بأس
ب - أ - س
جذر- الورود: ٧٣
- الآيات: ٧٠
- الصيغ: ٢٦
- المعاجم: ١٣
Bes besese dağınık taşlar demektir. Sonra besse dağıtmak anlamında kullanılmıştır. Beis ise dağınıklıktan kötü durumda olmak, perişan olmak anlamlarına gelmiştir.المزيد ›
تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: بءس · بؤس
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Bes besese dağınık taşlar demektir. Sonra besse dağıtmak anlamında kullanılmıştır. Beis ise dağınıklıktan kötü durumda olmak, perişan olmak anlamlarına gelmiştir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٤٬١٧٠باب السين والباء و و ا ي ء معهما
و س ب، س ب ي، س ي ب، ب ي س، ي ب س، س ب أ، س أ ب، ب س أ، أ س ب، ب أ س، أ ب س مستعملات
وسب:
الوَسْبُ من الغنم: ما كثرُ صُوفُه، ومن الأَرْض: ما كثر عُشيه، أو يَبِيسُه، وقد أوسبت.
سبي:
السَّبنيُ: معروف. تسابَى القوم: سَبَى بعضُهم بعضاً وهؤلاءِ سَبْيٌ كثير. وقد سبيتهم سَبْياً وسِباءً.
وسبتِ الجاريةُ قلبَ الفتى تَسْبِيهِ، أي: ذهبتُ به.
والسّابِياء. كالحِوَلاء من
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٩٢٢البَأْسُ: العذابُ. والبَأْسُ: الشدَّة في الحرب.
تقول منه: بَؤُسَ الرجل بالضم يَبْؤُسُ بَأْساً، إذا كان شديد البَأْسِ. فهو بَئيسٌ، أي شجاعٌ. وعذابٌ بَئيسٌ أيضاً، أي شديد. قال: وبَئِسَ الرجل يَبْأَسُ بُؤْساً وبَئيساً: اشتدَّت حاجته فهو بائِسٌ. وبئس: كلمة مدح. تقول: وبِئْسَ الرجل زيدٌ، وبِئْسَتِ المرأة هندٌ. وهما فعلان ماضيان لا يتصرَّفان، لأنهما أزيلا عن موضعهما. فنِعْمَ منقول من قولك نَعِمَ فلان
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٤٬٧٣٣س ب ( و ا ى ء )
سيب ، سبي ، وسب ، يبس ، بسأ ، بيس ، أسب ، أبس ، سأب ، بأس ، سبأ : ( مستعملة ) .
سيب : الحراني عن ابن السكّيت : السَّيْب : العَطاء ، والسِّيبُ : مَجرَى الماء ، وجمعُهُ سُيُوب . وقد سابَ الماءُ يَسِيب : إذا جَرَى .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : سابَ الأَفعَى وانسابَ : إذا خَرَج من مَكمَنِه .
وقال الليث : الحيّة تَسِيب وتَنْساب إذا مَرّت مستمرّة .
قال : وسَيّبْتُ الدابّة أو الشيءَ : إذا
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٨٤٦(باب الباء والهمزة وما يثلثهما)
(بأس) الباء والهمزة والسين أصلٌ واحد، والشِّدّةُ و[ما] ضارَعَها. فالبَأْس الشدّة في الحَرْب. ورجلٌ ذُو بَأْسٍ وبَئيسٌ أي شجاع. وقد بأس بأساً([1]) فإنْ نَعَتَّه بالبُؤْس قلت بَؤُسَ. والبُؤْس: الشّدّة في العَيش. والمبتئس المفتعل من الكَراهة والحُزْن. قال:
ما يَقْسِم اللهُ أَقْبَلْ غير مُبْتَئِسٍ *** مِنْه وأَقْعُدْ كريماً ناعِمَ البالِ([2])
(بأو) الباء والهمزة والواو
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬١٤٤المدخل: بؤس- البؤس والبأس والبأساء: الشدة والمكروه، إلا أن البؤس في الفقر والحرب أكثر، والبأس والبأساء في النكاية، نحو: ﴿والله أشد بأسا وأشد تنكيلا﴾ [النساء/84]، ﴿فأخذناهم بالبأساء والضراء﴾ [الأنعام/42]، ﴿والصابرين في البأساء والضراء وحين البأس﴾ [البقرة/177]، وقال تعالى: ﴿بأسهم بينهم شديد﴾ [الحشر/14]، وقد بؤس يبؤس؛ و ﴿عذاب بئيس﴾ [الأعراف/165]، فعيل من البأس أو من البؤس، ﴿فلا تبتئس﴾ [هود/36]، أي: لا تلزم
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٢٩٠ب أ س
فلان ذو بأس وشجاع بئيس وقد بؤس.
