْ، وللسِّياطِ بَضَعَهْ والخَيْضَعةُ: المعركةُ، وقيل غُبارها، وقيل اختلاط الأَصوات فيها؛ الأَوَّل عن كراع، قال: لأَن الكُماة يَخْضع بعضها لبعض. والخَيضَعةُ: حيث يَخْضَعُ الأَقْرانُ بعضُهم لبعض. والخَيْضَعةُ: صوت القتال. والخيضعة: البيضة؛ فأَما قول لبيد: نحنُ بَنُو أُمِّ البَنِينَ الأَرْبَعَهْ، ونحنُ خَيْرُ عامِرِ بنِ صَعْصَعَهْ، المُطْعِمون الجَفْنةَ المُدَعْدَعَهْ، الضارِبونَ الهامَ تحتَ الخَيْضَعَهْ فقيل: أَراد البيضة، وقيل: أَراد الْتِفافَ الأَصوات في الحرب، وقيل: أَراد الخَضَعةَ من السيوف فزاد الياء هَرَباً من الطّيِّ، ويقال لبيضة الحرب الخَيْضَعة والرَّبِيعةُ، وأَنكر علي بن حمزة أَن تكون الخَيْضَعة اسماً للبيضة، وقال: هي اختلاط الأَصوات في الحرب. وخَضَعَت أَيدي الكواكب إِذا مالت لتَغيب؛ وقال ابن أَحمر: تَكادُ الشمسُ تَخْضَعُ حينَ تَبْدُو لهنَّ، وما وُبِدْنَ، وما لُحِينا (* قوله: وُبِدْنَ، هكذا في الأصل؛ ولم يرد وبَد متعدّياً إلا بعلى حينما يكون بمعنى غضب.) وقال ذو الرمة: إِذا جَعَلَتْ أَيْدِي الكَواكِبِ تَخْضَعُ والخَضِيعةُ: الصوتُ يُسْمَع من بطنِ الدابة ولا فِعْل لها، وقيل: هي صوت قُنْبِه، وقال ثعلب: هو صوت قُنْب الفرس الجَواد؛ وأَنشد لامرئ القيس:كأَنَّ خَضِيعةَ بَطْنِ الجَوا دِ وَعْوَعةُ الذِّئب بالفَدْفَدِ وقيل: هو صوت الأَجوف منها، وقال أَبو زيد: هو صوت يخرج من قُنْب الفرَس الحِصان، وهو الوَقِيبُ. قال ابن بري: الخَضِيعةُ والوَقِيبُ الصوت الذي يسمع من بطن الفرس ولا يُعلم ما هو، ويقال: هو تَقَلْقُل مِقْلَم الفرَس في قُنْبه، ويقال لهذا الصوت أَيضاً: الذُّعاق، وهو غريب. والاخْتِضاعُ: المَرُّ السريعُ. والاختِضاعُ: سُرْعةُ سير الفرس؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد في صفة فرس سريعة: إِذا اخْتَلَط المَسِيحُ بها توَلَّتْ بِسَوْمي، بين جَرْيٍ واخْتِضاعِ (* قوله «بسومي» كذا بالأصل.) يقول: إِذا عَرِقَتْ أَخرجت أَفانِينَ جَرْيِها. وخَضَعَتِ الإِبل إِذا جَدَّتْ في سَيرها؛ وقال الكميت: خَواضِع في كُلِّ دَيْمومةٍ، يَكادُ الظَّلِيمُ بها يَنْحَلُ وإِنما قيل ذلك لأَنها خَضَعتْ أَعناقها حين جَدَّ بها السيْرُ؛ وقال جرير: ولقد ذَكَرْتُكِ، والمَطِيُّ خَواضِعٌ، وكأَنَّهُنَّ قَطا فَلاةٍ مَجْهَلِ ومَخْضَعٌ ومَخْضَعةُ: اسمان.

