رمض
ر - م - ض
جذر- الورود: ١
- الآيات: ١
- الصيغ: ١
- المعاجم: ١٣
Rfd (dat) torbadan veya tulumdan sızan su demektir (sızıntı, ter). Fe’nin mim’e dönüşmesi ile Rmd atmak, terlemek, günahların, kötülüklerin atıldığı ay ramazan ayıdır.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Rfd (dat) torbadan veya tulumdan sızan su demektir (sızıntı, ter). Fe’nin mim’e dönüşmesi ile Rmd atmak, terlemek, günahların, kötülüklerin atıldığı ay ramazan ayıdır.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬٩٦٣باب الضاد والراء والميم معهما
ض ر م، ر ض م، ر م ض، م ر ض، ض م ر مستعملات
ضرم:
الضَّرَمُ من الحَطَب: ما التَهَبَ سريعاً، الواحدة ضَرَمة.
والضَّرَمُ: مصدر ضَرِمَتِ النّارُ تَضْرَمُ ضَرَماً.
وضَرِمَ الأسَدُ اذا اشتَدَّ حَرُّ جَوْفِه من الجُوعِ، وكذلك غيره من اللَّواحِمِ، قال:
لا تَراني والِغاً في مجـلِـسٍ في لُحُومِ القومِ كالسَّبْعِ الضَّرِمْ
والضَّرَمُ: شِدَّة العَدْوِ، وفَرَسٌ ضَرِمُ
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬١٤٥الرَمَضُ: شدّةُ وقع الشمس على الرمل وغيره. والأرضُ رَمْضاء كما ترى. وقد رَمضَ يومُنا بالكسر، يَرْمَضُ رَمَضاً: اشتدَّ حَرُّهُ. وأرضٌ رَمِضَةُ الحجارةِ. ورَمِضَتْ قدمُه أيضاً من الرَمْضاءِ، أي احترقتْ. ويقال أيضاً: رَمِضَتْ الغنم، إذا رعتْ في شدة الحرِّ فقَرِحَتْ أكبادُها وحَبِنَتْ رِئاتُها. وأَرْمَضَتْني الرَمْضاءُ: أحرقتني. ومنه قيل: أَرْمَضَهُ الأمرُ. والتَرَمُّضُ: صيدُ الظبي في وقت الهاجِرة،
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٩٬٧٦٨ض ر م
ضرم ، ضمر ، رمض ، رضم ، مضر ، مرض : مستعملات .
ضرم : قال الليث وغيره : الضرَمُ من الحَطَب : ما الْتَهَب سريعاً ، والواحدة ضَرْمة .
والضَّرَمُ : مصدرُ ضَرِمَت النارُ تَضرَم ضَرَماً . وضرِم الأَسدُ : إذا اشتدَّ حَرُّ جَوْفه من الجُوع ، وكذلك كلُّ شيء يشتدّ جوعُه من اللَّواحِم .
أبو عُبَيد عن أبي عمرو : الضَّرِم : الجائع ، قال : وقال الأصمعي : ما بالدار نافخُ ضَرَمة ، أي : ما بها أحد .
قلت :
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٩٬٨٤٩(باب الراء والميم وما يثلثهما)
(رمن) الراء والميم والنون كلمة واحدة، وهي الرُّمَّان. والرُّمَّانتان: هَضْبتان في بلادِ عَبْسٍ. قال:
* على الدّار بالرُّمَّانَتين تعوجُ *
(رمي) الراء والميم والحرف المعتل أصلٌ واحد، وهو نَبْذ الشَّيء. ثم يحمل عليه اشتقاقاً واستعارة. تقول رَمَيْتُ الشيء أرمِيه. وكانت بينهم رِمِّيَّا، على فِعِّيلَى. وأرمَيْتُ على المائة: زِدْتُ عليها. فإن قيلَ فهذه الكلمة ما
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٢١٣- ﴿شهر رمضان﴾ [البقرة/185]، هو من الرمض، أي: شدة وقع الشمس، يقال: أرمضته فرمض، أي: أحرقته الرمضاء، وهي شدة حر الشمس، وأرض رمضة، ورمضت الغنم: رعت في الرمضاء فقرحت أكبادها، وفلان يترمض الظباء، أي: يتبعها في الرمضاء.
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٦٠٠ر م ض
مشى على الرمضاء وهي الحجارة التي اشتد عليها وقـع الشمـس فحميـت وقـد رمضـت رمضـاً.
وأرض رمضـة.
ورمـض يومنـا رمضـاً.
ورمـض الرجـل: أحرقـت قدميه الرمضاء.
وأرمض الحر القوم.
ويقال: غوروا بنا فقد أرمضتمونا.
وخرج يترمض الظباء: يسوقهـا فـي الرمضاء حتى تنفسخ أظلافها فيأخذها.
ولحم مرموض: مرضوف.
