درأ

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: د-ر-أالصيغ: ٤ · الجذور المجاورة: ٣٢ · الآيات: ٥ · السور: ٥؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».قعدفَادَّارَأْتُمْوَيَدْرَأُسوأحسندوردرأنفقنفسصبرقتلوجهعلنمرر

الجذرالصيغ ٤الآيات ٥السور ٥المجاورة ٣٢

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

درأ

د - ر - أ

جذر
  • الورود: ٥
  • الآيات: ٥
  • الصيغ: ٤
  • المعاجم: ١٢

Dür inci demektir. Deree inci gibi parlayan şey demektir. Der etmek parlatmak demektir. Yola düşen kaya parçası, engellemek demektir.المزيد ›

تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: درء

ملاحظاتي

المعاجم(١٢)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Dür inci demektir. Deree inci gibi parlayan şey demektir. Der etmek parlatmak demektir. Yola düşen kaya parçası, engellemek demektir.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٩٬٧١٧
باب الدال والراء و و ا ي معهما د و ر، د ي ر، د ر ي، د ر أ، ر أ د، ر ي د، أ ر د، ر و د، و ر د، ر د أ، ر د ي مستعملات دور: الدَوّاريُّ: الدهرُ الدَوّار بالناس، قال العجاج: والدهر بالاِنسانِ دَواريُّ ويقال: دارَ دَورةً واحدة، وهي المرَّةُ الواحدة يَدورُها. والدَّور قد يكون مصدراً في الشعر، ويكون لوثاً واحداً من دَوْر العِمامة، ودَوْرُ الحَبْلِ بالشيء، ويكون لوثاً واحداً من والدُوارُ: أن يأخُذَ
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٦١٠
الدرْء: الدفع. وفي الحديث: "ادرءوا الحدود ما استطعتم". ودرأ علينا فلان يردأ دروءاً، واندرأ، أي طلع مفاجأة، ومنه كوكب دِرِّيءٌ على فِعِّيلٍ مثل: سِكِّيرٍ وخِمِّيرٍ؛ لشدة توقده وتلألئه. وقد درأ الكوكب دُرُوءاً. قال الفراء: والعرب تسمي الكواكبَ العظامَ التي لا تعرف أسماءها: الدراريّ. وتقول: تَدَرَّأَ علينا فلان، أي تطاول. قال الشاعر: لقيتم من تَدَرُّئِكُمْ عـلـينـاوقَتْلِ سَراتِنا ذاتَ العَراقي
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠بلا ترجمةالحروف: ٢٥٬٦٦٨
د ر ( وايء ) دور ، دير ، درى ، أدر ، درأ ، ردى ، ورد ، ودر ، ردأ ، رود ، ريد ، رأد : ( مستعملة ) . ( دور دير ) : قال الليث : الدَوَّارِيُّ : الدَّهر الدَّوَّارُ بالإنسان . قال العجاج : والدهرُ بالإنسان دَوّارِيُّ . ويقال : دَارَ دَوْرَةً واحدة ، وهي المرَّة الواحدةُ يَدُورها ، والدَّوْرُ قد يكون مَصدراً في الشعر ، ويكون دَوْراً واحداً من دَوْرِ العمامة . ودَوْرِ الخَيْل وغيره ، عامٌ في الأشياء
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٦٠٤
- الدرء: الميل إلى أحد الجانبين، يقال: قومت درأه ودرأت عنه: دفعت عن جانبه، وفلان ذو تدرئ، أي: قوي على دفع أعدائه، ودارأته: دافعته. قال تعالى: ﴿ويدرؤون بالحسنة السيئة﴾ [الرعد/22]، وقال: ﴿ويدرأ عنها العذاب﴾ [النور/8]، وفي الحديث: (ادرءوا الحدود بالشبهات) (الحديث أخرجه الحارثي في مسند أبي حنيفة له عن ابن عباس مرفوعا، وأبو سعد السمعاني في ذيل تاريخ بغداد، وفي سنده من لا يعرف. وعند الترمذي عن عائشة
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٥٢٧