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١٧٧
* خ ض ع * * الخُضُوعُ * التطامن والتواضع يقال * خَضَعَ * يخضع بفتح الضاد فيهما * خُضُوعاً * و * اختَضَع * و * أَخْضَعَتنْي * إليه الحاجة ورجل * خُضَعَةٌ * بوزن همزة يخضع لكل أحد
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٥٬٧٩٠
خضع لله عز وجل، كمنع، يخضع خضوعا: ذل وتطامن وتواضع ومنه قوله تعالى: فظلت أعناقهم لها خاضعين ، أي منقادين. وفي إتيان خاضعين مع ذكر الأعناق كلام واسع للعلماء كأبي عمرو، والكسائي، والفراء، وجعله بعضهم بدل غلط. والذي ذهب إليه الخليل وسيبويه أنه لما لم يكن الخضوع إلا خضوع الأعناق جاز أن يخبر عن المضاف إليه، كاختضع، قال ذو الرمة يصف الظليم: يظل مختضعا يبدو فتنكـره
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٧٬٤٨٩
خَضَعَ 1 خَضَعَ خضع , aor. خَضَعَ , inf. n. خُضُوعٌ (S, Msb, K) and خَضْعٌ and خُضْعَانٌ, or خِضْعَانٌ, (TA,) He was, or became, lowly, humble, or submissive, (S, Msb, K,) لَهُ to him, (Msb, TA,) [for instance,] to his creditor, (Msb,) or to God; (TA;) as also ↓ اختضع, (S, K,) [and ↓ انخضع, (K in art. خذأ,)] and ↓ اِخْضَوْضَعَ: (Sgh, K:) خُضُوعٌ is nearly the same as خُشُوعٌ, except that the
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٦٦٦
خَضَعَ خَضَعَ A ( n. ac. خُضُوْع 27 ) a. [ La ], Was humble, submissive, submitted to; obeyed. b. Was near setting ( star ). c. Bowed down, bent ( old age ). d. [ acc. & Ila ], Enticed into ( evil ). خَضَّعَ خَضَّعَ II , a. Humbled, abased. أَخْضَعَ أَخْضَعَ IV , a. see I (c) & II. تَخَضَّعَ تَخَضَّعَ V , اِخْتَضَعَ VIII , a. Humbled himself, became submissive. خُضَعَة خُضَعَة 9t
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٢٠٬٨٤٥
خضع خَضَعَ - يَخْضَعُ - خَاضِع - خاضِعِيْن خَضَعَ - يَخْضَعُ + كائن + لـِ كائن أو شيء أو أمر: يبدي مظاهر الانقياد والمطاوعة له: يبدي مظاهر الانقياد والمطاوعة وقبوله سلطة آمرة أعلى منه وذلك بأي مظهر ممكن مثل حني الرقبة أو أعلى الجسم أو تغيير الصوت ليبدو مستسلماً طائعاً وما شابه خَضَعَ - يَخْضَعُ + كائن + لـِ كائن أو شيء أو أمر + بـِ شيء أو
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٢)

الجذور المجاورةالمجاورة: ١٦ (الإجمالي: ٢٣)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. عنق

    الآيات المشتركة: ١ · Onların boyunları

  2. طمع

    الآيات المشتركة: ١ · “Teve’a” olgunlaşmış, koparılmaya hazır hurma demektir

  3. مرض

    الآيات المشتركة: ١ · “Bürde” gocuk demektir

  4. ظلل

    الآيات المشتركة: ١ · Gölge demektir

  5. نسو

    الآيات المشتركة: ١ · Kadınlar

  6. عرف

    الآيات المشتركة: ١ · Tanınan ile

  7. ليس

    الآيات المشتركة: ١ · Bu kelime “late”den dönüşmüştür

  8. وحد

    الآيات المشتركة: ١ · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…

  9. نبأ

    الآيات المشتركة: ١ · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür

  10. قلب

    الآيات المشتركة: ١ · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır

  11. وقي

    الآيات المشتركة: ١ · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…

  12. نزل

    الآيات المشتركة: ١ · “Nezle” konaklama yeri demektir

الآيات التي ورد فيها(٢)

  1. يَانِسَاءَ النَّبِيِّ لَسْتُنَّ كَأَحَدٍ مِنَ النِّسَاءِ إِنِ اتَّقَيْتُنَّ فَلَا تَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ فَيَطْمَعَ الَّذِي فِي قَلْبِهِ مَرَضٌ وَقُلْنَ قَوْلًا مَعْرُوفًا

