خطط
خ - ط - ط
جذر- الورود: ١
- الآيات: ١
- الصيغ: ١
- المعاجم: ٩
Hatt çizgi demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(٩)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Hatt çizgi demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬١٨٣باب الخاء والطاء
خ ط، ط خ مستعملان خط: الخَطُّ أرضٌ تُنْسَبُ إليها الرَّماحُ، يُقال: رماحٌ خَطِّيّة، فإذا جَعلْتَ النسبة اسما لازما قلت: خِّطِّيّة. والخُطَّة من الخَطِّ كالنُّقطة من النَّقْط.
والخَطُوط: من بقر الوحش الذي يَخُطُّ الأرض بأظلافه، وكل دابة تَخُطُّ الأرض بأظلافها فكذاك.
والتَّخْطِيطُ كالتسطير، تقول: خَطَّطْتُ عليه ذنوبه، أي: سَطَّرتها.
وخطَّ وَجْهُهُ واختطَّ: صارت فيه خطوط. وخَطَطْتُ
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٩٨٧الخَطُّ: واحدُ الخُطوطِ. والخَطُّ: خَطُّ الزاجرِ، وهو أن يَخُطَّ بإصبعه في الرمل ويَزْجُرَ. وخَطَّ بالقلم، أي كتَب. وكساءٌ مُخَطَّطٌ: فيه خُطوطٌ. والخَطوطُ، بفتح الخاء: البقرُ الوحشيُّ الذي يَخُطُّ الأرض بأطراف أظلافه. والخِطَّةُ بالكسر: الأرضُ يَخْتَطُّها الرجلُ لنفسه، وهو أن يُعْلِم عليها علامةً بالخَطِّ ليُعْلَمَ أنَّه قد اختارها ليبنيَها داراً. واخْتَطَّ الغلامُ، أي نبتَ عِذارُهُ. والمِخَطُّ
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٩٢٧خ ط ط
خطّ الكتاب يخطه.
" ولا تخطه بيمينك " وكتاب مخطوط.
واختط لنفسه داراً إذا ضرب لها حـدوداً ليعلـم أنهـا لـه.
وهـذه خطّـه بنـي فلـان وخططهـم.
وجـاء فلـان وفـي رأسه خطة.
وإن فلاناً ليكلفني خطة من الخسف.
وتلك خطة ليست من بالي.
وعلـى ظهـر الحمـار خطتـان أي جدّتـان.
والخطـة من الخط كالنقطة من النقط.
وطعنه بالخطية.
وتطاعنوا برماح الخط.
والقنا الخطي.
ومن
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٩٬٧٥٣الخَطُّ: الطريقةُ المُسْتَطِيلةُ في الشيء، والجمع خُطُوطٌ؛ وقد جمعه العجّاج على أَخْطاطٍ فقال:
وشِمْنَ في الغُبارِ كالأَخْطاطِ
ويقال: الكَلأُ خُطوطٌ في الأَرض أَي طَرائقُ لم يَعُمَّ الغَيْثُ البلادَ كُلَّها. وفي حديث عبد اللّه بن عَمرو في صفة الأَرض الخامسةِ: فيها حيّاتٌ كسلاسِلِ الرَّمْلِ وكالخطائط بين الشَّقائِق؛ واحدتها خَطِيطةٌ، وهي طرائقُ تُفارِقُ الشَّقائق في غِلَظِها ولِينِها. والخَطُّ:
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٤٧٩* خ ط ط * * الخَطُّ * واحد * الخُطُوطِ * و * الخَطُّ * أيضا موضع باليمامة وهو خط هجر تنسب إليه الرماح الخطية لأنها تحمل من بلاد الهند فتقوم به و * خَطَّ * بالقلم كتب وبابه نصر وكساء * مُخَطَّطٌ * فيه خطوط و * الخِطّةُ * بالكسر الأرض التي يختطها الرجل لنفسه وهو أن يعلم عليها علامة بالخط ليعلم أنه قد احتازها ليبنيها دارا ومنه * خِطَطُ * الكوفة والبصرة و * اخْتطّ * الغلام نبت عذاره و * الخُطَةُ *
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٩٬٨٠٩الخط: الطريقة المستطيلة في الشيء وقيل: هو الطريق الخفيف في السهل. وقد أعاده المصنف ثلاث مرات، وهو إياه، وهو غريب، ج: خطوط، وقد جمعه العجاج على أخطاط فقال:
وشمن في الغبار كالأخطاط والخط: الكتب بالقلم، خط الشيء يخطه خطا: كتبه بقلم، أو غيره، قال امرؤ القيس:
لمن طلل أبصرته فشجـانـي كخط الزبور في عسيب يمان وأما قول الشاعر:
فأصبحت بعد خط بهجتها
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٢٣٠خَطَّ
خَطَّ U ( n. ac. خَطّ 1 )
a. [ 'Ala ], Lined, marked; traced, ruled, drew.
