سمع
س - م - ع
جذر- الورود: ١٨٥
- الآيات: ١٦٣
- الصيغ: ٦٣
- المعاجم: ١٢
معناه في القرآن: İşiten
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٣٬٢٥٠باب العين و السين والميم معهما
ع س م- ع م س-س ع م-س م ع- مستعملات م ع س- م س ع مهملان
عسم:
العَسَم: يُبْسٌ في المِرْفَق تَعْوَجُّ منه اليد.
عَسِمَ الرجل فهو أعسم، والأنثي عسماء.
والعُسوم: كِسَر الخبز القاحل اليابس. الواحد: عَسْم، وإن أنّثت قلت: عَسْمة. قال:
ولا أقواتُ أَهْلِهُمُ العُسُومُ
والعَسْمُ: الطمع. قال:
استَسْلَمُوا كَرْها ولم يُسالِموا
كالبحَر لا يَعْسِم فيه عاسمُ
أي: لا يطمع فيه
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٢٬٠٢٧السَمْعُ: سَمْعُ الإنسان، يكون واحداً وجمعاً كقوله تعالى: "ختم الله على قلوبهم وعلى سَمْعِهِمْ" لأنَّه في الأصل مصدرُ قولك: سَمِعْتُ الشيء سَمْعاً وسَماعاً. وقد يجمع على أَسْماعٍ، وجمع الأَسْماعِ أَسامِعُ. وقولهم: سَمْعَكَ إليَّ، أي اسْمَعْ منّي. وكذلك قولهم: سَماعِ، أي اسْمَعْ، مثل دَراكِ ومَناعِ، بمعنى أَدْرِكْ وامْنَعْ. وتقول: فَعَلَهُ رياءً وسُمْعَةً، أي ليراه الناس وليسمعوا به. واسْتَمَعْتُ
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٢٬٠٥٩باب العين والسين مع الميم
عسم ، عمس ، سمع ، سعم ، معس ، مسع : ( مستعملات ) .
عسم : قال النَضْر : يقال : ما عَسَمْتُ بمثله أي ما بَلِلْت بمثله .
ويقال : ما عَسَمت هذا الثوب أي لم أجْهده ولم أنهكه . قال : وذكر أعرابي أمَة فقال : هي لَنَا وكلُّ ضربة لها من عَسَمة قال : العَسَمة : النَسْل . أبو عبيد عن الفرّاء : عَسَمْتُ أعْسِمُ أي كَسَبْتُ ، وأعْسَمْتُ أي أعطيت .
وقال شمر في قول الراجز :
بئر عَضُوض
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٬٤٥٣(باب السين والميم وما يثلثهما)
(سمن) السين والميم والنون أصلٌ يدل على خلاف الضُّمْر والهزال. من ذلك السِّمَن، يقال هو سمين. والسَّمْن من هذا.
ومما شذَّ عن هذا الأصل كلامٌ يقال إن أهل اليمن يقولونه دونَ العرب، يقولونَ: سَمّنْتُ الشّيءَ، إِذا بَرّدْتَه. والتَّسْمِين: التَّبْريد. ويقال إنَّ الحجّاج قُدِّمت إليه سمكة فقال للذي عمِلها: "سَمِّنْها" يريد بَرِّدْها([1]).
(سمه) السين والميم والهاء أصلٌ
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٬٦٥٧- السمع: قوة في الأذن به يدرك الأصوات، وفعله يقال له السمع أيضا، وقد سمع سمعا. ويعبر تارة بالسمع عن الأذن نحو: ﴿ختم الله على قلوبهم وعلى سمعهم﴾ [البقرة/7]، وتارة عن فعله كالسماع نحو: ﴿إنهم عن السمع لمعزلون﴾ [الشعراء/212]، وقال تعالى: ﴿أو ألقى السمع وهو شهيد﴾ [ق/37]، وتارة عن الفهم، وتارة عن الطاعة، تقول: اسمع ما أقول لك، ولم تسمع ما قلت، وتعني لم تفهم، قال تعالى: {وإذا تتلى عليهم آياتنا قالوا قد
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٨٦٨س م ع
سمعتـه وسمعـت بـه واستمعـوه وتسامعـوا بـه واستمـع إلى حديثه وألقى إليه سمعه وملأ مسمعيـه ومسامعـه وسامعتـه وهـو منـي بمـرأى ومسمـع.
