رتع
ر - ت - ع
جذر- الورود: ١
- الآيات: ١
- الصيغ: ١
- المعاجم: ١٣
Ray Otlak yerdir. “Ra’iy” etmek, hayvanları otlatmak demektir. İrtia iftial babından kendi kendine otlama demektir. Sonra sülasiye dönüşüp rta bu anlamı kazanmıştır.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Ray Otlak yerdir. “Ra’iy” etmek, hayvanları otlatmak demektir. İrtia iftial babından kendi kendine otlama demektir. Sonra sülasiye dönüşüp rta bu anlamı kazanmıştır.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٣٬٠٥٢باب العين والتاء والراء معهما
ع ت ر، ت ر ع، ر ت ع مستعملات
عتر:
عَتَرَ الرّمْحُ يَعْتِرُ عَتْراً وعَتَراناً، أي: اضطرب وتراءد في اهتزاز. قال:
من كلِّ خَطّيٍّ إذا هُزَّ عَتَرْ
والعَتِيرة: شاة تذبح ويُصَبُّ دمُها على رأس الصَّنَم. والعاتِرُ: الذي يَعْتِرُ شاةً، يفعلونه في الجاهليّة، وهي المعتورة. قال:
فَخَرَّ صريعاً مِثْلَ عاتِرةِ النُّسْكِ
أراد الشاةَ المعتورةَ. وربما أدخلوا الفاعل على
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٢٥٢رَتَعَتِ الماشيَةُ تَرْتَعُ رُتوعاً، أي أكلت ما شاءت. ويقال: خرجنا نَرْتَعُ ونلعب، أي ننعم ونلهو وإبلٌ رِتاعٌ: جمعُ راتِعٍ، وقومٌ راتِعونَ. والموضعُ مَرْتَع. وأَرْتَعَ إبلَه فَرَتَعَتْ، وقومٌ مُرْتِعونَ. وأَرْتَعَ الغيثُ، أي أنبت ما تَرْتَعُ فيه الإبل.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٩٬٦٦٩باب العين والتاء مع الراء
عتر ، عرت ، ترع ، تعر ، رتع : مستعملات .
عتر ( عرت ) : أبو عبيد عن أبي عُبَيدة : الرُمح العاتر : المضطرب ، مثل العاسِل . وقد عَتَر وعَسَل .
وقال أبو عبيد : قال الأصمعيّ : ومن الرماح العَرّات والعَرَّاص ، وهو الشديد الاضطراب . وقد عَرِت يَعْرَت وعَرِص يَعْرَص . قلت : قد صح عَتَر وعَرَت ودلّ اختلاف بنائهما على أن كل واحد منهما غير الآخر .
وقال الليث في عَتر الرمح يَعْتِر
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٬٣١٠(باب الراء والتاء وما يثلثهما)
(رتج) الراء والتاء والجيم أصلٌ واحد، وهو يدلُّ على إغلاقٍ وضِيق. من ذلك أُرْتِجَ على فُلان في منطقه، وذلك إذا انغلق عليه الكلامُ. وهو من أرتَجْتُ البابَ، أي أغلقتُه. يقال رَتِجَ الرّجل في منقطه رَتَجاً. والرِّتاج: البابُ الغُلُق([1])، كذا قال الخليل. وروي في الحديث: "مَن جَعَل مالَهُ في رِتَاج الكعبة"، قالوا: هو البابُ، ولم يُرِد البابَ بعينه، لكنّه أراد أنّه جعل
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٤٠٦- الرتع أصله: أكل البهائم، يقال: رتع يرتع رتوعا ورتاعا ورتعا، قال تعالى: ﴿يرتع ويلعب﴾ [يوسف/12]، ويستعار للإنسان إذا أريد به الأكل الكثير، وعلى طريق التشبيه قال الشاعر:
*وإذا يخلو له لحمي رتع*
(هذا عجز بيت، وشطره:
*ويحييني إذا لاقتيه*
وهو في اللسان (رتع) بلا نسبة، والبيت لسويد بن أبي كاهل اليشكري من مفضليته؛ وهو في المفضليات ص 198؛ والشعر والشعراء ص 270)
ويقال: راتع ورتاع في البهائم، وراتعون في
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٥٣١ر ت ع
رتعت الماشية رتعاً ورتوعاً وإبل رتاع ورتع ورتوع وهو أن ترعى كيف شاءت في خصب وسعة وأرتعها أهلها وهم مرتعون في مرتع واسع.
