ردأ
ر - د - أ
جذر- الورود: ١
- الآيات: ١
- الصيغ: ١
- المعاجم: ١٢
Redu dayama, destek demektir. Payanda, dayamadır.المزيد ›
تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: ردء
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Redu dayama, destek demektir. Payanda, dayamadır.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٩٬٧١٧باب الدال والراء و و ا ي معهما
د و ر، د ي ر، د ر ي، د ر أ، ر أ د، ر ي د، أ ر د، ر و د، و ر د، ر د أ، ر د ي مستعملات
دور:
الدَوّاريُّ: الدهرُ الدَوّار بالناس، قال العجاج:
والدهر بالاِنسانِ دَواريُّ
ويقال: دارَ دَورةً واحدة، وهي المرَّةُ الواحدة يَدورُها.
والدَّور قد يكون مصدراً في الشعر، ويكون لوثاً واحداً من دَوْر العِمامة، ودَوْرُ الحَبْلِ بالشيء، ويكون لوثاً واحداً من والدُوارُ: أن يأخُذَ
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٢١٧رَدُؤَ الشيءُ، يَرْدُؤ رداءةً، فهو رديءٌ، أي: فاسدٌ. وأردَأْتُهُ: أفسدته. وأردأته أيضاً بمعنى: أَعَنْتُه. تقول: أردأته بنفسي، إذا كنت له رِدْءًا، وهو العون. قال الله تبارك وتعالى: "فأَرْسِلْهُ معي ردْءًا يُصَدِّقُني".
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠بلا ترجمةالحروف: ٢٥٬٦٦٨د ر ( وايء )
دور ، دير ، درى ، أدر ، درأ ، ردى ، ورد ، ودر ، ردأ ، رود ، ريد ، رأد : ( مستعملة ) .
( دور دير ) : قال الليث : الدَوَّارِيُّ : الدَّهر الدَّوَّارُ بالإنسان .
قال العجاج : والدهرُ بالإنسان دَوّارِيُّ .
ويقال : دَارَ دَوْرَةً واحدة ، وهي المرَّة الواحدةُ يَدُورها ، والدَّوْرُ قد يكون مَصدراً في الشعر ، ويكون دَوْراً واحداً من دَوْرِ العمامة . ودَوْرِ الخَيْل وغيره ، عامٌ في الأشياء
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٤٢٢- الردء: الذي يتبع غيره معينا له. قال تعالى: ﴿فأرسله معي ردءا يصدقني﴾ [القصص/34]، وقد أردأه، والرديء في الأصل مثله، لكن تعورف في المتأخر المذموم. يقال: ردأ (انظر: الأفعال 3/49؛ والبصائر 3/65) الشيء رداءة، فهو رديء، والردى: الهلاك، والتردي: التعرض للهلاك، قال تعالى: ﴿وما يغني عنه ماله إذا تردى﴾ [الليل/11]، وقال: ﴿واتبع هواه فتردى﴾ [طه/16]، وقال: ﴿تالله إن كدت لتردين﴾ [الصافات/56]، والمرداة: حجر
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٢٩٩ر د أ
مـا كـان رديئـاً ولقد ردؤ رداءة وأردأه غيره.
وهو ردء له: ينصره ويشد عضده وردأته ومن المجاز: الراعي يردأ الإبـل إذا أحسـن رعيتهـا فأقـام حالهـا مـن ردأت الحائـط وأردأتـه إذا دعمتـه.
وعدّلـوا الردأين أي العدلين لأن كل واحد منهما يردأ الآخر وعن بعض العرب: اعتكمنا أرداءً لنا ثقالا.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١٬٨٧٣رَدأَ الشيءَ بالشيءِ: جعَله له رِدْءاً.
وأَرْدَأَهُ: أَعانَه.
وتَرادأَ القومُ: تعاونوا.
وأَرْدَأْتُه بنفسي إِذا كنت له رِدْءاً، وهو العَوْنُ. قال اللّه تعالى: فأَرْسِلْه مَعِي رِدْءاً يُصَدِّقُني. وفلان رِدْءٌ لفلان أَي يَنْصُرُه ويَشُدُّ ظهره. وقال الليث: تقول رَدَأْتُ فلاناً بكذا وكذا أَي جعلْته قُوَّةً له وعِماداً كالحائط تَرْدَؤُه من بناءٍ تُلزِقُه به. وتقول: أَرْدَأْت فلاناً أَي رَدَأْتُه
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١٠٧* ر د أ * * الرَّدِيءُ * بالمد الفاسد وبابه ظرف و * أرْدَاهُ * أفسده وأرداه أيضا أعانه و * الرِّدْء * العون
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٢٬٣٦٧الردء، بالكسر في وصية عمر رضي الله عنه عند موته: وأوصيه بأهل الأمصار خيرا، فإنهم ردء الإسلام وجباة المال: العون والناصر، قال الله تعالى فأرسله معي ردءا يصدقني وفلان ردء لفلان، أي ينصره ويشد ظهره، والردء: المادة والعدل الثقيل واحد الأرداء، وعدلوا الردأين: العدلين، لأن كلا منهما يردأ الآخر، وهو مجاز. وتقول: قد اعتكمنا أرداء لنا ثقالا، أي أعدالا، كل عدل منها ردء. وردأه أي الشيء به أي الشيء كمنعه:
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٥٬١٩٨رَدَأَ الحَائِطَ
1 رَدَأَ الحَائِطَ ذ , [aor. رَدَاَ , inf. n. رَدْءٌ,] He supported, propped, or stayed, the wall, (ISh, T, K,) by means of a piece of timber or wood, or a buttress or the like, to prevent its falling; (ISh, T;) as also ↓ ارادأهُ: (Yoo, T, K:) or رَدَأَ الحَائِطَ بِبِنَآءٍ [he supported the wall by a structure;] he attached a structure to the wall. (M.) ― -b2- Hence, (T,)
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٧٣٣المدخل: ردءرَدَأَ
رَدَأَ A ( n. ac. رَدْء [ 1 ] ),
a. Propped, stayed up; supported; aided, assisted, helped.
