طوع

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ط-و-عالصيغ: ٤٧ · الجذور المجاورة: ١٤٢ · الآيات: ١١٨ · السور: ٤٠؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».سبلوقيعنتتُطِيعُواتُطِعْكرهطوعألهرسلولينفقيَسْتَطِيعُونَفسقيُطِعِ

الجذرالصيغ ٤٧الآيات ١١٨السور ٤٠المجاورة ١٤٢

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

طوع

ط - و - ع

جذر
  • الورود: ١٢٩
  • الآيات: ١١٨
  • الصيغ: ٤٧
  • المعاجم: ١٣

Koparılmaya elverişli hale gelmiş hurma tanesi veya olgunlaşmış daldaki meyve demektir. Hayvanı yedmek yani yulara gelmektir. İtaat etmek, dinlemek, uymak demektir.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(١٣)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Koparılmaya elverişli hale gelmiş hurma tanesi veya olgunlaşmış daldaki meyve demektir. Hayvanı yedmek yani yulara gelmektir. İtaat etmek, dinlemek, uymak demektir.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٣٬٩٢٢
باب العين والطّاء وواي معهما ع ط و، ط و ع، ع ي ط، ي ط ع مستعملات عطو: العَطاء: اسمٌ لما يُعْطَى، وإذا سمّيت الشيء بالعطاء من الذّهب والفضّة قلت: أَعْطِيَة، وأَعْطِيَات: جمع الجمع. والعَطْوُ: التّناوُلُ باليدِ. قال امرؤ القيس: وتَعْطو برَخْصٍ غيرِ شَثْنٍ كأنَّه أساريعُ ظَبْيٍ أو مَساويكُ إسْحِلِ والظّبيُ العاطي: الرافع يديه إلى الشّجرة ليتناول منه الورق. قال: تحكُّ بقَـرنَـيْهـا بـريرَ
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٠٣٠
فلانٌ طَوْعُ يديك، أي منقادٌ لك. وفرسٌ طَوْعُ العنان، إذا كانَ سلساً. والاستِطاعة: الإطاقَة، وربَّما قالوا اسْطاعَ يَسْطيعُ، يحذفون التاء استثقالاً لها مع الطاء. ويقال: تطاوَعْ لهذا الأمر حتَّى تَسْتَطيعَهُ، وتَطَوَّعَ، أي تكلَّف اسْتِطاعتَهُ. والتَطَوُّعُ بالشيء: التبرُّعُ به. وقوله تعالى: "فَطَوَّعَتْ له نفسُهُ قتلَ أخيهِ" قال الأخفش: هو مثل طَوَّقَتْ له، ومعناه رخَّصت وسهَّلت. والمُطَّوِّعَةُ:
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٨٬٠٨١
باب العين والطاء عطا ، عوط ، طعا ، طوع ، عيط ، يعط . عطا : أبو عبيد العَطْو : التناول . يقال منه : عَطَوت أعطو . وقال بشر بن أبي خازم : أو الأُدْم الموشَّحةِ العواطي بأيديهن من سَلَم النِعاف يعني الظباء وهي تتطالل إذا رفعت أيديها لتتناول ورق الشجر . والإعطاء مأخوذ من هذا . والمعاطاة : المناولة . وقال الليث : عاطى الصبيُّ أهلَه إذا عمِل وناولهم ما أرادوا . والعطاء : اسم لما يعطَى . ويقال : إنه
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٧٬٥٢٦
(باب الطاء والواو وما يثلثهما) (طوي) الطاء والواو والياء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على إدراج شيءٍ حتَّى يدرَج بعضُه في بعض، ثم يحمل عليه تشبيهاً. يقال طويت الثَّوبَ والكِتاب طَيّاً أطويه. ويقال طَوَى الله عُمر الميّت. والطَّوِيّ: البئر المطوية. قال: فقالت له: هذا الطَّوِيُّ وماؤه *** ومحترقٌ من يابسِ الجِلْدِ قاحِلُ([1])ومما حمل على هذا الباب قولهم *لمن مضى على وجهه: طوى كَشْحَه. وأنشد: وصاحبٍ لي طوى
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٣٬٤٨٢
- الطوع: الانقياد، ويضاده الكره قال عز وجل: ﴿ائتيا طوعا أو كرها﴾ [فصلت/11]، ﴿وله أسلم من في السموات والأرض طوعا وكرها﴾ [آل عمران/83]، والطاعة مثله لكن أكثر ما تقال في الائتمار لما أمر، والارتسام فيما رسم. قال تعالى: ﴿ويقولون طاعة﴾ [النساء/81]، ﴿طاعة وقول معروف﴾ [محمد/21]، أي: أطيعوا، وقد طاع له يطوع، وأطاعه يطيعه (راجع: الأفعال 3/249، 3/283). قال تعالى: ﴿وأطيعوا الرسول﴾ [التغابن/12]، {من يطع
