نعم
ن - ع - م
جذر- الورود: ١٤٤
- الآيات: ١٣٢
- الصيغ: ٥٧
- المعاجم: ١٣
"Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır. Deve, sığır, koyun, keçi. Sonra nimet bütün yiyeceklerin adı olmuştur. Daha sonra da bütün yiyeceklerin adı olmuştur. Rahmet manevi iyilikler, nimet maddi iyilikleri ifade eder.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
"Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır. Deve, sığır, koyun, keçi. Sonra nimet bütün yiyeceklerin adı olmuştur. Daha sonra da bütün yiyeceklerin adı olmuştur. Rahmet manevi iyilikler, nimet maddi iyilikleri ifade eder.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬١٧٥باب العين والنون والميم معهما
ع ن م، ن ع م، م ع ن، م ن ع مستعملات
عنم:
العَنَمُ: شجر من شجر السّواك، ليّن الأغصان لطيفها، كأنها بنان جارية. الواحدة: عَنَمة. ويقال: العَنَمُ: شوك الطّلح.
والعَنَمةُ: ضَرْبٌ من الوزغ مثل العَظاية إلاّ أنّها أحسن منها وأشدّ بياضاً. قال رؤبة:
يبدين أطرافاً لطافاً عَنَمُهْ
نعم:
نَعِمَ يَنْعَمُ نَعْمةً فهو نَعِمٌ ناعمٌ بيّنُ المَنْعَم. قال:
هذا أوانِي وأوانِكنَّهْ
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٣٬٩٣٥النِعْمَةُ: اليدُ، والصنيعةُ، والمنَّةُ، وما أُنْعِمَ به عليك. وكذلك النُعْمى. فإن فتحت النون مددت فقلت: النَعْماءُ. والنَعيمُ مثله. وفلانٌ واسعُ النِعْمَةِ، أي واسع المال. وقولهم: إن فعلتَ ذاك فبها ونِعْمَتْ: يريدون نِعْمَتِ الخَصْلة. والتاء ثابتة في الوقف. ونِعْمَ وبئس: فعلان ماضيان لا يتصرَّفان تصرُّف سائر الأفعال، لأنَّهما استعمِلا للحال بمعنى الماضي. فنِعْمَ مدحٌ، وبئس ذمٌّ. وفيهما أربع
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠بلا ترجمةالحروف: ١٥٬٠٨٥باب العين والنون والميم
عنم ، عمن ، منع ، معن ، نعم : مستعملات .
عنم : قال الليث : العَنمُ : ضرب من شجر السِّوَاكِ لَيِّنُ الأغصان لَطِيفُها ، كأنها بنان العَذَارى ، واحدتها عَنَمَةٌ . قال : ويقال العَنَمُ : شَوْكُ الطَّلْحِ . قال : والعَنَمُ ضرب من الوَزَغِ يشبه العَظَاية ، إلاَّ أنه أحسن منها وأشدُّ بياضاً . وقال رؤبة :
يُبدين أطرافاً لِطَافاَ عَنَمُهْ
وأخبرني المنذريّ عن ثعلب عن ابن الأعرابي
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٧٬١٧٠(باب النون والعين وما يثلثهما)
(نعف) النون والعين والفاء كلمةٌ تدلُّ على ارتفاعٍ في شيءٍ. منه النَّعْف: مكانٌ مرتفع في اعتراض. والنَّعْفة: ذُؤابة الرَّحْل، سمِّيت لأنها سامية. وانتَعَفَ الرَّجُل الشيءَ، إذا تركهُ إلى غيرِه، كأنَّه سَمَا بنفسه عنه.
ومن الكلمة الأولى ناعَفْتُ([1]) الرّجُل: عارضتُه. وتَنَعَّفَ([2]) الرّجُلُ: ارتقَى نَعْفاً.