b. [ Bi ], Traced characters, wrote with ( pen ).
c. [ acc. & La ], Marked ( for himself ).
خَطَّطَ
خَطَّطَ II ,
a. see I (a) .
اِخْتَطَطَ
اِخْتَطَطَ VIII ,
a. Marked; marked out, for his own ( ground ).
b. Traced the plan of, founded ( town ).
c. Showed the first down ( youth ).
خَطّ
خَطّ 1 , ( pl.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٢٨٬٦٣٤خطط
خَطَّ - يَخُطُّ
خَطَّ - يَخُطُّ + كائن + شيئاً + بـِ شيء: يكتبه رمزاً على شكل خطوط باستخدام الشيء: يستعمل أداة ليكتب أو يرسم بها على ورق أو لوح تسجيل أثراً له عرض قليل، وله طول كبير نسبة لعرضه، وذلك ليبني منها رمزاً لصورة أو كلمة
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الكتابة والرسم بأنواعها المختلفة"، وهي:
خَط َّ - يَخُطُّ، سَطَرَ - يَسْطُرُ،
الجذور المجاورةالمجاورة: ٧ (الإجمالي: ١١)
- بطل
الآيات المشتركة: ١ · Batn ve zehr sırt ve karın (daha çok hayvanlar için)…
- ريب
الآيات المشتركة: ١ · “Ravb” kesik süt, “reyb” ise kesilip kesilmediği belli…
- تلو
الآيات المشتركة: ١ · Tilvi toklu demektir
- يمن
الآيات المشتركة: ١ · Sağ yandır
- كتب
الآيات المشتركة: ١ · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
- قبل
الآيات المشتركة: ١ · Önce
- كون
الآيات المشتركة: ١ · Kevn, tepe demektir
الآيات التي ورد فيها(١)
وَمَا كُنْتَ تَتْلُو مِنْ قَبْلِهِ مِنْ كِتَابٍ وَلَا تَخُطُّهُ بِيَمِينِكَ إِذًا لَارْتَابَ الْمُبْطِلُونَ
Onu yazarsın
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | خطط |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Mükerrer |
| Bağlamsal Yakın Kökler | كتب, سطر, رسم, زبر |
| Zıt Kök | محو |
| Çekirdek Özet 1 | Bir yüzeyi yararak veya kazıyarak doğrusal iz bırakmak, sınır çekmek ve şerit halinde hat oluşturmak |
| Çekirdek Özet 2 | Vahyin beşerî bir çizme, kurgulama veya metin kopyalama eylemi olmadığını belgeleyen kurucu sınır |
| Çekirdek Özet 3 | Bir zemini parsellere ayırma, planlama ve hukuki veya ontolojik mülkiyet sınırını somutlaştırma ilkesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca kaligrafik bir yazı sanatına indirgeyerek zemin üzerinde sınır belirleme ve inşa etme boyutunu gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| خط | Bir yüzey üzerinde doğrusal biçimde ilerlemek, mesafe katetmek veya yüzeyi kazıyarak hızlı ve keskin bir iz bırakmak; nitekim خطأ doğruluk çizgisinden sapmayı, خطب hedefe yönelen doğrusal hitap ve talebi, خطف çizgi gibi bir hızla kapıp çekmeyi, خطو ise adımlarla mesafe aşmayı ifade eder. | ط | Aynı sesin yinelenmesiyle çizme ve kazıma eylemi süreklilik, kalıcılık ve derinlik kazanmış; yüzeyde belirgin bir sınır, plan veya yazılı kayıt oluşturan somut bir hatta dönüşmüştür. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| خ | Çit ve duvar imgesinin ses yoğunlaşması | Yüzeyi yarma, geçişi sınırlama veya dış ortamdan yalıtarak bir hat çekme hareketidir (türetme imge). |
| ط | Sepet ve çark | Kuşatma, içine alma, bir alanı çevreleyerek sınırları belirleme hareketidir. |
| ط | Sepet ve çark | Kuşatma ve sınırlandırma hareketinin yinelenerek kalıcı, pekişmiş bir çerçevenin kurulmasıdır. |