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬٠٠٦
ط و ع أقر طائعاً وفعل ذلك طوعاً وطواعية وهو لي طائع وطيع وهو يطوع لي وطاوعته على كذا‏.‏ وإنها لطوع الضجيع‏.‏ وأطاع الله طاعة وهو مطيع ومطواع ومطواعة‏.‏ قال إذا سدته سدت مطواعة ومهما وكلت إليه كفاه وهو من ناس مطاويع‏.‏ وهو متطوع بذلك‏:‏ متبرع‏.‏ وهو من المطوعة‏:‏ من الذين يتطوّعون بالجهاد‏.‏ وفيه استطاعة ذلك‏.‏ وتطاوع لهذا الأمر وتطوع له‏:‏ تكلف استطاعته حتى يستطيعه‏.‏ ومن المجاز‏:‏ أنا
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٩٬١٢٢
الطَّوْعُ: نَقِيضُ الكَرْهِ. طاعَه يَطُوعُه وطاوَعَه، والاسم الطَّواعةُ والطَّواعِيةُ. ورجل طَيِّعٌ أَي طائِعٌ. ورجل طائِعٌ وطاعٍ مقلوب، كلاهما: مُطِيعٌ كقولهم عاقَني عائِقٌ وعاقٍ، ولا فِعْل لطاعٍ؛ قال:حَلَفْتُ بالبَيْتِ، وما حَوْلَه من عائِذٍ بالبَيْتِ أَوْ طاعِ وكذلك مِطْواعٌ ومِطْواعةٌ؛ قال المتنخل الهذلي: إِذا سُدْتَه سُدْت مِطْواعةً، ومَهْما وكَلْتَ إِليه كَفاه الليحاني: أَطَعْتُه وأَطَعْتُ
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٥٠٢
* ط و ع * هو * طَوْعُ * يديه أي منقاد له و * الاسْتِطَاعةُ * الإطاقة وربما قالوا * اسْتَطاعَ * يستطيع يحذفون التاء استثقالا لها مع الطاء وبعض العرب يقول * اسْتَاعَ * يستيع فيحذف الطاء وبعض العرب * أَسْطَاعَ * يُسطيع بقطع الهمزة و * التَّطَوُع * بالشيء التبرع به و * طَوَّعَتْ * له نفسه فقتل أخيه رخَّصت وسلَّت و * المُطَّوِّعَةُ * الذين يتطوعون بالجهاد ومنه قوله تعالى ﴿الذين يلمزون المُطَّوَعين﴾
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٩٬٨٧٧
طاع له يطوع طوعا: أطاع، فهو طائع، نقله الأزهري عن بعض العرب، قال: طاع يطاع لغة جيدة. وقال ابن سيده: طاع يطاع وأطاع: لان وانقاد، وأنشد ابن بري للرقاص الكلبي: سنان معد في الحروب أداتها وقد طاع منهم سادة ودعائم وأنشد للأحوص: وقد قادت فؤادي في هواهـا وطاع لها الفؤاد وما عصاها كانطاع له. عن أبي عبيدة. من المجاز: طاع له المرتع:
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٤٬٠٤٩
طَاعَ لَهُ 1 طَاعَ لَهُ ذ , (T, S, O, Msb, K,) and طَاعَهُ, (Msb,) first pers. طُعْتُ, (Zj, O, Msb, *) aor. يَطُوعُ, (T, S, O, Msb, K,) inf. n. طَوْعٌ; (T, Msb, TA;) and, first pers. طِعْتُ, (Zj, O, Msb, *) aor. يَطَاعُ, (T, O, Msb, K,) a good dial. var., (T, TA,) and يَطِيعُ, (Msb, and K in art. طيع,) inf. n. طَيْعٌ; (TA in art. طيع;) three dial. vars., coordinate to قَالَ and خَافَ and بَاعَ;
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٤٧٦
طَاعَ طَاعَ ( w ) U ( n. ac. طَوْع 1 ) a. [ acc. or La ], Obeyed; was obedient, submissive to. طَوَّعَ طَوَّعَ II , a. Made to be obedient, rendered submissive. b. [ acc. & La ], Aided, helped, abetted, encouraged in. طَاْوَعَ طَاْوَعَ III a. [ acc. & 'Ala or Fī ], Agreed with...in; assented, consented, complied. أَطْوَعَ أَطْوَعَ IV , a. see I . تَطَوَّعَ تَطَوَّعَ V , a. Obeyed
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٤٩٬٥٩٥
طوع طَاعَ - يَطُوْعُ - طَوْع - طَوعَاً - طَائِع - طَائِعِيْن - طَاعَة - أَطَاعَ- يُطِيْعُ- مُطَاع - طَوَّعَ - يُطَوِّعُ - تَطَوَّعَ - يَتَطَوَّعُ - مُتَطَوِّع - مُطَّوِّع - اسْتَطَاعَ - يَسْتَطِيْعُ طَاعَ - يَطُوْعُ + كائن + لكائن: يرضخ ويُذعِن ويخضع وينقاد لأمر آخر: يرضى ثم يقوم بتنفيذ الأمر الصادر إليه من الكائن الآخر، بدافع من رضى ذاتي أو
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٤٧)

الجذور المجاورةالمجاورة: ١٤٢ (الإجمالي: ٣٨٩)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. أله

    الآيات المشتركة: ٧٢ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  2. رسل

    الآيات المشتركة: ٢٨ · Saçak demektir

  3. وقي

    الآيات المشتركة: ١٩ · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…

  4. نفق

    الآيات المشتركة: ٩ · İki yüzlüler

  5. كره

    الآيات المشتركة: ٦ · Hoşlanmadı

  6. صبر

    الآيات المشتركة: ٩ · Granit taş demektir

  7. ولي

    الآيات المشتركة: ١٣ · Veli arka demektir

  8. سبل

    الآيات المشتركة: ١١ · Biribirini kesen yoldur

  9. جهد

    الآيات المشتركة: ٥ · Cehd düz, sert yer demektir

  10. عرف

    الآيات المشتركة: ٦ · Tanınan ile

  11. عنت

    الآيات المشتركة: ٢ · Sıkıntıya düştünüz

  12. فسق

    الآيات المشتركة: ٥ · Fısk (sin) Ceviz ve benzeri yemişlerin dış kabuğunun…

الآيات التي ورد فيها(١١٨)

صفحة الصيغة: يَسْتَطِيعُونَ
  1. لِلْفُقَرَاءِ الَّذِينَ أُحْصِرُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ لَا يَسْتَطِيعُونَ ضَرْبًا فِي الْأَرْضِ يَحْسَبُهُمُ الْجَاهِلُ أَغْنِيَاءَ مِنَ التَّعَفُّفِ …