وبؤس بعد غناه: افتقر فهو بائس.
ووقع في البؤس والبأساء.
وفي أمـر بئيـس: شديـد.
وابتـأس بذلـك إذا اكتـأب واستكـان مـن الكآبـة " فـلا تبتئـس بمـا كانوا يعملون ".
قال حسان: ما يقسم الله أقبل غير مبتئس منـه واقعـد كريماً ناعم البال
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٩٬٨٤٣الليث: والبَأْساءُ اسم الحرب والمشقة والضرب. والبَأْسُ: العذاب. والبأْسُ: الشدة في الحرب. وفي حديث علي، رضوان اللَّه عليه: كنا إِذا اشتدَّ البأْسُ اتَّقَيْنا برسول اللَّه، صلى اللَّه عليه وسلم؛ يريد الخوف ولا يكون إِلا مع الشدَّة. ابن الأَعرابي: البأْسُ والبَئِسُ، على مثال فَعِلٍ، العذاب الشديد. ابن سيده: البأْس الحرب ثم كثر حتى قيل لا بَأْسَ عليك، ولا بَأْسَ أَي لا خوف؛ قال قَيْسُ بنُ الخطِيمِ:
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٦٥٨* ب أ س * * البَأْسُ * العذاب وهو أيضا الشدة في الحرب تقول منه * بَؤُس * الرجل بالضم فهو * بَئِيسٌ * كفعيل أي شجاع وعذاب بئيس أيضا أي شديد و * بَئِسَ * الرجل بالكسر * بُؤْسَا * و * بئيسا * اشتدت حاجته فهو * يائِسُ * و * بئيسٌ * اسم وضع موضع المصدر و * بئسَ * كلمة ذم وهي ضد نعم تقول بئس الرجل زيد وبئست المرأة هند وهما فعلان ماضيان لا يتصرفان لأنهما أزيلا عن بعضهما فنعم منقول من قولك نعم فلان إذا
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٤٬٨٥٧البأس: العذاب الشديد، كالبئس، ككتف، عن ابن الأعرابي. البأس: الشدة في الحرب، ومنه الحديث: كنا إذا اشتد البأس اتقينا برسول الله صلى الله عليه وسلم يريد الخوف. ولا يكون إلا مع الشدة، وقال ابن سيده: البأس: الحرب، ثم كثر حتى قيل: لا بأس عليك، أي لا خوف، قال قيس بن الخطيم:
يقول لي الحـداد وهـو يقـودنـي إلى السجن لا تجزع فما بك من باس أراد فما بك من بأس فخفف تخفيفا
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٠٬٨١٠بَؤُسَ
1 بَؤُسَ ذ , aor. يَبْؤُسُ, (S, M, Msb, K,) inf. n. بَأْسٌ, (S, Msb, K,) or بَأْسَةٌ; (M; [so I find in a copy of the M, but perhaps it is a mistranscription for بَآسَةٌ;]) and بَئِسَ, [aor. يَبْأَسُ,] inf. n. بَأْسٌ; (M;) He was, or became, mighty, or strong, in war or fight; (K;) courageous, or valiant: (M, Msb, K:) or very mighty or strong in war or fight. (AZ, S.) -A2- بَئْسُ, (S, M,
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٨٢٩المدخل: بءسبَئِسَ
بَئِسَ A ( n. ac. بُؤْس , بُؤْسَى , بُؤُوْس ),
a. Was unfortunate; was poor.
بَؤُسَ
بَؤُسَ U ( n. ac. بَأْس ),
a. Was mighty, valiant, courageous, brave.
أَبْءَسَ
أَبْءَسَ IV ,
a. Overwhelmed with misfortunes.
اِبْتَأَسَ
اِبْتَأَسَ VIII
a. [ Bi ], Was grieved, distressed at, by.
