دكك
د - ك - ك
جذر- الورود: ٧
- الآيات: ٤
- الصيغ: ٥
- المعاجم: ٩
Üstü düz tümsek (plato) demektir. Engebesiz yerdir. Tedkik etmek düzeltmek, tesviye etmek demektir. Bir şey eridiği zaman yüzü düzlenir ve donduğunda dümdüz hale gelir. Kıyamet gününde yer zelzele ve zelzeleden çıkan mağmalarla kaplanacak, donduğu zaman da dümdüz ova olacaktır.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(٩)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Üstü düz tümsek (plato) demektir. Engebesiz yerdir. Tedkik etmek düzeltmek, tesviye etmek demektir. Bir şey eridiği zaman yüzü düzlenir ve donduğunda dümdüz hale gelir. Kıyamet gününde yer zelzele ve zelzeleden çıkan mağmalarla kaplanacak, donduğu zaman da dümdüz ova olacaktır.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٨٩٦الكاف والدال
ك د، د ك مستعملان كد: الكَدُّ: الشدة في العمل، وطلب الكسب.. يكُدُّ كدّاً.
والكدُّ: الإلحاح في الطلب، والإشارة بالأصابع، قال:
غنيت فلم أردُدْكُمُ عند بغـية وحجت ولم أكدُدْكُمُ بالأصابع
والكَدْكَدَةُ: ضرب الصيقل المدوس على السيف إذا جلاه.
والكَدِيدُ: موضع بالحجاز. والكديد: التراب المدقوق المكدود المركل بالقوائم، قال:
مسح إذا ما السابحات على الونى أثرن غباراً بالكَديدِ المـركـل
دك:
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٧١٠الدَكُّ: الدقُّ. وقد دَكَكْتُ الشيء أَدُكُّهُ دَكَّاً، إذا ضربتَه وكسرتَه حتَّى سوّيته بالأرض. ومنه قوله تعالى: "فدُكَّتا دَكَّةً واحِدَة". قال الأخفش: هي أرض دَكٌّ، والجمع دُكوكٌ. قال أبو زيد: دُكَّ الرجل فهو مَدْكوكٌ، إذا دَكَّتْهُ الحُمَّى. ودَكَكْتُ الرَكيَّ، أي دفنتُه بالتراب. وناقةٌ دَكاءُ: لا سَنامَ لها، والجمع دُكٌّ ودَكَّاواتٌ. والدُكُّ: الجبلُ الذليلُ، والجمع الدِكّكَةُ. وفرسٌ أَدَكُّ،
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٣٤٢د ك ك
دككته: دققته.
ودكّ الركيّة: كبسها.
وجمل أدك وناقة دكاء: لا سنـام لهمـا.
وانـدكّ السنـام: افترش على الظهر.
ونزلنا بدكداك رمل متلبد بالأرض.
ومن المجاز: دكّه المرض.
ورجل مدك: شديد الوطء.
وأمة مدكة: قوية على العمل.
ودكّ الدابة: جهدها بالسير.
ودك المرأة: جهدها بالجماع.