رَدُؤَ
رَدُؤَ U ( n. ac. رَدَاءَة [ 22t ] ),
a. Was bad, worthless, corrupt, depraved.
أَرْدَأَ
أَرْدَأَ IV ,
a. Spoilt, ruined; corrupted, demoralized.
b. Acted badly, wickedly.
c. Met with misfortune.
d. Supported; aided, assisted, helped.
رِدْء
رِدْء [ 2 ] , ( pl. أَرْدَاْء 38 ),
a.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٩٬٤٥٨المدخل: ردءردء
رَدَأَ - يَرْدَأُ - رِدْء - رِدْءاً
رَدَأَ - يَرْْدَأُ + كائن أو شيء + كائناًً: يدعمه ويسنده: يقوي ويعين وينصر ويشد من أزر آخر
رِدْء: على وزن " فـِعـْل" اسم فعل من " رَدَأ َ - يَرْْدَأ ": عملية الدعم والإسناد: وهو كذلك ما يكون بفعل " رَدَأ َ - يَرْْدَأ ": الدعم المادي والمعنوي: الأشياء والأفراد والأمور التي تقوي وتعين وتنصر وتشد من أزر
ردء رَدَأَ - يَرْدَأُ - رِدْء - رِدْءاً رَدَأَ - يَرْْدَأُ + كائن أو شيء + كائناًً: يدعمه ويسنده: يقوي ويعين وينصر ويشد من أزر آخر رِدْء: على وزن " فـِعـْل" اسم فعل من " رَدَأ َ - يَرْْدَأ ": عملية الدعم والإسناد: وهو كذلك ما يكون بفعل " رَدَأ َ - يَرْْدَأ ": الدعم المادي والمعنوي: الأشياء والأفراد والأمور التي تقوي وتعين وتنصر وتشد من أزر آخر رِدْءاً: حال من " رِدْء ": بشكل يكون فيه عامل دعم وإسناد واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " دعم ونصرة ومساندة آخر"، وهي: نَصَرَ - يَنْصُرُ، رَدَأ َ - يَرْدَأُ، عَضَدَ - يَعْضُدُ، سَنَدَ - يَسْنُدُ، مَلأَ - يَمْلِئُ (مَلأَ - يَمْلَأُ)، وَكَلَ - يَكِلُ يفرق لفظاً: دَرَى - يَدْرِيْ + كائن + أمراً: عَلِمَ وعرف بعد جهل دَرَأَ - يَدْرَأُ + كائن + عن كائن + شيئاً: يشكل له درعاً واقياً من أذى وشيك رَدَأَ - يَرْْدَأُ + كائن أو شيء + كائناًً: يدعمه ويسنده: يقوي ويعين وينصر ويشد من أزر آخر رَدِيَ - يَرْدَى + الكائن + من مكان + إلى مكان أو في مكان: يسقط ويهوي من مكان عال فيتحطم أو يموت ردء ﴿وأخي هارون هو أفصح مني لسانا فأرسله معي ردءا يصدقني إني أخاف أن يكذبوني(34)﴾ القصص مختار الصحاح ● [ردأ] ر د أ: الرَّدِيءُ بالمد الفاسد وبابه ظرف و أرْدَاهُ أفسده وأرداه أيضا أعانه و الرِّدْء العون معجم الفرائد القرآنية: ر د أ "رِدْءاً" في قوله تعالى :" وَأَخِي هَارُونُ هُوَ أَفْصَحُ مِنِّي لِسَاناً فَأَرْسِلْهُ مَعِيَ رِدْءاً يُصَدِّقُنِي إِنِّي أَخَافُ أَنْ يُكَذِّبُونِ" (34) القصص . الرَّدْءُ : التابع لغيره المعين له . الراغب ردأ - الردء: الذي يتبع غيره معينا له. قال تعالى: }فأرسله معي ردءا يصدقني﴿[القصص/34]، وقد أردأه، والرديء في الأصل مثله، لكن تعورف في المتأخر المذموم. يقال: ردأ (انظر: الأفعال 3/49؛ والبصائر 3/65) الشيء رداءة، فهو رديء، والردى: الهلاك، والتردي: التعرض للهلاك، قال تعالى:﴾وما يغني عنه ماله إذا تردى﴿[الليل/11]، وقال:﴾واتبع هواه فتردى﴿[طه/16]، وقال:﴾تالله إن كدت لتردين{ [الصافات/56]، والمرداة: حجر تكسر بها الحجارة فترديها. ملخص اللسان 1. رَدأَ الشيءَ بالشيءِ: جعَله له رِدْءاً. وأَرْدَأَهُ: أَعانَه. وتَرادأَ القومُ: تعاونوا.وأَرْدَأْتُه بنفسي إِذا كنت له رِدْءاً، وهو العَوْنُ. قال اللّه تعالى: فأَرْسِلْه مَعِي رِدْءاً يُصَدِّقُني. 2. وفلان رِدْءٌ لفلان أَي يَنْصُرُه ويَشُدُّ ظهره. 3. رَدَأْتُ فلاناً بكذا وكذا أَي جعلْته قُوَّةً له وعِماداً كالحائط تَرْدَؤُه من بناءٍ تُلزِقُه به. 4. رَدَأْتُ الحائطَ أَرْدَؤُه إِذا دَعَمْتَه بخَشَب أَو كَبْش يَدْفَعُه أَنْ يَسْقُطَ. 5. وهذا شيءٌ رَدِيءٌ بيِّنُ الرَّداءة، ولا تقل رَداوةً. والرَّدِيءُ: الـمُنْكَرُ الـمَكْروُه. 6. وَرَدُؤَ الشيءُ يَرْدُؤُ رَداءة فهو رَدِيءٌ: فَسَدَ، فهو فاسدٌ. ورجلٌ رَدِيءٌ: كذلك، من قومٍ أَرْدِئاءَ، بهمزتين. 