د ر أ درأ عنـه البـلاء ودرأ العـدوّ‏:‏ دفعـه‏.‏ ودرأ الزمـام لناقتـه‏.‏ وفلـان ذو تدرإٍ‏:‏ قويّ على دفع أعدائه‏.‏ ودخل عر رضي الله عنه المسجد فدرأ الحصى درأة ثم ألقى عليه رداءه أي دفعه مسوّياً له‏.‏ ودارأه‏:‏ دافعه‏.‏ وتدارؤا‏:‏ تدافعوا‏.‏ وتدارؤا في الخصومة وادّارؤا‏.‏ واتخذ دريئـة للصيد وهي الذريعة‏.‏ واتخذوا دريئة للطّعن وهي حلقة يتعلمون عليها الطعن‏.‏ ومـن المجـاز‏:‏ درأ الكوكـب‏:‏
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١١٬٧٧٩
الدَّرْءُ: الدَّفْع. دَرَأَهُ يَدْرَؤُهُ دَرْءاً ودَرْأَةً: دَفَعَهُ. وتَدارَأَ القومُ: تَدافَعوا في الخُصومة ونحوها واخْتَلَفوا. ودارأْتُ، بالهمز: دافَعْتُ. وكلُّ مَن دَفَعْتَه عنك فقد دَرَأْتَه. قال أَبو زبيد: كانَ عَنِّي يَرُدُّ دَرْؤُكَ، بَعْدَ * اللّهِ، شَغْبَ الـمُسْتَصْعِبِ، المِرِّيد يعني كان دَفْعُكَ. وفي التنزيل العزيز: «فادّارَأْتُم فيها». وتقول: تَدارأْتم، أَي اخْتَلَفْتُم
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٣٦٠
* د ر أ * * الدَّرْءُ * الدفع وبابه قطع و * دَرَأ * طلع مفاجأة وبابه خضع ومنه كوكب دريء كسكيت لشدة توقده ولألؤه و * دُرِّيُّ * بالضم منسوب إلى الدر وقُرئ * دُرِّيُّ * بالضم والهمز و * دَرَيءٌ * بالفتح والهمز و * تَدَارَأْتُمْ * و * ادَّارَأْتُمُ * تدافعتم واختلفتم و * المُدَارَاةُ * في حسن الخلق فتُهمز واُلّين يقال * دَارَأَهُ * و * دارَاهُ * أي لاينه واتقاه
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٦٬٥٩٣
درأه كجعل يدرؤه درأ بفتح فسكون ودرأة، ودرأه إذا دفعه ومنه الحديث ادرءوا الحدود بالشبهات ودرأ السيل درءا: اندفع، كاندرأ وهو مجاز، ودرأ الوادي بالسيل: دفع، وفي حديث أبي بكر: صادف درء السيل سيل يدفعه يهضبه طورا وطورا يمنعه ودرأ الرجل دروءا: طرأ وهم الدراء والدرآء، يقال: نحن فقراء ودرآء ودرأ عليهم درء ودروءا: خرج فجاءة كاندرأ وتدرأ، وأنشد ابن الأعرابي: أحس ليربوع
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٤٬٧٢٠
دَرَأَهُ 1 دَرَأَهُ ذ , aor. دَرَاَ , (M, Msb, K,) inf. n. دَرْءٌ (S, M, Mgh, Msb, K) and دَرْأَةٌ; (K;) and ↓ درّأهُ; (M, TA; [or this latter has probably an intensive signification;]) He pushed it, or thrust it; or pushed it, or thrust it, away, or back; repelled it; or averted it; syn. دَفَعَهُ; (S, * M, Mgh, * Msb, K;) namely, a thing. (Msb.) Hence, كَانَ بَيْنَ عُمَرَ وَمُعَاذِ بْنِ
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬١٢٦
المدخل: درءدَرَأَ دَرَأَ A ( n. ac. دَرْء 1 , دَرْءَة 1t ), a. Drove, thrust away, back, along; repelled. b. Spread out ( upon the ground ). c. [ 'Ala ], Came upon unexpectedly. d. see VII (a) . e. ( n. ac. دُرُوْء [ دُرُوْء 27 ]), Shone brightly, gleamed. دَاْرَأَ دَاْرَأَ III , a. Repelled. b. Flattered, cajoled. تَدَرَّأَ تَدَرَّأَ V , a. Lay in ambush ( hunter ). b. [ 'Ala ], Regarded
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٢٩٬٤٢٥
المدخل: درءدرء دَرَأَ - يَدْرَأُ - تَدارأَ - يَتَدارأُ دَرَأَ - يَدْرَأُ + كائن + عن كائن + شيئاً: يشكل له درعاً واقياً من أذى وشيك: يرد ويدفع ويصد عنه ويوقيه أذى وشيكاً وخطيراً: يقوم بدفع الأذى والضرر المحتمل عن كائن أو يمنع وقوعه دَرَأَ - يَدْرَأُ + كائن + عن كائن + شيئاً + بـِ شيء: يرده ويدفعه ويصده عنه ويوقيه أذاه باستعمال الشيء تَدارأَ - يَتَدارأُ:
لا توجد ترجمة تركية بعدرابط المدخل