ومـن المجاز: رتع القوم: أكلوا ما شاءوا في رغد وقوم راتعون ورتع فلان في مال فلان.
وقال الفرزدق: راحـت بمسلمـة البغـال عشيـة فارعـى فـزارة لا هنـاك المرتـع وقـال الحجـاج للغضبـان حيـن خـرج مـن ديماسـه سمنـت.
قـال: أسمننـي القيـد والرتعـة بفتحتيـن كالمنعة
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٣٬٥٣٩الرَّتْعُ: الأَكل والشرب رَغَداً في الرِّيف، رَتَعَ يَرْتَعُ رَتْعاً ورُتوعاً ورِتاعاً، والاسم الرَّتْعةُ والرَّتَعةُ. يقال: خرجنا نَرْتَعُ ونَلْعب أَي نَنْعَم ونَلْهُو. وفي حديث أُمّ زَرْع: في شِبَعٍ ورِيٍّ ورَتْعٍ أَي تَنَعُّمٍ. وقوم مُرْتِعُون: راتِعُون إِذا كانوا مَخاصِيبَ، والموضع مَرْتَعٌ، وكلُّ مُخْصِب مُرْتِع. ابن الأَعرابي: الرَّتْع الأَكل بشَرَهٍ. وفي الحديث: إِذا مَرَرْتُم بِرياضِ
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١٠٩* ر ت ع * * رَتَعَتِ * الماشية أكلت ما شاءت وبابه خضع ويقال خرجنا نلعب ونرتع أي ننعم ونلهو والموضع * مَرْتَعٌ
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٥٬٣٤٠رتع، كمنع، رتعا، ورتوعا، ورتاعا، بالكسر، وهذه عن ابن الأعرابي: أكل وشرب، وذهب وجاء ما شاء وأصل الرتع للبهائم، ويستعار للإنسان إذا أريد به الأكل الكثير، كما حققه الأصبهاني في المفردات، والزمخشري في الأساس، ونقله المصنف في البصائر، وإليه أشار الجوهري حيث قال في أول المادة: رتعت الماشية ترتع رتوعا، أي أكلت ما شاءت، زاد غيره: وجاءت وذهبت في المرعى نهارا، ولا يكون الرتع إلا في خصب وسعة. أو هو الأكل
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٦٬٤٧١رَتَعَ
1 رَتَعَ ذ , aor. رَتَعَ , inf. n. رُتُوعٌ (S, Msb, K) and رَتْعٌ (Msb, K) and رِتَاعٌ, (IAar, K,) He (a beast) pastured at pleasure; (Msb;) he (a beast, S, TA) ate (S, K) and drank (K) what he pleased, (S, K,) and came and went in the pasturage, by day, (TA,) amid abundance of herbage, and plenty: (K:) or (tropical:) he ate and drank plentifully and pleasantly, in land of seed-produce and
رَتَعَ 1 رَتَعَ ذ , aor. رَتَعَ , inf. n. رُتُوعٌ (S, Msb, K) and رَتْعٌ (Msb, K) and رِتَاعٌ, (IAar, K,) He (a beast) pastured at pleasure; (Msb;) he (a beast, S, TA) ate (S, K) and drank (K) what he pleased, (S, K,) and came and went in the pasturage, by day, (TA,) amid abundance of herbage, and plenty: (K:) or (tropical:) he ate and drank plentifully and pleasantly, in land of seed-produce and fruitfulness, of green herbs or leguminous plants and of waters: (Lth, K, TA:) or (tropical:) he ate (IAar, K) and drank (K) with great greediness. (IAar, K.) In its primary acceptation, it is said of a beast. (TA.) ― -b2- It is metaphorically said of a man, as meaning (tropical:) He ate much; accord. to El-Isbahánee in the Mufradát, and the A and the B. (TA.) ― -b3- You say, رَتَعَ فُلَانٌ فِى مَالِ فُلَانٍ (tropical:) Such a one acted as he pleased in eating and drinking the property of such a one. (TA.) ― -b4- And خَرَجْنَا نَلْعَبُ وَنَرْتَعُ (tropical:) We went forth [playing, or sporting, and enjoying ourselves; or] enjoying ourselves; and playing, or sporting. (S, TA. *) It is said in the Kur [xii. 12], (TA,) accord. to different readings, (K, TA,) أَرْسِلْهُ مَعَنَا غَدًا يَرْتَعْ وَيَلْعَبْ (tropical:) [Send thou him