7. وأَرْدَأْته: أَفْسَدْته. وأَرْدَأَ الرجلُ: فَعَل شيئاً رَديئاً أَو أَصابَه. 8. وأَرْدَأْتُ الشيءَ: جعلته رَدِيئاً لسان العرب ● - ردأ: رَدأَ الشيءَ بالشيءِ: جعَله له رِدْءاً. وأَرْدَأَهُ: أَعانَه. وتَرادأَ القومُ: تعاونوا. وأَرْدَأْتُه بنفسي إِذا كنت له رِدْءاً، وهو العَوْنُ. قال اللّه تعالى: فأَرْسِلْه مَعِي رِدْءاً يُصَدِّقُني. وفلان رِدْءٌ لفلان أَي يَنْصُرُه ويَشُدُّ ظهره. وقال الليث: تقول رَدَأْتُ فلاناً بكذا وكذا أَي جعلْته قُوَّةً له وعِماداً كالحائط تَرْدَؤُه من بناءٍ تُلزِقُه به. وتقول: أَرْدَأْت فلاناً أَي رَدَأْتُه وصِرْتُ له رِدْءاً أَي مُعِيناً. وترادَؤُوا أَي تعاوَنُوا. <ص:85> والرِّدْءُ: الـمُعِينُ. وفي وصية عُمر رضي اللّه عنه عند مَوتِه: وأُوصِيه بأَهل الأَمصار خيراً، فإِنهم رِدْءُ الإِسلامِ وجُباةُ المالِ. الرِّدْءُ: العَوْنُ والناصِرُ. وَرَدَأَ الحائطَ بِبِناءٍ: أَلزَقَه به. ورَدَأَه بحَجر: رَماه كَرَداه. والمِرْدَاةُ: الحَجر الذي لا يكاد الرجل الضابِطُ يَرْفَعُه بيديه؛ تذكر في موضعها. ابن شميل: رَدَأْتُ الحائطَ أَرْدَؤُه إِذا دَعَمْتَه بخَشَب أَو كَبْش يَدْفَعُه أَنْ يَسْقُطَ. وقال ابن يونس: أَرْدَأْتُ الحائطَ بهذا المعنى. وهذا شيءٌ رَدِيءٌ بيِّنُ الرَّداءة، ولا تقل رَداوةً. والرَّدِيءُ: الـمُنْكَرُ الـمَكْروُه. وَرَدُؤَ الشيءُ يَرْدُؤُ رَداءة فهو رَدِيءٌ: فَسَدَ، فهو فاسدٌ. ورجلٌ رَدِيءٌ: كذلك، من قومٍ أَرْدِئاءَ، بهمزتين. عن اللحياني وحده. وأَرْدَأْته: أَفْسَدْته. وأَرْدَأَ الرجلُ: فَعَل شيئاً رَديئاً أَو أَصابَه. وأَرْدَأْتُ الشيءَ: جعلته رَدِيئاً. ورَدَأْتُه أَي أَعَنْتُه. وإِذا أَصاب الإِنسانُ شيئاً رَدِيئاً فهو مُرْدِئٌ. وكذلك إِذا فعل شيئاً رَدِيئاً. وأَرْدَأَ هذا الأَمرُ على غيره: أَرْبَى، يهمز ولا يهمز. وأَرْدَأَ على السِّتِّين: زاد عليها، فهو مهموز، عن ابن الأَعرابي، والذي حكاه أَبو عبيد: أَرْدَى. وقوله: في هَجْمةٍ يُرْدِئها وتُلْهِيهْ يجوز أَن يكون أَراد يُعِينُها وأَن يكون أَراد يَزِيدُ فيها، فحذف الحَرْفَ وأَوصَلَ الفِعْلَ. وقال الليث: لغة العرب: أَردأَ على الخمسين إِذا زادَ. قال الأَزهريّ: لم أَسمع الهمز في أَرْدَى لغير الليث وهو غَلَطٌ. والأَرْداءُ: الأَعْدالُ الثَّقيلةُ، كلُّ عِدْلٍ منها رِدْءٌ. وقد اعْتَكَمْنا أَرْداءً لَنا ثِقالاً أَي أَعدالاً. مقاييس اللغة: (ردي) الراء والدال والياء([14]) أصلٌ واحدٌ يدلُّ على رَمْيٍ أو تَرَامٍ وما أشبه ذلك. يقال ردَيْتُه بالحجارة أَردِيه: رميتُه. والحجر مِرْداةٌ. والرَّدْي ثلاثة مواضع ترجع إلى قياس [ما] قد ذكرناه. فالأول رَدَى الحجرَ. والثاني رَدَى الفرسُ: أسرع. وَرَدَتِ الجارية، إذا رفعَتْ إحدى رجلَيها وقفزت بواحدة، وهو الثالث. وكلُّ ذلك يرجِع إلى الترامِي. والرَّدَيَان: عدْوُ الحمار بين آرِيِّه ومُتمعَّكِه. ومن الباب الرَّدَى، وهو الهَلاك؛ يقال رَدِيَ يَرْدَى، إذا هلَك. وأرْدَاه الله: أهلَكَه. والتَّردِّي: التَّهَوُّر في المَهْوَى. يقال رَدِيَ في البئر كما يقال تَرَدَّى. قالها أبو زيد. ويقال: ما أدري أين رَدَى، أي أين ذَهَب. وهو من الباب، معناه ما أدرِي أين رَمَى بنفسِه. ومن الباب الرَّدَاةُ: الصخرة، وجمعها الرَّدَى. قال: * فَحْل مَخَاضٍ كالرِّدَى المنقَضِّ([15]) * وإذا قالوا للناقة مِرْداةٌ، فإنما شبّهوها بالصَّخرة. ويقال رادَيتُ عن القوم، إذا رَامَيْتَ عنهم. فأما قول طُفَيل: يُرَادَى على فَأْسِ اللِّجام كأنما *** يُرادَى على مِرْقَاةِ جِذْعٍ مشذَّبِ([16]) فليس هذا من الباب؛ لأنَّ هذا مقلوبٌ. ومعناه يُراوَد. وقد ذكر في موضعه. ومما شذّ عن الباب الرِّداء الذي يُلبَس، ما أدري مِمّ اشتقاقُه، وفي أيِّ شيءٍ قياسُه. يقال فلانٌ حسَنُ الرِّدْية، من لُبْس الرداء. ومما شذّ أيضاً قولُهم: أردَى على الخمسين، إذا زاد عليها. فأما المهموز فكلمتانِ متباينتان جِدّاً. يقال أَردأْتُ: أَفسدْتُ. ورَدُؤَ الشيءُ فهو ردِيءٌ. والكلمة الأخرى أردأت، إذا أَعَنْتَ. وفلان رِدْءُ فلانٍ، أي مُعِينه. قال الله جلّ جلالُه* في قصة موسى: ﴿فَأَرْسِلْهُ معِيَ رِدْءاً يُصَدِّقُني﴾ [القصص 34]. القاموس المحيط: الرِّدْءُ، بالكسر العَوْنُ، والمادَّةُ، والعِدْلُ الثَّقِيلُ. ورَدَأَه به، كَمَنَعَهُ جَعَلَهُ له رِدْءاً وقُوَّةً وعِماداً، والحائِطَ دَعَمَهُ، كَأَرْدَأَهُ، وبِحَجَرٍ رَماهُ به، والإِبِلَ أحْسَنَ القِيامَ عليها. وأرْدَأَهُ أعانَهُ، وعلى مِئَةٍ زادَ، والسَّتْرَ أرْخَاهُ، وسَكَّنَهُ، وأفْسَدَهُ، وأقَرَّهُ، وفَعَلَ رَدِيئاً، أو أصابَهُ. ورَدُؤَ، كَكَرُمَ، رَداءَةً فَسَدَ، فهو رَدِيءٌ من أرْدِئَاءَ، بهَمْزَتَيْنِ. تاج العروس: ر د أ الرِّدْءُ بالكسر في وصيَّة عمر رضي الله عنه عند موته : وأُوصيه بأَهلِ الأَمصارِ خيراً فإنَّهم رِدْءُ الإسلام وجُباةُ المال : العَوْنُ والناصر قال الله تعالى " فأَرْسِلْهُ مَعِيَ رِدْءاً يُصَدِّقُني " وفلانٌ رِدْءٌ لفلانٍ أَي ينصره ويَشُدُّ ظَهْره والرِّدْءُ : المادَّةُ والعِدْلُ الثَّقيلُ واحدُ الأَرداءِ وعَدَّلوا الرِّدْأَيْنِ : العِدْلَيْنِ لأنَّ كلاًّ منهما يَرْدَأُ الآخر وهو مجازٌ . وتقول : قد اعْتَكَمْنا أَرْداءً لنا ثِقالاً أَي أَعْدالاً كلُّ عِدْلٍ منها رِدْءٌ . ورَدَأَهُ أَي الشيءَ به أَي الشيءِ كمَنَعَه : جَعَلَه له رِدْءاً وقُوَّةً وعِماداً . قال الليث : تقول رَدَأْتُ فلاناً بكذا وكذا أَي جعلته قُوَّةً وعِماداً ورَدَأَ الحائطَ إِذا دَعَمَهُ قال ابن شُمَيْلٍ : رَدَأْتُ الحائطَ أَرْدَأُهُ إِذا دعمته بخَشَبٍ أَو كَبْشٍ يدفَعُه أَن يَسْقُطَ كأَرْدَأَهُ في الكُلِّ وأَرْدَأْتُهُ بنفسي إِذا كنتُ له رِدْءاً وأَردَأْتُ فلاناً : رَدَأْتُهُ وصرت له رِدْءاً أَي مُعيناً . وتَرَدَّأَ القومُ وتَرَادَءُوا : تعاوَنوا قاله الليث وقال يونس : وأَرْدَأْتُ الحائطَ بهذا المعنى أَي بمعنى رَدَأْت . ورَدَأَه بحَجَرٍ : رماه به كَدَرَأَه والمِرْدَأَةُ : الحَجَرُ الذي لا يكاد الرجُلُ الضابِط يرفعه بيدَيْه يأْتي في المعتلّ . ورَدَأَ الإبلَ : أَحسنَ القيامَ عليها بالخدمة والرَّاعي يردَأُ الإبلَ : يُحسنُ رَعْيَها فيُقيمُ حالَها وهذا من المجاز لأنَّه من رَدَأْتُ الحائطَ وأَرْدَأْتُهُ : دَعَمْته كذا في أَحكام الأَساس . وأَرْدَأَهُ : أَعانه بنفسه كَرَدَأْتُهُ وأَرْدَأَ هذا الأَمرُ على غيرِه : أَرْبى يُهمز ولا يُهمز وأَرْدَأَ على مائةٍ : زادَ عليها مهموزاً عن ابن الأَعْرابِيّ والذي حكاه أَبو عُبَيد : أَرْدَى . وقوله : " في هَجْمَةٍ يُرْدِئُها ويُلْهِيهْ يجوز أَن يكون أَراد يُعينها وأَن يكون أَرادَ يَزيد فيها فحذفَ الحرفَ وأَوصَلَ الفِعْلَ ويقولون : أَرْدَأَ على السِّتِّين وقال الليثُ : لغة العرب أَرْدَأَ على الخمسين إِذا زاد . قال الأَزهريُّ : لم أَسمع الهمزَ في أَرْدَى لغير الليثِ وهو غَلَطٌ فمن هنا تعرف أَنَّ الذي ذكره المؤلف هو قولُ الليث فقط مخالفاً للجُمهور ولم يُشِر إلى ذلك . وأَرْدَأَ السِّتْرَ : أَرْخاهُ وأَرْدَأَه سكَّنَهُ وأَفْسَدَه يقال : أَرْدَأْتُه أَفسدتُه وأَرْدَأَه : أَقرَّهُ على ما كانَ عليه . وأَرْدَأَ : فعلَ فِعلاً رَديئاً أَرْدَأَ الرجلُ فعل شيئاً رديئاً وأَرْدَأْتُ الشيءَ : جعلته رديئاً أَو أَصابَهُ يقال إِذا أَصابَ الإنسانُ شيئاً رديئاً فهو مُرْدِئٌ وكذا إِذا فعل شيئاً رديئاً . وردُؤَ ككَرُمَ اقتصر عليه الجوهريّ وابن القوطيَّة وابنُ القطَّاع وابنُ سيده وابن فارس وحكى ثعلب فيه التثليث وهو غريبٌ وأَغرب منه ما حكاه الفَيُّوميُّ في المصباح : وَرَدا يَرْدو كعَلا يَعْلو لغةٌ فهو رَدِيٌّ بالتثقيل وزعم ابنُ دُرُستَويه في شرح الفصيح أَنَّه أَخطأَ وأَنَّها لغةُ العامَّة وقد أَغفلها المصنِّف في المعتلّ كما أَغفل لغتين هنا قاله شيخنا يَرْدُؤُ رَداءةً ككرامَةٍ : فَسَدَ وقال شُرَّاح الفصيح : ضَعُفَ وعَجَزَ فاحتاجَ فهو رَدِيءٌ فاسدٌ وهذا شيءٌ رَدِيءٌ بيِّنُ الرَّداءةِ ولا تقل الرَّداوَةِ أَي لأنَّها خطأٌ كما تقدَّم والرَّديءُ : المُنْكَر المكروه . ورجلٌ رُديءٌ كذلك من قومٍ أَرْدِئَاءَ بهمزتين فهو جمعُ رَدِيءٍ عن اللحيانيّ وحده وإذا تأَمَّلتَ ما ذكرناه آنفاً ظهر لك أَن لا إجحافَ في عبارة المؤلف ولا تقصير كما زعمه شيخنا
الصيغ(١)
الجذور المجاورةالمجاورة: ٩ (الإجمالي: ١٢)
- فصح
الآيات المشتركة: ١ · Daha düzgün
- هارون
الآيات المشتركة: ١ · Harun
- لسن
الآيات المشتركة: ١ · Dil demektir
- أخو
الآيات المشتركة: ١ · Hayvanları bağladıkları ipin iki ucuna konmuş kazıklardan…
- خوف
الآيات المشتركة: ١ · Havf : “Hafe” korkulduğu zaman saklanmak için takınılan…
- صدق
الآيات المشتركة: ١ · Kocaların eşlerine sadakat karşılığı verdikleri mihirdir
