تبع

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ت-ب-عالصيغ: ٨٨ · الجذور المجاورة: ١٨٥ · الآيات: ١٥٨ · السور: ٥٢؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».خطوتَتَّبِعْخرصاتَّبَعَتبعوَاتَّبَعَهويهديتَتَّبِعُواأمناتَّبِعُوامللظننشطن

الجذرالصيغ ٨٨الآيات ١٥٨السور ٥٢المجاورة ١٨٥

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

تبع

ت - ب - ع

جذر
  • الورود: ١٧٤
  • الآيات: ١٥٨
  • الصيغ: ٨٨
  • المعاجم: ١٣

İnek yavrusu, dana demektir. Dana annesinin yaptığnı yapar, peşnden dolaşır, buradan tabi olmak anlamına gelmiştir.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(١٣)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

İnek yavrusu, dana demektir. Dana annesinin yaptığnı yapar, peşnden dolaşır, buradan tabi olmak anlamına gelmiştir.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٢٢٣
وأَتْبَعَ فلانٌ فلاناً إذا تَبِعَه يُريد شرّا. قال الله عزّ ذِكْرُهُ: "فأَتْبَعَهُ الشيطانُ فكان من الغاوين". والتّتابُعُ ما بين الأشياء إذا فعل هذا على إثر هذا لا مهلة بينهما كتتابع الأمطارِ والأمورِ واحداً خلفَ الآخر، كما تقول: تابع بين الصلاة والقراءة، وكما تقول: رميته بسهمين تِباعاً وولاءً ونحوه. قال: متابعة تذبّ عن الجواري تتابع بينها عاماً فعامـا والتَّبيع: النَّصير. والتَّبِعَةُ هي
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٥٦٠
تَبِعْتُ القومَ تَبَعاً وتَباعَةً بالفتح، إذا مشَيت خلفهم، أو مَرُّوا بك فمضيتَ معهم؛ وكذلك اتَّبَعْتَهُم. وأَتْبَعْتُ القومَ، إذا كانوا قد سبقوك فلحِقتَهم. وأَتْبَعْتُ أيضاً غيري. يقال أَتْبَعْتُهُ الشيءَ فَتَبِعَهُ. قال الأخفش: تَبِعْتُهُ وأَتْبَعْتُهُ بمعنىً. ومنه قوله تعالى: "إلاَّ مَنْ خَطِفَ الخَطْفَةَ فَأَتْبَعَهُ" ومنه الإتْباعُ في الكلام، مثل حَسَنٍ بَسَنٍ، وقَبيح شَقيح. والتَبَعُ يكون
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٣٬٩٢٩
باب العين والتاء مع الباء عتب ، تبع ، تعب ، بتع : مستعملة . عتب : قال الله عزّ وجلّ : ( لَّهُمْ وَإِن يَسْتَعْتِبُواْ فَمَا هُم مِّنَ ) ( فُصْلَت : 24 ) . وقال أبو مُعَاذ النحويّ : قرىء : ( وإن يُسْتَعْتَبوا ) . قال : ومعناه : إنْ أقالهم الله وردّهم إلى الدنيا لم يُعتِبوا ، يقول : لم يعملوا بطاعة الله ؛ لِمَا سبق لهم في علم الله من الشقاء ، وهو قول الله جل وعزّ : ( وَلَوْ رُدُّواْ لَعَادُواْ
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٣٬٠٦١
(باب التاء والباء وما يثلثهما) (تبر) التاء والباء والراء أصلان متباعدٌ ما بينهما: أحدهما الهلاك، والآخر [جوهر] من جواهر الأرض.‏ فالأوّل قولهم: تَبَّرَ اللهُ عَمَلَ الكافرِ، أي أهلكَه وأبطلَهَ. قال الله تعالى: ﴿إِنَّ هَؤُلاءِ مُتَبَّرٌ مَا هُمْ فِيهِ وَبَاطِلٌ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ﴾ [الأعراف 139].‏ والأصل الآخر التِّبْر، وهو ما كان من الذَّهب والفِضَّة غيرَ مَصُوغٍ.‏ (تبع) التاء والباء والعين
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٣٧٤
- يقال: تبعه واتبعه: قفا أثره، وذلك تارة بالجسم، وتارة بالارتسام والائتمار، وعلى ذلك قوله تعالى: ﴿فمن تبع هداي فلا خوف عليهم ولا هم يحزنون﴾ [البقرة/38]، ﴿قال يا قوم اتبعوا المرسلين *** اتبعوا من لا يسألكم أجرا﴾ [يس/20 - 21]، ﴿فمن اتبع هداي﴾ [طه/123]، ﴿اتبعوا ما أنزل إليكم من ربكم﴾ [الأعراف/3]، ﴿واتبعك الأرذلون﴾ [الشعراء/111]، ﴿واتبعت ملة آبائي﴾ [يوسف/38]، {ثم جعلناك على شريعة من الأمر فاتبعها ولا
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٢٬٠٨٩