    Güç yetirirler

  2. إِلَّا الْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الرِّجَالِ وَالنِّسَاءِ وَالْوِلْدَانِ لَا يَسْتَطِيعُونَ حِيلَةً وَلَا يَهْتَدُونَ سَبِيلًا

    Güç yetirirler

  3. وَلَا يَسْتَطِيعُونَ لَهُمْ نَصْرًا وَلَا أَنْفُسَهُمْ يَنْصُرُونَ

    Güç yetirirler

  4. وَالَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ لَا يَسْتَطِيعُونَ نَصْرَكُمْ وَلَا أَنْفُسَهُمْ يَنْصُرُونَ

    Güç yetirirler

  5. أُولَئِكَ لَمْ يَكُونُوا مُعْجِزِينَ فِي الْأَرْضِ وَمَا كَانَ لَهُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ مِنْ أَوْلِيَاءَ يُضَاعَفُ لَهُمُ الْعَذَابُ مَا كَانُوا يَسْتَطِيعُونَ السَّمْعَ وَمَا كَانُوا يُبْصِرُونَ

    Güç yetirirler

  6. وَيَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ مَا لَا يَمْلِكُ لَهُمْ رِزْقًا مِنَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ شَيْئًا وَلَا يَسْتَطِيعُونَ

    Güç yetirirler

  7. انْظُرْ كَيْفَ ضَرَبُوا لَكَ الْأَمْثَالَ فَضَلُّوا فَلَا يَسْتَطِيعُونَ سَبِيلًا

    Güç yetirirler

  8. الَّذِينَ كَانَتْ أَعْيُنُهُمْ فِي غِطَاءٍ عَنْ ذِكْرِي وَكَانُوا لَا يَسْتَطِيعُونَ سَمْعًا

    Güç yetirirler

  9. بَلْ تَأْتِيهِمْ بَغْتَةً فَتَبْهَتُهُمْ فَلَا يَسْتَطِيعُونَ رَدَّهَا وَلَا هُمْ يُنْظَرُونَ

    Güç yetirirler

  10. أَمْ لَهُمْ آلِهَةٌ تَمْنَعُهُمْ مِنْ دُونِنَا لَا يَسْتَطِيعُونَ نَصْرَ أَنْفُسِهِمْ وَلَا هُمْ مِنَّا يُصْحَبُونَ

    Güç yetirirler

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökطوع
YapıÜçlü (sülâsî)
Özel DurumEcvef (orta harfi illetli: و)
Bağlamsal Yakın Köklerتبع, قنت, خضع, سمع
Zıt Kökكره
Çekirdek Özet 1Bir yönlendiriciye direnç göstermeksizin uyum sağlama, yulaf veya sevke kendiliğinden boyun eğme, esneklik ve kolaylaşma
Çekirdek Özet 2İlahi emre ve yaratılış yasalarına içsel rıza, gönüllülük ve tam bir teslimiyetle yönelme; yapabilirlik (istitaat) imkânını hayra seferber etme
Çekirdek Özet 3İtaatin zorlama (kerh) olmaksızın içsel kabulle gerçekleştiği, meşru iradenin sisteme dirençsiz entegrasyonu ve gönüllü sorumluluk üstlenme (tetavvu)
Kritik Hata Riskiİtaati körü körüne ve baskı altında boyun eğme zannederek kökün özündeki gönüllülük, rıza ve uyum (tav‘) boyutunu yok saymak