with us to-morrow] that he may play, or sport, and enjoy himself: or the meaning is, that he may walk [abroad at his pleasure] and become cheerful in countenance, or dilated in heart: (TA:) and وَيَلْعَبُ ↓ نُرْتِعْ that we may put our beasts to eat and drink what they please, amid abundance of herbage, and plenty, [or to pasture at pleasure,] and he shall play: (K, TA:) and the reverse, (K,) يُرْتِعْ وَنَلْعَبُ, (TA,) i. e. that he may put our beasts to eat and drink &c., and we will play together: (K, TA:) and with ن in each case. (K.) ― -b5- And it is said in a trad., مَنْ يَرْتَعْ حَوْلَ الحِمَى يُوشِكْ أَنْ يَخَالِطَهُ, i. e. (assumed tropical:) He who goes round about [the prohibited place of pasturage will soon enter into it]. (TA.) ― -b6- And in another trad., اـِذَا مَرَرْتُمْ بِرِيَاضِ الجَنَّةِ فَارْتَعُوا, meaning (tropical:) [When ye pass by a scene of] the commemoration of the praises of God, enter ye thereinto; the entering thereinto being thus likened to the eating and drinking what one pleases, amid abundance of herbage. (TA.)
ارتع 4 ارتع ذ He put his camels [to pasture at pleasure; (see 1;) or] to eat (S, K) and drink (K) what they pleased, (S, K,) amid abundance of herbage, and plenty: (K: [in which it is implied that the verb may have this signification or others agreeable with explanations in the first sentence of this art.:]) or he pastured his camels, or put them to pasture, by themselves. (TA.) See the ex. in the Kur-án cited above. ― -b2- Hence, (tropical:) He ruled, or governed, his subjects well; [as though] leaving them to satiate themselves in the pasturage. (TA.) ― -b3- It (a party of men) lighted upon abundance of herbage, and pastured. (TA.) ― -b4- It (rain) produced, or gave growth to, herbage in which the camels might pasture at pleasure, or eat and drink what they pleased, amid abundance thereof and plenty. (S, Msb, K.) ― -b5- ارتعت الأَرْضُ The land became abundant in herbage. (TA.)
رَتَعٌ رَتَعٌ ذ [app. an inf. n., of which the verb (رَتِعَ) is not mentioned, and perhaps not used,] The leading a plentiful and pleasant and easy life. (TA.) [See also رَتْعَةٌ.]
رَتِعٌ رَتِعٌ ذ sing. of رَتِعُونَ, q. v. voce مُرْتِعٌ: ― -b2- and applied to herbage: see مُرْتِعٌ.
رَتْعَةٌ رَتْعَةٌ ذ Abundance of herbage; or of the goods, conveniences, and comforts, of life; fruitfulness; plenty: and a state of ampleness in respect thereof: (K:) a subst. from 1. (TA.) Hence the prov., القَيْدُ وَالرَّتْعَةُ, and ↓ الرَّتَعَةُ; (K;) the former on the authority of Fr, and the latter from some other, accord. to the O; but in the L, the latter is ascribed to Fr; (TA;) [Bonds and plenty; the latter word] meaning الخَصْبُ: said by 'Amr Ibn-Es-Saak: he had been taken prisoner by Shákir Ibn-Rabee'ah, a tribe of Hemdán, who treated him well; and when he left his people, he was slender; then he fled from Shákir; and when he came to his people, they said, “ O 'Amr, thou wentest forth from us slender, and now thon art corpulent; ” and he replied in the words above. (K.)