- مع
الآيات المشتركة: ١ · Beraber
- كذب
الآيات المشتركة: ١ · Kizb, kumaşın boyanmasında kullanılan bir çeşit boya…
- رسل
الآيات المشتركة: ١ · Saçak demektir
الآيات التي ورد فيها(١)
وَأَخِي هَارُونُ هُوَ أَفْصَحُ مِنِّي لِسَانًا فَأَرْسِلْهُ مَعِيَ رِدْءًا يُصَدِّقُنِي إِنِّي أَخَافُ أَنْ يُكَذِّبُونِ
Destek
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ردأ |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Hemzeli (Lâmü'l-fiili hemze) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | عضد, ظهر, نصر, وزر |
| Zıt Kök | خذل |
| Çekirdek Özet 1 | Yıkılmaya veya eğilmeye yüz tutmuş bir yapıyı arkasından veya yanından payanda ile destekleyip ayakta tutmak. |
| Çekirdek Özet 2 | Risalet ve tebliğ görevinde muhataba karşı zaafı ve yetersizliği gideren, hakikati ikrar ve teyit eden aktif yardımcı. |
| Çekirdek Özet 3 | Bir sistemin çökmesini veya sarsılmasını önleyen, asıl unsura kuvvet ve meşruiyet katan yapısal tahkimat mekanizması. |
| Kritik Hata Riski | Kelimenin yalnızca pasif bir yoldaşlık veya refakat gibi anlaşılıp, çökmeyi önleyen zorunlu tahkimat ve tasdik edici fonksiyonunun göz ardı edilmesi. |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رد | Bir hareketi, nesneyi veya tesiri geldiği yere geri çevirme, durdurma, arkadan karşılama ve savuşturma. Bu ortak çekirdek ردد kökünde bizzat geri çevirme ve tekrarlama, ردف kökünde arkadan gelip peşine takılma ve destekleme, ردم kökünde sed çekerek engeli kapatıp durdurma, ردي kökünde ise düşüşü engelleyemeyip helake yuvarlanma anlamlarında belirginleşir. | أ | Çekirdeğin taşıdığı arkadan karşılama ve engelleme hareketine hemzenin getirdiği ani çıkış, odaklanmış güç ve doğrudan tahkim etme kuvveti eklenmiş; böylece anlam arkadan veya yandan doğrudan payanda koyarak çöküşü durduran bir destek ve koruyucu unsura (ردأ) dönüşmüştür. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Eylemin yöneldiği ana yapıyı, yapının tepe ve üst yükünü, korunması ve gözetilmesi gereken merkezi unsuru temsil eder. |
| د | Kapı; giriş, geçiş, hareket | Dışarıdan içeriye doğru gerçekleşen geçişi, bir yapının yana veya dışa doğru eğilip açılma tehlikesini ve hareket aralığını simgeler. |
| أ | Öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Yapının açılmasını ve çökmesini engelleyen asıl kuvveti, önleyici yüklenmeyi ve doğrudan uygulanan taşıyıcı gücü temsil eder. |
| ردأ | Yükün altında sarsılan ana unsuru kapı gibi açılmaktan koruyan doğrudan kuvvet desteği | Eğilmekte olan bir yapının yanına veya arkasına yerleştirilen taşıyıcı gücün, o yapıyı yıkılmaktan ve boşalmaktan koruyarak sabit tutması hareketini ifade eder. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Meyleden veya yıkılmak üzere olan bir duvarın altına ya da yanına düşmesini engellemek için ağaç kütüğü veya taş örgüyle payanda yapmak (رَدَأْتُ الحائطَ بِبِناءٍ / دَعَمْتَه بخَشَبٍ يَدْفَعُه أَنْ يَسْقُطَ); devenin iki tarafındaki yük dengesini sağlayan denklerden her biri (عدّلوا الردأين). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Veri bulunamadı |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Ömer'in vefatı sırasındaki vasiyetinde İslam toplumunun omurgasını ve sınır boylarını koruyan ordugah şehirleri ahalisi için kullandığı şu ifade: وَأُوصِيهِ بِأَهْلِ الأَمْصَارِ خَيْرًا، فَإِنَّهُمْ رِدْءُ الإِسْلاَمِ وَجُبَاةُ المَالِ. |