وتداكّت عليهم الخيل.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٥٬٤٤١الدَّكُّ: هدم الجبل والحائط ونحوهما، دَكَّه يَدُكُّه دَكّاً. الليث: الدَّكّ كسر الحائط والجبل. وجبل دُكٌّ: ذليل، وجمعه دِكَكَةٌ مثل جُحْر وجِحرَة. وقد تَدَكْدَكَتِ الجبالُ أَي صارت دَكَّاوَات، وهي رواب من طين، واحدتها دَكَّاء. وقوله سبحانه وتعالى: وحُمِلت الأَرض والجبالُ فدُكَّتَا دَكَّةً واحدة؛ قال الفراء: دَكُّها زلزلتها، ولم يقل فدكِكْنَ لأنه جعل الجبال كالواحدة، ولو قال فدُكَّتْ دَكَّةً لكان
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٤٩١* د ك ك * * الدّكُّ * الدق وقد * دكَّهُ * إذا ضربه وكسره حتى سواه بالأرض وبابه رد ومنه قوله تعالى ﴿فدكتا دكة واحدة﴾ قال الأخفش هي أرض * دَكٌّ * والجمع * دُكُوكٌ * قال الله تعالى ﴿جعله دكا﴾ قال ويحتمل أن يكون مصدرا كأنه قال دكه دكا أو أراد جعله ذا دك فحذف ذا وقرئ ﴿دكَّاءَ﴾ بالمد أي جعله أرضا دكاء فحذف الأرض لأن الجبل مذكر فلا لبس و * الدَّكْدَاكُ * من الرمل ما التبد منه بالأرض ولم يرتفع وهو
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٥٬٢١٣الدك: الدق والهدم، وقال الليث: كسر الحائط والجبل. ودك الشيء يدكه دكا: ضربه وكسره حتى سواه بالأرض، كما في الصحاح، ومنه قوله تعالى: فدكتا دكة واحدة أي: دقتا دقة واحدة، فصارتا هباء منبثا.والدك: ما استوى من الرمل وسهل كالدكة بالهاء دكاك بالكسر.والدك: المستوي من المكان ومنه قوله تعالى: جعله دكا ، قال الأزهري: أفادني ابن اليزيدي عن أبي زيد: جعله دكا، أي: مستويا، قال المفسرون: ساخ في الأرض فهو يذهب
الدك: الدق والهدم، وقال الليث: كسر الحائط والجبل. ودك الشيء يدكه دكا: ضربه وكسره حتى سواه بالأرض، كما في الصحاح، ومنه قوله تعالى: فدكتا دكة واحدة أي: دقتا دقة واحدة، فصارتا هباء منبثا.والدك: ما استوى من الرمل وسهل كالدكة بالهاء دكاك بالكسر.والدك: المستوي من المكان ومنه قوله تعالى: جعله دكا ، قال الأزهري: أفادني ابن اليزيدي عن أبي زيد: جعله دكا، أي: مستويا، قال المفسرون: ساخ في الأرض فهو يذهب إلى الآن. وقوله تعالى: إذا دكت الأرض دكا قال ابن عرفة: أي مستوية لا أكمة فيها، وقرأ حمزة والكسائي جعله دكاء بالمد، في الأعراف وفي الكهف، ووافقهما عاصم في الكهف، أي: جعله أرضا دكاء، فحذف؛ لأن الجبل مذكر، وقال الأخفش - في قول من نون - كأنه دكه دكا، مصدر مؤكد. دكوك بالضم.والدك: تسوية صعود الأرض وهبوطها وقد دكها دكا.وقد اندك المكان.والدك: كبس التراب وتسويته. وقال أبو حنيفة عن أبي زيد: إذا كبس السطح بالتراب قيل: دك التراب عليه دكا، ودك التراب على الميت دكا: هاله.والدك: دفن البئر وطمها بالتراب، كالدكدكة.والدك: التل هكذا باللام، وهو الصواب، وفي اللسان: شبه التل، وفي بعض النسخ التك بالكاف، وهو غلط. والدك بالضم: الشديد الضخم يقال: إنه لدك، نقله ابن عباد.والدك: الجبل الذليل دككة كقردة مثل جحر وجحرة، وقال الأصمعي: وفي الأرض الدككة، والواحد دك، وهي رواب مشرفة من طين، فيها شيء من غلظ.