وموسى رميض ورميضة وقد رمضها وأرمضها: دقّها بين حجرين لترقّ.
ومـن
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٥٬٧٩٤الرَّمَضُ والرَّمْضاءُ: شِدّةُ الحَرّ. والرَّمَضُ: حَرُّ الحجارة من شدّة حَرّ الشمس، وقيل: هو الحرّ والرُّجوعُ عن المَبادِي إِلى المَحاضِر، وأَرضٌ رَمِضَةُ الحجارة. والرَّمَضُ: شدة وَقْع الشمس على الرمل وغيره: والأَرضُ رَمْضاءُ. ومنه حديث عَقِيلٍ: فجعل يَتَتَبَّعُ الفَيْءَ من شدّةِ الرَّمَضِ، وهو، بفتح الميم، المصدر، يقال: رَمِضَ يَرْمَضُ رَمَضاً. ورَمِضَ الإِنسانُ رَمَضاً: مَضى على الرَّمْضاءِ،
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٥٤٢* ر م ض * * الرَّمَضُ * بفتحتين شدة وقع الشمس على الرمل وغيره والأرض * رَمْضَاءُ * بوزن حمراء وقد * رَمِض * يومنا اشتد حره وبابه طرب وأرض * رمِضَةُ * الحجارة و * رَمِضَتْ * قدمه أيضا من الرمضاء أي احترقت وفي الحديث ﴿صلاة الأوابين إذا رمضت الفصال من الضحا﴾ أي إذا وجد الفصيل حر الشمس من الرمضاء يقول صلاة الضحا تلك الساعة و * أَرْمَضَتْهُ * الرمضاء أحرقته وشهر * رَمَضَانَ * جمعه * رَمَضاناتٌ * و *
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٨٬٤٦٣الرمض محركة: شدة وقع الشمس على الرمل وغيره ، كما في الصحاح والعباب. ومنه حديث عقيل: فجعل يتتبع الفيء من شدة الرمض . وقيل: الرمض: شدة الحر، كالرمضاء، وقيل: هو حر الحجارة من شدة حر الشمس. وقيل: هو الحر، والرجوع من المبادي إلى المحاضر، كما في اللسان، وقد رمض يومنا، كفرح: اشتد حره ، كما في الصحاح، رمضت قدمه رمضا: احترقت من الرمضاء ، كما في الصحاح. ويقال أيضا: رمض الرجل يرمض رمضا، إذا احترقت
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١١٬٤٢٨رَمضَت الأَرْضُ
1 رَمضَت الأَرْضُ ذ , (Mgh,) and الحِجَارَةُ, (A, Mgh,) [aor. رَمَضَ ,] inf. n. رَمَضٌ, (A,) The earth, or ground, (Mgh,) and the stones, (A, Mgh,) became vehemently heated by the sun. (A, Mgh.) ― -b2- رَمِضَ يَوْمُنَا, (S, A, Msb, K,) aor. as above, (S, Msb,) and so the inf. n., (S, A, Msb,) Our day became intensely hot. (S, A, Msb, K.) ― -b3- رَمِضَ said of a man, (A, Mgh, TA,)
رَمضَت الأَرْضُ 1 رَمضَت الأَرْضُ ذ , (Mgh,) and الحِجَارَةُ, (A, Mgh,) [aor. رَمَضَ ,] inf. n. رَمَضٌ, (A,) The earth, or ground, (Mgh,) and the stones, (A, Mgh,) became vehemently heated by the sun. (A, Mgh.) ― -b2- رَمِضَ يَوْمُنَا, (S, A, Msb, K,) aor. as above, (S, Msb,) and so the inf. n., (S, A, Msb,) Our day became intensely hot. (S, A, Msb, K.) ― -b3- رَمِضَ said of a man, (A, Mgh, TA,) aor. as above, (TA,) and so the inf. n., (Mgh, TA,) He had his fast burnt (A, Mgh, TA) by the ground, or stones, vehemently heated by the sun, (A,) or by the vehemence of the heat: (Mgh, TA:) or he was smitten, or affected, by the heat of the sun: (Ham p. 173:) and رَمِضَتْ قَدَمُهُ his foot was burnt by the ground, or stones, vehemently heated by the sun. (S, Msb, K.) In like manner you say, رَمِضَتِ الفِصَالُ The young camels, or young weaned camels, felt the heat of the sun from the ground, or stones, vehemently heated thereby: then is the prayer of the period called الضُّحَى: (S:) or had their feet burned by the ground, or stones, thus heated: (Mgh, Msb:) or lay down in consequence of the intense heat of the sand, and the burning of their feet. (IAth.) And رَمِضَتِ الغَنَمُ The sheep, or goats, from pasturing in intense heat, had their livers ulcerated, (S, K,) and their lungs affected with dropsy: (S:) or had their lungs and livers affected with dropsy, and ulcerated. (L.) And رَمِضَتْ عَيْنُهُ His eye became hot, so that it almost burned: the verb occurs in this sense in a trad., as some relate it, with ض [instead of ص]. (TA.) ― -b4- Also, said of a man fasting, His inside became vehemently hot (Fr, K) by reason of intense thirst. (Fr, TA.) ― -b5- And, said of a man, He went upon ground, or stones, vehemently heated by the sun. (TA.) ― -b6- And He returned from the desert to the region of cities, towns, or villages, and of cultivated