(نعق) النون والعين والقاف كلمةٌ تدلُّ على صَوت. ونعَق
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٬٤٣٣- النعمة: الحالة الحسنة، وبناء النعمة بناء الحالة التي يكون عليها الإنسان كالجلسة والركبة، والنعمة: التنعم، وبناؤها بناء المرة من الفعل كالضربة والشتمة، والنعمة للجنس تقال للقليل والكثير. قال تعالى: ﴿وإن تعدوا نعمة الله لا تحصوها﴾ [النحل/18]، ﴿اذكروا نعمتي التي أنعمت عليكم﴾ [البقرة/ 40]، ﴿وأتممت عليكم نعمتي﴾ [المائدة/3]، ﴿فانقلبوا بنعمة من الله﴾ [آل عمران/174] إلى غير ذلك من الآيات. والإنعام:
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬٣٩٣ن ع م
جلّت نعمة الله ونعماؤه وأنعم الله عليهم.
ونعم عيشه ينعم وينعم نعمةً وعيش ناعم وفلان ينعم ويتنعّم وهو ف يالنعمة والنعيم ونعّم الله عيشه وناعمه.
وجارية منعّمةٌ ومناعمة.
ونبت وشعر ناعم ومتناعم.
قال ذو الرمة يصف امرأة بيضاء: هجان نفت المسك في متناعم سخام القرون غير صهب ولا زعر ودقة دقاً نعماً وأنعم دقّه.
وإذا عملت عملاً فأنعمه: فأجده.
وأحسن فلان وأنعم: وأجاد وزاد على
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٣٠٬٠٨٣النَّعِيمُ والنُّعْمى والنَّعْماء والنِّعْمة، كله: الخَفْض والدَّعةُ والمالُ، وهو ضد البَأْساء والبُؤْسى. وقوله عز وجل: ومَنْ يُبَدِّلْ نِعْمَةَ الله من بَعْدِ ما جاءته؛ يعني في هذا الموضع حُجَجَ الله الدالَّةَ على أَمر النبي، صلى الله عليه وسلم. وقوله تعالى: ثم لَتُسْأَلُنَّ يومئذ عن النعيم؛ أي تُسْأَلون يوم القيامة عن كل ما استمتعتم به في الدنيا، وجمعُ النِّعْمةِ نِعَمٌ وأَنْعُمٌ كشِدَّةٍ
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢٬٢٠٠* ن ع م * * النِّعْمَةُ * اليد والصنيعة والمِنة وما أُنعم به عليك وكذا * النُّعْمَى * فإن فتحت النون مددت فقلت * النَّعْمَاءُ * و * النَّعِيمُ * مثله وفلان واسع * النِّعْمَةِ * أي واسع المال وقولهم إن فعلت ذلك فيها و * نِعْمَتِ * أي ونَعِمت الخُصلة و * نِعْمَ * وبئس فِعلان ماضيان لا يتصرفان لأنهما استعمُلا للحال بمعنى الماضي فنِعم مدح وبئس ذم وفيها أربع لُغات الأصل نَعِم بفتح أوله وكسر ثانيه ثم
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٤٦٬٧٩٣| | ( النَّعِيمُ ، والنُّعمَى ، بِالضَّمِّ ) مَقْصُورًا | ( الخَفْضُ والدِّعَةُ والمَالُ ، كَالنِّعْمَةِ ، | بِالكَسْرِ ) يُقالُ : فُلانُ وَاسِعُ النِّعْمَةِ اَيْ : | وَاسِعُ المَالِ ، كَمَا في الصِّحاحِ . قَالَ | الرَّازِيُّ : النِّعْمَةُ المَنْفَعَةُ المَفْعُولَةُ على جِهَةِ | الإحْسَانِ إلى الغَيْر ، قال : فخَرَجَ بِالمَنْفَعَةِ | المَضَرَّةُ المَخْفِيَّةُ والمَنْفَعَةُ المَفْعُولَةُ إلا | على
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٥٬٩٩٤نَعِمَ عَيْشُهَُ
1 نَعِمَ عَيْشُهَُ ذ His life was, or became, plentiful and easy: (Msb:) was, or became, good, or pleasant. (Mgh.) See عَوْفٌ. ― -b2- نَعِمَ, aor. نَعُمَ , is like فَضِلَ, aor. نَعُمَ , and حَضِرَ, aor نَعُمَ . See the latter. ― -b3- اِنْعِمْ ضَبَاحًا, and عِمْ صَباحًا: see تَرِبَ and صَبَاحٌ. ― -b4- نَعُمَ, inf. n. نُعُومَةٌ; (S, Msb;) and نَعِمَ; (S;) It was, or became, soft,
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٣٬٩٠٣نَعَمَ
نَعَمَ I , U ( n. ac. نَعْمَة 1t , مَنْعَم 17 ),
a. Lived in ease, affluence.
b. Was pleasant ( life ).
c. Suited, agreed with.
d. see IV (g) .