درء دَرَأَ - يَدْرَأُ - تَدارأَ - يَتَدارأُ دَرَأَ - يَدْرَأُ + كائن + عن كائن + شيئاً: يشكل له درعاً واقياً من أذى وشيك: يرد ويدفع ويصد عنه ويوقيه أذى وشيكاً وخطيراً: يقوم بدفع الأذى والضرر المحتمل عن كائن أو يمنع وقوعه دَرَأَ - يَدْرَأُ + كائن + عن كائن + شيئاً + بـِ شيء: يرده ويدفعه ويصده عنه ويوقيه أذاه باستعمال الشيء تَدارأَ - يَتَدارأُ: على وزن " تفاعل" من " دَرَأَ - يَدْرَأُ ": يتبادل مع آخرفعل " دَرَأَ - يَدْرَأُ " بدافع ذاتي: يسعى عدد من الأفراد لدرأ عن نفسه الأذى والضرر المحتمل ويحوله نحو الآخر ﴿وإذ قتلتم نفسا فادارأتم فيها﴾: أصلها " فَتَدارأ ْتُم " واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " صد وإيقاف تقدم كائن أو مهاجم ورده وإجباره على التراجع أو التحول إلى اتجاه آخر "، وهي: صَدَّ - يَصُدُّ، صَدَع َ- يَصْدَعُ، ضَدَّ - يَضُدُّ، دَرَأَ - يَدْرَأُ، رَدَّ - يَرُدُّ، رَجَعَ - يَرْجِعُ (المتعدي) يفرق لفظاً: دَرَى - يَدْرِيْ + كائن + أمراً: عَلِمَ وعرف بعد جهل دَرَأَ - يَدْرَأُ + كائن + عن كائن + شيئاً: يشكل له درعاً واقياً من أذى وشيك رَدَأَ - يَرْْدَأُ + كائن أو شيء + كائناًً: يدعمه ويسنده: يقوي ويعين وينصر ويشد من أزر آخر رَدِيَ - يَرْدَى + الكائن + من مكان + إلى مكان أو في مكان: يسقط ويهوي من مكان عال فيتحطم أو يموت درأ - يدرأ - يدرءون- ادرءوا : ﴿والذين صبروا ابتغاء وجه ربهم وأقاموا الصلاة وأنفقوا مما رزقناهم سرا وعلانية ويدرءون بالحسنة السيئةأولئك لهم عقبى الدار(22)﴾ الرعد { أولئك يؤتون أجرهم مرتين بما صبروا ويدرءون بالحسنة السيئة ومما رزقناهم ينفقون(54) ﴿الذين قالوا لإخوانهم وقعدوا لو أطاعونا ما قتلوا قل فادرءوا عن أنفسكم الموت إن كنتم صادقين(168)﴾ آل عمران ﴿ويدرأ عنها العذاب أن تشهد أربع شهادات بالله إنه لمن الكاذبين (8)﴾ النور ادَّارأ - فادارأتم ﴿وإذ قتلتم نفسا فادارأتم فيها والله مخرج ما كنتم تكتمون(72)﴾ البقرة مختار الصحاح ● [درأ] د ر أ: الدَّرْءُ الدفع وبابه قطع و دَرَأ طلع مفاجأة وبابه خضع ومنه كوكب دريء كسكيت لشدة توقده ولألؤه و دُرِّيُّ بالضم منسوب إلى الدر وقُرئ دُرِّيُّ بالضم والهمز و دَرَيءٌ بالفتح والهمز و تَدَارَأْتُمْ و ادَّارَأْتُمُ تدافعتم واختلفتم و المُدَارَاةُ في حسن الخلق فتُهمز واُلّين يقال دَارَأَهُ و دارَاهُ أي لاينه واتقاه الراغب درأ - الدرء: الميل إلى أحد الجانبين، يقال: قومت درأه ودرأت عنه: دفعت عن جانبه، وفلان ذو تدرئ، أي: قوي على دفع أعدائه، ودارأته: دافعته. قال تعالى: }ويدرؤون بالحسنة السيئة﴿[الرعد/22]، وقال:﴾ويدرأ عنها العذاب{ [النور/8]، وفي الحديث: (ادرءوا الحدود بالشبهات) (الحديث أخرجه الحارثي في مسند أبي حنيفة له عن ابن عباس مرفوعا، وأبو سعد السمعاني في ذيل تاريخ بغداد، وفي سنده من لا يعرف. وعند الترمذي عن عائشة قال رسول الله: (ادرؤوا الحدود عن المسلمين ما استطعتم) وفيه يزيد بن زياد ضعيف، وأخرجه الحاكم في المستدرك 4/384 وقال: صحيح الإسناد، وتعقبه الذهبي فقال يزيد بن زياد قال فيه النسائي: متروك. وعند الدارقطني عن علي رفعه: (ادرؤوا الحدود، ولا ينبغي للإمام أن يعطل الحدود) وفيه المختار بن نافع، قال البخاري: منكر الحديث. راجع الدارقطني 3/84؛ والبيهقي في السنن 8/38. فالحديث ضعيف وله عدة طرق تقويه. راجع الابتهاج