وسمع به: نوه به.
وفعل كذا رياء وسمعة وإنما يفعل هذا تسمعة وترئية.
وذهب سمعه في الناس: صيته ويقال: لا وسمع الله يعنون لا وذكر الله.
قال الأعشى: سمعت بسمع الباع والجود والندي فألقيت دلوي فاستقت برشائكا و " أسمع من سمع " وهو ولد الذئب من
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١٥٬٢٧١السَّمْعُ: حِسُّ الأُذن. وفي التنزيل: أَو أَلقى السمْع وهو شهيد؛ وقال ثعلب: معناه خَلا له فلم يشتغل بغيره؛ وقد سَمِعَه سَمْعاً وسِمْعاً وسَماعاً وسَماعةً وسَماعِيةً. قال اللحياني: وقال بعضهم السَّمْعُ المصدر، والسِّمع: الاسم. والسَّمْعُ أَيضاً: الأُذن، والجمع أَسْماعٌ. ابن السكيت: السَّمْعُ سَمْعُ الإِنسان وغيره، يكون واحداً وجمعاً؛ وأَما قول الهذلي:
فلمَّا رَدَّ سامِعَه إِليه،
وجَلَّى عن
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١٬٠١٦* س م ع * * السَّمْعُ * سمع الإنسان يكون واحدا وجمعا كقوله تعالى ﴿ختم الله على قلوبهم وعلى سمعهم﴾ لأنه في الأصل مصدر قولك * سَمِعَ * الشيء بالكسر * سَمْعاً * و * سَماعا * وقد يجمع على * أسْماعٍ * وجمع الأسماع * أسامعُ * وفعله رياء و * سُمْعةً * أي ليراه الناس وليسمعوا به و * اسْتَمَعَ * له أي أصغى و * تَسَمَّعَ * إليه و * اسَّمَّعَ * إليه بالإدغام وقرئ ﴿لا يَسَّمَّعون إلى الملأ الأعلى﴾ ويقال
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٥٬٠٩١السمع حس الأذن، وهي قوة فيها، بها تدرك الأصوات، وفي التنزيل العزيز: أو ألقى السمع وهو شهيد قال ثعلب: أي خلا له فلم يشتغل بغيره، يعبر تارة بالسمع عن الأذن، نحو قوله تعالى: ختم الله على قلوبهم وعلى سمعهم كما في المفردات. السمع أيضا: اسم ما وقر فيها من شيء تسمعه، كما في اللسان. السمع أيضا: الذكر المسموع الحسن الجميل، ويكسر، كالسماع، الفتح عن اللحياني، والكسر سيذكره المصنف فيما بعد بمعنى الصيت،
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩بلا ترجمةالحروف: ٢٤٬٨١٩سَمِعَهُ
1 سَمِعَهُ ذ , (S, Msb, K, *) aor. سَمَعَ , (K,) inf. n. سَمْعٌ (S Msb, K) and سِمْعٌ, or this latter is a simple subst., (Lh, K,) and سَمَاعٌ, (S, K,) or this last [also] is a simple subst., (Msb,) and سَمَاعَةٌ and سَمَاعِيَةٌ (K) and مَسْمَعٌ, (TA,) [He heard it, (namely, a thing, as in the S,) or (tropical:) him;] and ↓ تسمّع, (Msb, K,) also written and pronounced اِسَّمَّعَ; (K,
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٦١٥سَمِع
سَمِع A ( n. ac. سَمْع 1 , سِمْع 2 , مَسْمَع 17 , سَمَاْع 22 , سَمَاْعَة 22t ),
a. Heard.
b. [ Ila ], Listened to.
c. [ La or Min ], Listened, hearkened, gave ear to; heeded; obeyed.