رَتَعَةٌ رَتَعَةٌ ذ : see what next precedes.
رَتَّاعٌ رَتَّاعٌ ذ One who seeks, with his camels, after the places of pasturage abounding with herbage, one after another. (TA.)
رَاتِعٌ رَاتِعٌ ذ A camel, (S, K,) or beast, pasturing at his pleasure; (Msb;) or eating (S, K,) and drinking (K) what he pleases, (S, K,) and coming and going in the pasturage, by day, (TA,) amid abundance of herbage, and plenty; (K;) [part. n. of 1, q. v.:] pl. رِتَاعٌ (S, Msb, K) and رُتَّعٌ and رُتُعٌ and رُتُوعٌ. (K.) ― -b2- You say also قَوْمٌ رَاتِعُونَ. (S.) See مَرْتِعٌ.
رَأَيْتُ أَرْتَاعًا مِنَ النَّاسِ رَأَيْتُ أَرْتَاعًا مِنَ النَّاسِ ذ I saw a multitude of men. (Sgh, K.)
مَرْتَعٌ مَرْتَعٌ ذ A place of pasturing: (KL:) [or of unrestrained and plentiful pasturing;] a place where beasts pasture at pleasure; (Msb;) where they eat (S, K) and drink (K) what they please, (S, K,) going and coming therein, by day, (TA,) amid abundance of herbage, and plenty: (K:) [see 1:] pl. مَرَاتِعُ. (Msb.) ― -b2- [And Pasture itself:] one says, أَكَلُوا مَرْتَعَ الأَرْضِ [They consumed, or ate, the pasture of the land]. (M in art. ردم.)
مُرْتِعٌ مُرْتِعٌ ذ One who leaves his travelling-camels to pasture at their pleasure, or to eat and drink what they please, coming and going in the pasturage, by day, amid abundance of herbage, and plenty. (TA.) ― -b2- (tropical:) A man having abundance of herbage, or of the goods or conveniences and comforts of life, not lacking anything that he may desire. (K, TA.) You say also قَوْمٌ مُرْتِعُونَ ↓ رَاتِعُونَ, meaning (assumed tropical:) A people, or company of men, who are scarcely ever without abundance of herbage, or of the goods or conveniences and comforts of life; syn. مَخَاصِيبُ; and ↓ قَوْمٌ رَتِعُونَ, after the manner of a rel. n., like طَعِمٌ: and in like manner ↓ رَتِعٌ is applied to herbage [as meaning scarcely ever other than abundant, or generally abundant]. (TA.) ― -b3- Rain that produces, or gives growth to , herbage in which the camels may pasture at pleasure, or eat and drink what they please, amid abundance thereof and plenty. (S, Msb.) ― -b4- أَرْضٌ مُرْتِعَةٌ Land in which the beasts eagerly desire to satiate themselves. (Sh.)
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٥٤٦رَتَعَ
رَتَعَ A ( n. ac. رَتْع 1 , رِتَاْع 23 , رُتُوْع 27 ),
a. Ate & drank his fill; pastured at pleasure; lived in the midst of abundance.
أَرْتَعَ
أَرْتَعَ IV ,
a. Allowed to pasture at will ( camels ).
رَتْع
رَتْع 1 ,
a. Abundance, plenty, good cheer.
مَرْتَع
مَرْتَع 17 , ( pl. مَرَاْتِعُ 44 ),
a. Place rich in pasture; scene of plenty.