بتخريج أحاديث المنهاج ص 264؛ والتلخيص الحبير 5674؛ وشرح السنة 10/330) تنبيها على تطلب حيلة يدفع بها الحد، قال تعالى: }قل فادرؤوا عن أنفسكم الموت﴿[آل عمران/168]، وقوله:﴾فادارءتم فيها{ [البقرة/72]، هو تفاعلتم، أصله: تدارأتم، فأريد منه الإدغام تخفيفا، وأبدل من التاء دال فسكن للإدغام فاجتلب لها ألف الوصل فحصل على افاعلتم. قال بعض الأدباء: ادارأتم افتعلتم، وغلط من أوجه: أولا: أن ادرأتم على ثمانية أحرف، وافتعلتم على سبعة أحرف. والثاني: أن الذي يلي ألف الوصل تاء، فجعلها دالا. والثالث: أن الذي يلي الثاني دال، فجعلها تاء. والرابع: أن الفعل الصحيح العين لا يكون ما بعد تاء الافتعال منه إلا متحركا، وقد جعله هاهنا ساكنا. والخامس: أن هاهنا قد دخل بين التاء والدال زائد. وفي افتعلت لا يدخل ذلك. والسادس: أنه أنزل الألف منزل العين، وليست بعين. السابع: أن افتعل قبله حرفان، وبعده حرفان، وادارأتم بعده ثلاثة أحرف. ملخص اللسان 1. الدَّرْءُ: الدَّفْع. دَرَأَهُ يَدْرَؤُهُ دَرْءاً ودَرْأَةً: دَفَعَهُ. ودَرَأْتُه عني أَدْرَؤُه دَرْءاً: دَفَعْته. 2. وإِنه لَذُو تُدْرَإِ أَي حِفاظٍ ومَنَعةٍ وقُوَّةٍ على أَعـْدائه ومُدافَعةٍ، يكون ذلك في الحَرْب والخُصومة، 3. ودرأْتُ عنه الحَدَّ وغيرَه، أَدْرَؤُهُ دَرْءاً إِذا أَخَّرْته عنه. 4. والدَّرِيئة: الحَلْقةُ التي يَتَعَلَّم الرَّامي الطَّعْنَ والرَّمْيَ عليها. 5. وتَدارَأَ القومُ: تَدافَعوا في الخُصومة ونحوها واخْتَلَفوا. 6. ودارأْتُ، بالهمز: دافَعْتُ. وكلُّ مَن دَفَعْتَه عنك فقد دَرَأْتَه 7. دَرَأَ فلان علينا أَي هَجَم. ذُو تُدْرَإِ أَي ذُو هُجومٍ لا يَتَوَقَّى ولا يَهابُ، ففيه قوَّةٌ على دَفْع أَعدائه؛ 8. تَدارأْتم، أَي اخْتَلَفْتُم وتَدَافَعْتُم. وكذلك ادّارَأْتُمْ، وأَصله تَدارَأْتُمْ، فأُدْغِمت التاءُ في الدال واجتُلِبت الأَلف ليصح الابتداءُ بها؛ 9. والـمُدارَأَةُ: الـمُخالفةُ والـمُدافَعَةُ. 10. دارَأْتُه مدارأَةً ودارَيْتُه إِذا اتَّقيتَه ولايَنْتَه. 11. قال أَبو منصور: من همز، فمعناه الاتّقاءُ لشَرِّه، ومن لم يهمز جعله من دَرَيْتُ بمعنى خَتَلْتُ؛ والأَصل في التَّدارِي التَّدارُؤُ، 12. دَرَأَ علينا فلان دُرُوءاً إِذا خرج مُفاجَأَةً. 13. وجاءَ السيل دَرْءاً: ظَهْراً. 14. ودَرَأَ فلان علينا، وطَرَأَ إِذا طَلَعَ من حيث لا نَدْرِي. 15. وجاءَ السيلُ دَرءاً وَدُرْءاً إِذا انْدَرَأَ من مكان لا يُعْلَمُ به فيه 16. والدَّرْءُ: الـمَيْلُ. 17. وانْدَرَأَ الحَرِيقُ: انْتَشَرَ. 18. وكَوْكَبٌ دُرّيءٌ على فُعِّيلٍ: مُندفعٌ في مُضِيِّهِ مَن الـمَشْرِق إِلى الـمَغْرِب من ذلك، والجمع دَرارِيءُ على وزن دَرارِيعَ. وقد دَرَأَ الكَوْكَبُ دُرُوءاً هذا الكوكبُ الضَّخْمُ ما تُسمُّونه؟ قال: الدِّرِّيءُ، 19. الدِّرِّيءُ من الكَواكِب: الناصِعة؛ وهو من قولك: دَرَأَ الكَوْكَبُ كأَنه رُجِمَ به الشيطانُ فَدَفَعَه. 20. قال والدِّرِّيءُ: الكَوْكَبُ الـمُنْقَضُّ يُدْرَأُ على الشيطان، دُرُوءُ الكَوْكب: طُلُوعُه. يقال: دَرَأَ علينا. 21. يا جارِيةُ ادْرَئِي إِلَيَّ الوِسادَةَ أَي ابْسُطِي. 22. تَدَرَّأَ علينا فلان أَي تَطَاول. لسان العرب ● - درأ: الدَّرْءُ: الدَّفْع. دَرَأَهُ يَدْرَؤُهُ دَرْءاً ودَرْأَةً: دَفَعَهُ. وتَدارَأَ القومُ: تَدافَعوا في الخُصومة ونحوها واخْتَلَفوا. ودار