ت ب ع تبجه تبعاً‏.‏ قال مصرف بن الأعلم العقيلي‏:‏ فلعمر عاذلتي علـى تبـع الصبـا إني بحـب الغانيـات لمولـع وأتبـع أثـره وأتبعه زاده‏.‏ وأتبع القوم‏:‏ سبقوه فلحقهم‏.‏ يقال‏:‏ تبعتهم فأتبعتهم أي تلوتهم فلحقتهم‏.‏ وقيـل‏:‏ أتبعـه إذا تبعـه يريـد بـه شـراً كمـا أتبـع فرعـون موسـى‏.‏ وهـو تابعـه وتبيعـه وهـو لـه تبـع وهم له تبـع لأنـه مصـدر وهـم أتباعـه وتباعـه‏.‏ وهـذا أصـل وغيره توابع‏.‏ وهو
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١٣٬٤٧٧
تَبِعَ الشيءَ تَبَعاً وتَباعاً في الأَفعال وتَبِعْتُ الشيءَتُبوعاً: سِرْت في إِثْرِه؛ واتَّبَعَه وأَتْبَعَه وتتَبَّعه قَفاه وتَطلَّبه مُتَّبعاً له وكذلك تتَبَّعه وتتَبَّعْته تتَبُّعاً؛ قال القُطامي: وخَيْرُ الأَمْرِ ما اسْتَقْبَلْتَ منه، وليس بأَن تتَبَّعَه اتِّباعا وضَع الاتِّباعَ موضع التتبُّعِ مجازاً. قال سيبويه: تتَبَّعَه اتِّباعاً لأَن تتَبَّعْت في معنى اتَّبَعْت. وتَبِعْت القوم تَبَعاً
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١٬٠٤٨
* ت ب ع * * تَبِعَةُ * من باب طرب وسلم إذا مشى خلفه أو مرّ به فمضى معه وكذا * اتَّبَعهُ * وهو افتعل و * أتْبَعَهُ * على أفعل إذا كان قد سبقه فلحقه وأتبع غيره يقال اتْبعتُه الشيء فتبعه وقال الأخفش * تَبِعهُ * و * أتْبعهُ * بمعنى مثل ردفه وأردفه ومنه قوله تعالى ﴿إلا من خطف الخطفة فأتبعه شهاب ثاقب﴾ و * التَّبَعُ * يكون واحدا وجمعا قال الله تعالى ﴿إ ا كنا لكم تبعا﴾ وجمعه * أتْباعٌ * و * تابَعَهُ
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٣٬٧٥٨
تبعه، كفرح يتبعه تبعا، محركة، وتباعة، كسحابة: مشى خلفه أو مر به فمضى معه، يقال: تبع الشيء تباعا، في الأفعال. وتبع الشيء تبوعا: سار في إثره. والتبعة، كفرحة وكتابة: الشيء الذي لك فيه بغية، شبه ظلامة ونحوها، كما في العباب والتهذيب. وفي اللسان: ما اتبعت به صاحبك من ظلامة ونحوها. ويقال: ما عليه من الله في هذا تبعة ولا تباعة، ومنه الحديث: ما المال الذي ليس فيه تبعة من طالب ولا من ضيف يريد بالتبعة ما
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩بلا ترجمةالحروف: ٢٤٬١٠٠
تَبِعَهُ 1 تَبِعَهُ أباع باع تبع تبعه تبعة , (S, Mgh, Msb, K, &c.,) aor. تَبَعَ , inf. n. تَبَعٌ (S, Msb, K) and تَبَاعَةٌ, (S, K,) He followed; or went, or walked, behind, or after; (S, Mgh, Msb, K;) him, (Mgh, Msb, K,) or it; namely, a people, or company of men: (S:) or [in the CK “ and ”] he went with him, or it, when the latter had passed by him: (S, Mgh, Msb, K:) and ↓ اِتَّبَعَهُ signifies
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٤٧٧
تَبِعَ تَبِعَ A ( n. ac. تَبَع 4 , تَبَاْعَة 22t , تِبَاْع 23 ), a. Followed, walked behind; was a follower, adherent of; succeeded, came next. تَبَّعَ تَبَّعَ II , a. Followed after, pursued. b. Caused to be followed. تَاْبَعَ تَاْبَعَ III , a. Followed. b. Executed, accomplished ( thing ). c. [ acc. & 'Ala ], Aided, assisted in. أَتْبَعَ أَتْبَعَ IV , a. Made to follow: sent
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٧٤٬٩٦٠
تبع تَبِعَ - يَتْبَعُ - تَابِع - تَابِعِيْن - تَبيْع - تُبَّع - أَتـْبَعَ - يُتْبِعُ - اتَّبَعَ - يَتَّبِعُ - مُتَّبَع - مُتَّبَعُوْن - تَتَابَعَ - يَتَتَابَعُ - مُتَتَابِع - مُتَتَابِعَيْن تَبِعَ - يَتْبَعُ + كائن + كائناً أو شيئاً أو أمراً: يسير وفق مسار يحدده كائن أو أمر آخر أمامه يسبقه: يحدد مساراً أو قاعدة أو طريقة عمل، أو يحدد
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٨٨)