سَمَّعَ
سَمَّعَ II ,
a. Made to hear, to listen; made known, spread about, published.
b. [ Bi ], Defamed; rendered notorious, disgraced.
أَسْمَعَ
أَسْمَعَ IV ,
a. Caused to hear; told.
b.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٦٨٬٦٠٥سمع
سَمِعَ - يَسْمَعُ - سَمْع - سَمِيْع - سَمَّاع - سَمَّاعُوْن - أَسْمَعَ - يُسْمِعُ - مُسْمِع - مُسْمَع - تَسَمَّعَ - يَتَسَمَّعُ - اسْتَمَعَ - يَسْتَمِعُ - مُسْتَمِع - مُسْتَمِعُوْن
سَمِعَ - يَسْمَعُ + كائن + صوتاً أو قولاً: يشعر بالأصوات ويعي ويفهم دلالتها: يتحرى ويكشف ويفهم دلالة الإشارات والرموز الصوتية المنطلقة من شي أو من كائن،
الصيغ(٦٣)
- سَمِيعٌİşiten(فَعِيلٌ)×٢٠
- السَّمِيعُİşiten(الفَّعِيلُ)×١٩
- يَسْمَعُونَİşitirler(يَفْعَلُونَ)×١٩
- سَمِعْنَاİşittik(فَعِلْنَا)×١٦
- السَّمْعَİşitmek(الفَّعْلَ)×١٠
- تُسْمِعُİşittirirsin(تُفْعِلُ)×٨
- سَمِعُواİşittiler(فَعِلُوا)×٦
- يَسْتَمِعُونَKulak verirler(يَفْتَعِلُونَ)×٦
- يَسْمَعُİşitir(يَفْعَلُ)×٥
- سَمَّاعُونَKulak verenler(فَعَّالُونَ)×٤
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٥٨ (الإجمالي: ٤٣٥)
- بصر
الآيات المشتركة: ٣٧ · Basar çevresiyle birlikte göz, ayn ise gözbebeği…
- صمم
الآيات المشتركة: ٧ · Sağırlar
- علم
الآيات المشتركة: ٤٤ · Dağın sivri noktası demektir
- فأد
الآيات المشتركة: ٦ · Fuad, Fevd somun ekmek demektir
- لغو
الآيات المشتركة: ٥ · Reğev, köpüktür
- عمي
الآيات المشتركة: ٦ · Kör demektir
- نصت
الآيات المشتركة: ٢ · (nun sad te) Lessa (lam sad sad) birbirine yakın şeyler…
- حرف
الآيات المشتركة: ٣ · Haraf dağın sivri ucu, bıçağın ağzı demektir
- دعو
الآيات المشتركة: ١٤ · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
- أله
الآيات المشتركة: ٧٠ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- قعد
الآيات المشتركة: ٥ · Temel demektir
- ختم
الآيات المشتركة: ٣ · Ve mühürledi
الآيات التي ورد فيها(١٦٣)
فَمَنْ بَدَّلَهُ بَعْدَ مَا سَمِعَهُ فَإِنَّمَا إِثْمُهُ عَلَى الَّذِينَ يُبَدِّلُونَهُ إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ
İşiten
وَلَا تَجْعَلُوا اللَّهَ عُرْضَةً لِأَيْمَانِكُمْ أَنْ تَبَرُّوا وَتَتَّقُوا وَتُصْلِحُوا بَيْنَ النَّاسِ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ
İşiten
وَإِنْ عَزَمُوا الطَّلَاقَ فَإِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ
İşiten
وَقَاتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ
İşiten
… فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقَى لَا انْفِصَامَ لَهَا وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ
İşiten
ذُرِّيَّةً بَعْضُهَا مِنْ بَعْضٍ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ
İşiten
وَإِذْ غَدَوْتَ مِنْ أَهْلِكَ تُبَوِّئُ الْمُؤْمِنِينَ مَقَاعِدَ لِلْقِتَالِ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ
İşiten
وَإِمَّا يَنْزَغَنَّكَ مِنَ الشَّيْطَانِ نَزْغٌ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ إِنَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ
İşiten
فَلَمْ تَقْتُلُوهُمْ وَلَكِنَّ اللَّهَ قَتَلَهُمْ وَمَا رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ وَلَكِنَّ اللَّهَ رَمَى وَلِيُبْلِيَ الْمُؤْمِنِينَ مِنْهُ بَلَاءً حَسَنًا إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ
İşiten
ذَلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ لَمْ يَكُ مُغَيِّرًا نِعْمَةً أَنْعَمَهَا عَلَى قَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا مَا بِأَنْفُسِهِمْ وَأَنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ
İşiten
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سمع |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | أذن, نصت, وعي |
| Zıt Kök | صمم |
| Çekirdek Özet 1 | Ses titreşimlerinin kulak yoluyla algılanması ve kavranması |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi hitabı idrak edip hakikate icabet ve itaat etme süreci |
| Çekirdek Özet 3 | Bilginin duyu organından zihne, zihinden ahlaki ve hukuki eyleme dönüşüm mekanizması |
| Kritik Hata Riski | Kökün salt biyolojik ve mekanik ses işitme düzeyine indirgenerek anlama, kabul ve itaat boyutlarının koparılması |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سم | Nüfuz etme, ince bir kanaldan veya gözenekten içeri sızma, derine ve yukarıya doğru yayılma; سمم (dar kanala girme, zehir), سمو (yükselme ve ad yayılması), سمك (yukarı kalkma, tavan) | ع | Boğazın ortasından çıkan ayn harfinin ilavesiyle içe sızma hareketi, sesin kulak yolu kanalından girip zihinsel idrake ve anlam derinliğine ulaşması biçiminde somut bir işitme eylemine dönüşmüştür |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek; tutunma, dayanma, sinirsel algı | Dış dünyadan gelen etkiyi yakalayan ve ona tutunan alıcı yapı |
| م | Su; akış, dalgalanma, çokluk | Titreşimler halinde dalgalanarak yayılan ses akışı |
| ع | Göz; bilme, görme, idrak kaynağı | Alınan verinin doğrudan bilinç ve kavrayış merkezine ulaştırılması |
| سمع | Dalgalar halinde yayılan ses akışının alıcı bir duyarga vasıtasıyla tutulup bilme ve idrak kaynağına taşınması eylemi | Kulağın ses dalgalarını toplayıp zihinsel kavrayışa aktarması hareketi |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kulağın dışarıdaki sesi hissetmesi; ayrıca kuyudan su çeken büyük kovanın dengelenmesi için ortasındaki kulakçığa bağlanan denge halkası veya tutacağı (el-misme') |
| Cahiliye şiiri kullanımı | A‘şâ, cömertliğin ve yüksek seciyenin şöhretini işitmeyi şu dizede dile getirir: سَمِعْتُ بِسَمْعِ البَاعِ وَالجُودِ وَالنَّدَى / فَأَلْقَيْتُ دَلْوِي فَاسْتَقَتْ بِرِشَائِكَا |
| Erken Arapça kullanım | Kovanın kulakçığı ile denge sağlama teşbihi üzerinden erken Arap şiirinde şöyle denmiştir: ونَعـدِل ذا المَيْل إن رامَنا / كما عُدِل الغَرْبُ بالمِسمعِ; ayrıca hadis metninde riya ve şöhret peşinde koşmayı yeren kullanımda yer alır: مَنْ سَمَّعَ بِعَبْدٍ سَمَّعَ اللهُ بِهِ |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Asāsü’l-Belâga, Lisânü’l-Arab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça سمع kökü, genel Sami dil ailesinin en temel ve en yaygın ortak miras sözcüklerinden birini temsil eder. Kök, Doğu Sami (Akadca), Kuzeybatı Sami (İbranice, Aramice, Ugaritçe) ve Güney Sami (Arapça, Habeşçe) kollarının tamamında hem fonetik hem de semantik olarak neredeyse hiç bozulmadan korunmuştur. Kökün ilksel çekirdeği hem fiziksel olarak sesi algılamayı hem de bu algının zorunlu devamı olan anlama, kulak verme, icabet etme ve itaat etme eylemlerini eşzamanlı olarak içerir. İbranicede שָׁמַع (šāmaʿ), Aramice ve Süryanicede ܫܡܰܥ (šmaʿ), Ugaritçede šmʿ, Akadcada šemû(m) ve Ge'ez (Etiyopya) dilinde samʿa biçimlerinde tam bir ses ve anlam denkliği sergiler. Bu dillerin tamamında kelime yalnızca nötr bir duyma fiilini değil, muhatabın çağrısını kabul edip gereğini yapma tavrını da karşılar.