land. (L, TA.) ― -b7- You say also, رَمِضْتُ مِنَ الأَمْرِ and رَمِضْتُ لَهُ and ↓ اِرْتَمَضْتُ (tropical:) [meaning I was distressed and disquieted by reason of the thing, or affair: or I grieved for it]: (A:) [for] مِنْ كَذَا ↓ ارتمض signifies (tropical:) he was distressed and disquieted by reason of such a thing: (S, K, TA:) and ↓ ارتمض لِفُلَانٍ (tropical:) he grieved for such a one; i. q. حَزِنَ لَهُ, accord. to the [S and] L [and CK]: or i. q. حَدِبَ لَهُ, [but this I think a mistranscription, for you say حَدِبَ عَلَيْهِ, not حَدِبَ لَهُ,] accord. to the O and [some copies of the] K. (TA.) -A2- رَمَضَهُ الحَرُّ: see 4. ― -b2- س رَمَضَ الغَنَمَ, (K,) aor. رَمِضَ , inf. n. رَمْضٌ, (TA,) He pastured the sheep, or goats, upon ground vehemently heated by the sun, (K, TA,) and made them to lie down upon it; (TA;) as also ↓ ارمضها; and ↓ رمّضها, (K, TA,) inf. n. تَرْمِيضٌ. (TA.) ― -b3- رَمَضَ الشَّاةَ, aor. رَمِضَ , (S, M, K,) inf. n. رَمْضٌ, (S, M,) He clave the sheep, or goat, leaving its skin upon it, and threw it upon heated stones, and put hot ashes upon it, in order that it might become thoroughly cooked: (S, K:) or he kindled a fire upon stones, then clave the sheep, or goat, with its skin upon it, then broke its ribs from within, in order that it might lie steadily upon the ground, with the heated stones beneath it, and hot ashes above it, a fire being kindled over it: when it is thoroughly cooked, they skin it and eat it: (M, TA:) you say also ↓ ارمض الشَّاةَ: ― -b4- and رُمِضَ اللَّحْمُ [The flesh was dressed in the manner above described]. (TA.) -A3- رَمُضَ, if used, is the verb whereof ↓ رَمَاضَةٌ, which is mentioned by Sh and in the K, is the inf. n.; and accord. to the explanation of the latter in the K, signifies It (a large or broad knife or blade) was, or became, sharp. (TA.) -A4- رَمَضَ النَّصْلَ, (S, K,) or المُوسَى, (A,) aor. رَمِضَ , and رَمُضَ , (S, K,) He put the blade between two smooth stones, and then beat it, to make it thin: (ISk, S, K: [but in the text of the K, as given in the TA, the word rendered “ stones ” is omitted:]) or he beat the razor between two stones, in order that it might become thin; as also ↓ ارمض. (A.)
رمّضهُ 2 رمّضهُ ذ , inf. n. تَرْمِيضٌ, (S, A, K,) originally signifies He attributed to him اـِرْمَاض [meaning the causing one to be burnt by the heat of the sun, or by the vehemently-heated ground: or (assumed tropical:) the giving pain:] and hence, as this results from tardiness, (A, TA,) ― -b2- (tropical:) He waited expecting him a while: (Ks, Jm, S, A, O:) or a little while, and then went away. (Sh, * K.) IF says that the م may be original, or it may be a substitute for ب. (TA.) ― -b3- رمّض الغَنَمَ: see رَمَضَ. -A2- رَمَّضْتُ الصَّوْمَ I purposed fasting or the fast [app. during the month of رَمَضَان]. (Sgh, K.)
أَرْمَضَتْنِى الرَّمْضَآءُ 4 أَرْمَضَتْنِى الرَّمْضَآءُ ذ The ground, or stones, vehemently heated by the sun, burned me. (S.) And ارمضهُ الحَرُّ The heat burned him; (K, * TA;) as also ↓ رَمَضَهُ, aor. رَمِضَ . (TA.) And ارمض الحَرُّ القَوْمَ (Jm, A, K) The heat distressed the people, or company of men; (Jm, K;) so that it hurt them. (K.) You say also, غَوِّرُوا بِنَا فَقَدْ أَرْمَضْتُمُونَا (Jm, A) Make ye the camels to lie down with us during the vehement midday-heat [for ye have caused us to be burnt by the heat of the sun, or by the vehemently-heated ground]. (Jm, TA.) ― -b2- [Hence,] ارمضهُ (tropical:) It (anything, AA) pained him. (AA, K.) And ارمضهُ الأَمْرُ (tropical:) [The thing, or affair, pained him] is a phrase which has originated from the first of the phrases mentioned in this paragraph. (S, TA.) ― -b3- ارمض الغَنَمَ: see 1. ― -b4- ارمض الشَّاةَ: see 1. -A2- ارمض المُوسَى: see 1, last signification.
