زخرف
ز - خ - ر
جذر- الورود: ٤
- الآيات: ٤
- الصيغ: ٤
- المعاجم: ٩
Süs, desen demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(٩)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Süs, desen demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٥٠٩الخاء والراء
خرمل: عجوز خِرْمِلٌ متهدمة.
والخِرْمِلُ: الحمقاء.
خرنب: الخَرنُوبُ والخَرُّوبُ بشجر ينبت بالشام، له حب كحب الينبوت، يسميه أهل العراق القثاء الشامي، وهو يابس أسود.
نخرب: النُّخْروبُ واحد النَّخاريب، وهي خروق تكون في موضع نحو نَخاريب الزنابير.
والقادح يُنَخْرِبُ الشجرة، وشجرة مُنَخْرَبْةٌ إذا خلقت وصار فيها النَّخاريب.
والنَّخْروبُ: الثقبة التي فيها الزنابير. يقال: إنه لأضيق من
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٠٩الزُخْرُفُ: الذهبُ ثمَّ يُشَبَّهُ به كل مموَّهٍ مزوَّرٍ. والمُزَخْرَفُ: المزيَّنُ. وزَخارِفُ الماءِ: طرائقُه.
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٢٤- الزخرف: الزينة المزوقة، ومنه قيل للذهب: زخرف، وقال: ﴿أخذت الأرض زخرفها﴾ [يونس/24]، وقال: ﴿بيت من زخرف﴾ [الإسراء/93]، أي: ذهب مزوق، وقال: ﴿وزخرفا﴾ [الزخرف/35]، وقال: ﴿زخرف القول غرورا﴾ [الأنعام/112]، أي: المزوقات من الكلام.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٢٬٢١٨الزُّخْرُفُ: الزِّينةُ. ابن سيده: الزُّخْرفُ الذهب هذا الأَصل، ثم سُمِّي كل زِينةٍ زُخْرُفاً ثم شبه كلُّ مُمَوَّه مُزَوَّرٍ به. وبيت مُزَخْرفٌ، وزَخْرَفَ البيت زَخْرَفَةً: زَيَّنَه وأَكْمَلَه. وكلُّ ما زُوِّقَ وزُيِّنَ، فقد زُخْرِفَ. وفي الحديث: أَن النبي، صلى اللّه عليه وسلم، لم يدخل الكعبة حتى أَمَرَ بالزُّخْرُفِ فنُحِّيَ؛ قال: الزخرف ههنا نُقُوشٌ وتَصاويرُ تُزَيَّنُ بها الكعبةُ وكانت بالذهب
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٬٢٩٠الزخرف، بالضم: الذهب، نقله الجوهري، وهو قول الفراء، ومنه قوله تعالى: )أو يكون لك بيت من زخرف(، قال ابن سيده: هذا هو الأصل، ثم سمي كل زينة زخرفا، شبه كل مموه مزور به، وفي حديث يوم الفتح: )أنه لم يدخل الكعبة حتى أمر بالزخرف فنحي، وأمر بالأصنام فكسرت( الزخرف هنا: نقوش وتصاوير تزين بها الكعبة، وكانت بالذهب. الزخرف: الزينة، وكمال حسن الشيء. الزخرف من القول: زينته، وحسنه، بترقيش الكذب، ومنه قوله تعالى:
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢٬٦٣٥زَخْرَفَةٌ
Q. 1 زَخْرَفَةٌ ذ signifies The adorning, ornamenting, decorating, or embellishing, of a thing, (KL, and Har p. 3,) primarily, with زُخْرُف, i. e. gold: (Har ib.:) and hence, (Har,) the adorning, &c., of falsehood, or a lie: (KL, Har:) and the falsifying or adulterating [of speech &c.]. (KL.) You say, زَخْرَفَ البَيْتَ, inf. n. زَخْرَفَةٌ, He adorned, ornamented, decorated, or
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٣٢٧زَخْرَفَ
زَخْرَفَ
a. Gilded; adorned, decorated, ornamented, embellished; tricked out.
زَخَاْرِفُ
زَخَاْرِفُ 47 ,
a. Water-flies.
b. Vessels, ships; boats.
c. Vanities.
زُخْرُف
زُخْرُف 54 , ( pl. زَخَاْرِفُ 47 ),
a. Gold; gilding; tinsel; ornament, decoration.