المصدر Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha, Kitābü’l-ʿAyn.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dilleri ailesinde ردأ kökü, fiziksel olarak bir nesneye arka çıkma, ağırlığı karşılama ve destekleme fonksiyonu ile semantik olarak buna komşu olan sertleşme, bozulma veya düşme eksenleriyle temas halindedir. Batı Sami ve Güney Sami sahasında kökün türevleri temel olarak dayanma, payanda ve yardımcı olma kavramını muhafaza etmiştir. İbranicede benzer fonetik yapıdaki köklerde baskılama ve boyun eğdirerek tutma çağrışımları görülürken, klasik Arapçada kök iki belirgin veçheye ayrılmıştır: İlki duvara dayanak olmak ve insana arka çıkmak anlamındaki ردأ, ikincisi ise zamanla bozulup işe yaramaz hale gelmek anlamındaki ردؤ köküdür. Çekirdek anlam olan yükü karşılama ve destek olma vasfı Arapçada hemzenin korunmasıyla çok somut ve mekanik bir mimari tasvir olarak kalmış, oradan da insan ilişkilerinde sırt veren, kuvvetlendiren ve tasdik eden yardımcı kavramına sıçramıştır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Duvarı ağaç veya taşla desteklemek (رَدْء) ve yükü dengelemek (الرِّدْآنِ). | Fiziksel mekanikteki dayanak ve payanda kavramı, doğrudan toplumsal ve lisanî yardımlaşma alanına aktarılmıştır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney ve Batı Sami dillerindeki destekleme, arkasında durma ve taşıma anlam alanları. | Arapça kök, mekanik mimari işlevi semantik merkezinde en saf haliyle muhafaza eden zengin bir kullanım sunar. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik kök katmanında arkadan tutma ve destek olma matrisleri. | Geniş aile düzeyinde doğrudan fonetik eşleşmeler sınırlı olup iç Sami gelişim baskındır. | Muhtemel |
المصدر David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Lane's Lexicon.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ردأ | Anlamlı | Desteklemek, payanda olmak, kuvvet vermek | Yıkılmaya yüz tutan duvarı veya zayıf düşen kimseyi arkadan desteklemek. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| رأد | Anlamlı | Taze ve yumuşak olmak, salınmak | Gençlik tazeliği, körpe dal ve salınan yürüyüş anlamında kullanılır. | Kur'an'da geçmez; yumuşaklık ve tazelik yönünü içerir. |
| درأ | Anlamlı | Defetmek, savuşturmak, ansızın çıkmak | Bir kötülüğü veya hücumu kuvvetle geri itip bertaraf etmek. | Kur'an'da geçer; zıt yönde güç uygulama ve defetme bağı vardır. |
| دأر | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu harf dizilimi mühmel kabul edilmiştir. |
| أرد | Anlamlı | İnat etmek, boyun eğmemek, yeryüzü | Kararlılık, sertlik ve yere basma vasıflarını bildirir. | Kur'an'da geçmez. |
| أدر | Anlamlı | Şişmek, fıtık olmak, dolmak | Beden azasında şişlik ve doluluk oluşması durumunu anlatır. | Kur'an'da geçmez. |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ردأ | Merkez | Taşıyıcı destek ve payanda olmak | Zayıflayan tarafın çökmesini engellemek üzere doğrudan arkasında veya yanında durup yükü kaldıran destek. | Kur'an'da tebliğde eksikliği tamamlayan ve tasdik eden yardımcı için kullanılır. |
| عضد | Komşu | Pazu olmak, güç ve kuvvet vermek | Gücü doğrudan organik bir uzuv gibi takviye etmeyi ifade eder; fiziki ve manevi pazuyu kuvvetlendirme nüansı taşır. | ردأ yıkılmayı önleyen payandayı, عضد ise uzva katılan iç kuvveti öne çıkarır. |
| ظهر | Komşu | Arka çıkmak, sırt vermek | Birinin arkasında durarak ona görünür veya manevi bir kalkan oluşturma anlamı baskındır. | ردأ doğrudan taşıyıcı ve dengeleyici bir dayanak vazifesi görür. |
| نصر | Komşu | Yardım etmek, zafere ulaştırmak | Düşmana veya baskıya karşı galip gelmeyi sağlayan genel yardım eylemidir. | ردأ harici bir düşmandan ziyade bünyedeki yetersizliği ve sarsıntıyı gidermeye odaklanır. |