رَاْتِع
رَاْتِع 21 , ( pl. رُتُع 10 , رُتَّع
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١٣٬٢٩١رتع
رَتَعَ - يَرْتَعُ
رَتَعَ- يَرْتَعُ + الكائن: ينبسط في العامية الشائعة: يلهو بفرح ويتمتع بالطعام الطيب وبالإقامة الجميلة
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " اللهو والعبث واللعب والتفسح والسياحة والنزهة "، وهي:
هَزَلَ - يَهْزِلُ، لَهَا - يَلْهُوْ، رَتَعَ- يَرْتـَعُ، سَلِيَ - يَسْلَى (سَلَا - يَسْلُو)، عَبِثَ - يَعْبَثُ، لَعِبَ - يَلْعَبُ
رتع-
الصيغ(١)
الجذور المجاورةالمجاورة: ٥ (الإجمالي: ٧)
الآيات التي ورد فيها(١)
أَرْسِلْهُ مَعَنَا غَدًا يَرْتَعْ وَيَلْعَبْ وَإِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ
Yer içer
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | رتع |
| Yapı | Üçlü (sülâsî) |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | رعي, نعم, لهو |
| Zıt Kök | جدب |
| Çekirdek Özet 1 | Hayvanın bol otlu, sulak ve verimli merada serbestçe, kısıtlanmaksızın yiyip içmesi |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın bolluk, refah ve güvenlik içinde genişçe yiyip içmesi, gezip eğlenmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Kaynakların sınırsızca ve kaygısızca tüketildiği genişlik alanı ile denetimsiz rahatlık |
| Kritik Hata Riski | Kelimeyi yalnızca sıradan bir «otlama» veya «koşup oynama» eylemine indirgeyerek bolluk, serbestlik ve refah nüansını göz ardı etmek |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رت | Birbirine bitişme, düzenli bir hat boyunca dizilme, sıkılaşma ve arka arkaya gelme hali. Kur’an’da parçaların birbirine yapışık olmasını ifade eden رتق ve sözün tane tane, tertip üzere dizilmesini anlatan رتل köklerinde bu sıralı bütünlük görülür. | ع | Çekirdeğin kapalı veya sıkı düzenine boğaz harfinin açıklık, genişlik ve dışa taşma niteliği eklenerek; nizamlı bir bolluğun içinde serbestçe yayılma, dilediğince genişleme ve kısıtlamasız yeme içme anlamı oluşmuştur. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Eylemin yönlendirici iradesini, öne atılmayı ve canlının başını uzatarak besine yönelmesini temsil eder. |
| ت | İşaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, son | Meranın veya varılan yerin belirlenmiş sınırlarını, işaretli bir otlağa girişi ve tüketim alanını simgeler. |
| ع | Göz; görme, bilme, kaynak | Açıklık, kaynağın fışkırması, pınarın ve yeşilliğin göz önünde serbestçe yayılması hareketini ifade eder. |
| رتع | Başın belirlenmiş sınır içinde açık kaynağa dalması | Canlının başını uzatarak belirlenmiş verimli bir sahadaki nimet ve kaynaklara sınırsızca, doya doya yönelmesi hareketidir. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Davar ve develerin bahar aylarında bol otlu ve sulak arazide (hısb / reğad) bağsız ve serbest biçimde, diledikleri gibi yayılıp beslenmesi. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Süveyd b. Ebî Kâhil el-Yeşkurî el-Mufaddaliyyât’ta yer alan şiirinde kişinin gıyabında itibarının tüketilmesini otlağa dalma istiaresiyle şöyle zikreder: وَيُحَيِّينِي إِذَا لَاقَيْتُهُ / وَإِذَا يَخْلُو لَهُ لَحْمِي رَتَعْ |