بَأْس
بَأْس [ 1A ],
a. Might, valour, prowess, courage, daring.
b. Harm, injury, hurt; torture.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٣١٬٣١٤المدخل: بءسبءس
بَئِسَ - يَبْأَسُ - بِئْسَ - بَأْس - بَأساء - بَائِس - بَئيْس - ابْتَأَسَ - يَبْتَئِس
بَئِسَ - يَبْأَسُ + الكائن أو الأمر: يكون في حال سيئة كريهة حزينة شديدة شاقة
بَئِسَ - يَبْأَسُ + الكائن: يكون في حال سيئة كريهة فيها الضر والشدة والحاجة والجهد والألم والمشقة
بَئِسَ - يَبْأَسُ + الأمر: يكون في حال سيئة كريهة فيها الضر والشدة والحاجة
الصيغ(٢٦)
- وَبِئْسَNe kötüdür(وَفِعْلَ)×١٥
- فَبِئْسَNe kötüdürمعانٍ أخرى: ١(فَفِعْلَ)×٧
- بَأْسُنَاZorluğumuz(فَعْلُنَا)×٦
- بِئْسَNe kötüdür(فِعْلَ)×٥
- لَبِئْسَNe kötüdürمعانٍ أخرى: ١(لَفِعْلَ)×٥
- بَأْسَنَاZorluğumuz(فَعْلَنَا)×٤
- وَلَبِئْسَVe ne kötüdürمعانٍ أخرى: ٢(وَلَفِعْلَ)×٤
- بَأْسٍZorluk(فَعْلٍ)×٣
- بِئْسَمَاNe kötüdür(فِعْلَمَا)×٣
- بَأْسًاZorluk(فَعْلًا)×٢
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٢٢ (الإجمالي: ٣٤١)
- جهم
الآيات المشتركة: ١٥ · Cehennem tuğlanın pişirildiği kuyu demektir
- صير
الآيات المشتركة: ١١ · Dönüşüm yeri
- أوي
الآيات المشتركة: ١٠ · Eveye kuş yuvası demektir
- مهد
الآيات المشتركة: ٥ · Beşik demektir
- كفر
الآيات المشتركة: ١٨ · Hufre, çukur demektir
- ثوي
الآيات المشتركة: ٤ · Saye develerin ahırı demektir
- ضرر
الآيات المشتركة: ٧ · “Darir” zor, bulanık gören kişi demektir
- ضرع
الآيات المشتركة: ٣ · Hayvan memesidir
- شدد
الآيات المشتركة: ٧ · Sicim bağıdır
- نفع
الآيات المشتركة: ٥ · Fayda eder
- قري
الآيات المشتركة: ٥ · Kasaba
- سحت
الآيات المشتركة: ٢ · Saht: Mistah, hurma kurutulan yerdir
الآيات التي ورد فيها(٧٠)
… كَفَرَ فَأُمَتِّعُهُ قَلِيلًا ثُمَّ أَضْطَرُّهُ إِلَى عَذَابِ النَّارِ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ
Ne kötüdür
قُلْ لِلَّذِينَ كَفَرُوا سَتُغْلَبُونَ وَتُحْشَرُونَ إِلَى جَهَنَّمَ وَبِئْسَ الْمِهَادُ
Ne kötüdür
سَنُلْقِي فِي قُلُوبِ الَّذِينَ كَفَرُوا الرُّعْبَ بِمَا أَشْرَكُوا بِاللَّهِ مَا لَمْ يُنَزِّلْ بِهِ سُلْطَانًا وَمَأْوَاهُمُ النَّارُ وَبِئْسَ مَثْوَى الظَّالِمِينَ
Ne kötüdür
أَفَمَنِ اتَّبَعَ رِضْوَانَ اللَّهِ كَمَنْ بَاءَ بِسَخَطٍ مِنَ اللَّهِ وَمَأْوَاهُ جَهَنَّمُ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ
Ne kötüdür
مَتَاعٌ قَلِيلٌ ثُمَّ مَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ وَبِئْسَ الْمِهَادُ
Ne kötüdür
وَمَنْ يُوَلِّهِمْ يَوْمَئِذٍ دُبُرَهُ إِلَّا مُتَحَرِّفًا لِقِتَالٍ أَوْ مُتَحَيِّزًا إِلَى فِئَةٍ فَقَدْ بَاءَ بِغَضَبٍ مِنَ اللَّهِ وَمَأْوَاهُ جَهَنَّمُ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ
Ne kötüdür
يَاأَيُّهَا النَّبِيُّ جَاهِدِ الْكُفَّارَ وَالْمُنَافِقِينَ وَاغْلُظْ عَلَيْهِمْ وَمَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ
Ne kötüdür
يَقْدُمُ قَوْمَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَأَوْرَدَهُمُ النَّارَ وَبِئْسَ الْوِرْدُ الْمَوْرُودُ
Ne kötüdür
… لَافْتَدَوْا بِهِ أُولَئِكَ لَهُمْ سُوءُ الْحِسَابِ وَمَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ وَبِئْسَ الْمِهَادُ
Ne kötüdür
جَهَنَّمَ يَصْلَوْنَهَا وَبِئْسَ الْقَرَارُ
Ne kötüdür
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | بأس |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Hemzeli |
| Bağlamsal Yakın Kökler | شدد, ضر, عذب |
| Zıt Kök | نعم |
| Çekirdek Özet 1 | Fiziksel sertlik, savaş çetinliği, çarpışma şiddeti ve ezici kuvvet |
| Çekirdek Özet 2 | Geri çevrilemez ilahî azap, imtihan darlığı ve sarsıcı musibetler |
| Çekirdek Özet 3 | Caydırıcı meşru cebir ve yaptırım gücü ile acizlik ve perişanlık hali |