نَعِمَ
نَعِمَ A ( n. ac. نَعَم 4 ),
a. Was green & tender ( branch ).
b. see supra (a) , ( b ), ( c ).
e. [ Bi ], Affirmed.
نَعُمَ
نَعُمَ U ( n. ac. نُعُوْمَة 27t ),
a. Was soft, tender.
نَعَّمَ
نَعَّمَ II ,
a. Procured a
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١١٣٬٤٥٢نعم
Bab 4
نَعِمَ - يَنْعَمُ - نِعْمَ - نِعِمَّا - ناعِم - نَاعِمَة - نَعِيْم - نَعْمَاء - نِعْمَة - أَنْعُم أَنـْعَمَ - يُنْعِمُ نَعَّمَ - يُنَعِّمُ
نَعِمَ - يَنْعَمُ - نِعْمَ - نِعِمَّا - ناعِم - نَاعِمَة - نَعِيْم - نَعْمَاء - نِعْمَة - أَنْعُم
أَنـْعَمَ - يُنْعِمُ
نَعَّمَ - يُنَعِّمُ
نَعِمَ - يَنْعَمُ + الكائن: يشعر في نفسه بالقبول والرضى
الصيغ(٥٧)
- نِعْمَةَNimet(فِعْلَةَ)×١٥
- الْأَنْعَامِYararlı hayvanlar(الْأَفْعَالِ)×١١
- النَّعِيمِNimet(الْفَعِيلِ)×١٠
- أَنْعَمَNimet verdi(أَفْعَلَ)×٥
- فَنِعْمَNe iyiمعانٍ أخرى: ١(فَفِعْلَ)×٥
- نِعْمَNe iyi(فِعْلَ)×٥
- أَنْعَمْتَNimet verdin(أَفْعَلْتَ)×٤
- بِنِعْمَةِNimet ileمعانٍ أخرى: ١(بِفِعْلَةِ)×٤
- نَعَمْEvet(فَعَلْ)×٤
- نَعِيمٍNimet(فَعِيلٍ)×٤
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٦١ (الإجمالي: ٤٨٣)
- جنن
الآيات المشتركة: ٢١ · Bahçe demektir
- بهم
الآيات المشتركة: ٣ · Dört ayak üzerine yürüyen hayvanlar demektir
- تمم
الآيات المشتركة: ٦ · Çiçeklenmiş ağaç demektir
- أنس
الآيات المشتركة: ٢١ · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
- سري
الآيات المشتركة: ٨ · Akan deredir
- أكل
الآيات المشتركة: ١١ · Ekel pas demektir
- ذكر
الآيات المشتركة: ١٨ · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır
- رفق
الآيات المشتركة: ٣ · Rifak hayvanı ayağından bağlamak için kullanılan ip demektir
- جبي
الآيات المشتركة: ٤ · Onu seçti
- ذرأ
الآيات المشتركة: ٣ · Zere’ (zal, hemze) : “Zerre”(zal) toz demektir
- بنو
الآيات المشتركة: ١١ · Oğullar
- حرم
الآيات المشتركة: ٨ · Hiram keçe demektir
الآيات التي ورد فيها(١٣٢)
سَلْ بَنِي إِسْرَائِيلَ كَمْ آتَيْنَاهُمْ مِنْ آيَةٍ بَيِّنَةٍ وَمَنْ يُبَدِّلْ نِعْمَةَ اللَّهِ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَتْهُ فَإِنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ
Nimet
… ظَلَمَ نَفْسَهُ وَلَا تَتَّخِذُوا آيَاتِ اللَّهِ هُزُوًا وَاذْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَمَا أَنْزَلَ عَلَيْكُمْ مِنَ الْكِتَابِ وَالْحِكْمَةِ …
Nimet
وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعًا وَلَا تَفَرَّقُوا وَاذْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ كُنْتُمْ أَعْدَاءً فَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِكُمْ …
Nimet
وَاذْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَمِيثَاقَهُ الَّذِي وَاثَقَكُمْ بِهِ إِذْ قُلْتُمْ سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ
Nimet
يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اذْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ هَمَّ قَوْمٌ أَنْ يَبْسُطُوا إِلَيْكُمْ …
Nimet
وَإِذْ قَالَ مُوسَى لِقَوْمِهِ يَاقَوْمِ اذْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ جَعَلَ فِيكُمْ أَنْبِيَاءَ وَجَعَلَكُمْ مُلُوكًا وَآتَاكُمْ مَا لَمْ يُؤْتِ أَحَدًا مِنَ الْعَالَمِينَ
Nimet
وَإِذْ قَالَ مُوسَى لِقَوْمِهِ اذْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ أَنْجَاكُمْ مِنْ آلِ فِرْعَوْنَ يَسُومُونَكُمْ …