الجذور المجاورةالمجاورة: ١٨٥ (الإجمالي: ٤٨٦)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. هوي

    الآيات المشتركة: ٢٢ · Onların hevesleri

  2. هدي

    الآيات المشتركة: ٢٥ · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…

  3. خطو

    الآيات المشتركة: ٤ · Hatt çizgi demektir

  4. ظنن

    الآيات المشتركة: ٩ · Suyu belirsiz, suyun olup olmadığı kuyu demektir

  5. قول

    الآيات المشتركة: ٥٩ · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

  6. سبل

    الآيات المشتركة: ١٥ · Biribirini kesen yoldur

  7. ملل

    الآيات المشتركة: ٥ · İnanç

  8. سبب

    الآيات المشتركة: ٤ · Araç

  9. أمن

    الآيات المشتركة: ٣٦ · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir

  10. وحي

    الآيات المشتركة: ٩ · İşaretleşmek için yakılan ateştir

  11. خرص

    الآيات المشتركة: ٣ · Hars (hı, sad) : Meyvelerin devşirilmesinde veya balın…

  12. شطن

    الآيات المشتركة: ٩ · Şetan, kuyudan su çekilen uzun iptir

الآيات التي ورد فيها(١٥٨)

  1. وَاتَّبَعُوا مَا تَتْلُو الشَّيَاطِينُ عَلَى مُلْكِ سُلَيْمَانَ وَمَا كَفَرَ …

    Kendiliğinden uydular

  2. فَانْقَلَبُوا بِنِعْمَةٍ مِنَ اللَّهِ وَفَضْلٍ لَمْ يَمْسَسْهُمْ سُوءٌ وَاتَّبَعُوا رِضْوَانَ اللَّهِ وَاللَّهُ ذُو فَضْلٍ عَظِيمٍ

    Ve kendiliğinden uydular

  3. … الَّتِي كَانَتْ عَلَيْهِمْ فَالَّذِينَ آمَنُوا بِهِ وَعَزَّرُوهُ وَنَصَرُوهُ وَاتَّبَعُوا النُّورَ الَّذِي أُنْزِلَ مَعَهُ أُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ

    Ve kendiliğinden uydular

  4. وَتِلْكَ عَادٌ جَحَدُوا بِآيَاتِ رَبِّهِمْ وَعَصَوْا رُسُلَهُ وَاتَّبَعُوا أَمْرَ كُلِّ جَبَّارٍ عَنِيدٍ

    Ve kendiliğinden uydular

  5. فَخَلَفَ مِنْ بَعْدِهِمْ خَلْفٌ أَضَاعُوا الصَّلَاةَ وَاتَّبَعُوا الشَّهَوَاتِ فَسَوْفَ يَلْقَوْنَ غَيًّا

    Ve kendiliğinden uydular

  6. … وَسِعْتَ كُلَّ شَيْءٍ رَحْمَةً وَعِلْمًا فَاغْفِرْ لِلَّذِينَ تَابُوا وَاتَّبَعُوا سَبِيلَكَ وَقِهِمْ عَذَابَ الْجَحِيمِ

    Ve kendiliğinden uydular

  7. أَفَمَنْ كَانَ عَلَى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّهِ كَمَنْ زُيِّنَ لَهُ سُوءُ عَمَلِهِ وَاتَّبَعُوا أَهْوَاءَهُمْ

    Ve kendiliğinden uydular

  8. … قَالَ آنِفًا أُولَئِكَ الَّذِينَ طَبَعَ اللَّهُ عَلَى قُلُوبِهِمْ وَاتَّبَعُوا أَهْوَاءَهُمْ

    Ve kendiliğinden uydular

  9. وَكَذَّبُوا وَاتَّبَعُوا أَهْوَاءَهُمْ وَكُلُّ أَمْرٍ مُسْتَقِرٌّ

    Ve kendiliğinden uydular

  10. قَالَ نُوحٌ رَبِّ إِنَّهُمْ عَصَوْنِي وَاتَّبَعُوا مَنْ لَمْ يَزِدْهُ مَالُهُ وَوَلَدُهُ إِلَّا خَسَارًا

    Ve kendiliğinden uydular

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökتبع
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerقفو, تلو, لحق
Zıt Kökسبق
Çekirdek Özet 1Bir şeyin ardı sıra yürümek, izin ve gölgenin aslı adım adım izlemesi
Çekirdek Özet 2Vahyin, elçinin veya bâtıl bir önderin peşinden bilinçli ve iradi yönelişle gitmek
Çekirdek Özet 3Öncü ile ardıl arasında nedensellik, bağlayıcılık ve hukuki-ahlaki sorumluluk doğuran süreklilik bağı
Kritik Hata Riskiİttibâ kavramını edilgen ve körü körüne bir taklit sanarak iradi ve bilinçli izleme boyutunu yok saymak

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
تبKesilme, ardı arkası kesilme, helak ve sonlanma (تبب, تبر)عع (göz, kaynak, açıklık ve yayılma) harfinin eklenmesiyle tükenme ve kesilme anlamı; bir izin, kaynağın veya hareketin ardı sıra kesintisizce akma, bir kılavuzun peşine takılarak onun istikametinde süreklilik kazanma anlamına dönüşmüştür.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
تişaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, sonİzlenecek yolun sınırını, kılavuzun bıraktığı belirgin izi ve yönlendirici imi temsil eder.
بev, çadır; iç, barınma, içinde olmaÇizilen sınırın veya belirlenen yörüngenin içine girmeyi, ona dahil olup içinde kalmayı ifade eder.
عgöz; görme, bilme, kaynakÖnündeki kılavuzu, kaynağı veya hedefi gözle takip ederek idrakle istikameti korumayı simgeler.
تبعBelirlenmiş bir işareti ve sınırı (ت) içselleştirip onun yörüngesine girerek (ب), gözün ve idrakin denetiminde kılavuzun izini adım adım sürme (ع) hareketidir.