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
طوKuşatma, uzama, bükülme, çevreleme ve bir eksen etrafında yön alma hareketi; bu hareket طود (yükselip kuşatma), طور (sınır ve çevre çekme), طوف (çevresinde dönme), طوق (boyna sarma/kuşatma), طول (mesafece uzama) ve طوي (katlama/bükme) köklerinde somutlaşır.عBoğazın derinliklerinden çıkan kaynak ve derinlik bildiren harfin eklenmesiyle soyut/fiziksel esneklik, sevk edilene içten boyun eğme, yulara uyum sağlama ve emre dirençsiz yönelme anlamına daralmıştır.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
طSepet, çark; sarma, kuşatma, içine almaBir alanı, yörüngeyi veya sınırı belirleme, kuşatıcı bir çerçeve içine girme hareketini temsil eder.
وÇengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturmaİki unsuru birbirine eklemleme, kopmayacak biçimde bağ kurma ve bağımlı kılma işlevini yüklenir.
عGöz; görme, bilme, kaynakBilinçli yöneliş, algı, içsel kaynak ve rızanın kaynaklandığı derin idraki simgeler.
طوعKuşatıcı bir eksene bağlanarak bilinçli ve dirençsizce akmaDışsal bir zorlama olmadan, belirlenmiş bir ilahi veya ontolojik yörüngeye (ط) rabıta kurup (و) basiretle ve içtenlikle (ع) uyum sağlama hareketidir.

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir hayvanın (özellikle at veya devenin) gemine, dizginine veya yularına direnç göstermeden başını eğip sürücüsünün istediği yöne akması; olgunlaşan meyvenin kendiliğinden dala asılmadan kolayca koparılmaya gelmesi.
Cahiliye şiiri kullanımıel-Mütenahhil el-Hüzelî şiirinde itaatkâr, söz dinleyen ve idareye kolayca gelen niteliği şu mısralarla tasvir etmiştir: إذا سدته سدت مطواعة / ومهما وكلت إليه كفاه
Erken Arapça kullanımSu kuyusundan kova çekerken ipin ve kovanın zorluk çıkarmadan gelmesini ifade eden bedevi deyişlerinde ve er-Rakkâs el-Kelbî'nin kuyu devesi ve kovayı tasvirinde geçer: أحلف بالله لتخرجنّه / كارهة أو لتطاوعنّه

المصدر Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha, Kitābü’l-ʿAyn ve Maqāyīs al-Lugha.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Sami dil ailesinde طوع kökü, merkezi ve güneybatı kollarında özellikle «boyun eğme», «yumuşama», «rıza gösterme» ve «uyumlu hareket etme» semantik ekseninde yer alır. İbranicede doğrudan ses denkliği gösteren birincil kökler sınırlı olmakla birlikte, emre amade olma ve itaat etme kavramları genellikle שמע üzerinden kurulurken, Arapça kökün gösterdiği esneklik ve sevk edilebilirlik katmanı güney Sami dillerinde (Arapça ve Güney Arapçası kitabelerinde) belirgin bir biçimde öne çıkar. Kökün türevlerinden olan «istitaat» (güç yetirme) formu da bir işin fail için dirençsiz hale gelmesi, tabiatın ve şartların o fiile «itaat etmesi» ve fiilin kolayca vuku bulabilmesi zeminine dayanır. Bu bağlamda Sami dillerindeki sert buyruk-köle ilişkisinden ziyade, Arapçada kök; içsel rıza, yuların yönüne dirençsiz akış ve tabiatın fıtrata muvafakati biçiminde özgün bir anlam genişlemesi yaşamıştır.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönطوع kökünden türeyen طاع, أطاع, استطاع, تطوعTemel fiziksel eylem olan yumuşaklık ve sevk edilene uyum, ahlaki ve hukuki itaate, imkân bulmaya (istitaat) ve gönüllü fazladan iyilik yapmaya (tetavvu) evrilmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney Sami ve Arapça ortak leksikal katmanıEmre direnç göstermeme, rıza ile takip etme; boyun eğmenin zorlama (kerh) zıddı olarak bir tür esneklik ve kabulleniş bildirmesi.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik kök katmanlarıİlksel bükülme, uyarlanma ve akışkan hareket bildiren iki konsonlu köklerle uzaktan semantik örtüşme.Muhtemel