ترمّض الظِّبَآءَ 5 ترمّض الظِّبَآءَ ذ He drove the gazelles upon the ground, or stones, vehemently heated by the sun, until their hoofs became dissundered, or dislocated, and so they were taken: (A:) or he hunted them during the vehement midday-heat, (S, K,) pursuing them until, their legs being dislocated by the vehemently-heated ground, he took them. (S, TA.) -A2- التَّرَمُّضُ also signifies The heaving of the soul [or stomach]; or its being agitated by a tendency to vomit; syn. غَثَيَانُ النَّفْسِ. (IAar, K.)
ارتمض 8 ارتمض ذ He burned by reason of vehement heat, or (assumed tropical:) of grief. (Har p. 442.) ― -b2- ارتمضت كَبِدُهُ His liver became in a corrupt, or disordered, state. (S, O, K.) And ارتمض الرَّجُلُ The man became in a corrupt, or disordered, state, in his belly and his stomach. (IAar, L.) ― -b3- See also رَمِضْتُ مِنَ الأَمْرِ, in three places. -A2- ارتمضت الفَرَسُ بِهِ The horse, or mare, leaped with him: (K:) so said Mudrik El-Kilلbee: as also ارتمزت. (A boo-Turلb, TA.)
رَمَضٌ رَمَضٌ ذ The vehemence of the action (lit. of the falling) of the sun upon the sand &c.: (S, A, K:) or vehemence of heat; (Mgh, Msb;) as also ↓ رَمْضَآءُ: (Mgh, TA:) or the heat of the stones, arising from the intense heat of the sun: or the burning of the intense heat of summer: or heat. (TA.) ― -b2- [Hence the saying,] تَدَاخَلَنِى مِنْ هَذَا الأَمْرِ رَمضٌ (tropical:) [Distress and disquietude, or grief, crept into me from, or in consequence of, this thing: see رَمِضْتُ مِنَ الأَمْرِ.] (A, TA.)
حَصًى رَمِضٌ حَصًى رَمِضٌ ذ , (TA,) and أَرْضٌ رَمِضَةٌ, (A, TA,) [Pebbles, and ground or land,] vehemently heated by the sun; or intensely heated by the vehement action of the sun thereupon. (A.) And أَرْضٌ رَمِضَةُ الحَجَارَةٍ Land of which the stones are vehemently heated by the sun. (S.) [See also ↓ رَمْضَآءُ.] ― -b2- رَمِضَةٌ (assumed tropical:) A woman whose thighs rub each other. (Ibn-' Abbلd, Sgh, K.)
وَجَدْتُ فِى جَسَدِى رَمَضَةٌ وَجَدْتُ فِى جَسَدِى رَمَضَةٌ ذ (assumed tropical:) I felt in my body what resembled مَلِيلَة [or fever in the bones]. (TA.)
رَمْضَآءُ رَمْضَآءُ ذ , a subst., (TA,) [or rather an epithet in which the quality of a subst. predominates,] Ground or land, (S, K,) or stones, (A, Mgh, Msb,) or sand, (IAth,) vehemently hot: (K:) or vehemently heated by the sun: (S, A, Mgh, Msb:) or vehemently hot and burning. (IAth.) [See also رَمِضٌ.] ― -b2- It is also syn. with رَمَضٌ as expl. above: see the latter word. (Mgh, TA.)
سَحَابٌ رَمَضِىٌّ سَحَابٌ رَمَضِىٌّ ذ , and مَطَرٌ رَمَضِىٌّ, Clouds, and rain, in the end of summer and the beginning of autumn: (K, TA:) because arriving at the period when the sun is [intensely] hot. (TA.) ― -b2- المِيرَةُ الرَّمَضيَّةُ The wheat, or corn, that is brought, or purveyed, when the earth becomes burnt [by the sun, about July]. (M in art. دفأ.) [See art. مير.]