| Erken Arapça kullanım | Ru‘be veya el-Accâc’ın recezinde develerin semirtildiği bol otlaklar için يَرْتَادُ مِنْ أَرَبًا لَهُنَّ الرُّتَّعَا ifadesi geçer; ayrıca Haccâc ile el-Gadbân arasındaki diyalogda semirme sebebi olarak geçen أَمَنَنِي القَيْدُ والرَّتَعَة ibaresi bolluk ve kaygısızlığın erken nesirdeki şahididir. |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, el-Mufaddaliyyât, Lisān al-ʿArab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça رتع kökü, etimolojik ve anlamsal bakımdan güneybatı Sami dillerinde hayvancılık, otlak ve dönemsel göç hayatının somut şartlarıyla doğrudan bağlantılı özgün bir göçebe söz varlığı katmanına aittir. Kökün temel anlamsal ekseni, sıradan bir beslenmeyi değil; ilkbahar mevsiminde bitki örtüsünün doruğa ulaştığı, suyun bollaştığı bereketli dönemlerde (hısb) sürülerin kısıtlanmaksızın salınmasını ifade eder. Kuzeybatı Sami dillerinde (özellikle İbranice ve Aramice/Süryanice) doğrudan r-t-‘ dizilimi bağımsız ve üretken bir kök olarak geniş yer tutmaz; bu dillerde yayılma, otlama ve doyum anlam alanı daha ziyade r-‘-y (رعي) kökü ve türevleri üzerinden taşınır. Arapçada ise رعي kökünden türeyen «irtia‘» (ifti‘âl babı) formunun fonetik bir kaynaşma ve genişleme neticesinde müstakil bir sülâsî kök olan رتع biçimine dönüştüğü yönündeki filolojik gözlemler, kökün Arap dilinin iç dinamizmine ve hayvancılık terimlerindeki aşırı özelleşme kabiliyetine işaret eder. Neticede kök, salt otlamayı değil; kısıtsızlığı, bolluğu, rahatlığı ve haz verici bir serbestliği semantik matrisinde merkezileştirmiştir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Lane’s Arabic-English Lexicon.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | رعي kökünün ifti‘âl vezninden sülâsîleşme veya müstakil üçlü kök | Arap dilinde sıradan otlama (رعي) eyleminin, bolluk ve dilediğince yayılma şartıyla özelleşerek رتع kökü halinde kristalleşmesi. | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Kuzeybatı Sami dillerindeki yayılma ve gütme kökleriyle semantik akrabalık | İbranice ve Aramice’deki yayılma ve beslenme alanı r-‘-y kökünde toplanmışken, Arapçada bolluk koşulu r-t-‘ formuna yüklenmiştir. | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında bu üçlü kök için doğrulanabilir ve düzenli bir ses denkliği sunan müstakil bir soydaş tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Tahdhīb al-Lugha, Brown-Driver-Briggs, Lane’s Lexicon.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| رتع | Anlamlı | Bolluk içinde serbestçe yayılmak | Verimli ve sulak yerde canlının kaygısızca yiyip içmesi, refaha dalması. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| رعت | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapçada işlek kullanımı bulunmayan diziliş. |
| ترع | Anlamlı | Dolmak, taşmak, kapı açılmak | Kabın ağzına kadar dolup taşması, suyun hızla akması, bahçe kapısı. | Hedef kökle doluluk, akış ve genişlik yönünden örtüşür; Kur'an'da geçmez. |
| تعر | Anlamlı | Şiddetle fırlamak, sıçramak | Bir şeyin aniden yerinden çıkması, boynuzun veya damarın kan fışkırtması. | Hareket ve taşkınlık nüansı taşır; Kur'an'da geçmez. |
| عرت | Anlamlı | Sertleşmek, dikelmek | Direğin, mızrağın veya nesnenin dik ve katı durması, kıkırdak doku. | Fiziksel sertlik ve mukavemet bildirir; Kur'an'da geçmez. |
| عتر | Anlamlı | Titremek, kurban kesmek | Mızrağın titremesi, putlara kurban sunulması, bir nesnenin dik duruşu. | Sarsılma veya ritüel sunu anlamı taşır; Kur'an'da geçmez. |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| رتع | Merkez | Bollukta serbestçe beslenme ve eğlenme | Bolluk (hısb) şartına bağlı, kısıtlamasız, kaygısız ve haz odaklı geniş tüketim. | Merada veya sofrada sınır tanımaksızın dilediğince nimetten yararlanma hali. |
| رعي | Komşu | Otlama ve gözetme | Kıtlıkta da bollukta da geçerli genel otlama ve çobanın gözetimi altında bulunma hali. | رتع mutlaka bolluk gerektirirken, رعي salt güdülmeyi ve beslenmeyi ifade eder. |
| نعم | Komşu | Nimet içinde refah sürme | Maddi ve manevi iyilik, yumuşaklık ve konfor içinde yaşama hali. | نعم genel refah durumunu, رتع ise bu refah içindeki fiili tüketim ve yayılma serbestliğini belirtir. |