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, The Concise Dictionary of Akkadian, Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | سم ikili kökünden türeyiş | Ses dalgalarının ince bir kanaldan (kulak yolundan) zihne sızarak algılanması ve dengenin kurulması | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice šāmaʿ, Süryanice šmaʿ, Akadca šemû(m) | İşitmek, dinlemek, anlamak ve itaat etmek anlamlarıyla ana Sami ortak mirası | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik çatı katmanı | Berberi ve bazı Doğu Çadik dillerinde işitme ve koku alma duyularına uzanan kök paralellikleri | Muhtemel |
المصدر David Cohen, Brown-Driver-Briggs, Gesenius Hebrew and Chaldee Lexicon.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سمع | Anlamlı | İşitmek, dinlemek, algılamak | Sesin kulakla alınıp zihinde kavranması ve gereğinin yapılması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| سعم | Anlamlı | Hızlı yürümek, acele etmek | Bir yere ulaşmak için süratle hareket etme | Kur'an'da geçmez; fiziksel yöneliş |
| مسع | Anlamlı | Çekip uzatmak, yağ sürmek | Bir nesneyi gererek uzatma veya sıvama | Kur'an'da geçmez |
| معس | Anlamlı | Ovmak, ezmek, yumuşatmak | Deriyi veya bir nesneyi elle ovup terbiye etme | Kur'an'da geçmez; mekanik temas |
| عسم | Anlamlı | Kurumak, sertleşmek, topallamak | Eklemin veya ekmeğin kuruyup sertleşmesi | Kur'an'da geçmez |
| عمس | Anlamlı | Gizlemek, karartmak, belirsiz kılmak | Bir işi veya yolu karanlık ve şüpheli bırakma | Kur'an'da geçmez; sem' kökünün zıddı yönde kapalılık |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سمع | Merkez | Sesi algılama, anlama ve icabet | Kulağın sesi algılamasından zihinsel kavrayışa ve eyleme uzanan süreç | Algı ve kabule dönük genel işitme |
| أذن | Komşu | Kulak verme, izin ve bildirim | Ses organının kendisine odaklanarak dinleme veya duyurulan bir buyruğu resmen alma | Kulağı bilfiil yönelterek bildirim alma |
| نصت | Komşu | Susup dikkatle dinleme | Başka her türlü meşguliyeti kesip dikkat kesilerek sesin sahibine odaklanma | Dış gürültüyü ve sözü keserek yoğunlaşma |
| وعي | Komşu | Duyulanı zihinde muhafaza etme | İşitilen sözün anlamını kavrayıp içselleştirerek unutulmayacak bir kaba koyar gibi koruma | Anlamı akıl ve vicdan hazinesinde saklama |
| صمم | Zıt | Sağırlık, tıkanıklık, kapalılık | Kulak kanalının tıkalı olması, sesin zihne ve kalbe geçiş yolunun bütünüyle kapanması | Hem biyolojik hem ahlaki ve zihni işitmeme durumu |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سمع | İşitmek, icabet etmek | Ses algısı ile birlikte kavrayış ve gereğini yerine getirme bütünlüğü | Kesin |