شَهْرُ رَمَضَانَ شَهْرُ رَمَضَانَ ذ , (S, Mgh, Msb, K,) and رَمَضَانُ, alone, for the latter, though disapproved by some of the learned, occurs in a trad., (Mgh, Msb, TA,) and in poetry, (TA,) but not الرَّمَضَانُ, for this is incorrect, (Mgh,) The ninth of the Arabian months: (TA:) so called because, when they changed the names of the months from the ancient language, they named them according to the seasons in which they fell, (Jm, S, K,) and this month, (Jm, S,) or نَاتِقٌ, (K,) for this was its ancient name, (TA,) agreed with the days of vehement heat: (Jm, S, Mgh, Msb, K:) [see زَمَنٌ:] or from رَمِضٌ said of a man fasting, expl. above: (Fr, K:) or because [its effect is as though] it burned [and annulled] sins; (K;) from رَمَضَهُ الحَرُّ, expl. above; but [SM says,] I know not how that is; for I have not seen any one [except F] mention it: (TA:) the pl. is رَمَضَانَاتٌ (S, Msb, K) and أَرْمِضَآءُ (S, Msb) and أَرْمِضَةٌ (L, K) and رَمَضَانُونَ (K) and رَمَاضِينُ, (Yoo, Sgh, L, Msb,) like شَعَابِينُ, (Msb,) and أَرْمُضٌ, which is anomalous, (IDrd, K,) is asserted by some of the lexicologists to be another pl., but this is not well established nor received. (IDrd.) ― -b2- It is said in a trad. that رَمَضَانُ is One of the names of God; but this trad. is pronounced by El-Beyhakee to be of weak authority; and that it is so is evident; as no learned man has transmitted this word as such; (Msb;) [except Mujلhid; for] it is related that Mujلhid disapproved of forming a pl. from it, saying, It has been told me that it is one of the names of God: (TA:) if it be so, it is not derived (K, TA) from what has been here mentioned; (TA;) or it refers to the meaning of (assumed tropical:) The Forgiving; or He who obliterates sins. (K.)
رَمِيضٌ رَمِيضٌ ذ : see مَرْمُوضٌ. -A2- Also Made thin by being beaten between two stones: (A:) sharpened: (S, K:) sharp: (K, TA:) applied to a knife; (Sh;) and to such as is termed شَفْرَة; (S, K;) and to a نَصْل [or blade]; (S;) and to a razor (مُوسَى), as also رَمِيضَةٌ; (A, TA;) and in the last of the above-mentioned senses, to anything: (S:) it is of the measure فَعِيلٌ in the sense of the measure مَفْعُولٌ: (TA:) or it may be in the sense of the measure فَاعِلٌ, from رَمُضَ, though this verb may not have been heard. (Sgh, TA.)
رَمَاضَةٌ رَمَاضَةٌ ذ : see رَمُضَ.
أَرْمُضٌ أَرْمُضٌ ذ said to be an anomalous pl. of رَمَضَانُ, q. v. (IDrd, K.)
مَرْمِضٌ مَرْمِضٌ ذ The place in which a sheep, or goat, is dressed in the manner described above in the explanation of رَمَضَ الشَّاةَ. (S, TA.)
مَرْمُوضٌ مَرْمُوضٌ ذ Flesh-meat dressed in the manner described above in the explanation of رَمَضَ الشَّاةَ: (S:) or roasted flesh-meat, such as is termed كَنِيس, [a word with which I have not met except in this place,] which is nearly the same as حَنِيذ, save that what is called by this last epithet is divided into fragments, and then a fire is kindled over it; as also ↓ رَمِيضٌ. (TA.)
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٥٢١رَمَضَ
رَمَضَ I ( n. ac. رَمْض 1 ),
a. Roasted over redhot stones.
b. Sharpened, ground ( between two stones: spear ).
رَمِضَ
رَمِضَ A ( n. ac. رَمَض 4 ),
a. Was, became intensely hot; burned; was burnt, scorched.
b. Grazed beneath a burning sun.
أَرْمَضَ
أَرْمَضَ IV ,
a. Burned, scorched.
رَمَض
رَمَض 4 ,
a. Intensity.
رَمِيْض
رَمِيْض 25 ,
a. Ground, sharpened.
