ذعن
ذ - ع - ن
جذر- الورود: ١
- الآيات: ١
- الصيغ: ١
- المعاجم: ١٣
Zekane (kaf) çene altı demektir. Zeane (Ayn) çeneyi göğüse yapıştırmak, yani itaat etme işaretidir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Zekane (kaf) çene altı demektir. Zeane (Ayn) çeneyi göğüse yapıştırmak, yani itaat etme işaretidir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٦٢باب العين والذّال والنّون معهما
يستعمل ذ ع ن فقط
ذعن:
يقال: أَذْعَنَ إِذْعاناً، وذَعِنَ يذْعَن أيضاً، أي: انقاد وسَلِسَ.
ناقةٌ مِذعانٌ سَلِسَةُ الرأسِ منقادةٌ لقائدها.وفي القرآن: مُذْعِنين أي: طائعين قال:
.........................وقرّبت مذعاناً لموعاً زمامُها
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٢٦أَذْعَنِ له، أي خضعَ وذلّ.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٧٩٦باب العين والذال مع النون
ذعن
أهملت وجوهها ما خلا : الإذعان ( عذن ) .
ذعن : قال الله جلّ وعزَّ : ( وَإِن يَكُنْ لَّهُمُ الْحَقُّ يَأْتُو ( صلى الله عليه وسلم )
1764 اْ إِلَيْهِ مُذْعِنِينَ ) ( النُّور : 49 ) .
قال ابن الأعرابيّ : ( مذعنين ) مقرّين خاضعين .
وقال أبو إسحاق : جاء في التفسير : مسرعين . قال : والإذعان في اللغة : الإسراع مع الطاعة ، تقول : قد أذعن لي بحقّي معناه : قد طاوعني لِما كنت
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬١٢١(باب الذال والعين وما يثلثهما)
(ذعف) الذال والعين والفاء كلمةٌ واحدةٌ: الذُّعَاف: السمُّ القاتل. طعام مذعوف. وذُعِفْ الرَّجُل: سُقِيَ ذلك.
(ذعق) الذال والعين والقاف، ليس أصلاً ولا فيه لغة، لكنّ الخليلَ زعم أنَّ الذُّعاف لغة في الذُّعاق، ثم قال: ما أدْرِي ألغة هي([1]) أم لُثْغَةٌ. وكان ابنُ دريدٍ يقول : الذُّعاق كالزُّعاق، وهو الصِّياح. يقال ذَعَقَ وزَعَق، إذا صاحَ، بمعنىً.
(ذعر) الذال والعين
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١١٦- ﴿مذعنين﴾ (الآية ﴿وإن يكن لهم الحق يأتوا إليه مذعنين﴾ سوة النور: آية 49) أي: منقادين، يقال: ناقة مذعان، أي: منقادة.
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٢٨٢ذ ع ن
أذعن له إذا سلس وانقاد وهوله مذعن.
وتقول: هو في الإساءة إليك ممعن وأنت منقاد له مذعن.
وأذعن فلان بحقي: أقر به.
وناقة مذعان: سلسة القياد.
قال زهير: تقرى الهموم إذا ضافت مذكرة حفاً منكّرة بالسير مذعاناً أي نكّرها السير غيّرها.
ويقال: رجل مذعان مطواع.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٥٤٨قال الله تعالى: وإن يكن لهم الحقُّ يأْتوا إليه مُذْعِنين؛ قال ابن الأَعرابي: مُذْعِنين مقرّين خاضعين، وقال أَبو إسحق: جاء في التفسير مسرعين، قال: والإذعان في اللغة الإسراع مع الطاعة، تقول: أَذعَن لي بحقي، معناه طاوَعَني لما كنت أَلتمسه منه وصار يُسْرع إليه؛ وقال الفراء: مُذْعِنين مطيعين غير مستكرهين، وقيل: مذعنين منقادين. وأَذْعَنَ لي بحقي: أَقرّ، وكذلك أَمْعَنَ به أَي أَقرّ طائعاً
غير مستكره.
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٣٢* ذ ع ن * * أذْعَنَ * له خضع وذل
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٬٠٨٤: ( أَذْعَنَ له ) إذْعاناً : ( خَضَعَ وَذَلَّ ) ، كما في الصِّحاحِ .
( و ) أَذْعَنَ لي بحقِّي : ( أَقَرَّ ) ؛ وكذلِكَ أَمْعَنَ به ، أَي أَقَرَّ طائِعاً غَيْر مُسْتَكْرِهٍ .