وقال غيره: الدكك: القيزان المنهالة، وقيل: الهضاب المفسخة. والدك أيضا: جمع الأدك للفرس المتداني العريض الظهر ومنه حديث أبي موسى كتب إلى عمر رضي الله عنهما: إنا وجدنا بالعراق خيلا عراضا دكا، فما يرى أمير المؤمنين في إسهامها أي: عراض الظهور قصارها، يقال: فرس أدك: إذا كان عريض الظهر قصيرا، حكاه أبو عبيد عن الكسائي، قال: وهي البراذين.والدكاء: الرابية من الطين ليست بالغليظة كما في المحكم، وهي التي لا تبلغ أن تكون جبلا دكاوات أجروه مجرى الأسماء لغلبته، كقولهم: ليس في الخضراوات صدقة. وأكمة دكاء: اتسع أعلاها، والجمع كالجمع، وهذا نادر، لأن هذا صفة. أو الدكاوات: تلال خلقة لا واحد لها قال ابن سيده: هذا قول أهل اللغة، قال: وعندي أن واحدها دكاء، كما تقدم، وقال الأصمعي: الدكاوات من الأرض الواحدة دكاء، وهي رواب من طين ليست بالغلاظ. والدكاء: الناقة التي لا سنام لها، أو التي لم يشرف سنامها بل افترش في جنبيها، والجمع دك ودكاوات، مثل حمر وحمراوات، كذا في الصحاح والعباب، وهو أدك لا سنام له والاسم الدكك وقد اندك، وقال ابن بري: حمراء لا يجمع بالألف والتاء، فيقال: حمراوات، كما لا يجمع مذكره بالواو والنون، فيقال: أحمرون، وأما د كاء فليس لها مذكر، ولذلك جاز أن يقال: دكاوات. وفرس مدكوك: لا إشراف لحجبته. وفرس أدك: عريض الظهر، وهذا قد تقدم قريبا، فهو تكرار. والدكة، بالفتح والعامة تكسره. والدكان، بالضم: بناء يسطح أعلاه للمقعد قال الليث: اختلفوا في الدكان؛ فقيل: هو فعلان من الدك، وقال بعضهم: فعال من الدكن، وأنشد الجوهري للمثقب العبدي: فأبقى باطلي والجد منها كدكان الدرابنة المطين والدرابنة: البوابون.والدكدك كجعفر ويكسر، والدكداك من الرمل: ما تكبس واستوى وقيل: هو بطن من الأرض مستو.أو الدكداك: ما التبد منه بعضه على بعض بالأرض ولم يرتفع كثيرا، قاله الأصمعي، وعليه اقتصر الجوهري، وقال أبو حنيفة: هو رمل ذو تراب يتلبد، وفي الحديث أنه سأل جرير بن عبد الله عن منزله فقال: سهل ودكداك، وسلم وأراك أي أن أرضهم ليست بذات حزونة، قال لبيد: وغيث بدكـداك يزين وهـاده نبات كوشي العبقري المخلب أو هي أي الدكدك بلغتيه. والدكداك: أرضي فيها غلظ، دكادك ودكاديك، شاهد الأول في حديث عمرو بن مرة: إليك أجوب القور بعد الدكادك وشاهد الثاني قول الراجز، أنشده الجوهري: يا دار مي بالدكاديك البـرق سقيا فقد هيجت شوق المشتئق
وأرض مدكدكة كثر بها الناس ورعاة المال، حتى يفسدها ذلك وتكثر فيها آثار المال وأبواله، مثل مدعوكة وهم يكرهون ذلك إلا أن يجمعهم أثر سحابة فلا يجدون منه بدا، وكذلك مدكوكة. وقال أبو حنيفة: أرض مدكوكة لا أسناد لها تنبت الرمث. وقال أبو زيد: دك الرجل مجهولا فهو مدكوك: مرض، أو دكه المرض، ونص أبي زيد: دكته الحمى، أي: أضعفته، وهو مجاز. وأمة مدكة، كمصكة أي بكسر الميم: قوية على العمل، كما في الصحاح، وهو مجاز. وهو مدك بكسر الميم، أي قوي شديد الوطء للأرض، كما في الصحاح. ويوم دكيك: تام، وكذلك الشهر، والحول، يقال: أقمت عنده حولا دكيكا، وقال: أقمت بجرجان حولا دكيكا وحنظل مدكك، كمعظم، وهو أن يؤكل بتمر أو غيره ودككه: إذا خلطه، يقال: دككوا لنا، كما في العباب واللسان. والدكة: بغوطة دمشق نقله الصاغاني. قال: والدكان، بالضم: بهمذان بالقرب منها. ومما يستدرك عليه: تدكدكت الجبال: صارت دكاوات. والدكك، بضمتين: النوق المنفضخة الأسنمة. واندك الرمل: تلبد. وجمع الدكان: دكاكين. ودكدك الركي: دفنه بالتراب. وقال الأصمعي: دكه وصكه ولكه - كله - إذا دفعه. وتداك عليه القوم: إذا ازدحموا عليه، وفي حديث علي رضي الله عنه: ثم تداككتم على تداكك الإبل الهيم على حياضها أي: ازدحمتم. والدككة، بضم ففتح: شيء يتخذ من الهبيد والدقيق إذا قل الدقيق، عن ابن عباد. قال: والدك: إرسال الإبل جمعاء. وقال أبو عمرو: دك الرجل جاريته: إذا جهدها بإلقائه ثقله عليها إذا أراد جماعها، وهو مجاز، وأنشد الإيادي: فقدتك من بعل علام تدكـنـي بصدرك لا تغني فتيلا ولا تعلي لا تعلي، أي: لا تقوم عني، من قولك أعل عن الوسادة، أي: قم. والمدكوك: موضع بمصر. ودك الدابة بالسير: أجهدها، وهو مجاز. وتداكت عليهم الخيل: تزاحمت. وقال ابن عباد: الفحل يدكدك الناقة: إذا ضربها. وقال ابن دريد: اندك سنام البعير: إذا افترش في ظهره. والدكاك، كسحاب: قرية بخوزستان، جاء ذكرها في قول النعمان بن مقرن رضي الله عنه: قال: عوت فارس واليوم حام أواره بمحتفل بين الدكاك وأربـك والدكوك: قرية بمصر من أعمال الغربية. والمدك، كمصك: لغة في المتك، لما يربط به السراويل، قال منظور الأسدي: يا حبذا جارية من عك تعقد المرط على المدك
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٨٦٧دَكَّ
دَكَّ U ( n. ac. دَكّ 1 ),
a. Pounded, crushed; broke or beat down, laid flat, levelled.