| Kritik Hata Riski | Kökü Türkçedeki hafifletilmiş sakınca yok anlamındaki kullanımına veya yalnızca maddi yoksulluğa indirgeyerek ezici caydırıcı gücü ve ilahî ceza boyutunu göz ardı etmek |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| بأ | Bir zemini kazma, derinleştirme, zorlayarak içine girme veya dipten gelen baskı hareketi (بأر kökünde kuyu kazmak, بأو kökünde baskı ve kabarma) | س | Keskinlik, batıcılık ve sürtünme niteliği taşıyan harfin eklenmesiyle içe doğru olan baskı dışa dönük yıkıcı bir kuvvete, çatışma şiddetine, savaşa ve ezici darlığa dönüşmüştür |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Bir sınırın içine kapanma, gövde, sığınak veya bir durumun mahfazası |
| أ | Öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Harekete geçiren ana kuvvet, sarsıcı dürtü, baskın gelme |
| س | Diken, destek; tutunma, dayanma, koruma | Keskin direnç, batıcı etki, sürtünme ve parçalayıcı sertlik |
| بأس | Bir bünyenin veya alanın içine doğru yönelen sarsıcı kuvvetin, keskin ve batıcı bir dirençle çatışarak oluşturduğu ezici şiddet hareketi |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Savaş alanında göğüs göğüse çarpışmanın getirdiği fiziki darbe sertliği, kalkan ve kılıç mukavemeti, bedeni saran çetin darlık ve yokluk |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Kays b. el-Hatîm zindana götürülüşünü anlatırken kökü tehlike ve zarar anlamında kullanır: يقول لي الحداد وهو يقودني / إلى السجن لا تجزع فما بك من باس |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Ali savaşın en çetin anlarını tasvir ederken kökü çatışma şiddeti anlamında kullanmıştır: كنا إذا اشتد البأس اتقينا برسول الله |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça بأس kökü, Sami dillerinde genel olarak fena olma, bozulma, çirkinleşme, zarar görme ve acı çekme semantik alanına aittir. İbranicede בָּאַשׁ kökü kokuşmak, kötüleşmek, tiksinti uyandırmak ve mecazen itibarını yitirmek anlamlarını taşır. Süryanicede ܒܐܫ kökü doğrudan kötü, şer, zararlı ve acı verici olmak manasında temel ahlaki ve fiziksel kötülük kavramını karşılar. Akadcada bā’išu ve bīšu kelimeleri fena, kötü ve tahrip edici olanı niteler. Arapçada ise kök iki ana yönde özelleşmiştir: Bir yandan yergi bildiren kalıplaşmış fiil olarak بئس biçiminde kötü ve çirkin olanı işaretlerken, diğer yandan fonetik olarak hemzenin verdiği patlamalı sertlikle fiziksel çarpışma, savaş sertliği, ilahî ceza ve karşı konulamaz şiddet anlamında yoğunlaşmıştır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, HALOT, Lisān al-ʿArab.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | بأس ve بؤس formları | Caydırıcı mukavemet ve savaş sertliğinden kahr edici sıkıntıya, çaresizliğe ve derin yoksulluğa uzanan iki kutuplu anlamsal genişleme | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice bā’aš, Süryanice b’š | Kuzeybatı Sami dillerindeki kokuşma, kötülük ve acı verme çekirdeği Arapçada somut savaş çetinliği ve yaptırım gücüne evrilmiştir | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik ortak miras | Belirgin dış paralellik tespit edilmedi; kök Sami çekirdeğinde stabil kalmaktadır | Veri bulunamadı |
المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Maqāyīs al-Lugha.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| بأس | Anlamlı | Şiddet, savaş, zorluk, azap | Çatışma sertliği ve ezici güç; Kur'an'da geçer | Hedef kök |
| بسأ | Anlamlı | Alışmak, ünsiyet etmek, cesaret etmek | Bir zorluğa alışarak onun yarattığı korkuyu yenmek | Kur'an'da geçmez |