| وزر | Komşu | Yük taşımak, vezirlik yapmak | Ağır bir mesuliyeti birlikte sırtlanıp idari veya fiili yükü paylaşma nüansıdır. | ردأ yük paylaşımından önce çöküşü önleyen yapısal dayanaklığı hedefler. |
| خذل | Zıt | Yüzüstü bırakmak, yardımsız terk etmek | Yardıma en çok ihtiyaç duyulan anda desteği çekip muhatabı çöküşe ve yenilgiye terk etmek. | ردأ kökünün sağladığı ayakta tutucu payanda işlevinin tam karşıtıdır. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ردأ | Destek olmak, payanda olmak | Yıkılmayı önleyen dayanak, güçlendirici yardımcı. | Kesin |
| Latince | Fulcrum, Adiutor | Dayanak noktası, yardımcı | Fulcrum mimari ve mekanik dayanağı karşılarken, adiutor şahsi yardımı karşılar; Arapçadaki her iki yönü birleştiren yapıyı kısmen verir. | Güçlü |
| İngilizce | Buttress, Prop, Reinforcement | Payanda, destek, takviye | Buttress mimari payandayı ve argümanı güçlendirmeyi çok iyi karşılar; kişileştirilmiş yardımcı anlamını ancak mecazen taşır. | Güçlü |
| Almanca | Stütze, Beistand | Dayanak, payanda, arka çıkma | Stütze hem mimari direk ve payandayı hem de manevi dayanağı kuşatır; kökün fiziki ve semantik hareketine oldukça yakındır. | Güçlü |
| Fransızca | Contrefort, Étai, Soutien | Payanda, dayanak, destek | Contrefort ve étai duvarı çöküşten koruyan teknik desteği verirken soutien genel arka çıkmayı ifade eder. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| رِدْءًا (İsim / Hal olarak) | Çöküşü, zaafı ve tekzip edilmeyi önleyen tasdik edici yardımcı ve kuvvet | Hz. Musa'nın dilindeki tutukluk ve kavminin kendisini yalanlama endişesine karşı kardeşi Hz. Harun'u tebliğ yükünü sırtlayacak ve hakikati tescil edecek bir payanda olarak istemesi bağlamı (Kasas 28:34). |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Nübüvvet ve tebliğ teorisi | Peygamberlerin beşeri sınırları, tebliğde yardımcıya duyulan ihtiyaç ve mucizenin yanı sıra lisanî tasdikin peygamberliği tahkim etmedeki rolü. | İkrar ve teyit ile risaleti güçlendiren destekçi anlamında yoğunlaşır. |
| Fıkıh | Siyer ve kamu hukuku (Cihad ve ganimet taksimi) | Savaşa fiilen katılmayıp ordunun arkasında duran, orduya istihkâm, moral ve lojistik payanda sağlayan birliklerin (rid' birlikleri) ganimete hak kazanıp kazanamayacağı tartışması. | Cephe gerisinde çöküşü önleyen kurumsal ve lojistik dayanak. |
| Tefsir | Kasas Suresi tefsiri | Hz. Harun'un Hz. Musa'ya nispetle konumu; Musa'nın tebliğindeki eksikliği tamamlayan, firavun meclisinde sözü güçlendiren bir lisan dayanağı oluşu. | Yalanlamayı kırıp hakikati ayakta tutan doğrulayıcı payanda. |
| Hadis | Sahabe ve hilafet idaresi rivayetleri | Hz. Ömer'in vefat vasiyetinde sınır şehirleri halkını "İslam'ın payandası" (rida'u'l-İslam) olarak nitelemesi bağlamındaki idari ve askeri koruma vazifesi. | Ümmetin sınırlarını çöküşten koruyan stratejik kalkan ve destek. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tebliğ ve hakikatin ikrarı | Teyit edici tanıklık ve lisan desteği | Hakikati tekzip edilmekten koruma | Dini davayı taşıyan ferdin üzerindeki aşırı yükü ve lisanî zaafı hafifleterek davanın çökmesini engeller. | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve ispat teorisi | Destekleyici hüccet ve ikinci delil | Ana tezin çürümesini ve düşmesini önleme | Birincil iddiayı arkadan tahkim eden şahitler, karineler ve payanda deliller dizgesi oluşturur. | Güçlü |