Nimet
أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ بَدَّلُوا نِعْمَةَ اللَّهِ كُفْرًا وَأَحَلُّوا قَوْمَهُمْ دَارَ الْبَوَارِ
Nimet
وَآتَاكُمْ مِنْ كُلِّ مَا سَأَلْتُمُوهُ وَإِنْ تَعُدُّوا نِعْمَةَ اللَّهِ لَا تُحْصُوهَا إِنَّ الْإِنْسَانَ لَظَلُومٌ كَفَّارٌ
Nimet
وَإِنْ تَعُدُّوا نِعْمَةَ اللَّهِ لَا تُحْصُوهَا إِنَّ اللَّهَ لَغَفُورٌ رَحِيمٌ
Nimet
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نعم |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | فضل, رحم, رزق, منن |
| Zıt Kök | بأس |
| Çekirdek Özet 1 | Sertliğin, pürüzün ve darlığın zıddı olarak dokuda yumuşaklık, akıcılık, rahatlık ve pürüzsüz refah hali |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın varlığını, bedenini ve hayatını zahmetsizce sürdürmesini sağlayan ilahi bağış, rızık ve lütuflar bütünü |
| Çekirdek Özet 3 | Varlığın ontolojik sürmesini ve iyiliğini güvenceye alan, şükür ve sorumluluk doğuran temel imkânlar sistemi |
| Kritik Hata Riski | Nimeti yalnızca tesadüfi dünyalık servet veya konfor olarak daraltıp ayetlerdeki ontolojik, ahlaki ve ebedi sorumluluk boyutunu gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نع | Canlılık, yumuşak eğilme, gevşeme, ses ve uysal kıvrılma hali; نعس kökünde uykunun getirdiği gevşeme ve yumuşama, نعج kökünde uysal dişi koyun ve beyazlık, نعق kökünde uysal sevk sesi, نعل kökünde yerin yumuşaklığını sağlayan koruyucu tabaka öne çıkar. | م | Kökün sonuna gelen mim harfi suya, toplanmaya, dolgunluğa ve kuşatıcı sürekliliğe işaret eder; böylece uysal gevşeklik ve yumuşaklık genel bir hayat refahına, maddeten ve manen pürüzsüzleşen nimete ve bolluğa dönüşmüştür. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Yaşamın filizlenmesini, sürekli akışını ve canlılığın dışa vurumunu temsil eder. |
| ع | göz; görme, bilme, kaynak | Algıyı, idraki, dışa bakan kaynağı ve apaçık görünür olmayı simgeler. |
| م | su; akış, çokluk, derinlik | Akıcılığı, bereketi, kuşatıcılığı ve kesintisiz besleyen kaynağı ifade eder. |
| نعم | Canlılığın kaynaktan beslenerek su gibi pürüzsüz, bol ve kuşatıcı bir refaha erişmesi | Hayatın filizlenip (ن) görünür bir kaynak ve bilinçle (ع) kesintisiz bir akış ve bolluk içinde (م) yumuşak, sertlikten uzak bir sükûnet ve refaha kavuşması hareketidir. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir nesnenin veya kumaşın dokusundaki pürüzsüzlük, yumuşaklık ve incelik; çöl şartlarında insanın hayatını kolaylaştıran, eti, sütü, yünü ve binitiyle zahmeti hafifleten uysal deve ve küçükbaş hayvanlar (en'âm); yaşantının sertlik ve meşakkatten arınarak yumuşaması. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Nâbiğa ez-Zübyânî, el-Münzir veya Nu'mân b. el-Münzir'in ihsanlarını anarken bu kökü iyilik, lütuf ve bağış anlamında kullanmıştır: فلن أَذْكُرَ النُّعْمان إلا بصالحٍ / فإنَّ له عندي يُدِيّاً وأَنْعُما |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem bedevi dilinde güneyden esen ılık ve yumuşak rüzgâra en-nuâmâ (النُّعَامَى) denmiş; bir işi titizlikle, pürüzsüz ve güzelce yapmaya en'ame'l-amele (أَنْعَمَ العملَ), onaylama ve hoşnutluk bildirmeye ise ne'am (نَعَمْ) denilerek sözlük çekirdeği korunmuştur. |
المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Proto-Sami dilde *n-ʿ-m kökü doğrudan "hoş, tatlı, pürüzsüz, güzel ve lütufkâr olmak" semantik çekirdeğine dayanır. Kök, Kuzeybatı Sami dillerinde de zengin bir kullanım alanına sahiptir. İbranicede נָעֵם (na'em) fiili hoş, sevimli, tatlı ve latif olmak anlamına gelirken; נוֹעַם (no'am) ismi lütuf, güzellik, sevecenlik ve letafet karşılığında kullanılır. Ugarit tabletlerinde nʿm biçimi hem tanrısal veya insani güzellik ve lütuf hem de bereket ve tatlılık bağlamında sıkça geçer. Süryanicede ܢܥܶܡ (nʿem) kökü benzer şekilde tatlı, uysal ve hoşnut olma anlamlarını muhafaza eder. Arapçada bu ilksel anlam kökü korunmuş; somut fiziksel yumuşaklık ve letafetten, hayatın meşakkatsizce akması anlamına gelen refah, konfor ve ihsana (nimet, naîm), insanın hayatını kolaylaştıran uysal çiftlik hayvanlarına (en'âm) ve nihayet bir önermeyi tasdik edip onaylamaya (ne'am) doğru düzenli bir semantik genişleme göstermiştir.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, HALOT ve David Cohen.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Pürüzsüzlükten ihsana ve tasdike geçiş | Somut olarak dokudaki yumuşaklık ve pürüzsüzlük (nu'ûme), hayatın konforuna (naîm), zahmeti gideren hayvana (en'âm), verilen iyiliğe (nimet) ve rıza bildiren edata (ne'am) türemiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice na'em / no'am, Ugaritçe nʿm, Süryanice nʿem | Ortak Sami mirasında kök değişmeksizin hoşluk, tatlılık, letafet ve iyilik alanını karşılar; Arapça bu kökü kurumsal ve hukuki boyutlara da taşımıştır. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Güney Arapça ve Afro-Asyatik izler | Eski Güney Arapça (Sabaî) yazıtlarda nʿm "iyilik, esenlik, refah ve mal" anlamında doğrudan belgelenmiştir; ailenin diğer kollarında benzer kök izleri uysallık ve tatlılık kökleriyle paraleldir. | Güçlü |
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT ve Tâcü’l-Arûs.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نعم | Anlamlı | Yumuşaklık, nimet, refah, ihsan | Dokuda yumuşaklık, geçimde kolaylık, lütuf ve ehil hayvanlar. | Hedef kök; Kur'an'da çokça geçer. |
| نمع | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| عنم | Anlamlı | Yumuşak dallı kırmızı meyveli ağaç, narin parmaklar | Çöl ortamında narinliği ve rengiyle dikkat çeken ağaç türü veya parmak ucu benzetmesi. | Kur'an'da geçmez; yumuşaklık ve zarafet bağı muhtemeldir. |
| عمن | Anlamlı | İkamet etmek, yerleşmek, yönelmek | Bir yerde uzun süre kalmak, yurt edinmek (Ammân ismiyle ilişkili kök). | Kur'an'da geçmez; istikrar ve yerleşiklik taşır. |
| منع | Anlamlı | Engel olmak, esirgemek, korumak | Bir şeyin geçişine veya verilmesine set çekmek, mahrum etmek; himaye altına almak. | Kur'an'da geçer; zıtlık ilişkisi (ihsanın zıddı mahrumiyet). |