| أبس | Anlamlı | Hapsetmek, menetmek, boyun eğdirmek | Baskı kurarak hareket alanını daraltmak | Kur'an'da geçmez |
| أسب | Anlamlı | Birbirine girmek, sarmaşmak, kökleşmek | Unsurların birbirine sıkıca kenetlenmesi hali | Kur'an'da geçmez |
| سبأ | Anlamlı | Şarap taşımak veya ticaretini yapmak | Yemen bölgesindeki tarihi kavim ve melike yurdu; Kur'an'da geçer | Özel ad bağlamı |
| سأب | Anlamlı | Tıkamak, tulumu doldurmak, boğmak | Bir hazneyi patlayacak derecede sıkıştırmak ve daraltmak | Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| بأس | Merkez | Şiddet, ezici güç, musibet | Çatışmada ortaya çıkan mukavemet, yıkıcı ceza ve çaresizlik | Aktif kuvvet ve pasif darlığı birlikte barındırır |
| شدد | Komşu | Kuvvet, sertlik, bağ | شدد bir bağın gerilmesi ve sağlamlaşmasıyken بأس çarpışma ve yıkım anındaki sertliktir | Gücün statik yoğunlaşması |
| ضر | Komşu | Zarar, ziyan, darlık | ضر faydanın zıddı olan eksilme ve eziyetken بأس doğrudan ezen fiziki veya ilahi kuvvettir | Genel mahrumiyet hali |
| عذب | Komşu | Azap, ceza, engelleme | عذب süregelen eza ve cezalandırmayı anlatırken بأس önlenemez saldırı ve ezici darbedir | Cezalandırma süreci |
| نعم | Zıt | Nimet, genişlik, rahatlık | نعم bolluk, kolaylık ve güzellik iken بأس şiddet, sıkıntı ve yıkıcı darlıktır | Refah ve lütuf |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | بأس | Şiddet, harp, azap, darlık | Ezici kudret, çatışma gücü ve sarsıcı musibeti bir arada tutar | Kesin |
| Latince | violentia, potentia, calamitas | Şiddet, kudret, felaket | Aktif yıkıcı kuvveti ve bunun yol açtığı felaketi karşılar; yergi fiili boyutunu kapsamaz | Güçlü |
| İngilizce | might, adversity, torment, distress | Kudret, musibet, azap, darlık | Maddi kuvvet ile bunun yarattığı sefaleti verir; kökün tek lafızda kurduğu anlam bütünlüğünü parçalar | Güçlü |
| Almanca | Gewalt, Drangsal, Not | Zorlu güç, darlık, sıkıntı | Yaptırım gücünü ve ardından gelen ağır imtihanı karşılar; ahlaki kınama boyutunu dışarıda bırakır | Güçlü |
| Fransızca | rigueur, détresse, tourment | Katılık, şiddet, darlık | Çetinlik ve ızdırap boyutunu aktarır; savaş meydanındaki caydırıcı güç yönü zayıf kalır | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| el-Be's (البَأْس) | Askerî güç, savaş çetinliği ve mukavemet | Savaş meydanında düşmana karşı gösterilen direnç ve caydırıcı silah gücü (Bakara 2:177, Hadîd 57:25) |
| el-Be's (البَأْس) | İlahî helak, geri çevrilemez azap | İnkârcı ve zalim toplulukların üzerine ansızın inen yıkıcı ceza (En'âm 6:147, Yûsuf 12:110) |
| el-Be'sâ (البَأْسَاء) | Ağır maddi darlık, afet ve sarsıntı | İnananların denenmesi için gelen kıtlık, yokluk ve şiddetli sıkıntı (Bakara 2:214, A'râf 7:94) |
| Bi'se (بِئْسَ) | Şiddetli yergi ve kınama kipi | Kötü tercihler, sapkın inançlar ve cehennem ehlinin akıbeti için zemm bildiren donmuş fiil (Bakara 2:90, Kehf 18:29) |
| Lâ tebte'is (لا تَبْتَئِسْ) | Hüzne boğulma, kederden içine kapanma | Zulüm ve haksızlık karşısında yaşanan derin iç çöküntü ve ıstırap (Hûd 11:36, Yûsuf 12:69) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahî sıfatlar ve azap | Allah'ın azabının geri çevrilememesi ve hak eden kullar üzerindeki kahredici adaleti | Kesin ve önlenemez ilahî yaptırım |
| Fıkıh | Savaş hukuku ve kamu gücü | Demirin sağladığı caydırıcı askerî donanım ve devletin meşru cebir yetkisinin sınırları | Meşru savunma ve kamu düzenini koruyan cebir |
| Tefsir | İmtihan kavramı | Ayetlerde geçen darrâ ve be'sâ kavramlarının cana gelen bela ile mala gelen darlık olarak tefriki | İnsanı temelinden sarsan varoluşsal darlık |