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir canlının başka bir canlının ardı sıra yürümesi; özellikle inek yavrusunun (et-tebî‘ / التَّبِيع) annesinin peşinden ayrılmayarak adımlarını birebir izlemesi ve gölgenin (et-tübbe‘ / التُّبَّع) gün boyu bedenin hareketini adım adım takip etmesi.
Cahiliye şiiri kullanımıErken Arap şiirinde gün ortasında kısalıp bedene yapışan gölge için bu kök kullanılmıştır: يَرِدُ المياهَ حَضِيرَةً ونَفيضةً / وِرْدَ القَطاةِ إذا اسْمألَّ التُّبَُّعُ
Erken Arapça kullanımAlacaklının hakkını tahsil etmek üzere borçlunun peşini bırakmaması (التَّبِيع); Yemen krallarının her birinin selefinin yolunu ve saltanatını devralarak izlemesi sebebiyle unvan olarak «Tübba‘» (تُبَّع) diye adlandırılması.

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Sami dil ailesinde تبع kökü, öncelikli olarak ardıl olma, bir izi takip etme ve bir bağlamın devamı niteliğinde hareket etme semantik matrisine dayanır. Güney Sami grubunda (özellikle Eski Güney Arapçası ve Saba kitabelerinde) mülkiyet, tebaa, tâbi olma ve bir otoritenin ardınca gitme anlamlarında güçlü bir kurumsal zemin taşır. Kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan aynı üçlü kök morfolojisi daralsa da kavramsal olarak ardıllık ve izleme işlevi akraba köklerle paylaşılır. Arapçada kök, gölgenin bedeni izlemesi veya süt emen buzağının anasını takip etmesi gibi somut-biyolojik bir iz sürme eyleminden; hukuki takip, borç kovalama, siyasi bağlılık ve nihayet itikadi-ahlaki bir rehbere bütünüyle uyma yönünde semantik bir genişleme kaydetmiştir.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönFiziksel iz sürmeden soyut ve iradi itaate geçişYavru hayvanın anasını takip etmesi ve gölgenin nesneye yapışması somutundan; borçlunun ardına düşme (hukuk), bir melikin izinden gitme (siyaset) ve vahye ittibâ etme (din) alanına genişlemiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney Sami ve Arap yarımadası epigrafisiEski Güney Arapçasında (Sabaice ve Himyerice) siyasi tâbiiyet, vergi ve peşi sıra gelen hükümdar silsilesi anlamlarında kurumsal kullanımı sabittir.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik ardıllık ve akış kökleriDoğu Afrika ve Afro-Asyatik dillerinde peşisıra gitme ve kuyruk/iz takibi bildiren iki sesli ilksel formlarla kavramsal paralellik taşır.Muhtemel

المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, D. Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
تبعAnlamlıİzlemek, ardınca gitmekBir şeyin peşi sıra adım adım yürümek, ona uymak.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
تعبAnlamlıYorulmak, meşakkat çekmekBedeni veya zihni takatsiz bırakacak derecede zahmet çekmek.Kur'an'da geçmez; hedef kökle zıt veya sonuç ilişkisi kurabilir.
بتعAnlamlıSertleşmek, uzamak, bal şarabıBoynun uzun ve mafsalların sağlam olması; baldan yapılan sert içki.Kur'an'da geçmez; bünyevi kuvvet ve irtibat bildirir.
بعتKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıMühmel kombinasyon.
عتبAnlamlıEşik, kınamak, razı etmekBir basamaktan diğerine geçmek; sitem etmek, hoşnutluğunu aramak.Kur'an'da geçer; adım ve merhale bağı taşır.
عبتKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıMühmel kombinasyon.

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
تبعMerkezİzlemek ve ardınca gitmekÖndekinin izini, hareketini ve istikametini adım adım benimseyerek peşinden gitmek.Hem bedeni hem zihni-iradi olarak öndekinin rehberliğini kabullenmektir.
قفوKomşuİzin peşine düşmekDaha çok geride kalan ayak izini aramak, arkadan itham etmek veya gizlice takip etmek.Bilinmeyen veya örtük bir izin peşine düşüşü öne çıkarır; تبع ise aşikâr kılavuza yöneliktir.
تلوKomşuSırayla peş peşe gelmekBirbiri ardınca kesintisiz dizilmek, metni kelime kelime okumak.Zaman ve sıra düzeni ön plandadır; تبع kökündeki bilinçli rehberlik ve uyum şart değildir.
لحقKomşuYetişmek, kavuşmakGeriden gelip öndekine ulaşmak, onun seviyesine ve menziline varmak.Öndekini yakalama ve mesafeyi kapatma nihai gayedir; تبع ise yürüyüşün bizatihi kendisidir.
سبقZıtÖne geçmek, geride bırakmakHarekette önde olmak, başkasından önce hedefe varmak, arkada bırakmak.Tâbi olmanın aksine yönü ve tempoyu tayin eden öncü olmayı ifade eder.