b. Stopped up ( well ).
c. Traced, marked out ( road ).
d. Loaded ( gun ).
e. [ pass. ], Was ill.
دَكَّكَ
دَكَّكَ II ,
a. Mixed.
اِنْدَكَكَ
اِنْدَكَكَ VII ,
a. Was pounded, crushed; was beaten down, flattened, levelled.
b. Was loaded ( gun ).
دَكّ
دَكّ 1 , ( pl. دِكَاْك 23 , دُكُوْك 27
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ١٨٬٨١٨دكك
دَكَّ - يَدُكُّ - دَكّ - دَكَّاً - دَكَّة - دَكَّاء
دَكَّ - يَدُكُّ + كائن + شيئاً: يدقه ويضربه بقوة بشيء، فيهده ويسحقه ويكبسه على بعضه، ويجعله مستوياً من غير صعودات أو هبوطات
دَكّ: اسم فعل" دَكَّ - يَدُكُّ "
دَكَّاً: حال من " دَكّ ": بشكل مدكوك
دَكَّة: على وزن "فـَعـْلـَة" اسم فعل للمرة من " دَكَّ - يَدُكُّ ": عملية الدك لمرة واحدة
الجذور المجاورةالمجاورة: ٢٧ (الإجمالي: ٣٨)
- جبل
الآيات المشتركة: ٢ · Dağ anlamındadır
- جلو
الآيات المشتركة: ١ · Belirdi
- صعق
الآيات المشتركة: ١ · Yıldırım demektir
- خرر
الآيات المشتركة: ١ · Sel suyunun yardığı hendek demektir
- وقت
الآيات المشتركة: ١ · Belli zamanlarda buluşulan yer, buluşma zamanı demektir
- جيأ
الآيات المشتركة: ٢ · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
- جعل
الآيات المشتركة: ٢ · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
- قرر
الآيات المشتركة: ١ · Küçük derelerin toplanıp durgunlaştığı göldür
- فوق
الآيات المشتركة: ١ · Üst
- أرض
الآيات المشتركة: ٢ · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
- مكن
الآيات المشتركة: ١ · Kevn tepe demektir
- حمل
الآيات المشتركة: ١ · Haml: İple yüklenen yük demektir
الآيات التي ورد فيها(٤)
… مَكَانَهُ فَسَوْفَ تَرَانِي فَلَمَّا تَجَلَّى رَبُّهُ لِلْجَبَلِ جَعَلَهُ دَكًّا وَخَرَّ مُوسَى صَعِقًا فَلَمَّا أَفَاقَ قَالَ سُبْحَانَكَ تُبْتُ …
Düzleşmek
كَلَّا إِذَا دُكَّتِ الْأَرْضُ دَكًّا دَكًّا
Düzleşmek
كَلَّا إِذَا دُكَّتِ الْأَرْضُ دَكًّا دَكًّا
Düzleşmek
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | دكك |
| Yapı | Üçlü (mücerred sülâsî) |
| Özel Durum | Müzâaf (şeddeli / katlamalı) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | دقق, هدم, سوي, سحق |
| Zıt Kök | شيد |
| Çekirdek Özet 1 | Yüksek ve engebeli bir kütleyi darbeyle kırıp ezerek düzlemek, yüzeyi tesviye etmek |
| Çekirdek Özet 2 | Yaratılmış varlığın azamet tecellisi veya kıyamet sarsıntısıyla tüm heybetini yitirip dümdüz olması |
| Çekirdek Özet 3 | Dikey kabarma ve ontolojik kibrin mutlak darbeyle yatay, pürüzsüz bir eşitliğe indirgenmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca yok olma veya patlama sanıp tesviye, düzleşme ve pürüzsüzleşme boyutunu gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| دك | Bir kütleye baskı uygulamak, basmak, sıkıştırmak, sert bir temasla alçaltmak; nitekim aynı çekirdeği taşıyan دكس ve دكع köklerinde de yığılma, çökme ve bastırılma hareketi esastır | ك | İkinci kez tekrarlanan ك sesi, darbenin ve baskının süreklilik kazanmasını, kütlenin yalnızca basılmayıp ufalanarak zeminle birleşecek derecede yayılmasını ve düzleşmesini sağlar |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| د | kapı; giriş, geçiş, hareket | Bir sınırın zorlanması, bir kütleye doğru yönelen sert hareket ve geçiş |
| ك | avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Kütlenin üzerine kapanma, üstten bastırma, yüzeyi örtme ve ezici kavrama |
| ك | avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Bastırma ve kaplama eyleminin katlanması, kütlenin tamamen ezilerek yere yayılması |