| Siyasi | Devlet yönetimi ve teşkilatlanma | Sadık müttefik, kurumsal vezaret ve arka cephe | İktidarın meşruiyet ve uygulama zeminini ayakta tutma | Liderin zafiyet gösterdiği alanları kapatarak yönetimin kriz anlarında sarsılıp devrilmesini önler. | Güçlü |
| İktisadi | Finansal yapı ve üretim dengesi | Kefalet, rezerv fonu ve payanda sermaye | İflas ve tasfiye riskini bertaraf etme | Sarsıntıya uğrayan işletme veya iktisadi aktörün çöküşünü durduran dengeleyici yedek kaynak. | Muhtemel |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Mekanikte payanda (buttress / strut) ve moment dengeleme desteği | Düşey veya yanal yük altında eğilme momenti oluşan bir taşıyıcı duvara dışarıdan uygulanan ve bileşke kuvveti sıfırlayarak yapıyı dengede tutan vektörel karşı kuvvet. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Sosyolojide sosyal destek ağı ve ikincil meşruiyet kurumu | Toplumsal bir kriz veya dışlanma tehdidiyle karşılaşan birey ya da grubun çöküşünü engelleyen, sisteme entegrasyonunu doğrulama ve teyit yoluyla sağlayan kurumsal arka çıkış mekanizması. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimenin sadece "arkadaş, yoldaş, refakatçi" gibi genel ve edilgen bir anlama indirgenerek tercüme edilmesi. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | ردأ kavramı, muhatabın zaafını telafi eden, yıkılma ve yalanlanma tehlikesine karşı bir duvar payandası gibi gövdesini ve sözünü ortaya koyarak asıl unsuru ayakta tutan aktif ve zorunlu tahkimat unsurudur. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Hz. Musa'nın Hz. Harun'u talep etmesindeki kurumsal ve fonksiyonel lüzum gözden kaçar; talep sıradan bir kardeş refakati gibi algılanarak peygamberliğin lisanî, tasdiki ve toplumsal destek ihtiyacındaki yapısal derinlik ıskalanır. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Hakikati tebliğ eden en kararlı peygamberlerin dahi insani kapasitelerinin sınırlarını, bu sınırların getirdiği endişeyi ve bu endişeyi bertaraf edecek kurumsal ve insani payandaların meşruiyetini tek bir mimari metafor üzerinden mükemmel şekilde izah ettiği için hayatidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberlerin risalet görevini üstleniş süreçlerini, yetki devrini, kardeşlik ve vezaret taleplerini konu edinen kıssa ayetlerinde (özellikle Kasas Suresi 34. ayette) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hak davaların yalnızca tek bir ferdin mucizevi kabiliyetiyle yürüyebileceği yönündeki bireyci yanılgıyı düzeltir; tebliğde dilin tesiri, muhatabın iknası ve davanın arkasında duracak tasdik edici bir payandanın zorunluluğunu gösterir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamEğilmekte olan bir duvara yıkılmaması için dışarıdan dayanan ağaç payanda veya taş istinat desteği; yük denkliğini sağlayan karşı ağırlık.
- Soyut anlamBir davanın, sözün veya konumun zafiyet anında sarsılmasını önleyen, onu teyit, ikrar ve güç birliğiyle ayakta tutan aktif dayanak.
- Sistematik karşılıkSistemin kritik eşikte devrilmesini engelleyen, ana unsurun taşıma kapasitesini artıran ve işlevini tamamlayan tahkimat ve tasdik mekanizması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde sisteme etki eden dış yıkıcı kuvveti ve yalanlama baskısını, ana unsurun mevcut tekil taşıma kapasitesini, sisteme eklenen payandayı (ردأ), ise yapının kararlılık ve ayakta kalma değişimini sembolize eder. Ana kapasitenin tek başına yetersiz kaldığı durumda eklenen desteği toplam taşıma eşiğini dış kuvvetin üzerine çıkararak yapının çöküşünü engeller ve kararlılığı korur.