وقوْلُه تعالَى : ﴿وإن يَكُن لهم الحقُّ يأْتُوا إليه مُذْعِنِيْن﴾ أَي مُقِرِّين خاضِعِين .
( و ) قالَ أَبو إسْحق : أَذْعَنَ في اللّغَةِ : ( أَسْرَعَ في الطَّاعَةِ ) ؛ تقولُ : أَذْعَنَ لي بحقِّي ، معْناهُ طاوَعَنِي لما
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٩١٩ذَعِنَ
1 ذَعِنَ ذ : see what next follows.
اذعن لَهُ
4 اذعن لَهُ ذ , (S, Msb, * K, &c.,) inf. n. اـِذْعَانٌ, (Msb,) He was, or became, quick in obedience to him, or it: (K:) this is its [proper, or primary,] meaning, accord. to Aboo-Is-hلk, in the language of the Arabs: (TA:) and he acknowledged, or confessed, to him: (K:) and he was, or became, lowly, or humble, and abject, to him: (S, K:) and
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٩٥ذَعِنَ
ذَعِنَ A ( n. ac. ذَعَن 4 )
a. [ La ], Obeyed, submitted to.
أَذْعَنَ
أَذْعَنَ IV ,
a. see I .
b. [ Bi ], Confessed, avowed, owned to.
ذُغْمُوْر
ذُغْمُوْر
a. Implacable, vindictive.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٣٬٥٥٠ذعن
ذَعِنَ - يَذْعَنُ - أَذْعَنَ - يُذْعِنُ - مُذْعِن - مُذْعِنِيْن
ذَعِنَ - يَذْعَنُ + كائن + لـِ كائن: خضع وانقاد وطاع لآخر بذلٍ، ولكن من غير إكراه : خضع وانقاد بإرادته ولكن مع شعور بالذل ورضا بالأمر الواقع
أَذْعَنَ - يُذْعِنُ: على وزن " افعل من " ذَعِنَ - يَذْعَنُ ": جعله " يَذْعَنُ ": جعل نفسه " تَذْعَنُ ": أمر نفسه بالانقياد والطاعة
الجذور المجاورةالمجاورة: ٣ (الإجمالي: ٦)
الآيات التي ورد فيها(١)
وَإِنْ يَكُنْ لَهُمُ الْحَقُّ يَأْتُوا إِلَيْهِ مُذْعِنِينَ
Boyun eğenler
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ذعن |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | طوع, قود, خضع |
| Zıt Kök | أبي |
| Çekirdek Özet 1 | Başını veya boynunu çekmeden, uysallıkla ve süratle yönelebilme, çekilmeye direnç göstermeksizin yumuşakça boyun eğme |
| Çekirdek Özet 2 | Bir hükmün veya menfaatin kendi lehine olduğunu gördüğünde içsel bir istekle, zorlanmadan ve hızla teslim olma |
| Çekirdek Özet 3 | Şartlı, pratik ve kendiliğinden gelişen bir itaat biçimi; hakkın teslimi anında direncin tamamen kalkması |
| Kritik Hata Riski | Kökün salt «korku veya baskı altında boyun eğme» sanılması; oysa kökte gönüllülük, kolaylık ve kendi isteğiyle koşma esastır |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| ذع | İtiş, çekiş veya ani yönelimle bir harekete maruz kalma; boyun, boğaz ve sevk hattındaki keskin eylem | ن | Çekirdekteki fiziksel veya sert itiş hareketine süreklilik, yumuşama ve akışkanlık katarak dirençsiz bir boyun eğiş ve kolayca sürüklenme haline dönüştürmüştür. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ذ | Kapı pimi veya kesici çengel; tutunma noktasının serbest kalması, geçişe izin verme (türetme imge) | Direnç oluşturan kilit noktasının çözülmesi, geçişi engelleyen tutumun ortadan kalkması |
| ع | Göz; idrak etme, kavrama, kaynağı görme | Durumun ve menfaatin farkına vararak bilinçli bir yöneliş sergileme |
| ن | Filiz, tohum veya yılan; akışkan hareket, esneklik, süreklilik | Yönlendirici iradeye karşı katılık göstermeksizin esnek ve uysal bir akış içine girme |
| ذعن | Direncin çözülmesiyle birlikte farkına varılan yöne doğru esnek ve pürüzsüzce akma | Karşı koyma engelini kaldırıp algılanan istikamete uysallık ve süratle baş eğme hareketi |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir devenin yularından çekildiğinde başını kasmaksızın, direnmeksizin uysalca sürücüsünün peşinden gitmesi ناقة مذعان سلسة الرأس |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Züheyr b. Ebî Sülmâ uysal ve sevk edildiğinde zorluk çıkarmayan deveyi tasvir ederken kökü kullanmıştır تَقْرَى الهُمُومَ إِذَا ضَافَتْ مُذَكَّرَةً / حَرْفاً مُنَكَّرَةً بِالسَّيْرِ مِذْعَانَا |