| Hadis | Cevaz hükümleri ve harp sebatı | Sakınca bulunmadığını belirten kullanım ile savaşın en kızıştığı anda peygambere sığınma rivayetleri | Bir yanda ruhsat sınırı, diğer yanda savaşın zirve noktası |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahî adalet ve ceza | Geri çevrilemez yaptırım | Haddi aşan düzenleri tasfiye etme | Kulun veya toplumun kibirlenerek oluşturduğu zulmü ezen nihai ilahî müdahale | Kesin |
| İlmi | Fizik ve malzeme bilimi | Sertlik ve darbe mukavemeti | Yapısal bütünlüğü koruma | Hadîd suresinde işaret edilen demirin bükülmez, dayanıklı ve dönüştürücü gücü | Güçlü |
| Siyasi | Kamu otoritesi ve savunma | Meşru cebir ve savunma kapasitesi | Toplumu iç ve dış tehditlerden koruma | Hak ve adaletin hayata geçirilmesi için gereken caydırıcı askerî ve adli kuvvet | Güçlü |
| İktisadi | Sosyal adalet ve kriz | Ağır yoksulluk ve çaresizlik hali | Korumacı sosyal transferleri devreye sokma | Çaresiz kalmış kurbanın hak sahipliğini tespit ederek kaynakları oraya yöneltme | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Malzeme mukavemeti ve şok dalgası | Bir cismin parçalanmadan önce karşı koyabildiği en yüksek gerilme eşiği ve dışarıdan gelen yüksek enerjili yıkıcı basınç | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Meşru fiziksel şiddet tekeli ve kriz dinamiği | Siyaset biliminde kamu düzenini sağlayan zor kullanma kapasitesi ile sosyolojide toplumları sarsan yapısal buhranlar | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü gündelik dildeki sakınca yoktur kalıbına indirgemek veya sadece ekonomik düşkünlükten ibaret saymak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün ilahî otoritenin ezici cezasını, savaş meydanının ölümcül şiddetini ve toplumsal arınma sağlayan ağır sarsıntıları kapsayan bütüncül yapısı |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kur'an'ın caydırıcı güç ve adalet dengesini kuran meşru savunma vizyonunu ihmal edip dini edilgen bir ahlakiyat zannetmek |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hem ontolojik adalet yaptırımını hem de yeryüzünde hakkın korunması için gereken caydırıcı kuvveti hangi kavramsal zemin üzerinden kurduğunu gösterir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Geçmiş kavimlerin helak sahnelerinde, cihat ve savaş meydanlarının psikolojisini tasvir eden ayetlerde ve demirin yaratılış hikmetini bildiren beyanlarda belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İlahî rahmetin hiçbir sınır tanımayan bir cezasızlık vaat ettiği yanılgısını ve adaletin salt nasihatle, hiçbir meşru cebir olmadan korunabileceği ütopik algıyı düzeltir |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamSavaş meydanında göğüs göğüse çarpışmanın getirdiği darbe sertliği, kalkan mukavemeti ve bedeni kuşatan darlık.
- Soyut anlamBir düzeni ayakta tutan veya sapkın bir yapıyı yerle bir eden karşı konulamaz yaptırım şiddeti ve sarsıcı imtihan buhranı.
- Sistematik karşılıkAdalet ve nizamın korunması için gereken meşru caydırıcı cebir potansiyeli ile bu potansiyelin çiğnenmesi sonucu oluşan yıkım.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde uygulanan sarsıcı şiddet ve yaptırım kuvvetini, otoritenin yönelttiği baskı gradyanını, belirli bir eşik aşıldığında devreye giren adım fonksiyonunu, sistemin kritik direnç sınırını, mevcut mukavemeti ve maruz kalınan çatışma veya imtihan süresince sistemin uğradığı derin yapısal sarsıntı ve darlığı temsil eder.