| دكك | Giriş ve kütleye yönelişin ardından gelen çift yönlü ezici baskı | Yüksek bir engelin sert ve sürekli bir ezmeyle zemin seviyesine indirilmesi, yüzeyin düzlenip kapatılması |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Yüksek bir tepeyi, duvarı veya kütleyi vurup ezerek yerle bir etmek; üstü düzleşmiş yayvan tepe (رَابِيَة دَكَّاء); hörgücü çöküp sırtı düzleşmiş deve (نَاقَة دَكَّاء); zemine sıkıştırılarak yayılan kum |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şairi Evs b. Hacer veya dönemin bedevi şairlerince toprağın ve kumun çiğnenip sertleşmesi bağlamında kullanımı tarif edilir; ayrıca Kitābü'l-ʿAyn'da geçen şahitte sert adımlarla yeri ezip toz kaldıran atların bastığı sertleştirilmiş zemin (الكَدِيد المُرَكَّل) için bu çekirdek zikredilir |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönemde hummanın bedeni yere sermesi ve ezmesi (دَكَّتْهُ الحُمَّى دَكّاً) ve atların hücumla birbirini ezerek toplanması (تَدَاكَّتْ عَلَيْهِم الخَيْلُ) şeklinde kullanılmıştır |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-ʿArab, Esâsü’l-Belâga.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dil ailesinde دكك kökü, fiziksel olarak bir kütleyi dövmek, vurmak, ezmek, ufalamak ve bu vuruş neticesinde pürüzsüzce yatay bir zemine dönüştürmek semantik ekseninde yer alır. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarında kök d-k-k (İbranice dakak / דקק) biçiminde "ince ince ezmek, ufalamak, toz haline getirmek" anlamını korur. Arapçada دقق kökü inceliğe ve toz haline gelmeye odaklanırken, دكك biçimi kütlenin yıkılarak düzleştirilmesi, tepenin plato haline gelmesi ve tesviye edilmesi yönünde semantik bir özelleşme yaşamıştır. Akkadca dâku(m) fiilinde "öldürmek, vurmak, ezmek, mağlup etmek" anlamı baskın iken, Batı Sami kolunda bu vuruşun nesne üzerindeki biçim değiştirici etkisi (ufalanma ve düzleşme) öne çıkmıştır. Arapçada kökün hem ezme eylemini hem de ezilme sonucu ortaya çıkan düz yayv足を (düz tepe, hörgüçsüz deve) aynı anda adlandırması, kökün arkaik somut zeminini pürüzsüzce muhafaza ettiğini gösterir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | دكك kökü; dövmek, ezmek, düzleştirmek | Duvarın, dağın veya tümseğin yıkılıp zeminle tesviye edilmesi; hörgücün sırta yayılması | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice דקק (dakak), Süryanice d-k, Akkadca dâku | Ezme, dövme, ufaltma ve sert vuruşla şeklini değiştirme ortak semantik çekirdeği | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami dilleri ötesinde güvenilir ve kanıtlanmış bir Afro-Asyatik eşdeğer tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
المصدر Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab, Dictionnaire des racines sémitiques.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| دكك | Anlamlı | Ezmek, yıkıp düzleştirmek | Yüksek kütlenin darbe ile yerle bir olup tesviye edilmesi | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| كدك | Anlamlı | Sertçe vurmak, cilalamak | Kılıcın parlatılması esnasında sert aletin vurulması (el-kedkede) | Kur'an'da geçmez; ortak sert darbe çekirdeği |
| ككد | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| دكك | Merkez | Kütleyi ezerek düzleştirme | Nesneyi darbe ile yıkıp engebesiz, düz bir zemin haline getirmek | Yıkım sonucunda tesviye ve düzlük oluşması esastır |