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
Arapçaتبعİzlemek, ardınca gitmekBir varlığın veya ilkenin ardı sıra iradi ya da tabii olarak yürümek.Kesin
Latincesequi, subsequiTakip etmek, izlemekBedenen ve mantıken bir öncülün peşinden gitmeyi karşılar; rehberlik boyutunu kısmen içerir.Güçlü
İngilizcefollow, adhere to, pursueUymak, takip etmek, izinden gitmekHem fiziksel takibi hem de bir ilkeye, dine veya lidere sadakatle bağlanmayı verir.Güçlü
Almancafolgen, nachfolgenİzlemek, ardından gitmekBir yolu izleme, riayet etme ve bir şahsın öğretisini takip etme anlamlarını karşılar.Güçlü
Fransızcasuivre, s'ensuivreTakip etmek, uymak, neticesi olmakHem bir hareketin peşinden gitmeyi hem de mantıksal bir sonucun doğmasını kapsar.Güçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
اتَّبَعَ / اتَّبِعُواVahye, hakka ve peygambere uymaİlahi mesaja ve elçinin tebliğine bilinçli, iradi ve kurtarıcı teslimiyet (Âl-i İmrân 3:162, el-A'râf 7:3, Yâsîn 36:20).
اتَّبَعَ الْهَوَى / اتَّبَعُوا الشَّيْطَانَHevâya, zanna ve bâtıla uymaNefsin arzularını, zannı ve şeytani dürtüleri rehber edinip sapma (el-Bakara 2:102, el-Câsiye 45:18, el-Necm 53:28).
أَتْبَعَ / فَأَتْبَعَهُمْFiziksel olarak arkadan yetişme, kovalamaBir ordunun veya takipçinin öndekine yetişmek üzere peşine düşmesi (Şuarâ 26:60, Yûnus 10:90).
أَتْبَعَ سَبَبًاBir imkânı, vasıtayı ardı ardına işletmeZülkarneyn kıssasında hedefe ulaşmak için sebepleri adım adım takip edip birbirine bağlama (el-Kehf 18:85, 18:89).
أُتْبِعُوا لَعْنَةًBir hükmün veya sonucun peşini bırakmamasıDünyada işlenen cürümlerin ardından ilahi lanetin veya cezanın kişiye yapışıp ayrılmaması (Hûd 11:60, el-Kasas 28:42).

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİttibâ ve taklit ayrımıDelile dayanarak peygamberin izinden gitmek (ittibâ) ile delilsiz olarak ataları veya ricali izlemek (taklit) arasındaki epistemolojik fark.İttibâın bilinçli ve delile dayalı iradi tercih olarak temellendirilmesi.
FıkıhHükümde tebaiyyet ve borç takibiBir hükmün asıl olana bağlı olarak fer'e de sirayet etmesi (et-tâbi‘ tâbi‘un kuralı) ve alacaklının borçluyu takip hakkı (tebi‘a/et-tebî‘).Hukuki bağımlılık, tabi olanın bağımsız hüküm taşımaması ve borcun sorumluluk doğurması.
Tefsirİttibâ-ı heva ve ittibâ-ı vahiyİnsanın varoluşsal rotasını vahiy rehberliği ile nefsi dürtüler arasındaki zıtlaşmada tayin etmesi.Rehber seçimi; Kur'an'ın insanı mutlak olarak bir izleyici olarak konumlandırması.
HadisSünnete ittibâHz. Peygamber'in fiillerini, tavırlarını ve ahlakını ashabın adım adım hayatına nakşetmesi.Mekanik şekilcilikten öte maksat ve amel birliğiyle örneği yeniden üretme.