| خطط | Çit ve çark imgelerinin birleşimi | Bir zemin üzerinde kazıyarak veya boydan boya çekerek belirgin bir sınır kurmak, alanı parsellere ve satırlara bölerek tescil etmektir. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Yaban sığırının veya bineklerin toynaklarıyla toprağı boydan boya yarması, yere çubukla düz çizgi çekilmesi ve yağmurun yalnızca dar bir şerit halinde düştüğü kurak arazilerin sınırlarını belirlemesidir. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem çöl tasvirlerinde terkedilmiş konak yerlerinin silik kalıntıları, kuma kalemle çekilmiş çizgilere ve yazılara benzetilir: فأَصْبَحَتْ بَعْدَ، خَطَّ، بَهْجَتِها / كأَنَّ، قَفْراً، رُسُومَها، قَلَما |
| Erken Arapça kullanım | Ebû Sahr el-Hüzelî yolu belirgin bir hat olarak niteler: صُدُود القِلاصِ الأُدْمِ في ليلةِ الدُّجَى / عن الخَطِّ لم يَسْرُبْ لها الخَطِّ سارِبُ; ayrıca el-Accâc toynakların tozda bıraktığı çizgileri tarif eder: وشِمْنَ في الغُبارِ كالأَخْطاطِ |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-ʿArab, Asāsü’l-Belâga.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça خطط kökü, Sami dil ailesinde sert bir nesneyle yüzeyi kazıma, çizik atma, çentik açma ve oymacılık yoluyla desen oluşturma semantik matrisine dayanır. İbranice חטט (h-t-t: oymak, yontmak, tahta veya kumaşı çizgilerle bezemek) ve חֲטֻבוֹת (oymalı, desenli dokuma) formları, kökün ilksel somut çekirdeğinin bir yüzeyde derin oyuk veya iz bırakmak olduğunu gösterir. Süryanice ܚܛ (h-t: kazımak, dikmek, iğneyle hat çekmek) kökü de benzer biçimde doğrusal bir hareketle iz açma eylemini korur. Arapçada kök, bu fiziksel kazıma ve doğrusal iz açma tabanından ayrılarak hem zemin üzerinde arazi sınırlandırması ve imar planlaması yapma hem de kamış kalemle mürekkebi satır halinde zemin üzerine aktararak yazı kaydetme yönünde kurumsal ve entelektüel bir özelleşme yaşamıştır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen, Lisān al-ʿArab.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | خط tabanından türeyen katlamalı form | Toynakların yerde bıraktığı doğrusal yarıktan arazi parsellemeye ve kalemle harf çizmeye doğru anlam genişlemesi gerçekleşmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice חטט ve Süryanice ܚܛ paralelleri | Yüzeyi oymak, desenlemek veya doğrusal dikiş/çizgi izi bırakmak ortak semantik çekirdektir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami kolu dışında doğrudan genetik denkliği kesinleşmiş bir kök tespit edilememiştir. | Veri bulunamadı |
المصدر Gesenius Hebrew and Chaldee Lexicon, Dictionnaire des racines sémitiques.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| خطط | Anlamlı | Çizgi çekmek, sınır belirlemek, yazmak | Hedef köktür; zemini doğrusal biçimde yarmak ve satır oluşturmaktır. | Kur'an'da geçer |
| طخط | Anlamlı | Karanlık basmak, örtmek, tozutmak | طخطخة biçiminde havanın kararması, zihnin veya gözün bulanması demektir. | Ortak çekirdeğin zıttı niteliğinde belirsizlik anlatır; Kur'an'da geçmez |
| ططخ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| خطط | Merkez | Çizmek, yazmak, sınır çizmek | Yüzeyde doğrudan doğrusal hat açma ve sınır belirleme eylemidir. | Fiziksel hareketin kendisine ve sınır çekmeye odaklanır. |