| دقق | Komşu | İnceltme ve ufaltma | Kütleyi düzleştirmekten ziyade taneciklerine ayırıp ince toz yapmak | İncelik ve hassasiyet boyutu öne çıkar |
| هدم | Komşu | Yapıyı yıkma | Dikili bir yapıyı temelinden devirip çökertmek | Düzleşme veya tesviye şartı aranmaz; çöküntü yeterlidir |
| سوي | Komşu | Eşitleme ve düzleme | Yüzeydeki pürüzleri giderip denk ve dengeli kılmak | Darbe ve kırma eylemi içermeden de tesviye olabilir |
| سحق | Komşu | Sürtme ile ezme | Sürtünme ve baskı ile nesneyi aşındırıp ufalamak | Ani ve şiddetli bir darbeden çok aşındırıcı ezmedir |
| شيد | Zıt | Yükseltme ve inşa | Yapıyı harçla ve kireçle yukarı doğru yükseltip tahkim etmek | دكك kökünün dikey kütleyi sıfırlamasına karşıt olarak dikey yükseliştir |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | دكك | Ezerek düzleştirmek | Yüksekliği kırıp yerle bir etmek, tesviye etmek | Kesin |
| Latince | planare, conculcare, complanare | Düzleştirmek, ezmek, zeminle bir kılmak | Yüzeyin pürüzsüzleştirilmesini karşılar ancak ilahi azamet tecellisi bağlamındaki ontolojik ufalanmayı eksik bırakır | Güçlü |
| İngilizce | to level, to flatten, to crush down | Dümdüz etmek, ezerek tesviye etmek | Fiziksel düzleştirmeyi iyi verir; dağın tuzla buz olup ova haline gelmesindeki şiddeti kısmen yansıtır | Güçlü |
| Almanca | ebnen, zermalmen, niederwalzen | Ezerek düzlemek, yerle bir etmek | Ezme ve düzleme bileşimini karşılar, arkaik bedevi imgesi olan hörgüçsüzleşme nüansını dışarıda bırakır | Güçlü |
| Fransızca | aplanir, écraser, niveler | Tesviye etmek, ezmek | Düzleme eylemini ifade eder; kütlenin toz toprak halinde yayılması derinliğini tam kapsamaz | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| دَكًّا | Toz duman olup yerle bir olma, dümdüz ufalanma | Tecelli karşısında dağın tüm azametini yitirip zeminle birleşmesi bağlamında; A'râf 7:143 |
| دَكَّاءَ | Düzlenmiş, yerle yeksan edilmiş engel | Zülkarneyn seddinin vadesi geldiğinde yıkılıp pürüzsüzce yerle bir olması; Kehf 18:98 |
| فَدُكَّتَا دَكَّةً | Tek bir darbeyle çarpılıp dümdüz edilmesi | Kıyamet günü yerin ve dağların tek bir sarsıntıyla birbirine çarpılıp tesviye edilmesi; Hâkka 69:14 |
| دُكَّتِ دَكًّا دَكًّا | Ardı ardına sarsıntılarla tamamen engebesiz hale getirilme | Kıyamette yeryüzünün bütün yükseltilerinden arındırılıp kat kat düzlenmesi; Fecr 89:21 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Rüyetullah ve tecelli bahsi | Allah'ın dağa tecelli etmesiyle dağın "dekk" olması; zatın görülmesinin imkânı ve tecellinin yarattığı ontolojik çöküş | Yaratılmış en muhkem kütlelerin ilahi tecelli karşısında dayanıksızlığı |
| Fıkıh | Veri bulunamadı | Terimleşmiş bir fıkıh hükmü bulunmamaktadır; kelime sözlük anlamıyla arazi tesviyesinde kalır | Veri bulunamadı |
| Tefsir | Kıyamet sahneleri ve kozmoloji | Yeryüzünün ve dağların darmadağın edilip üzerinde hiçbir eğrilik ve tümsek kalmayacak şekilde yayılması | Dağların kütlesel varlığını yitirip düz bir ovaya dönüşmesi |