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVahiy ve nübüvvet mihveriİttibâBireyin iradesini ilahi iradenin çizdiği istikamete bağlamasıDin, insanın kendi başına rota çizmesi değil, gönderilen hakikat kılavuzunu izlemesidir.Kesin
İlmiMetodoloji ve epistemolojiKanıta ve mantıki öncüle tâbi oluşZannın terk edilip açık delilin ve bilginin ardınca gidilmesiİlim, nesnel hakikatin ve ispatlanmış metodun izini sürmekle vücut bulur.Güçlü
SiyasiYönetim ve meşruiyetİtaat, velayet ve tebaa ilişkisiToplumun ortak hukuka ve adil öndere bağlılığıSiyasi meşruiyet, yönetenin hakka tâbi olması ve tebaanın da bu çerçevede bağlılığı ile kurulur.Güçlü
İktisadiHak takibi ve akit bağımlılığıHukuki zimmet ve tebaiyyetAlacağın peşine düşülmesi; fer'i hakların asıl akde tâbi olmasıBorç ilişkisinde sorumluluğun takibi ve akdin gereklerinin birbirini izlemesi güvencedir.Güçlü

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerFonksiyonel bağımlılık ve ardışıklıkMatematikte bir y değişkeninin x bağımsız değişkenini birebir takip etmesi (y=f(x)); fizikte bir parçacığın alan çizgilerini izleyerek yörünge oluşturması.Güçlü
Beşeri bilimlerSosyolojik taklit ve rol modellemeToplumsal aktörlerin değer, norm ve davranış kalıplarını referans aldıkları önder figürlerden veya kurumlardan devralarak süreklilik üretmesi.Güçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca zihinsiz, sorgulamasız bir sürü psikolojisi veya kör taklit düzeyine indirgemek.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da ittibâ, zannın ve hevanın reddedilip apaçık delilin (bürhan) ve ilahi rehberliğin bilinçli bir akıl yürütmeyle tercih edilmesidir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİttibâ kör taklit sayıldığında, Kur'an'ın taklidi yeren ve aklı kullanmayı emreden ayetleriyle peygambere ittibâı emreden ayetleri arasında sahte bir çelişki üretilir.

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an ontolojisinde insan hiçbir zaman başıboş ve mutlak anlamda yönsüz değildir; ya vahye ve elçiye tâbi olur ya da hevâsına ve şeytana uyar. İnsanın ahlaki ve ebedi akıbetini, neyi/kimi izlediği belirler.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Peygamberlere uymayı emreden ayetlerde, ataların dinini körü körüne izleyen müşriklerin eleştirildiği pasajlarda ve Zülkarneyn kıssası gibi sebep-sonuç zincirini takip etmeyi anlatan anlatılarda belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Özgürlüğü 'her türlü rehberlikten bağımsızlık' zanneden modern yanılgıyı düzeltir; insanın fıtraten bir izleyici olduğunu, asıl meselenin izi sürmek değil, peşinden gidilen kılavuzun hakkaniyeti olduğunu gösterir.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamBir canlının, özellikle süt emen yavrunun annesinin ardından adım adım yürümesi; gölgenin nesnenin hareketine birebir uyması.
  • Soyut anlamBir kılavuzun, ilahi buyruğun veya süfli bir arzunun belirlediği istikameti irade, bilinç ve amelle benimseyip o yörüngede sebat etmek.
  • Sistematik karşılıkÖncül ile ardıl arasında kurulan, öncünün yönünü ardılın eylemine dönüştüren ve hukuki, ahlaki netice doğuran doğrusal bağımlılık bağı.
  • LaTeX modeliF:X→Y  ⟹  yt=f(xt),burada yt⊆Γ(x)
  • LaTeX açıklamasıModelde X öncü kılavuzu veya ilkeyi (vahiy, rehber veya heva), Y ise tâbi olan failin ameller uzayını temsil eder. Zamanın her t anında failin konumu ve eylemi (yt), kılavuzun çizdiği istikametin ve izin (Γ(x)) bir fonksiyonu olarak belirlenir; böylece ardılın yönü bütünüyle öncünün tayin ettiği yörüngeye bağımlı kılınır.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ت