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
طوعAnlamlıUymak, itaat etmek, boyun eğmekBir emre, yönlendirmeye veya fıtrata içtenlikle, direnç göstermeksizin uyum sağlama.Hedef kök; Kur'an'da 129 kez geçer.
طعوKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez.
وطعKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez.
وعطKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArap dilinde terkip edilmemiş biçimdir; Kur'an'da geçmez.
عطوAnlamlıVermek, uzatmak, bahşetmekBir şeyi elden ele geçirmek, boyun eğip bir şeyi teslim etmek veya ihsanda bulunmak.Kur'an'da geçer; yöneliş ve teslimiyet yönüyle hedef kökle semantik akrabalık taşır.
عوطKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıBu harf dizilişiyle müstakil kök oluşturmaz; Kur'an'da geçmez.

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
طوعMerkezİtaat, uyum, gönüllülükDışsal zorlama olmaksızın, içsel rıza ve esneklikle emre veya fıtrata tabi olma.Zıddı zorlama (kerh) olan, failin iradesini ve kolaylığını içeren teslimiyet.
تبعKomşuTabi olma, izlemeBirinin ardından gitmek, ayak izini takip etmek; fiziksel veya düşünsel peşisıra gidiş.طوع içsel kabule ve emre boyun eğmeye odaklanırken, تبع zamansal ve mekânsal ardışıklığı öne çıkarır.
قنتKomşuSürekli ve huşu ile itaatBir buyruğa kesintisiz, sükûnet, saygı ve ibadet ciddiyetiyle boyun eğme.طوع genel uyumu ve gönüllülüğü, قنت ise bu itaatin ibadet eksenindeki derin ve sürekli halini anlatır.
خضعKomşuAlçalma, boyun bükmeGüç veya heybet karşısında baş eğmek, fiziksel ve psikolojik olarak küçülmek.خضع dış baskı veya mutlak azamet karşısında kırılmayı içerirken, طوع gönüllü ve rahat bir akışı ifade eder.
سمعKomşuDinleme, icabet etmeMesajı algılayıp gereğini yerine getirme, söze kulak verip boyun eğme.طوع dinlemenin neticesinde oluşan fiili uyum ve teslimiyeti simgelerken, سمع anlama ve kulak verme başlangıcıdır.
كرهZıtZorlanma, hoşnutsuzluk, baskıİstemeyerek, nefret ederek, cebir veya içsel bir dirençle bir işe maruz kalma.طوع kökünün doğrudan Kur'anî ve lügavî zıddıdır; rızasız ve zoraki durumu anlatır.

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
Arapçaطوعİtaat etmek, boyun eğmek, gönüllü olmakİradeyi yönlendiriciye uyumlu kılmak, dirençsiz teslimiyet ve yapabilirlik göstermek.Kesin
Latinceoboedire, voluntasİtaat etmek, gönüllü iradeOboedire söz dinlemeyi (işitip uymayı) öne çıkarır; kökün rıza ve kolaylık boyutunu voluntas tamamlar.Güçlü
İngilizceobedience, compliance, volitionİtaat, gönüllü uyum, güç yetirmeCompliance dirençsiz uyumu, volition içsel iradeyi ifade eder; tek başına obedience kökün gönüllülük ve 'istitaat' yönünü eksik bırakır.Güçlü
AlmancaGehorsam, Freiwilligkeitİtaat, gönüllülükGehorsam emre uymayı verirken, Freiwilligkeit kökün 'tetavvu' (gönüllü katkı) boyutunu karşılar.Güçlü
Fransızcaobéissance, consentementİtaat, rıza ve uyumConsentement karşılığın içsel kabul boyutunu, obéissance ise emir karşısındaki amadeliği karşılar.Güçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Wehr Arabic-English Dictionary.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
أطاع / يطيع / أطيعواHukuki ve ahlaki itaat; vahye ve peygambere boyun eğmeResule, Allah'a ve meşru otoriteye uymayı emreden ayetler (Âl-i İmrân 3:132, Nisâ 4:59, Enfâl 8:46).
استطاع / يستطيعGüç yetirme, imkân bulma, yapabilirlik (istitaat)Şartların fiile elverişli olması, fiziki/maddi kapasite bağlamı (Bakara 2:273, Kehf 18:97, Kâfırûn/Tegâbün 64:16).
طوعاOntolojik teslimiyet, fıtri ve kozmik uyumEvrenin ve içindekilerin Allah'ın yasalarına dirençsizce ram olması (Âl-i İmrân 3:83, Ra'd 13:15, Fussilet 41:11).
تطوع / مطوعينFarz olmayan bir iyiliği gönülden gelerek fazladan yapmaSadaka, hac ve oruç gibi ibadetlerde nafile ve teselefe dönük hayırlar (Bakara 2:158, Bakara 2:184, Tevbe 9:79).
طوعتNefsin bir şeyi kolay, çekici ve meşru göstermesiKabil'in nefsine kardeşini öldürmeyi kolaylaştırması ve boyun eğdirmesi bağlamı (Mâide 5:30).