| معن | Anlamlı | Suyun bol ve kolay akması, az veya çok nesne | Kolayca akan su, faydalanılan ufak kap kacak (mâûn kelimesiyle ilişkilendirilir). | Kur'an'da geçer (معن veya عون); akışkanlık bağı vardır. |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نعم | Merkez | İyilik, kolaylık, pürüzsüz refah | Varlığa pürüzsüzlük, lezzet ve tatlı bir kolaylık katan, hayatı güzelleştiren ilahi bağış. | Maddi ve manevi tüm konfor, uyum ve iyilik hâlidir. |
| فضل | Komşu | Artıklık, fazlalık, üstün bağış | Zorunlu ihtiyacın ötesinde verilen fazlalık ve hiyerarşik üstünlük lütfudur. | نعم doğrudan yaşamsal tatlılığı ve refahı, فضل ise hak edilenin üstündeki fazlalığı vurgular. |
| رحم | Komşu | Şefkat, acıma, koruyucu kuşatma | Muhtaçlık ve acziyet karşısında gösterilen derin bağışlayıcı sevgi ve himayedir. | رحم korunma ve merhamet zeminidir; نعم ise o zemin üzerinde varlığın ulaştığı fiili kolaylık ve zevktir. |
| رزق | Komşu | Pay, tahsisat, periyodik geçimlik | Varlığın hayatını sürdürmesi için düzenli olarak tayin edilen maddi veya manevi paydır. | رزق varlığın asgari devamı için verilen payı anlatırken, نعم onda hissedilen tat, bolluk ve zevktir. |
| منن | Komşu | Karşılıksız büyük ihsan, minnet | Verenin büyüklüğünü hissettiren, eksiltmeyen, karşılıksız ve ağır lütuftur. | منن verenin failiyetine ve bağışın büyüklüğüne, نعم alanın hissettiği kolaylık ve zevke odaklanır. |
| بأس | Zıt | Şiddet, sertlik, meşakkat, darlık | Hayatın düğümlenmesi, çetin savaş, sıkıntı ve yıkıcı acı hali. | نعم hayatın yumuşaması ve tatlanması iken, بأس sertleşmesi, çatışmalı ve yakıcı hale gelmesidir. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نعم | Yumuşaklık, nimet, refah, lütuf | Somuttan soyuta doku yumuşaklığı, lezzet, esenlik, bağış ve ehil hayvan anlamlarını bir arada taşır. | Kesin |
| Latince | gratia, commodum, beneficium | Lütuf, konfor, fayda sağlayan iyilik | Gratia ilahi lütuf boyutunu, commodum yaşamsal kolaylık ve elverişliliği karşılar; en'âm (hayvan) anlamını içermez. | Güçlü |
| İngilizce | grace, blessing, bounty, comfort | Lütuf, bereket, ihsan, konfor | Grace ve blessing manevi ve ilahi boyutu, bounty ve comfort ise bolluk ve fiziksel rahatlığı verir; kökün tekil bütünlüğünü tek kelime karşılamaz. | Güçlü |
| Almanca | Gnade, Wohlhat, Segen, Bequemlichkeit | Lütuf, iyilik, bereket, rahatlık | Gnade tanrısal bağışı, Wohltat fiili iyiliği, Segen bereketi, Bequemlichkeit ise yumuşaklık ve konforu yansıtır. | Güçlü |
| Fransızca | grâce, bienfait, félicité | Lütuf, iyilik, saadet | Bienfait yapılan iyiliği, grâce karşılıksız lütfu, félicité ise cennetimsi naîm halini aktarır. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary ve Lane’s Arabic-English Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| نِعْمَة (Nimet) | İlahi bağış, din ve hidayet | Allah'ın kullarına sunduğu hidayet, İslam, risalet ve kurtuluş imkânı (Bakara 2:211, Mâide 5:3, İbrâhîm 14:28). |
| نَعِيم (Naîm) | Cennet konforu ve kesintisiz refah | Uhrevi hayatta müminlere tahsis edilen saf saadet, acısız ve zahmetsiz esenlik yurdu (Mâide 5:65, Şuarâ 26:85, Vâkıa 56:12). |
| أَنْعَام (En'âm) | Ehil çiftlik hayvanları | İnsanın beslenme, giyim ve ulaşım zahmetini sırtlanan deve, sığır, koyun ve keçi gibi çift parmaklı uysal hayvanlar (Nisâ 4:119, Nahl 16:66, Mü'minûn 23:21). |