| Erken Arapça kullanım | Bir kimsenin kendi aleyhine dahi olsa hakka veya çağrıya zorlanmaksızın, pürüzsüzce boyun eğmesi ve ikrar etmesi أذعن بحقي |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha, Lisān al-ʿArab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça ذعن kökü, merkezi Sami dillerinde özellikle «baş eğme, uysallık gösterme, sevk edilmeye dirençsiz uyum sağlama» anlam ekseninde gelişmiş özgün bir köktür. Kuzeybatı Sami dillerinde ve İbranicede birebir üçlü fonetik denkliği doğrudan aynı morfolojik gövdeyle yaygın biçimde korunmamış olmakla birlikte, kökün semantik matrisi boyun eğme, yumuşama ve başı öne eğme jestleriyle bağlantılı olarak bedensel tavır bildiren fiillerle kesişir. Arapçada kök, bir hayvanın sevk edilirken gösterdiği esneklik ve baş yumuşaklığı gibi somut bir bedevi tecrübesinden soyut hukuki ve ahlaki kabule doğru anlam genişlemesi yaşamıştır. Buradaki asıl semantik çekirdek, cebir ve zorlama altında boyun bükmek değil, sevk eden iradeye karşı çekişmeyi terk ederek kolaylık ve isteklilikle teslim olmaktır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | ذعن | Bedenin ve özellikle başın sevk ipine uyum sağlaması; uysallık, kolay boyun eğme ve hakkı ikrar etme | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Batı Sami uysallık ve yöneliş semantiği | Fonetik olarak Arapçaya özgüleşmiş bir üçlü yapı sergilemekle birlikte, sevk edilmeye rıza gösterme matrisinde yer alır | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik yönelim kökleri | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Cohen.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ذعن | Anlamlı | Uysallık, boyun eğme | Sevk eden iradeye karşı direnci bırakıp kolayca uyma ve ikrar etme | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| ذنع | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| عذن | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| عنذ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| نذع | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| نعذ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ذعن | Merkez | Boyun eğme ve uysallık | Zorlanmadan, pürüzsüzce, hatta koşarak ve isteyerek teslim olma hali | Çekilen yere uysallıkla uyma |
| طوع | Komşu | İtaat ve gönüllülük | İçsel rıza ve istekle emre uyma; zorun zıddı | Emre uyum sağlama bilinci |
| قود | Komşu | Sevk ve yönlendirilme | Bir bağ veya ip vasıtasıyla fiziksel ya da manevi olarak arkadan çekilme | Sevk edilmeye açık olma |
| خضع | Komşu | Tevazu ve alçalma | Bedenin, başın veya sesin azamet karşısında alçalması ve kırılması | Ağırlıklı olarak fiziksel eğilme |
| أبي | Zıt | Direnme ve reddetme | Kendisine sunulan veya çekildiği yönü kesin bir tavırla reddetme, boyun eğmeme | Teslimiyeti ve itaati geri çevirme |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ذعن | Boyun eğmek, uysalca teslim olmak | Direnci bırakıp kolaylıkla ve süratle boyun eğme | Kesin |
| Latince | obtemperare, succumbere | Uymak, boyun eğmek | Bir otoriteye veya kurala karşı durmayıp pürüzsüzce uyma | Güçlü |
| İngilizce | yield readily, submit compliantly | İstekle/kolaylıkla teslim olmak | Direnç göstermeksizin, uysal ve hazır bir tutumla itaat etme | Kesin |
| Almanca | sich willig fügen, nachgeben | İstekle boyun eğmek, uymak | Zorlanmadan, kendi çıkarı doğrultusunda uysalca intibak etme | Güçlü |
| Fransızca | obtempérer, se soumettre volontiers | İtirazsız uymak, istekle teslim olmak | İtirazı bir kenara bırakıp süratle rıza gösterme ve teslim olma | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lisān al-ʿArab.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مُذْعِنِينَ | Kendi lehine olan bir hükme veya sonuca isteyerek, süratle ve boyun eğerek gelme | Münafıkların çifte standardının tasviri; hak kendi lehlerine olduğunda dirençsizce ve koşarak hükme gelmeleri, Nûr 24:49 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İman ve teslimiyet ilişkisi | Münafıklığın psikolojisi bağlamında imanın sadece zahiri boyun eğme mi yoksa kalbi teslimiyet mi olduğu tartışması | Şartlı ve menfaate dayalı teslimiyet |