مُزَخْرَف
مُزَخْرَف
a. Adorned, decorated, embellished.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٧٬٤٠١زخرف
زَخْرَفَ - يُزَخْرِفُ - زُخْرُف
زَخْرَفَ - يُزَخْرِفُ + كائن + شيئاً: زينه وحسنه بإكماله وإتمامه وتزويده بالنقوش والتصاوير والألوان
زُخْرُف: على وزن " فـُعـْلـُل " اسم فعل بمعنى مفعول من " زَخْرَفَ - يُزَخْرِفُ ": الزينة والإضافات الجمالية التي تضاف للبناء أو الأرض أو القول، لتجعلها جميلة ممتعة تلذ لها الأعين والأنفس، وهي تشمل الزخارف
الجذور المجاورةالمجاورة: ٥٥ (الإجمالي: ٧٢)
- رقي
الآيات المشتركة: ١ · Rukye tümsek, gırtlak kemiği, ümük demektir
- دنو
الآيات المشتركة: ٢ · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
- مسي
الآيات المشتركة: ١ · Dün
- حصد
الآيات المشتركة: ١ · Hasad: Biçilen ekin demektir
- خلط
الآيات المشتركة: ١ · Bulanık su demektir
- حيي
الآيات المشتركة: ٢ · Uyanık yılan demektir
- ربب
الآيات المشتركة: ٣ · Ribve, tümsek demektir
- نزل
الآيات المشتركة: ٢ · “Nezle” konaklama yeri demektir
- فكر
الآيات المشتركة: ١ · Feker “Vekr” kuş yuvasının giriş kapısıdır
- غرر
الآيات المشتركة: ١ · Ğerer, “Ğerer” çuval demektir
- سمو
الآيات المشتركة: ٢ · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
- نبت
الآيات المشتركة: ١ · Bitki
الآيات التي ورد فيها(٤)
أَوْ يَكُونَ لَكَ بَيْتٌ مِنْ زُخْرُفٍ أَوْ تَرْقَى فِي السَّمَاءِ وَلَنْ نُؤْمِنَ لِرُقِيِّكَ حَتَّى تُنَزِّلَ عَلَيْنَا كِتَابًا نَقْرَؤُهُ قُلْ سُبْحَانَ رَبِّي هَلْ كُنْتُ إِلَّا بَشَرًا رَسُولًا
Yaldız
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | زخرف |
| Yapı | Dörtlü (rubâî) |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | زين, حلي, غرر |
| Zıt Kök | جرد |
| Çekirdek Özet 1 | Altın, yaldız, yüzeyi parlak ve göz alıcı nakışlarla kaplama |
| Çekirdek Özet 2 | Dış görünüşü aldatıcı biçimde parlatılmış, cazibeli kılınmış geçici süs ve yanıltıcı söz |
| Çekirdek Özet 3 | Dış parlaklığın iç hakikati perdelemesi ve algısal değer yanılsaması oluşturması |
| Kritik Hata Riski | Zühruf kavramını salt meşru estetik veya doğal güzellik sayıp, ayetlerdeki hakikati örten ve yanıltan yapay yaldızlama boyutunu gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| زخ | İtme, fışkırtma, öne fırlatma ve parlama hareketi; nitekim aynı çekirdeği paylaşan زخر kökünde denizin kabarması ve taşması, زخم kökünde ise ileriye doğru güçlü baskı yapma anlamı mevcuttur | ر | Çekirdeğe kabarma, taşma, yüzeye vurma ve yoğunlaşma anlamı ekleyerek süsün veya altının göz alıcı biçimde öne çıkmasını sağlamıştır |
| زخر | Kabarma, dolup taşma, zenginlik ve dışa vuran ışıltı | ف | Kenar, yüzey ve dış çeper anlamını katarak kabaran süs ve parlaklığın nesnenin veya sözün yalnızca dış yüzeyine yaldız olarak sıvanmasını, yüzeyselleşmesini sağlamıştır |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ز | Kesici alet | Yüzeyi çizme, ayırma ve belirgin hatlarla tezyin etme hareketini başlatır |
| خ | Çit, duvar türevi (ikiz harf ح temelinde türetme imge) | Yüzeyi pürüzlü çizgilerle katmanlara ayırma, aralama ve içtekini gizleme işlevini taşır |
| ر | İnsan başı | Üstte olma, öncelik, baş köşeye kurulma ve ilk bakışta göze çarpma konumunu belirler |
| ف | Ağız | Söz söyleme, dış kenar, çeper ve yüzey açıklığını simgeler |
| زخرف | Keskin ve ince çizgilerle yüzeyin işlenmesi, en üst katmana nakış vurulması ve dış kenara ya da ağıza yaldızlı bir çekicilik kazandırılarak cazip hale getirilmesi hareketi |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Altın madeni; sonradan yaldız, boya ve nakışla bezenmiş her türlü yapay tezyinat, süslü gemiler ve su üzerinde yürüyen sinek benzeri parlak böcekler |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Veri bulunamadı |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Peygamber'in Mekke fethinde Kabe'ye girdiğinde oradaki altın yaldızlı nakış ve tasvirlerin kazınmasını emretmesi ve mescitlerin altın yaldızla süslenmesini nehyetmesi rivayetleri |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Tehzîbü’l-Luğa.