| كتب | Komşu | Yazmak, birleştirmek, toplamak | Parçaları birbirine ekleyip ciltlemek ve anlamlı bütün kurmaktır. | Çizginin biçiminden ziyade parçaların derlenip bağlanmasını hedefler. |
| سطر / سطر | Komşu | Satır dizmek, sıralamak | Birbirini takip eden düzenli dizi ve hizalama oluşturmaktır. | Dizilim nizamına ve ardışıklığa vurgu yapar. |
| رسم | Komşu | İz bırakmak, resmetmek | Belirgin olmayan silik ayak veya zemin izi bırakmaktır. | Çizgisel derinlikten ziyade yüzeydeki hafif tesire odaklanır. |
| زبر | Komşu | Taş kazımak, tescil etmek | Sert zemine çekiç ve keskiyle dayanıklı biçimde oymaktır. | Ağır, kalıcı ve bağlayıcı levha kayıtlarını ifade eder. |
| محو | Zıt | Silmek, gidermek, yok etmek | Zemindeki çizgiyi, yazıyı veya sınırı tamamen ortadan kaldırmaktır. | Hattın işaret ettiği tüm belirleyiciliği iptal eder. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | خطط | Çizmek, yazmak, planlamak | Doğrusal iz açma, satır kaydetme ve sınır belirlemeyi birlikte karşılar. | Kesin |
| Latince | lineare, scribere, designare | Çizgi çekmek, yazmak, tasarlamak | Lineare doğrusal çekirdeği, designare ise planlama ve sınır çizme yönünü karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | to draw a line, to write, to delineate | Çizgi çekmek, yazmak, sınırlarını belirlemek | Delineate kelimesi kökün hem çizme hem planlama boyutunu iyi yansıtır. | Güçlü |
| Almanca | linieren, aufzeichnen, entwerfen | Çizgi çekmek, kaydetmek, tasarlamak | Hem mekanik çizimi hem de arazi/düşünce planlamasını kuşatır. | Güçlü |
| Fransızca | tracer, aligner, esquisser | Çizgi çekmek, hat açmak, taslağını çıkarmak | Tracer bir yüzeyde iz ve sınır oluşturma yönünü doğrudan karşılar. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| تَخُطُّهُ | Elle yazı yazmak, metin kopyalamak veya satırlara dökmek | Peygamber'in vahiy öncesi durumunun ümmîlik vasfıyla belgelendiği ve müşriklerin tahrif iddialarının çürütüldüğü bağlam (Ankebût 29:48). |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Nübüvvet ve vahyin beşerî kaynaktan tenzihi | Peygamber'in daha önce kitap okumamış ve eliyle yazı yazmamış (hatt) oluşunun vahyin özgünlüğüne delil kılınması. | Yazı bilmeme durumunun zihinsel eksiklik değil, ilahi metnin safiyetini garanti eden tarihsel bir koruma kalkanı olması. |
| Fıkıh | İhtitât ve mülkiyet hukuku | Sahibsiz arazinin etrafına hat çekilerek (ihya) mülk edinilmesi ve yazılı belgelerin (hatt) hukuki ispat niteliği. | Bir alanı çevreleyerek sınır çizme ve yazılı hüccet oluşturma. |
| Tefsir | Ankebût 29:48 ayetinin lafzî tahlili | "Sağ elinle onu yazmıyordun" ifadesindeki kinaye ve fiilin somut bedensel tasdiki. | Yazma eyleminin bizzat eliyle satır çizme raddesine kadar nefyedilmesi. |
| Hadis | Temsilî anlatım ve kehanet nehyi | Kum üzerine geometrik hatlar çizilerek ecel ve emelin anlatılması ile fal amaçlı çizgi çekmenin (hattu'r-reml) yasaklanması. | Zemine çekilen çizgisel sınır ve şematik öğretim aracı. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahyin menşei ve korunması | Beşerî kurgudan tenzih | Vahyin insan eliyle çizilmiş satırlardan ibaret olmadığını teminat altına alma | Peygamber'in yazma fiilinden berî olması, metnin gökten indiğini tescil eder. | Kesin |