| Latince | audire, exaudire | İşitmek, kulak vermek, icabet etmek | Audire nötr işitmeyi, exaudire ise duayı işitip kabul etmeyi karşılar | Kesin |
| İngilizce | to hear, to listen, to heed | İşitmek, dinlemek, dikkate almak | Hear pasif duyumu, listen iradi dinlemeyi, heed ise dikkate alıp icabeti verir | Kesin |
| Almanca | hören, vernehmen, gehorchen | Duymak, algılamak, itaat etmek | Hören temel duymayı, vernehmen idraki, gehorchen ise işitip boyun eğmeyi karşılar | Kesin |
| Fransızca | entendre, ouïr, écouter | Duymak, anlamak, kulak vermek | Entendre tarihsel olarak hem işitmeyi hem de akıl erdirip anlamayı kapsar | Kesin |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Duden Deutsches Universalwörterbuch, Le Robert.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| سمع (Sıfat/İsim) | Kulağın biyolojik ses algısı | İnsana bahşedilen temel duyu organı bağlamı; Nahl 16:78, Mülk 67:23 |
| سمع (Fiil) | Akletme, anlama ve kavrama | Vahyin manasını kavramayanların sağırlıkla nitelendiği bağlam; Bakara 2:75, Enfâl 8:21 |
| سمع (Fiil) | İcabet, itaat ve boyun eğme | Müminlerin vahiy karşısındaki teslimiyet tavrı; Bakara 2:285, Nûr 24:51 |
| سمع (İsm-i Fâil/Sıfat) | İlahi kemal sıfatı; duaları işitip karşılık verme | Allah'ın her gizli ve açık sözü, yakarışı işitmesi; Bakara 2:127, Mücâdele 58:1 |
| سمع (Mübalağa Sîgası) | Art niyetle dinleme, casusluk, tecessüs | Münafıkların ve bozguncuların fitne ve yalan üretmek için kulak kabartması; Mâide 5:41, Tevbe 9:47 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Sem' sıfatı (Allah'ın işitmesi) | Allah'ın işitmesinin organ, ses dalgası ve zamandan münezzeh bir sübûtî sıfat oluşu ve ilim sıfatından farkı | Bütün varlığı ve yakarışları kuşatan kemal derecesinde ilahi idrak |
| Fıkıh | İnsât ve icabet hükümleri | Cuma hutbesini dinleme yükümlülüğü (inṣât), akitlerde lafzın duyulması ve şahitlikte kulakla algılama şartı | Hukuki bağlayıcılık ve ibadette dış sesleri keserek dinleme disiplini |
| Tefsir | "Semi'nâ ve ata'nâ" ile "semi'nâ ve aseynâ" karşıtlığı | Hakikate muhatap olan insanın lafzen duyduğunu zihnen ve amelen onaylayıp onaylamadığı tartışması | Sadece kulakla duymak ile kavrayıp eyleme dökmek arasındaki epistemolojik ayrım |
| Hadis | Semâ' yolu ve rivayet nakli | Hadis ilminde rivayet tahammül yollarının en üstünü olan hocadan bizzat işitme (semâ') esası ve riya-süm'a yasağı | Rivayetin lafzen doğrulanması ve amelin başkalarına duyurulup övünülmesinin kınanması |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy ve dua | İcabet ve teslimiyet | İlahi hitabı içselleştirme ve yakarışın kabulü | Dinin temel varoluşu vahyin işitilip hayata tatbik edilmesine ve Allah'ın duaları işitmesine dayanır | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji | Birincil bilgi kanalı | Doğru haber ve naklin zihne girişi | Sem', gözlemle birlikte nakli bilginin ve vahyin insan aklına taşındığı temel duyu kapısıdır | Kesin |
| Siyasi | Yönetim ve kamu | Şûrâ ve denetim | Talepleri, şikâyetleri ve eleştirileri dinleme | Meşru siyasi otorite toplumun sesini işitmek ve tebaa da meşru kurallara kulak vermekle yükümlüdür | Güçlü |