الصيغ(٤)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٣٢ (الإجمالي: ٤٣)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. نفق

    الآيات المشتركة: ٢ · İki yüzlüler

  2. صبر

    الآيات المشتركة: ٢ · Granit taş demektir

  3. رزق

    الآيات المشتركة: ٢ · Üzüm demektir

  4. قتل

    الآيات المشتركة: ٢ · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…

  5. سوأ

    الآيات المشتركة: ٢ · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir

  6. حسن

    الآيات المشتركة: ٢ · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…

  7. علن

    الآيات المشتركة: ١ · “A’ren” mahallenin orta yeri, evler arası avlu demektir

  8. كتم

    الآيات المشتركة: ١ · Su sızdırmayan sağlam tulumdur

  9. ربع

    الآيات المشتركة: ١ · Rebi’ (ayn): Bağdaş kurmak demektir

  10. نفس

    الآيات المشتركة: ٢ · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir

  11. قعد

    الآيات المشتركة: ١ · Temel demektir

  12. مرر

    الآيات المشتركة: ١ · Ağaç liflerinden bükülerek yapılmış iptir

الآيات التي ورد فيها(٥)

  1. … رَبِّهِمْ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَأَنْفَقُوا مِمَّا رَزَقْنَاهُمْ سِرًّا وَعَلَانِيَةً وَيَدْرَءُونَ بِالْحَسَنَةِ السَّيِّئَةَ أُولَئِكَ لَهُمْ عُقْبَى الدَّارِ

    Ve savuştururlar

  2. أُولَئِكَ يُؤْتَوْنَ أَجْرَهُمْ مَرَّتَيْنِ بِمَا صَبَرُوا وَيَدْرَءُونَ بِالْحَسَنَةِ السَّيِّئَةَ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفِقُونَ

    Savuştururlar

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökدرأ
YapıÜçlü (sülâsî)
Özel DurumMahmûz (hemzeli)
Bağlamsal Yakın Köklerدفع, ردد, كفف, منع
Zıt Kökجلب
Çekirdek Özet 1Bir şeyi kuvvetle itmek, önünden savuşturmak ve bertaraf etmek
Çekirdek Özet 2Kötülüğü, cezayı, töhmeti veya tehlikeyi zıddıyla ya da delille savuşturma
Çekirdek Özet 3Çatışma ve zararın pasif dirençle değil aktif ve yapıcı hamleyle etkisiz kılınması
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca pasif kaçınma veya basit inkâr sayıp aktif savuşturma ve bertaraf etme gücünü gözden kaçırmak

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
درSürekli ve kuvvetli akış, peş peşe dökülme, fışkırarak ortaya çıkma; درر, درس, درك, درج köklerinde olduğu gibi bir hareketin kesintisizce ileri atılmasıأÇekirdekteki akışkan ve taşan hareket, ani ve sert bir yönelim kazanarak bir hedefe çarpma, karşıdakini şiddetle savurma ve önünü keserek defetme anlamına özelleşmiştir.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
دkapı; giriş, geçiş, hareketHarekete geçiş, sınır eşiği ve yönelim
رinsan başı; baş, ilk, üstÖne atılma, öncelik alma ve baskın irade sergileme
أöküz başı; güç, öncülük, başlangıçYalın kuvvet, ani baskı ve doğrudan itme gücü
درأKapıdan öne atılan yalın kuvvetEşikte durmayıp doğrudan ve güçlü bir yönelişle karşıdaki unsuru geriye itme, engeli yarma ve tehdidi savuşturma hareketi

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir nesneyi, saldırganı veya eğriliği şiddetle itip bir kenara savurmak; selin önüne kattığı çer çöpü yarması veya yoldaki çıkıntının savrulması
Cahiliye şiiri kullanımıEbû Zübeyd el-Âlî bir beytinde düşmanın serkeşliğini ve fitnesini savuşturmayı bu kökle ifade etmiştir: كانَ عَنِّي يَرُدُّ دَرْؤُكَ، بَعْدَ اللّهِ، شَغْبَ الـمُسْتَصْعِبِ، المِرِّيد / Beyitte kök, bir saldırıyı veya husumeti kalkan olup defetmek anlamındadır.
Erken Arapça kullanımHz. Ömer mescide girdiğinde yerdeki çakılları eliyle sertçe itip düzeltmiş ve üzerlerine ridasını sermiştir; bu fiil rivayette şöyle geçer: فدرأ الحصى درأة ثم ألقى عليه رداءه أي دفعه مسوّياً له

المصدر Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha, Tahdhīb al-Lugha.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Kök Sami dilleri ailesinde öncelikle dışa doğru itme, savurma, bir engeli bertaraf etme veya ansızın ortaya çıkıp püskürtme semantik dairesiyle ilişkilidir. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarında kökün hemzeli formu doğrudan defetme yerine daha çok parıldama, ileri doğru atılma veya dönme/dağılma çağrışımları barındıran akraba fonetik biçimlerle kesişir. Arapçada درأ formu, hemzenin getirdiği patlamalı ses değeriyle birlikte fiziksel bir nesneyi ya da tehlikeyi doğrudan ve kuvvetli bir temasla savuşturma fiilinde yoğunlaşmıştır. Klasik leksikografide selin ani baskınına da yıldızın karanlığı yırtarak doğmasına da bu fiilin verilmesi, kökün özünde taşıdığı engeli yararak savurma dinamizmini doğrular.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönBir nesneyi veya hasmı şiddetle itip defetmek; selin veya yıldızın ansızın belirmesiFiil hem bir şeyi savuşturmayı hem de ansızın hücum edip öne çıkmayı ifade eden iki yönlü somut dinamizme sahiptir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ve Süryanicede akraba fonetik köklerde fırlatma, öne atılma ve parıldama izleriArapçadaki itme ve savuşturma vurgusu, kökün Sami dillerindeki ortak itilim ve yönelim çekirdeğinden gelişmiştir.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik katmanda ani itme ve basınç uygulama kökleriGeniş Afro-Asyatik alanda belirgin morfolojik soydaşlık sınırlıdır.Muhtemel

المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, David Cohen.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
درأAnlamlıİtmek ve savuşturmakKarşıdan gelen bir gücü, kötülüğü veya engeli kuvvetle geri püskürtmekHedef kök; Kur'an'da geçer
دأرAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bağımsız anlam kökü olarak işlenmemiştirKur'an'da geçmez
ردأAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıMüstakil üçlü kök olarak değil, hemzesiz veya türev formlarda zayıflık bildiren kullanımlarla anılırKur'an'da bu tertipte geçmez
رأدAnlamlıTaze ve narin olmakGençlik tazeliği, salınarak yürüme ve günün yükselmesi anlamındadırZıtlaşma veya savurma içermez; Kur'an'da geçmez
أدرAnlamlıŞişmek ve büyümekKasık fıtığı veya bir uzvun su toplayıp şişmesi anlamındadırFiziksel kabarma ve şişme; Kur'an'da geçmez
أردAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik lügatlerde bu dizilişte kök anlamı kaydedilmemiştirKur'an'da geçmez

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
درأMerkezSavuşturmak, itmekYaklaşan veya vuku bulan bir tehlikeyi etkin bir kuvvetle geriye itip uzaklaştırmakŞiddetli, aktif ve bertaraf edici bir defetme hareketidir
دفعKomşuİtmek, savmakBir şeyi genel anlamda bir yerden başka bir yere itelemekدفع nötr itmeyi de kapsar; درأ ise doğrudan tehlikeyi ve zararı bertaraf etmeye odaklıdır
رددKomşuGeri çevirmekGelen şeyi geldiği yöne veya kaynağına döndürmekردد geliş yönüne geri iadeyi vurgular; درأ ise engeli kırıp savuşturmayı hedefler
كففKomşuMenetmek, durdurmakBir hareketi sınır çekerek durdurmak, el çekmekكفف engelleme ve durdurma eylemidir; درأ ise aktif hamleyle geriletmektir
منعKomşuEngel olmakBir şeyin gerçekleşmesine baştan mani olmakمنع erişimi ve geçişi keser; درأ yaklaşmış veya temas etmiş olanı savurur
جلبZıtÇekmek, getirmekBir şeyi dışarıdan içeriye, kendine doğru çekip celbetmekدرأ varlığı dışarı itip uzaklaştırırken جلب içeriye ve kendine çeker

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
Arapçaدرأİtmek, savuşturmak, bertaraf etmekBir zararı, töhmeti veya cezayı aktif bir hamleyle defetme dinamizmidir.Kesin
Latincerepellere, avertereGeri püskürtmek, uzaklaştırmakTehlikeyi geriye itmeyi karşılar; Arapçadaki hasmın üzerine hücum ederek savma nüansını tam yansıtmaz.Güçlü
İngilizceward off, avert, repelSavuşturmak, önlemek, püskürtmekKötülüğün savuşturulmasını iyi verir; kökün içindeki çekişme ve itişme tonunu eksik bırakır.Kesin
Almancaabwehren, abwendenDefetmek, savuşturmak, bertaraf etmekSavunmacı püskürtmeyi çok iyi karşılar; türevlerdeki parlama ve anilik çağrışımını dışarıda bırakır.Güçlü
Fransızcarepousser, écarterGeri itmek, savuşturmakFiziksel ve mecazi uzaklaştırmayı karşılar; kökteki zıt özellikle mukabele etme vurgusunu taşımaz.Güçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
ادّارَأْتُمْBir suç veya sorumlulukta ihtilafa düşüp suçu birbirine atmak, çekişmekKatilin kimliği konusunda karşılıklı ithamda bulunma bağlamı: Bakara 2:72
يَدْرَءُونَKötülüğü iyilikle savuşturmak, zararı hayırla bertaraf etmekMüminlerin ve olgun şahsiyetlerin ahlaki tavrı: Ra'd 13:22, Kasas 28:54
يَدْرَأُCezayı veya azabı delil ve yeminle düşürmek, savmakİffete iftira ve lian sürecinde kadının cezayı savuşturması: Nûr 24:8
فَادْرَءُواÖlümü ve helaki kendinden savmaya meydan okumaMünafıkların iddialarına karşı ilahi meydan okuma: Âl-i İmrân 3:168

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi takdir, ecel ve irade ilişkisiEcelin veya takdir edilen helakin kulun tedbiriyle savuşturulup savuşturulamayacağı tartışmasıİnsanın ilahi takdir karşısındaki mutlak acziyeti ve takdiri savuşturma iddiasının hükümsüzlüğü
FıkıhCeza hukuku ve hadlerin düşürülmesiŞüphelerin cezayı düşürüp düşürmeyeceği ilkesiŞüphe durumunda haddin tatbik edilmeyip düşürülmesi ve askıya alınması
TefsirAhlaki mücadele ve toplumsal ilişkilerKötülüğe misliyle değil, onu yok edecek bir iyilik hamlesiyle karşılık verilmesiPasif sabır yerine kötülüğü izale eden aktif ve dönüştürücü iyilik
HadisYargılama usulü ve ihtilafların çözümüادرؤوا الحدود بالشبهات kaidesi ve yollarda ihtilaf etmekten sakınmaHatanın ve cezanın bertaraf edilmesi, ihtilafın defedilmesi