رَمَضَاْن
رَمَضَاْن
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٢٣٬٥٢١رمض
رَمِضَ - يَرْمَضُ - رَمَضَان
رَمِضَ - يَرْمَضُ + الكائن أو الوقت أو الشيء: يحمى ويسخن ويشتد حره: يسخن وترتفع حرارته ويحمر: وهو بذات معنى الالتهاب الشائع حالياً في الطب inflamation
رَمَضَان: على وزن فـَعـَلان: اسم فعل مبالغة من " رَمِضَ - يَرْمَضُ ": شدة الالتهاب والحرق: وهو اصطلاحاً اسم الشهر المعروف الذي يصوم الناس فيه: ويبدو والله أعلم
الصيغ(١)
الجذور المجاورةالمجاورة: ٢٢ (الإجمالي: ٣٢)
- كمل
الآيات المشتركة: ١ · Tam
- صوم
الآيات المشتركة: ١ · “Sume” damga demektir
- سفر
الآيات المشتركة: ١ · “Sufur” süpürgedir
- عسر
الآيات المشتركة: ١ · Zorluk
- شهر
الآيات المشتركة: ١ · Kamer gökteki ayın kütlesi demektir
- مرض
الآيات المشتركة: ١ · “Bürde” gocuk demektir
- يسر
الآيات المشتركة: ١ · “Yüsr” sol kol; “u’sr”, yanın ayna dönüşmesi ile solak…
- عدد
الآيات المشتركة: ١ · İdad toplayıcılık zamanında meyve toplayanların aşiret…
- فرق
الآيات المشتركة: ١ · Fırka Kayalıktan kopan parça demektir
- شكر
الآيات المشتركة: ١ · Sütle dolu memedir
- قرأ
الآيات المشتركة: ١ · “Karye”, kaynar veya kuyu suyunun bulunduğu, halkın…
- رود
الآيات المشتركة: ١ · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur
الآيات التي ورد فيها(١)
شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِي أُنْزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ هُدًى لِلنَّاسِ وَبَيِّنَاتٍ مِنَ …
Ramazan
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | رمض |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | حرق, لفح, شمس |
| Zıt Kök | برد |
| Çekirdek Özet 1 | Güneşin şiddetli sıcağıyla taşların, kumun ve toprağın kızışması, ayağı ve ciğeri yakacak derecede hararetlenmesi |
| Çekirdek Özet 2 | Vahyin indirildiği zaman dilimi olarak nefsi ve günahları arındıran, hararetiyle dönüştürücü oruç mevsimi |
| Çekirdek Özet 3 | Bünyeyi zorlayıcı hararetle hamlıktan olgunluğa geçiş, cürufun yakılarak saflaştırılması |
| Kritik Hata Riski | Ramazan kavramını takvimsel bir tatil veya kutlama kalıbına indirgeyip kökteki yakıcı terbiye, arınma ve dönüştürme vasfını göz ardı etmek |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رم | Birikme, gevşeme, çürüme, döküntü veya ufalanma yoluyla maddenin aşınması ve dönüşmesi; nitekim رمم kemiğin çürümesini, رمد kül rengini ve tozlaşmayı, رمي mesafeye fırlatıp ayrıştırmayı ifade eder. | ض | Katılan harf bünyeye şiddetli baskı, sıkışma ve yakıcı tesir ekleyerek hararetin zemine nüfuz etmesi ve temas eden unsuru yakıp olgunlaştırması veya eritmesi anlamını oluşturur. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı | Başlangıç, üstünlük, doğrudan yönelim ve etkiyi başlatan temel kaynak. |
| م | Su | Yayılma, sıvılaşma, hararet karşısında terleme veya maddenin içsel nemini dışa salması. |
| ض | Olta, bitki (türetme imge: yandan baskı ve sıkışma) | Zemine ve bünyeye doğrudan binen, sıkıştıran, temas ettiği yüzeyi derinden etkileyen sert baskı. |
| رمض | Hararetin baş üzerinden yayılıp zemini ve bünyeyi sıkıştırarak terletmesi ve yakması | Tepeden inen yoğun güneş ışığının yeryüzüne ve maddelere nüfuz ederek içteki sıvıyı dışarı atması, temas eden bünyeyi arındırıcı bir hararetle pişirmesi hareketidir. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Çöl zeminindeki taş ve çakılların kızgın güneş ışığı altında ayak tabanını ve hayvanların tırnaklarını yakacak dereceye kadar akkorlaşması ve ısınmasıdır. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiir şahidi olarak Lisânü'l-Arab'da geçen şu beyitte çöl sıcağının taşları yakışı tasvir edilir: فَهَنَّ مُعْتَرِضَاتٌ، وَالحَصَى رَمِضٌ، / وَالرِّيحُ سَاكِنَةٌ، وَالظِّلُّ مُعْتَدِلُ |
| Erken Arapça kullanım | Ru'be'ye ait beyitte kökün türevi olan meşakkat ve şiddetli hararet şu şekilde zikredilir: وَمَنْ تَشَكَّى مَضْلَةَ الإِرْمَاضِ / أَوْ خُلَّةً أَحْرَكْتُ بِالإِحْمَاضِ |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dilleri ailesinde رمض kökü, özellikle Güney Sami ve Batı Sami kollarında yüksek sıcaklık, kuraklık ve güneş kaynaklı hararet anlam ekseniyle temsil edilir. Arapçadaki kök, Proto-Sami kök dağarcığındaki sıcaklık, yakma ve külleşme bildiren unsurlarla (karşılaştırınız: İbranice ר-מ-ץ / remets "kor, sıcak kül" biçimi) ses denkliği ve semantik paralellik gösterir. Bu semantik bağlamda hararetin yalnızca alevli bir