| Hadis | Haşir meydanının vasfı | İnsanların toplanacağı mahşer yerinin üzerinde hiçbir işaret, dağ veya çukur bulunmayan düz bir fırın ekmeği gibi olması tasviri | Engebelerin bütünüyle sıfırlanıp mutlak bir açıklık ve düzlüğün hâkim olması |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve tecelli | Mutlak boyun eğiş | Ontolojik kibri kırma | Varlığın azamet iddiasının ilahi kudret karşısında ezilip sıfırlanması | Kesin |
| İlmi | Jeomorfoloji ve jeoloji | Tesviye ve erozyon / kütle çöküşü | Engebeyi giderme | Yüksek jeolojik yapıların tektonik kuvvetler veya patlamalarla ufalanıp ovaya dönüşmesi | Güçlü |
| Siyasi | Otorite ve güç piramidi | Hiyerarşinin tasfiyesi | Eşitleme | Tiranların ve tahakküm odaklarının oluşturduğu dikey güç bloklarının tek hamlede yıkılması | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve tekel | Tekellerin dağıtılması | Akışkan piyasa tesviyesi | Sermayenin belli ellerde kuleleşmesinin önlenip zenginliğin tabana yayılması | Muhtemel |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Düzleştirme fonksiyonu (Smoothing / Flattening) ve entropi | Yüksek gradyanlı veya sivri pikler yapan bir dağılımın sert bir operatörle tekdüze ve pürüzsüz bir tabana indirgenmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Radikal eşitlikçilik ve kast sistemlerinin çöküşü | Toplumsal hiyerarşide sivrilen sınıfsal tepelerin devrimci veya ilahi bir müdahaleyle taban düzeyinde eşitlenmesi | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi sadece "patlamak", "yok olmak" veya "parçalanmak" şeklinde çevirerek kökün asıl sonucu olan tesviye ve düzleşme boyutunu ihmal etmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün dağlar ve yer için kullanıldığı her yerde nihai amaç yokluk değil; hiçbir girinti, çıkıntı, dağ ve sığınak kalmayacak biçimde pürüzsüz bir mahşer düzlüğünün oluşmasıdır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Dağların ortadan kalkışını kör bir kaos veya imha olarak görmek; oysa Kur'an bu eylemi ilahi adaletin tecelli edeceği engebesiz bir adalet zeminine geçiş olarak kurar |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlığın en sarsılmaz kabul ettiği dağların ve setlerin ilahi irade karşısındaki kırılganlığını ve kıyamet sahnesinin kozmik tesviyesini anlamanın anahtarıdır |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Musa kıssasındaki rüyet/tecelli ayetinde (A'râf 7:143), Zülkarneyn'in kıyamet bilincinde (Kehf 18:98) ve kıyamet tasvirlerinde (Hâkka 69:14, Fecr 89:21) |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kıyametteki yıkımın anlamsız bir tozlaşma olduğu zannını düzeltir; kütlenin ufalanmasının mutlak bir mahşer düzlüğü ve hesaba açık bir şeffaflık üretmek için olduğunu gösterir |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamYüksek bir kütleye şiddetle vurup onu ezmek, ufalamak ve tabana yayarak düz bir zemin haline getirmek.
- Soyut anlamDikey büyüklük iddialarının ve engellerin mutlak güç karşısında hiyerarşisini yitirerek pürüzsüz bir eşitlik düzeyine indirgenmesi.
- Sistematik karşılıkFiziksel veya ontolojik engebelerin ani bir darbe darbesiyle sıfırlanıp açık, tesviye edilmiş bir alana dönüştürülmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde başlangıçtaki dikey yüksekliği ve engebe profilini, kökün ifade ettiği ezici darbe kuvvetini, yükseklik parametresinin sıfırlanma operatörünü, ise tepe ve engebelerin tamamen kalktığı, yüzey gradyanının sıfırlandığı pürüzsüz düzleşme halini temsil eder.