| Fıkıh | Yargı kararına boyun eğme | Hâkimin verdiği hükmü tarafların itirazsız kabul etmesi ve teslim olması | Mahkeme hükmüne rıza ve infaza kolaylık |
| Tefsir | Nûr Suresi 49. ayetin tahlili | Münafıkların hakkın kendi lehlerine tecelli edeceğini bildiklerinde sergiledikleri hızlı teslimiyet | Zorlanmaksızın, uysalca ve aceleyle gelme |
| Hadis | Şer’i emirlere itaat ahlakı | Müslümanın hakkı duyduğu veya gördüğü anda çekişmeyi bırakıp hakka boyun eğme erdemi | Hakka karşı uysallık ve dirençsizlik |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi hükme teslimiyet tutumu | Şartsız teslimiyetin sahte/şartlı biçimi | Samimiyet testi | Din yalnızca lehe olan durumlarda değil, aleyhe olan hükümlerde de boyun eğmeyi gerektirir | Kesin |
| İlmi | Hakikatin delili karşısında duruş | Burhana boyun eğme | Fikri taassubu kırma | Açık kanıt belirdiğinde zihinsel direnci terk edip veriye uysallık gösterme | Güçlü |
| Siyasi | Hukukun üstünlüğü ve yargı erki | Yargısal otoriteye uyum | Hükmün icrası | Karar lehine işlediğinde devlete boyun eğip aleyhine döndüğünde kaçınmama ilkesi | Kesin |
| İktisadi | Sözleşme ve borç ikrarı | Borcu ve hakkı ikrar etme | İşlem güvenliği | Kişinin hakkı teslim etmesi istendiğinde direnç göstermeden hakkı yerine getirmesi | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Laminar akış veya sıfır dirençli iletkenlik | Bir akışkanın veya akımın yüzeyde sürtünme ve karşı dirençle karşılaşmaksızın pürüzsüzce akması hali | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Fırsatçı rıza veya pragmatik uyum | Bireyin bir norm veya otoriteye sadece fayda sağladığı sürece tam bir uysallıkla entegre olması tutumu | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi sadece baskı altında, yenilgiye uğrayarak veya kahrından boyun eğmek şeklinde anlamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, kişinin hakkın kendi çıkarına olduğunu anladığında gösterdiği istekli, süratli, uysal ve dirençsiz intibakı ifade eder |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Nûr 24:49 ayetinde münafıkların Peygamber’e gelirkenki psikolojisi kavranamaz; onların isteksizce zorlandığı zannedilir, oysa onlar menfaat kokusu aldıkları için koşarak ve uysallıkla gelmektedirler |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Münafık zihniyetin «hakikat merkezli» değil «menfaat merkezli» teslimiyet stratejisini tek bir kelimeyle deşifre ettiği için hayati öneme sahiptir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yargı, adalet, muhakeme olma ve münafıkların ikili ahlakını ele alan ayet gruplarında belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Münafıklığın her zaman açık bir isyan veya sürekli bir boyun eğmeme hali olduğu yanılgısını düzeltir; onların gerektiğinde en uysal teslimiyetçiler olabildiklerini gösterir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamDevenin sevk ipine hiçbir mukavemet göstermeksizin, boynunu ve başını kolayca sürücünün yönüne bırakarak uysalca yürümesi.
- Soyut anlamBir çağrı, hüküm veya duruma karşı zihinsel ve fiili direnci tamamen kaldırıp, özellikle fayda algısıyla birlikte hızla ve istekle teslim olma tutumu.
- Sistematik karşılıkSistemin ürettiği çıktı öznenin beklentisiyle uyuştuğunda sürtünme katsayısının sıfıra inmesi ve tam uyumun gerçekleşmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde değişkeni özneye yönelen hükmün veya durumun özne açısından fayda değerini, ise öznenin otoriteye veya sevk eden iradeye karşı gösterdiği direnci temsil eder. Hüküm öznenin lehine olduğunda () direnç tamamen sıfırlanmakta ve tam bir boyun eğiş hali doğmaktadır; hüküm aleyhe döndüğünde () direnç sonsuza fırlamakta ve boyun eğme terk edilmektedir.