    Eğmeyin

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökخضع
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerخشع, ذلل, قنت, طوع
Zıt Kökعتا
Çekirdek Özet 1Boynun bükülmesi, başın öne ve aşağıya doğru eğilmesi, fiziksel alçalma
Çekirdek Özet 2İlahi kudret karşısında boyun eğme ve konuşmada yapmacık yumuşaklıktan kaçınma
Çekirdek Özet 3Dış uzuvların ve iradenin mutlak bir otorite veya etki karşısında dirençsiz teslimiyeti
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca içsel bir saygı veya tevazu sanılarak bedensel ve iradi teslimiyet boyutunun göz ardı edilmesi

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
خضBir nesnenin kırılması, yumuşaması, bükülmesi veya yeşerip esneklik kazanması; خضد kökünde dikenin veya sertliğin kırılması, خضر kökünde tazelik ve yumuşaklıkعBoğaz harfi olan ayın harfinin eklenmesiyle bükülme ve yumuşama eylemi boyun, baş ve ses gibi bedensel organların dışa vuran alçalmasına ve iradi teslimiyete özelleşmiştir.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
خÇit, duvar; çevirme, sınırlama ve yoğunlaşma (Arap alfabesinde ح imgesinden türetme)Bükülmenin ve engellenmenin sınırını, varlığın dik duruşunun kırıldığı eşiği simgeler.
ضOlta, bitki; yandan baskı, sıkıştırma ve bükme (Arap alfabesinde ص imgesinden türetme)Bedene veya boyna uygulanan baskı neticesinde ortaya çıkan eğrilmeyi ve yana yatmayı temsil eder.
عGöz; görme, algılama, dışa açılma ve kaynakDışarıdan gelen etkinin algılanmasını, başın ve bakışın aşağıya yönelmesini ifade eder.
خضعSınırlandırıcı baskı altında gözün ve başın aşağıya doğru kırılmasıDışarıdan gelen karşı konulmaz bir güç veya irade karşısında dikliğin kırılarak boynun öne düşmesi ve teslimiyet hareketinin tamamlanmasıdır.

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBoynun göğse doğru bükülmesi, devenin veya devekuşunun boynunu aşağıya sarkıtması, yırtıcı kuşun avına dalarken başını öne eğmesi
Cahiliye şiiri kullanımıZüheyr b. Ebî Sülmâ divanında devenin boyun yapısını tasvir ederken geçer: وَرْكاءُ مُدْبِرةً كَبْدَاءُ مُقْبِلَةً / قوْداءُ فيها إذا استعرضْتَها خَضَعُ
Erken Arapça kullanımNâbiğa ez-Zübyânî beytinde avına atılan yırtıcı kuşun başını eğmesi anlamında kullanılmıştır: أهْوَى لها أمْغَرُ السَّاقين مختضِعٌ / خُرطومُه من دِماء الصَّيدِ مختضبُ

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça خضع kökü, Sami dillerinin Güney-Batı kolunda özellikle bedensel bükülme ve ses tonundaki yumuşamayı niteleyen özelleşmiş bir semantik çekirdeğe sahiptir. Kökün ilk iki konsonantı olan h-d / h-t tabanı, Kuzeybatı Sami dillerinde sertliğin kırılması, alçalma veya ezilme bildiren köklerle fonetik paralellik gösterir; örneğin İbranicede h-t-h veya h-d-d kök tabanlarındaki kırılma ve eğilme tasvirleri bu çerçevede değerlendirilebilir. Ancak üçüncü harf olan gırtlaksı ayın harfiyle kurulan üçlü yapı, klasik Arapçada doğrudan boyun bükme, boyun eğme ve seste yumuşama ekseninde yoğunlaşmıştır. Arapça dışındaki kadim Doğu ve Kuzeybatı Sami dillerinde birebir üç harfli aynı ses denkliğiyle korunmuş kesin bir kognat bulunmamakta, bu form Arapçanın kendi iç türetim sisteminde bedensel tasvirden ahlaki ve hukuki itaate aktarılmış görünmektedir.