| لهو | Komşu | Eğlenme ve oyalanma | Ciddi işlerden yüz çevirip zevk verici meşgalelerle vakit geçirme eylemi. | رتع fiziksel doyum ve genişlikle birlikte gelen eğlencedir; لهو zihinsel boşluk ve oyalanmadır. |
| جدب | Zıt | Kıtlık, kuraklık ve mahrumiyet | Otun, suyun ve besinin tükenmesi, toprağın kısırlığı ve yokluk hali. | رتع kökünün gerektirdiği bereketli meranın tam karşıtı olan çoraklık ve açlık durumu. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | رتع | Bollukta serbestçe yiyip içme ve eğlenme | Hem fiziki otlağın verimliliğini hem de iradenin kısıtlanmaksızın tatminini kapsar. | Kesin |
| Latince | pascor, epulor, lascivio | Otlamak, ziyafet çekmek, serbestçe oynamak | «Pascor» salt beslenmeyi verirken «epulor» ziyafet bolluğunu, «lascivio» sınır tanımayan neşeli serbestliği karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | feast, pasture freely, revel | Serbestçe yayılmak, ziyafet çekmek, kaygısızca eğlenmek | «Pasture freely» meradaki serbestliği, «revel» ve «luxuriate» ise denetimsiz haz ve refah boyutunu karşılar. | Güçlü |
| Almanca | weiden, schlemmen, sich vergnügen | Otlamak, bolluk içinde tıkınmak, eğlenmek | «Schlemmen» aşırı ve kaygısız tüketimi, «im Überfluss weiden» ise bereketli alanda serbest yayılmayı verir. | Güçlü |
| Fransızca | paître à l'aise, festoyer, s'ébattre | Rahatça otlamak, ziyafet sürmek, serbestçe oynaşmak | «Paître à l'aise» fiziksel serbestliği, «s'ébattre» ise gençlik ve neşeyle kırlara yayılma hareketini ifade eder. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| يَرْتَعْ (Muzâri fiil) | Refah içinde yiyip içmek, serbestçe eğlenmek ve doymak | Hz. Yûsuf'un kardeşlerinin babalarını ikna etmek üzere kurdukları tuzak sahnesinde; kırın serbestliğini, bolca yiyip içmeyi ve çocuksulukla neşelenmeyi vaat ettikleri bağlam (Yûsuf 12:12). |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Dünya hayatının fani lezzetleri ve ibtila | İnsanın nefsi arzularına kapılarak dünyevi nimetler içinde hayvanlar gibi kaygısızca yayılmasının uhrevi sorumluluğu unutturması meselesi. | Nimetin şükürsüzce ve hesapsızca tüketilerek gaflet merasına dönüşmesi. |
| Fıkıh | Ortak mülkiyet ve kamu arazilerinden yararlanma | Hayvanların sahipsiz veya ortak meralarda otlatılma sınırları; kamu malında haksız ve fütursuzca tasarrufta bulunmanın (irtiyâ‘ fi’l-mâl) yasaklığı. | Sorumsuz, sınırsız ve izinsiz istifade eyleminin hukuki çerçevesi. |
| Tefsir | Kıssa tahlili ve kıraat vecihleri | Yûsuf 12:12 ayetinde kelimenin «yerta‘» (üçüncü şahıs) ve «nerta‘» (birinci çoğul şahıs) kıraatleri bağlamında; eylemin Yûsuf’un çocukça oyunu mu yoksa kardeşlerin toplu kır sefası mı olduğu tartışması. | Meşru bir gezi ve gıda temini görüntüsü ardına saklanan tuzak ve gaflet hali. |
| Hadis | Zikir meclisleri ve cennet nimetleri | Cennet bahçelerinden serbestçe faydalanmayı öğütleyen «İzâ merartüm bi-riyâdi’l-cenneti ferte‘û» hadisinde, zikir halkalarının bereketli bir meraya benzetilmesi. | Ruhun ilahi marifet ve feyiz sofrasında sınır ve engel tanımaksızın doyurulması. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Dünya-ahiret dengesi | Nimet imtihanı ve gaflet | Varlığın amacını unutturucu dünyevi tatmin | Dini hayatın disiplini karşısında bedensel hazların ve kaygısızlığın gevşemeye yol açma tehlikesi. | Güçlü |
| İlmi | Zihinsel ve fikri üretim | Bilgi kaynaklarında serbestçe beslenme | Geniş literatür ve veri havuzunda tahkik yapma | Zihnin dar kalıplardan kurtularak ilim bahçelerinde dilediğince gezinip hakikati devşirmesi. | Muhtemel |