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİstitaat (استطاعة) ve irade teorisiKula ait fiillerin meydana gelmesinde güç yetirmenin (istitaat) fiilden önce mi yoksa fiille beraber mi var olduğu; cebir-ihtiyar tartışması.Gücün fiile elverişli hale gelmesi ve iradenin dirençsiz yönelimi.
FıkıhTaat ve tetavvu (تطوع) ahkâmıFarz/vacip olan itaat ile mükellefin kendi rızasıyla fazladan üstlendiği nafile ibadetlerin hükümleri; veliye ve lidere itaat sınırları.Hukuken bağlayıcı buyruğa uyum ve bağlayıcı olmayan gönüllü taahhüt.
TefsirKozmik ve ahlaki teslimiyet ayrımıEvrenin «tav'an ve kerhen» boyun eğmesi ile insanın iradi itaati arasındaki farklar ve peygambere itaatin Allah'a itaat oluşunun mahiyeti.Yaratılışın fıtri kanunlara uyumu ile insanın hür iradeyle teslimiyeti.
HadisOtoriteye itaat ve maruf şartı«Yaratıcıya isyanın olduğu yerde yaratılana itaat yoktur» ilkesiyle itaatin meşruiyet alanının (maruf) çerçevelenmesi.Körükörüne teslimiyetin reddi, itaatin hakka ve marufa tabi kılınması.

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniUluhiyete muhataplıkFıtri ve iradi teslimiyetİbadet ve emirlere dirençsiz yönelmeDini hayatta itaat, şekilsel bir zorlama değil; kalbin ve aklın hakikate gönüllü intibakıdır.Kesin
İlmiFiziksel ve ontolojik yasalarDoğal nedensellik ve yasaya uyumSistemin sürtünmesiz işlemesiKozmostaki varlıkların yaratılış formlarına tam muvafakati; bilimin keşfettiği düzenlilik.Güçlü
SiyasiYönetim ve meşruiyetHukuki riayet ve toplumsal sözleşmeSosyal nizamın tesisi ve anarşinin önlenmesiYöneticinin maruf dairesindeki kararlarına toplumun rıza ile uyması; meşruiyet bittiğinde itaatin kalkması.Kesin
İktisadiMülkiyet ve kamu yararıGönüllü fedakârlık ve infak (tetavvu)Servet dolaşımını ve refahı tabana yaymaBireyin sadece yasal vergilerle yetinmeyip gönüllü olarak kaynaklarını toplum yararına seferber etmesi.Güçlü