درجة الثقة Güçlü

المصدر David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Brown-Driver-Briggs; Lisān al-ʿArab.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönBoyun bükme ve devekuşunun eğik duruşuFiziksel bir eğrilik ve alçalma durumundan insani ve ahlaki teslimiyete doğru semantik genişlemeKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkih-d kök ailesiSertliğin kırılması ve ezilme bildiren ikili tabanlarla akrabalıkGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıBelirgin bir Afroasyatik dış bağ veya ödünçleme tespit edilmediVeri bulunamadı

المصدر Maqāyīs al-Lugha; HALOT; Payne Smith.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
خضعAnlamlıBoyun eğmek, alçalmakBaş ve boynun aşağıya bükülmesi, seste yumuşamaHedef kök; Kur'an'da geçer
خعضKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü’l-ʿAyn mühmel kaydı; Kur'an'da geçmez
ضخعKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü’l-ʿAyn mühmel kaydı; Kur'an'da geçmez
ضعخKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü’l-ʿAyn mühmel kaydı; Kur'an'da geçmez
عخضKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü’l-ʿAyn mühmel kaydı; Kur'an'da geçmez
عضخKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü’l-ʿAyn mühmel kaydı; Kur'an'da geçmez

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
خضعMerkezİtaat ve alçalmaBoynun ve organların açıkça eğilmesiDış organlarda ve tavırda görünür boyun bükme
خشعKomşuİtaat ve sükûnetKalpte ve bakışta toplanan içsel durgunlukخضع boyunda ve dış bedende, خشع ise seste ve kalpte derinleşir
ذللKomşuİtaat ve zelillikKarşı koyma gücünün tamamen yitirilmesiخضع eğilmeyi ve boyun bükmeyi, ذلل zillet ve güçsüzlüğü vurgular
قنتKomşuİtaat ve kullukİbadet ve kıyam halinde bilinçli süreklilikخضع ani kırılma ve eğilmeyi, قنت bilinçli ve sürekli itaati içerir
طوعKomşuİtaat ve uyumZorlama olmadan isteyerek boyun eğmeطوع gönüllü uyumu, خضع ise baskın güç karşısında eğilmeyi anlatır
عتاZıtBaşkaldırı ve kibirSınır tanımaz azgınlık ve dikbaşlılıkBoyun eğmenin tam tersi olarak burnu havada olmak ve serkeşlik etmek

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaخضعBoyun eğmek, başı öne eğmekDış organların, sesin ve iradenin dirençsiz teslimiyetiKesin
Latincesummittere, subicereBoyun eğdirmek, aşağı indirmekBaşın ve bedenin eğilmesini karşılar; seste kırılma nüansını kısmen dışarıda bırakırGüçlü
İngilizcesubmit, bow down, yieldBoyun eğmek, teslim olmak, baş eğmekFiziksel ve iradi eğilmeyi verir; ancak Arapçadaki boyun bükme somutluğunu tam taşımazGüçlü
Almancasich beugen, unterwerfenEğilmek, boyun eğmekBedenin eğilmesi ve otoriteye boyun eğmeyi karşılarGüçlü
Fransızcase courber, se soumettreİtaat etmek, bel bükmekEğilme eylemini iyi açıklar; seste cilveli yumuşama anlamını dolaylı içerirGüçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary; Grimm Wörterbuch; Lane's Lexicon.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
فَلَا تَخْضَعْنَSözde yapmacık yumuşaklık ve cilve göstermekKadınların yabancı erkeklerle konuşurken kalbinde hastalık olanları ümitlendirecek eda ile konuşmasının yasaklanması; Ahzâb 33:32
خَاضِعِينَZorunlu boyun eğme ve bedensel teslimiyetGökyüzünden indirilecek mucizevi bir ayet karşısında inkârcıların boyunlarının çaresizce eğilmesi; Şuarâ 26:4

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamCebir ve ilahi kudret bahsiİlahi mucizeler karşısında iradenin zorunlu olarak boyun eğmesi meselesiİnkârcıların mucize karşısında iradelerinin kırılarak çaresiz teslimiyete mecbur kalması
FıkıhSedd-i zerâi' ve edep hükümleriYabancı erkeklerle konuşmada ses tonu ve hitap tarzının sınırlarıKalbinde fitne ve şehvet bulunan kimseleri tahrik edecek ses kırılmalarının haramlığı
Tefsirخضع ile خشع farkıBeden ile kalp arasındaki itaat ayrımıMüfessirlere göre hudu bedende ve boyunda, huşu ise kalp ve seste meydana gelir
HadisVahiy iniş anının tasviriMeleklerin ilahi hitap karşısındaki ürperti ve teslimiyetiSemadaki meleklerin Allah'ın sözünü işittiklerinde boyun eğerek kanat çırpmaları