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKötülüğün arındırılmasıAktif arınma ve iyilik kalkanıKötülüğü iyilikle yok etmeDini hayatta kötülük pasif kalarak değil, karşı bir hayır hamlesiyle bertaraf edilir.Kesin
İlmiYöntem ve delil hiyerarşisiŞüphe kuralı ve eleştirel elemeAsılsız iddiaların çürütülmesiHukuki ve ilmi usulde kesin olmayan unsurlar, şüphe ilkesiyle hükümsüz kılınır.Güçlü
SiyasiKriz yönetimi ve diplomasiTehdidi bertaraf etme ve caydırıcılıkToplumsal çatışmayı yatıştırmaFitne ve iftira ortamında tarafların suçu birbirine atmasını engelleyip adaleti kurma.Güçlü
İktisadiRisk yönetimi ve piyasa dengesiZararı defetme ve kriz savmaKrizin yapıcı yatırımla aşılmasıEkonomik bozulmayı daralma yerine verimli ve yapıcı mali araçlarla dengeleme.Muhtemel

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerZıt fazlı dalga sönümlemesi (destructive interference)İki zıt kuvvetin birbirini nötrleyerek zararlı dalgayı yok etmesi gibi, kötülüğün iyilik vektörüyle sönümlenmesiGüçlü
Beşeri bilimlerMasumiyet karinesi ve onarıcı adaletŞüphenin sanık lehine yorumlanarak cezanın düşürülmesi ve çatışmanın dönüştürücü eylemle çözülmesiKesin

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü sadece basit bir savunma, geri çekilme veya kötülüğü görmezden gelme biçiminde pasif bir tepki olarak anlamak
Kur'an içi daha geniş anlamKötülüğün, töhmetin veya cezanın üzerine daha baskın, yapıcı ve dönüştürücü bir eylemle (iyilik, yemin, kesin delil) gidilerek onun büsbütün bertaraf edilmesi
Yanlış anlamanın doğuracağı hataÂyetlerde emredilen dönüştürücü ahlaki mücadeleyi etkisiz bir pasifliğe indirgemek ve fıkıhtaki şüpheyle ceza savma ilkesini keyfi af mekanizması sanmak

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın hem ahlak felsefesinde (kötülüğü iyilikle savma) hem de ceza usulünde (itham ve cezayı delille düşürme) benimsediği aktif bertaraf etme yöntemini gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Mümin şahsiyetin vasıflarını anlatan ahlak ayetlerinde, lian ve ceza usulünü bildiren ahkam ayetlerinde ve ecel karşısında insanın acziyetini vurgulayan meydan okuma ayetlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Kötülüğe karşı sabretmenin pasif bir boyun eğiş olmadığını, aksine kötülüğü yerinden sökecek bir iyilik hamlesi üretmek anlamına geldiğini ortaya koyarak hatalı tevekkül anlayışını düzeltir.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamBir nesneyi, engeli veya tehlikeyi kuvvetle itip savuşturmak, sel gibi öne atılarak yolu açmak.
  • Soyut anlamBir kötülüğü, suçu, ithamı veya cezayı karşıt ve daha güçlü bir meşru vasıtayla etkisiz kılıp ortadan kaldırmak.
  • Sistematik karşılıkBozucu bir etkenin (E), ona zıt yönde uygulanan yapıcı bir etkenle (A) sönümlenerek sistemden dışlanması (D).
  • LaTeX modeliD={x∈E∣A(x)≻x  ⟹  x→∅}
  • LaTeX açıklamasıFormülde E sisteme yönelen negatif etkiyi veya kötülüğü, A bu etkiye karşı devreye sokulan aktif yapıcı hamleyi (iyilik, yemin, delil) temsil eder. A(x)≻x ifadesi yapıcı hamlenin negatif etkiden daha baskın olduğunu gösterir.   ⟹  x→∅ bağıntısı ise bu baskın zıt hamle neticesinde negatif etkinin tamamen savuşturulup bertaraf edildiğini (D) simgeler.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: د