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerSürtünmesiz akış, minimum direnç prensibi ve sistemik kondüktans (iletkenlik)Fizikte bir akışkanın kanala veya elektrik yükünün iletkene dirençle karşılaşmadan akması; bir sistemin uygulanan kuvvete gösterdiği rezonans ve uyum.Güçlü
Beşeri bilimlerNormatif entegrasyon ve içselleştirilmiş meşruiyet (içsel uyum)Sosyolojide bireyin toplumsal kuralları bir dış baskı veya ceza korkusuyla değil, meşruiyetine inanarak kendiliğinden benimsemesi ve uygulaması.Kesin

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiİtaat (طاعة) kelimesini sadece otoriter rejimlerdeki sorgulanmayan, iradesiz, mekanik ve baskıya dayalı «kula kulluk» veya «kölece boyun eğme» seviyesine indirgemek.
Kur'an içi daha geniş anlamKök; evrenin kozmik düzeninden (tav'an), insanın fiil yapabilme kapasitesine (istitaat) ve hiçbir zorlama olmaksızın sırf aşk ve hayır için fazladan amel etmeye (tetavvu) kadar geniş bir gönüllülük ve imkân matrisini kapsar.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİslam'daki itaat anlayışının akıl ve iradeyi iptal eden bir kölelik rejimi olduğu sanılır; maruf şartı göz ardı edilerek zalim otoritelere mutlak boyun eğmeye kapı aralanır veya ibadetlerdeki samimi gönüllülük boyutu silinir.

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın ontolojik tasavvurunda varlığın Allah karşısındaki konumunu ve insanın hür iradesiyle kuracağı ahlaki irtibatı özetler. Cebir ile hürriyet arasındaki ayrımı göstererek ibadetin ancak rıza ve gönüllülükle kıymet kazanacağını bildirir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Kainatın yaratılış ve boyun eğişini bildiren kozmolojik ayetlerde (3:83, 41:11); peygamberin tebliğ ve otorite sınırlarını çizen ayetlerde (4:59, 4:80); sorumluluk ve güç sınırını gösteren hüküm ayetlerinde (64:16).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dinî yükümlülüklerin (teklif) insanı ezen bir yük olduğu zannını yıkar; mükellefiyetin ancak güç yetirme (istitaat) sınırları içinde geçerli olduğunu ve asıl faziletin içsel bir arzuyla hayra koşmak (tetavvu) olduğunu ortaya koyar.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamDizgin ve yulara direnç göstermeyen bir binek gibi, sevk edenin iradesine yumuşaklıkla, pürüzsüzce ve kolaylıkla boyun eğme; olgun meyvenin çekilmeye ihtiyaç duymaksızın ele gelmesi.
  • Soyut anlamDış bir zorlama ve baskı (kerh) bulunmaksızın, bir emre, hakikate veya ontolojik yasaya içsel rıza, iradi kabul ve tam bir ahenkle uyum sağlama durumu.
  • Sistematik karşılıkSistemin sevk ve idare edici ilkesi ile sistemin unsurları arasındaki direnç katsayısının sıfıra yaklaşması; potansiyel yapabilirlik gücünün (istitaat) gönüllü eyleme (tetavvu) dönüşmesi.
  • LaTeX modeliT=C⋅VR+ϵ⋅Θ(E)
  • LaTeX açıklaması

Burada T, yönelinen itaatin ve eylemin saflık derecesini (tav‘/tâat); C, meşru emir ve yönlendirici ilkeden doğan kapasiteyi; V, eylemi yapan failin içsel gönüllülük ve hür iradesini (volition/tetavvu); R, dışsal baskı veya içsel direnç katsayısını (kerh faktörü); ϵ, paydanın sıfır olmasını engelleyen sınır değerini; Θ(E) ise fiilin failin güç yetirebilirlik alanında (istitaat) olup olmadığını belirleyen Heaviside eşik fonksiyonunu temsil eder. Direnç (R) sıfıra yaklaşıp irade (V) ve imkân (Θ) tam olduğunda hakiki itaat (T) azami değerine ulaşır.

النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ط