yanmayı değil, alevsiz ve duman olmaksızın taşın ve külün içinde hapsolmuş derin ve içten içe pişirici sıcaklığı nitelediği görülür. Arapçada kök, göçebe yaşamının en belirgin fiziksel tecrübelerinden biri olan yaz sıcağında yerin kızışması ve bu kızgınlığın canlılar üzerindeki zorlayıcı, terletici etkisi üzerinde özelleşmiştir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | رمض kökünden türeyen taş sıcaklığı ve avlanma terimleri | Taşların kızışması, kızgın taşta et pişirilmesi ve ceylanların sıcaktan toynakları çatlayana kadar kovalanması gibi çöl pratikleri kökün çekirdeğidir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice remets (רמץ) | Sıcak kül, için için yanan köz anlamıyla Arapçadaki alevsiz yakıcı hararet kavramıyla doğrudan kökdeştir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik hararet ve külleme izleri | Veri bulunamadı | Muhtemel |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, HALOT.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| رمض | Anlamlı | Taşların sıcaktan kızışması, yakıcı sıcak | Hedef kök; hararetin zemin ve bünye üzerindeki yakıcı tesiridir. | Kur'an'da geçer |
| رضم | Anlamlı | Taşları üst üste yığmak, büyük kaya | Sıcaklıkla ısınan taş nesnesinin fiziksel kütlesini ve yığılmasını ifade eder. | Kur'an'da geçmez |
| مرض | Anlamlı | İtidali kaybetmek, bünyenin zayıflaması | Bünyedeki hararet veya dengesizlik sonucu meydana gelen zaaf ve bozulmadır. | Kur'an'da geçer |
| مضر | Anlamlı | Sütün ekşimesi, beyazın kızıla dönmesi | Mayalanma ve hararet etkisiyle sıvının kıvam ve tat değiştirmesidir. | Kur'an'da geçmez |
| ضرم | Anlamlı | Ateşin alevlenmesi, tutuşması | Alevli yanmayı ve hararetin hızla yayılmasını ifade eder; kökle doğrudan anlamsal akrabadır. | Kur'an'da geçmez |
| ضمر | Anlamlı | Zayıflamak, karnı çekilmek | Açlık, susuzluk veya egzersizle vücuttaki fazlalıkların eriyip incelmesidir. | Kur'an'da geçer |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| رمض | Merkez | Yakıcı hararet ve kızışma | Güneş ışığıyla taşın ve toprağın alevsiz, içten içe akkorlaşması ve pişirmesidir. | Güneş kaynaklı durağan zemin harareti. |
| حرق | Komşu | Ateşle yanma | Doğrudan alev ve yakıt vasıtasıyla nesnenin kül veya tahrip edilmesidir. | Alevli ve tüketici yanma. |
| لفح | Komşu | Sıcak rüzgar çarpması | Hararetin nesneye dışarıdan esen bir rüzgar veya dalga halinde çarpıp yüzü yakmasıdır. | Sam yeli türü hareketli sıcaklık. |
| شمس | Komşu | Güneşlenme ve ışık yayma | Hararetin kaynağı olan gök cisminin doğrudan görünmesi ve aydınlatmasıdır. | Işık ve ısı kaynağının kendisi. |
| برد | Zıt | Soğukluk ve serinlik | Hararetin, yangının ve yakıcılığın tamamen kesilip zıddına dönmesidir. | Sıcaklığın düşmesi ve ferahlama. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | رمض | Güneşin yeri kızdırması | Güneş ışığının yere ve taşa vurarak oluşturduğu yakıcı hararettir. | Kesin |
| Latince | aestus, ardor | Yakıcı sıcaklık, kaynama, hararet | Aestus dalgalı yaz sıcağını, ardor ise içsel yakıcı tutkuyu karşılar; taşın ısınması nüansı dışarıda kalır. | Güçlü |
| İngilizce | scorching heat, parching heat | Yakıcı, kavurucu sıcak | Toprağı ve canlıyı kavuran güneş hararetini iyi verir; oruç mevsimine dair kültürel katmanı kapsamaz. | Güçlü |
| Almanca | sengende Hitze, Gluthitze | Kavurucu hararet, akkor sıcaklık | Yerin ve havanın için için yanmasını karşılar; alevsiz pişirme nüansına yakındır. | Güçlü |
| Fransızca | chaleur torride, canicule | Boğucu, yakıcı sıcak | Çöl ve yaz sıcağını tasvir eder; nesnelerin bu ısıyla saflaştırılması boyutunu eksik bırakır. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| رَمَضَانَ | Kur'an'ın indirildiği ve orucun farz kılındığı mübarek ayın özel adı | Oruç ibadetinin, vahiyle inşa olma sürecinin ve nefsin yakıcı bir terbiyeyle arındırılmasının zikredildiği teşri bağlamı (Bakara 2:185). |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Nüzul zamanı ve ilahi kelamın tecellisi | Kur'an'ın bu ayda levh-i mahfuzdan dünya semasına topluca mı yoksa peyderpey mi indirildiği meselesi. | Vahyin zamansal zemine tenezzül ederek karanlıkları yakıp aydınlatması. |
| Fıkıh | İmsak, oruç ve hilalin rü'yeti | Ayın başlangıç ve bitişinin tespiti, orucun sıhhat şartları, kazası ve fidyesi gibi hükümler. | Açlık ve susuzluk yoluyla nefsin tutkularının yakılması ve terbiye edilmesi. |