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniUluhiyet karşısında ubudiyetİradi ve uzvî teslimiyetSahte kibir ve dikliği tasfiyeİnsanın ilahi kudret önünde boyun bükerek haddini bilmesiKesin
İlmiHakikat ve delil karşısındaki tutumBürhan karşısında teslimiyetDogmatik inadı kırmaKesin aklî ve naklî delil ortaya çıktığında zihnin teslim olmasıGüçlü
SiyasiOtorite ve meşruiyetİtaat ve boyun eğmeKamusal düzenin tesisiMeşru hukuki yaptırım karşısında başkaldırının durdurulmasıGüçlü
İktisadiZaruret ve piyasa baskısıİhtiyaç karşısında taviz vermeTalep esnekliği kaybıAşırı yoksulluk veya tekelleşme sebebiyle bireyin iradesinin kırılmasıMuhtemel

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerMekanik gerilme ve elastik deformasyon sınırı (Yield point)Malzemenin uygulanan dış kuvvet karşısında mukavemetini kaybederek eğilmesi ve akma noktasına gelmesi haliGüçlü
Beşeri bilimlerAsimetrik güç ilişkisinde boyun eğme (Submissiveness)Bireyin veya grubun baskın sosyal otorite karşısında direnç potansiyelini terk edip edilgenleşmesi haliGüçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün sadece kadının konuşma ahlakına indirgenmesi veya genel bir zayıflık ve aşağılanma olarak anlaşılması
Kur'an içi daha geniş anlamHem bedensel ve nesnel teslimiyeti (boyunların kırılması) hem de iletişimdeki yapay zafiyet ve tavizkârlığı kapsayan çok boyutlu bir boyun bükme hali
Yanlış anlamanın doğuracağı hataŞuarâ 26:4 ayetindeki kozmik ve mucizevi teslimiyetin gözden kaçırılması ya da Ahzâb 33:32 ayetindeki uyarının kadının meşru konuşmasını tamamen susturacak biçimde aşırı yorumlanması

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın kibir, serkeşlik ve sahte bağımsızlık iddialarını kırmak için fiziksel beden dilini nasıl kullandığını ve ahlaki duruşun sese nasıl yansıdığını kavramayı sağlar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Mucizelerin inkârcılar üzerindeki kahredici etkisini anlatan peygamber kıssalarında ve aile, edep ve mahremiyet sınırlarını çizen ahkâm ayetlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İbadet ve itaatin yalnızca zihinsel veya kalbî bir kabulleniş olduğu yanılgısını düzeltir; hakikatin beden duruşuna, boyna ve konuşma tonuna yansıması gerektiğini ortaya koyar.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamBoynun bükülmesi, başın öne düşmesi, devenin boynunu yere doğru uzatması, yırtıcı kuşun inişte başını sarkıtması.
  • Soyut anlamDışsal bir güç, delil veya çekim karşısında direncin kırılması, iradenin alçalması ve tavizkâr bir yumuşaklığa bürünmesi.
  • Sistematik karşılıkİrade ve otorite alanında, baskın kuvvet vektörüne karşı gösterilen karşı koyma katsayısının sıfırlanması ve sistemin dış güce tabi olması.
  • LaTeX modeliFext>Rint  ⟹  dθdt<0velim⁡t→∞θ(t)=θmin
  • LaTeX açıklamasıModelde dışarıdan uygulanan baskın güç veya ilahi etki Fext, varlığın iç direnci olan Rint değerini aştığında, başın veya iradenin diklik açısı θ'nın zamana göre türevi negatif olur (dθdt<0), yani diklik kırılır. Zaman sonsuza giderken diklik açısı minimum değerine (θmin) ulaşır; bu da boynun bükülmesini ve tam teslimiyeti temsil eder. Formül içinde doğal dil veya sözel metin bulunmamakta, yalnızca matematiksel bağıntılar yer almaktadır.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: خ