| İktisadi | Sözleşme ve piyasa | Şeffaflık ve teklif | Teklif ve kabulün (îcâb-kabûl) aleniyeti | Ticari iradenin beyanı ve tarafların haklarını koruyacak biçimde sözlü anlaşmaların duyulup teyit edilmesi | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sinyal işleme ve dekoder (kod çözücü) mekanizması | Akustik dalgaların biyolojik veya elektronik bir sensörle alınıp mantıksal ve anlamlı bir bilgi paketine dönüştürülmesi süreci | Kesin |
| Beşeri bilimler | Normatif iletişimsel eylem ve müzakere | Toplumsal aktörlerin yalnızca sesi değil, mesajın rasyonel ve ahlaki içeriğini kavrayarak ortak uzlaşıya varması | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | سمع kavramını sadece havanın titreşimiyle kulak zarında oluşan pasif, biyolojik ve mekanik bir duyum düzeyine hapsetmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | İşitme eyleminin duyumdan başlayıp zihinsel kavrayışa, vicdani tasdike ve nihayet fiilî itaate kadar uzanan dinamik bir anlama ve icabet zinciri olması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kur'an'ın inkârcılara yönelttiği "sağırdırlar, işitmezler" hitaplarının fiziksel bir sakatlık sanılması ve vahyin lafzen duyulmasının kurtuluş için yeterli zannedilmesi |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın bir hitap ve sesli tilavet metni olması dolayısıyla insan ile ilahi kelam arasındaki ilk temas سمع kökü üzerinden kurulur; kavram vahyin muhatapta ahlaki dönüşüm başlatma şartını gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnsanın duyu organlarıyla sorumlu tutulduğu bilgi ayetlerinde, peygamberlerin tebliğine karşı toplumların teslimiyet veya direncini bildiren kıssalarda ve Allah'ın duaları kabul ediciliğini anlatan esmâ-i hüsnâ ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hakikati sadece kulakla işitmenin yeterli olduğu zannını yıkar; anlamayan ve amele dönüştürmeyen bir dinlemenin Kur'an nazarında gerçek bir işitme sayılmadığını ortaya koyar. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamSes dalgalarının kulak kanalından geçerek alıcı organ tarafından hissedilmesi ve dengenin kurulması.
- Soyut anlamDış dünyadan veya vahiyden gelen mesajın zihinde kavranması, içselleştirilmesi ve buna bağlı olarak icabet veya itaat eyleminin doğması.
- Sistematik karşılıkBilgi teorisinde kaynaktan çıkan sinyalin alıcı tarafından yakalanıp kodunun çözülmesi (dekodifikasyon) ve bu bilgi doğrultusunda geri bildirim veya eylem üretilmesi sistemi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde simgesi dıştan gelen akustik sinyali veya hitabı, simgesi alıcı zihnin anlama ve kavrama kapasitesini, fonksiyonu duyusal girdiyi zihinsel idrake dönüştüren algı mekanizmasını, simgesi tam anlamıyla gerçekleşen işitme ve kavrama durumunu, işareti zorunlu mantıksal yönelimi, simgesi ise işitmenin tabiî ve ahlaki sonucu olan icabet, itaat ve ameli cevabı temsil eder. Sinyal kavrayışla çarpılmadığında gerçekleşmez ve dolayısıyla tepkisi doğmaz.