| İlmi | Bilginin kaydı ve aktarımı | Metinleştirme ve şematizasyon | Soyut tasavvurları somut satırlar haline getirerek tescil etme | Düşüncenin satırlara dökülmesi (tedvin) bilginin korunmasını sağlar. | Güçlü |
| Siyasi | Egemenlik ve sınır tayini | Hudut belirleme (tahdîd) | Hükümranlık alanını fiziki veya hukuki çizgilerle ayırma | Bir yönetimin nüfuz sahası çekilen hatlar ve belirlenen sınırlar ile kurulur. | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve imar düzeni | Parselleme ve kadastro | Ham araziyi iktisadi dolaşıma sokmak üzere hisselere ayırma | İhtitât, sahipsiz toprağın çevrilerek üretken mülk haline getirilmesi zeminidir. | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Geometrik doğru ve vektör | İki nokta arasında çekilen tek boyutlu uzanım, yönlü büyüklük ve kartezyen eksen çizgisi mantığıdır. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kadastro ve sınırlandırma | Sosyolojide ve hukukta belirsiz bir mekânı hukuki haklar, yasaklar ve mülkiyet sınırlarıyla ayıran çizgi çekme işlemidir. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca estetik bir yazı türü olan hüsn-i hata veya sıradan bir okuma-yazma becerisine indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir varlık veya zemin üzerinde kurucu bir hat açmak, sınırları birbirinden ayırmak ve bir iddiayı satırlara dökerek tescil etmek. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ankebût 29:48'deki nefyin gayesini anlamayıp, ümmîliği zihinsel bir cehalet gibi değerlendirmek ve vahyin beşerî telif şüphesini iptal eden stratejik boyutunu kaçırmak. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahyin önceki kutsal kitaplardan elle yazılıp derlenmiş beşerî bir metin olmadığını, doğrudan ilahi inzal olduğunu en somut fiille ortaya koyduğu için hayatidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Nübüvvetin ispatı, vahyin kaynağı, ehl-i kitabın şüphelerinin reddi ve peygamberin tarihsel durumunu bildiren ayet grubunda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kur'an'ın Hz. Peygamber tarafından önceki yazılı kaynaklardan kopya edildiği veya bir beşer tarafından dikte ettirildiği yönündeki tarihsel ve modern iddiaları kökten çürütür. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamYüzeyi kazıyarak, yararak veya mürekkeple işaretleyerek doğrusal bir iz ve sınır çizgisi oluşturmak.
- Soyut anlamBir alanı veya düşünceyi tescil etmek, sınırlarını belirleyerek diğerlerinden ayrıştırmak ve metinleştirmek.
- Sistematik karşılıkBelirsiz bir düzlem üzerinde kurucu sınırlar ve çizgiler çekerek mülkiyet, bilgi ve ontolojik aidiyet alanları inşa etme mekanizması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde tanımlanmamış, belirsiz geniş yüzeyi veya zemini; yüzey üzerinde belirli bir fonksiyonla çekilen doğrusal hattı (çizgiyi); ve ise bu hat vasıtasıyla birbirinden kesin olarak ayrılan, arakesiti boş iki bağımsız alt alanı (örneğin mülkiyet sınırlarını veya vahiy ile beşerî kurgu arasındaki uzlaşmaz ayrımı) temsil eder. Çizgi çekme eylemi, bütünü parçalara ayırarak tescil eden kurucu sınırdır.