| نِعْمَ (Ni'me) | Övgü ve mükemmellik fiili | Bir durumun, karşılığın veya failin kusursuzluğunu, ne güzel ve ne elverişli olduğunu bildiren övgü kalıbı (A'râf 7:44, Kehf 18:31, Ankebût 29:58). |
| نَعَمْ (Ne'am) | Onay, tasdik ve rıza edatı | Sorulan bir hakikatin doğruluğunu, gerçekleştiğini veya kabul edildiğini teyit etme ifadesi (A'râf 7:44, Şuarâ 26:42). |
| نَعْمَة (Na'me) | Dünyevi şımarıklık ve gafil refah | İnsanı nankörlüğe ve azgınlığa sürükleyen geçici, hesapsız dünyevi lüks ve refah düşkünlüğü (Duhân 44:27, Müzzemmil 73:11). |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Nimetin vücubu ve şükür mükellefiyeti | Aklın nakilden önce nimeti verene (Mün'im) şükretmekle yükümlü olup olmadığı (vücûbu'ş-şükür ale'l-mün'im); kâfirin dünyada ulaştığı rızkın hakiki nimet sayılıp sayılmayacağı tartışması. | İyiliğin kaynağı olarak Allah'ın mutlak failiyeti ve insanın varoluşsal minnet borcu. |
| Fıkıh | Zekât ve kurban ahkâmı (En'âm bahsi) | Hangi hayvanların zekâta ve kurbana konu olacağı; en'âm kavramının deve, sığır, koyun ve keçi dışındaki hayvanları kapsayıp kapsamadığı; nimetin zevaline yol açan tasarrufların hükmü. | Hukuki ve iktisadi değeri olan, zekât matrahını oluşturan evcil sürü hayvanları. |
| Tefsir | Nimetin sürekliliği ve imtihan boyutu | Ayetlerdeki nimet ifadelerinin hem maddi rızkı hem de vahiy, akıl ve peygamberlik gibi manevi kemalatı kapsadığı; nimetin elden çıkmasının nankörlükle (küfrân-ı nimet) ilişkisi. | Varlığın tekâmülü için sunulan her türlü imkânın şükür veya inkâr ekseninde sınav aracı olması. |
| Hadis | Nimetlerin sorgulanması ve tevazu | İnsanın iki büyük nimet konusunda aldandığı (sağlık ve boş vakit); kıyamet günü her bir nimetten hesaba çekileceği ve peygamberin sade yaşam tercihi. | Zahiri nimetlerin geçiciliği, emanet bilinci ve nankörlükten sakınma ahlakı. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık-Yaratıcı ilişkisi | Karşılıksız lütuf ve hidayet | İnsanı minnettarlığa ve kulluğa sevk etme | Din sisteminde varoluş, iman ve vahiy en büyük nimettir; insanın görevi bu bağışı şükürle korumaktır. | Kesin |
| İlmi | İdrak ve araştırma | Akıl, kâinat düzeni ve ilham | Hakikatin keşfini ve bilginin inşasını sağlama | Zihnin kavrama yetisi ve tabiatın çözülebilir bir intizamda olması ilmi faaliyetin temel nimetidir. | Güçlü |
| Siyasi | Kamu düzeni ve iktidar | Güvenlik, adalet ve toplumsal barış | Toplumun korkudan ve kargaşadan kurtulup refaha ermesi | Bir yönetimin meşruiyeti ve tebaasına sağladığı en büyük nimet can, mal ve nesil emniyetidir. | Güçlü |
| İktisadi | Üretim ve tüketim ağı | Canlı kaynaklar (en'âm) ve refah araçları | Temel ihtiyaçları zahmetsizce giderme ve zenginlik üretme | Tarım ve hayvancılık sermayesi toplumun maddi tabanını kurar; adil paylaşım nimeti kalıcı kılar. | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sürtünmesiz akış, minimum potansiyel enerji durumu | Fizikte bir sistemin pürüzlerden, sürtünmeden ve iç dirençten arınarak en kararlı, en zahmetsiz denge seviyesine (laminar akış, taban enerji hali) ulaşması ile kökün sertlikten arınmış yumuşak refah hali tam bir yapısal eşleşme gösterir. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Yaşam kalitesi ve sosyal refah optimizasyonu | İktisat ve sosyolojide bireylerin meşakkat, güvencesizlik ve çatışma ortamından çıkarak temel ihtiyaçlarının zahmetsizce karşılandığı, pürüzsüz kamusal hizmetlere ve refaha eriştiği sosyal barış seviyesine karşılık gelir. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Nimeti yalnızca tüketim toplumunun sunduğu lüks eşyaya, maddi servete, hazza veya sınıfsal konfora indirgemek; manevi, akli ve ahlaki lütufları bu tanımın dışına itmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök; insanın yaratılışını, aklını, fıtratını, gönderilen vahyi, uysal kılınan canlıları (en'âm), toplumsal barışı ve nihayet cennetteki saf varoluş halini (naîm) kuşatan bütüncül bir ilahi tasarruftur. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Nimeti yalnızca zenginlik sanmak, fakirlik veya meşakkat anında Allah'ın nimetinin kesildiğini zannetme yanılgısına yol açar (Fecr 89:15-16); ayrıca nimetin bir sınav olduğu unutularak nankörlük meşrulaştırılır. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın varlık ve ahlak tasavvuru, insanın Allah'a borçlu olduğu esası üzerine kuruludur; نعم kökü bu borcun adıdır. İnsanın aldığı her nefes, ulaştığı her imkân ve tabi olduğu vahiy bir nimettir. Bu kök anlaşılmadan ibadetin, şükrün ve ilahi adaletin mantığı kavranamaz. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnsana bahşedilen kozmik ve biyolojik düzenin sayıldığı ayetlerde (Nahl suresi), İsrailoğullarına geçmişte verilen lütufların hatırlatıldığı hitaplarda (Bakara), cennet tasvirlerinde (Vâkıa, Rahmân) ve dinin ikmal edildiğini bildiren temel hüküm ayetlerinde (Mâide 5:3) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İnsanın kendi çabasıyla mutlak mülk edindiği kibrini (Karun sendromu) yıkar; elde edilen her başarının bir lütuf ve emanet olduğunu göstererek insanı mülkiyet iddiasından emanetçi şuuruna taşır. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamDokuda sertlik ve pürüzün bulunmaması, ipeksi yumuşaklık, hayatı kolaylaştıran uysal sürü hayvanları ve bedeni rahatlatan zahmetsiz yaşantı.
- Soyut anlamVarlığın meşakkatten kurtularak ilahi bir lütufla kemale ermesi, hidayet, esenlik, tatmin ve ebedi cennet saadeti.
- Sistematik karşılıkMün'im olan Allah'tan gelen lütuf girdilerinin kulda bilinç, adalet ve şükre dönüşmesi; aksi halde sistemin nankörlük (küfrân) sebebiyle iflas etmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde kulun kuşatıldığı toplam ilahi nimeti temsil eder. bireye verilen ontolojik, maddi ve manevi bağış girdileridir. bu girdilerin insan fıtratı ve hayatıyla uyum katsayısıdır (pürüzsüzlük fonksiyonu). Elde edilen bu nimetler karşısında oluşması gereken ahlaki şükür ve sorumluluk düzeyi (), sahip olunan nimetin büyüklüğü ile doğru, insanın gösterdiği içsel direnç veya nankörlük () ile ters orantılıdır. Direnç sıfıra yaklaştıkça nimet tam bir iç huzura ve naîm boyutuna dönüşür.