| Tefsir | İsmin kökeni ve تسمية bağlamı | Ayın bu adla anılmasının Arapların takvim sisteminde sıcak mevsime denk gelmesinden mi yoksa günahları yakıp yok etmesinden mi kaynaklandığı tartışması. | Günahların bağışlanması, ruhun olgunlaşması ve hararetli iç muhasebe. |
| Hadis | Oruç ve nafile ibadet vakitleri | Kuşluk namazı için kullanılan ve deve yavrularının ayaklarının sıcaktan yandığı vakti bildiren ifadenin yanı sıra ramazanın fazileti rivayetleri. | صلاة الأوابين إذا رمضت الفصال rivayetinde olduğu gibi fiziksel ayak yanmasından manevi uyanıklığa intikal. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Bireysel ve kolektif arınma | Günahları yakan ibadet mevsimi | Saflaştırma | İnsanın hayvani dürtülerini mahrumiyet ateşiyle dizginleyerek ruhunu ilahi mesaja hazır hale getirir. | Kesin |
| İlmi | Vahiy ve bilgi inşası | Zihinsel tefekkür ve konsantrasyon | Yenilenme | Vahyin indirildiği zaman dilimi olarak zihnin fuzuli meşguliyetlerden sıyrılıp hakikati kavramaya odaklanmasıdır. | Güçlü |
| Siyasi | Ümmet bilinci ve zaman birliği | Ortak disiplin ve irade eğitimi | Bütünleşme | Milyonlarca insanın aynı anda yeme-içmeyi kesip aynı anda iftar etmesiyle oluşan kolektif nizam ve irade terbiyesidir. | Güçlü |
| İktisadi | Tüketim kontrolü ve infak | İhtiyaçların sınırlandırılması ve bölüşüm | Dengeleme | Aşırı tüketim alışkanlıklarının dizginlenmesi, açlığın tecrübe edilmesiyle zekat ve sadaka bilincinin zirveye çıkmasıdır. | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Isıl işlem (termal tavlama / annealing) | Metalurjide metallerin yüksek sıcaklıkta kontrollü olarak ısıtılıp iç gerilimlerinin giderilmesi ve kristal yapılarının daha dayanıklı hale getirilmesi olgusuyla birebir örtüşür. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Çileci katarzis (arındırıcı kriz) | Sosyoloji ve psikolojide bireyin ve toplumun zorlayıcı şartlar ve mahrumiyet vasıtasıyla krizden geçerek kolektif dayanışmayı ve manevi saflığı yeniden üretmesidir. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Ramazan kelimesini yalnızca eğlenceli iftar sofraları, folklorik şenlikler ve pasif bir tatil psikolojisine hapsederek tüketim kültürünün bir parçası kılmak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'ın nazil olduğu, insanlığa doğru yolu gösteren hidayet furkanı ile nefsin yakıcı bir açlık ve irade sınavından geçirilerek inşa edildiği kurucu zaman dilimi. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Orucun bir perhiz, Ramazan'ın ise bir kültür festivali gibi algılanması neticesinde, insanın kendi nefsani cüruflarını yakarak dönüştürme potansiyelinin tamamen ıskalanması. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'da adı açıkça anılan tek ay ismi olması ve vahyin nüzulü ile nefis terbiyesinin zamansal kavşağını kurması bakımından merkezi bir kavramdır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Bakara suresindeki oruç hükümleri, hidayet rehberi olarak Kur'an'ın mahiyeti ve ibadet-takva ilişkisini kuran ayetlerde belirleyicidir (Bakara 2:183-187). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Vahyin zamandan bağımsız teorik bir metin olmadığını, aksine insanı sarsan, yakan, terleten ve dönüştüren somut bir nefis terbiyesi zemininde karşılanması gerektiğini gösterir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamTaş ve kumların yakıcı güneş ışığı altında akkorlaşarak temasta bulunduğu canlı tabanını ve etleri pişirmesi, hararetin en üst düzeye çıkması.
- Soyut anlamVahyin nuru ve orucun getirdiği mahrumiyet harareti vasıtasıyla bireyin iç dünyasındaki günah, atalet ve nefsani tortuların yakılıp saflaştırılması.
- Sistematik karşılıkDini sistemde irade ve takva inşası, toplumsal sistemde kolektif empati ve adalet, bilgi sisteminde ise vahyin merkeziliğinin idraki.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde zamanla arınan nefsin cüruf ve günah miktarını, başlangıçtaki nefsani tortuları, ibadet ve orucun arındırma katsayısını, kökün ifade ettiği yakıcı hararet ve mahrumiyet yoğunluğunu temsil eder; bu hararet arttıkça hamlık katlanarak azalır. Sisteme eklenen ise yakıcı sürecin ardından nüzul ile hasıl olan hidayet ve ruhani aydınlanmayı gösterir.