| Siyasi | Kamu yönetimi ve tebaa ilişkisi | Sosyal refah ve manipülasyon | İktidarın topluma sunduğu konfor alanı | Siyasi hilelerin veya baskıların üzerini örtmek için kitlelere sunulan geçici refah ve eğlence vaadi. | Güçlü |
| İktisadi | Tüketim dinamikleri ve kaynak kullanımı | İsraf ve aşırı tüketim (lüks tüketim) | Üretim kaygısı gütmeden sınırsız tüketim | Sermayenin veya kaynakların üretken alanlar yerine hesapsızca tüketime ve gösterişe akıtılması hali. | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kısıtlanmamış serbest enerji yayılımı ve doygunluk (Termodinamik ve Ekoloji) | Bir biyolojik popülasyonun taşıma kapasitesi sınırına çarpmadan, bol kaynaklı bir ortamda sıfır kısıtla üstel olarak besin tüketmesi ve entropi üretmesi hareketi. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Tüketim toplumu ve hedonik optimizasyon (Sosyoloji ve İktisat) | Bireyin veya grubun hiçbir dış denetim, etik baskı veya gelecek kaygısı taşımaksızın haz verici metalara sınırsızca yönelerek tatmin araması davranışı. | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi sadece çocukların açık alanda «koşup oynaması» veya sürülerin rastgele «otlaması» olarak yüzeysel bir beden hareketine indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, Yûsuf suresindeki kullanımında yalnızca fiziksel bir eylemi değil; bolluk, güvenlik hissi, nefsi tatmin, denetimsizlik ve bu zahiri rahatlığın arkasına gizlenmiş ölümcül bir tuzağı ihtiva eder. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Hz. Yâkub’un oğullarının kurduğu psikolojik tuzağın derinliği anlaşılamaz; babayı ikna eden unsurun sadece çocuğun oynaması değil, bolluk içinde beslenip neşelenmesi ve refah bulması olduğu gözden kaçar. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'da yalnızca bir defa geçmesine rağmen, insan psikolojisindeki refah, rahatlık ve serbestlik arzusunun nasıl bir manipülasyon ve tuzak aracına dönüştürülebileceğini gösteren anahtar bir semantik yoğunluğa sahiptir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yûsuf suresindeki aile içi rekabet, aldatma, kıskançlık ve kuyuya atılma hadisesinin planlandığı diyalog sahnelerinde (Yûsuf 12:12) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kardeşlerin babalarına sundukları gerekçenin alelade bir gezinti değil; dönemin şartlarında bir çocuğu ve ailesini cezbedecek en yüksek dünyevi refah ve neşe hali (bol gıda ve serbest hareket) olduğunu ortaya koyarak sığ yorumları düzeltir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamCanlının bol sulu, taze ve zengin otlakta hiçbir engele takılmaksızın dilediği gibi yiyip içerek beslenmesi ve rahatça gezinmesi.
- Soyut anlamBireyin varoluşsal veya ahlaki kaygılardan arınarak, sınırsız ve konforlu bir ortamda haz, tüketim ve serbestlik duygusuna bütünüyle teslim olması.
- Sistematik karşılıkBir sistemdeki kısıtlayıcı parametrelerin kalkması neticesinde öğelerin kaynakları azami düzeyde ve kaygısızca tüketerek genişlemesi hali.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde , anına kadar gerçekleşen kümülatif serbest tüketim ve refah düzeyini simgeler. ortamdaki kaynak bolluğunu ve verimliliği, eylemi gerçekleştirenin dış kısıtlamalardan bağımsız hareket etme serbestisini gösterir; bu iki büyüklüğün çarpımı doyum akışını belirler. ise ortama veya bireye etki eden denetim, sorumluluk ve gelecek kaygısı parametresidir; katsayısı bu kısıtın zayıflamasını () temsil eder, böylece toplam eylem kısıtsız bir genişleme ve tüketim sürecine dönüşür.