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça kök sistemi içinde زخرف yapısı dörtlü (rubâî) bir gövdedir ve öncelikle altın madenini, ardından yaldızlı bezemeyi ifade eder. Sami dillerinde dörtlü kökler genellikle iki veya üç harfli temel çekirdeklerin fonetik olarak genişlemesiyle ya da somut bir nesne veya maden isminin fiilleşmesiyle ortaya çıkar. Kökün ilk bölümü olan زخر Arapçada kabarma, denizin dalgalanıp taşması ve zenginlik anlamlarını taşırken, sonuna eklenen harf ile anlam dış yüzey kaplamasına özelleşmiştir. İbranice ve Süryanicede doğrudan dört harfli birebir denkliği bulunmamakla birlikte, maden kaplama ve tezyinat semantik alanı iç Arapça genişleme karakterini korumaktadır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, David Cohen.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | زخر kökünden genişleme | Kabarma, taşma ve zenginlik bildiren üçlü yapıya dış yüzey ve kenar ifade eden harfin eklenmesiyle tezyinata özelleşmiştir | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Doğrudan Sami ortak dörtlüsü tespit edilmedi | Arapçanın iç türetim imkânlarıyla oluşmuş kültürel ve madensel bir tezyin terimidir | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik veya diğer ailelerde güvenilir bir soydaş tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |
المصدر Lisān al-ʿArab, David Cohen.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| زخرف | Anlamlı | Altın, yaldız ve yapay süs | Bir nesnenin veya sözün yüzeyini parlak boya ve nakışla aldatıcı biçimde bezemek | Hedef kök; Kur'an'da 4 defa geçer |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| زخرف | Merkez | Tezyinat ve yaldız | Dış yüzeyi altın veya parlak nakışla kaplayarak cazip kılma; çoğunlukla aldatıcı bir yüzeysellik barındırır | Maddi veya sözlü yaldız |
| زين | Komşu | Güzelleştirme | Genel süs ve çekiciliği kapsar, fıtrî veya meşru olabilir; hedef kök ise daha ziyade yapay ve yanıltıcı yaldızlamadır | Genel bezenme |
| حلي | Komşu | Takı ve ziynet | Bedene takılan kalıcı ve değerli ziyneti belirtir; hedef kök ise yüzeye çekilen ince boya ve kaplamadır | Taşınabilir süs eşyası |
| غرر | Komşu | Aldatma ve yanıltma | Doğrudan gafletten yararlanıp aldatmayı hedefler; hedef kök aldatmayı dış görünüşün ışıltısıyla üretir | Gaflete düşürme ve aldanış |
| جرد | Zıt | Soyma ve yalınlaştırma | Her türlü örtü, kabuk ve süsü sıyırarak çıplak hakikati açığa çıkarır | Yalınlık ve soyutlama |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | زخرف | Altın, yaldız, aldatıcı süs | Yüzeyi altın veya nakışla bezeyip parlatan süs ve tezyinat | Kesin |
| Latince | auratura, fucus, ornamentum | Yaldızlama, sahte boya, tezyinat | Maddi altın kaplamayı ve dış görünüşle yanıltmayı karşılar | Güçlü |
| İngilizce | gilding, tinsel, specious ornament | Yaldız, sahte parıltı, aldatıcı süs | Yüzey parlatılmasını iyi verir ancak sözdeki büyüleyici tesiri tam karşılamaz | Güçlü |
| Almanca | Vergoldung, Flitter, Prunk | Yaldızlama, sahte parıltı, gösteriş | Dış yüzeyin şatafatını ve aldatıcı parlaklığını ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | dorure, clinquant, fard | Yaldız, pul parıltısı, sahte süs | Maddi yaldızı ve yapay güzelleştirmeyi karşılar | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| زُخْرُف | Altın madeni ve dünyevi zenginlik | İnkarcıların peygamberden beklediği mucizevi zenginlik veya fani dünya lüksü; İsrâ 17:93, Zuhruf 43:35 |
| زُخْرُفَهَا | Yeryüzünün mevsimlik ve geçici bitki örtüsü tezyinatı | Dünya hayatının hızla yeşerip ardından ansızın kurumasını anlatan temsil; Yûnus 10:24 |
| زُخْرُفَ الْقَوْلِ | Yaldızlı, süslü ve yanıltıcı retorik | Şeytanların bâtılı hak göstermek amacıyla birbirine fısıldadığı aldatıcı propaganda; En'âm 6:112 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Bâtıl fırkaların ikna yöntemleri | Delilsiz ve temelsiz inançların süslü sözlerle (zuhrufu'l-kavl) halka benimsetilmesi | Retorik ve safsata eleştirisi |
| Fıkıh | Mescitlerin ve eşyaların tezyini | Mescitlerin altın, gümüş ve aşırı nakışlarla bezenmesinin mekruh veya haram kılınması | Huşuyu bozan israf ve gösteriş yasağı |
| Tefsir | Dünya ve hakikat metaforları | Tabiatın çiçeklenmesi ile sözün süslenmesi arasındaki aldatıcı benzerliğin tahlili | Geçicilik ve yanıltıcılık ekseni |
| Hadis | Ahir zaman alametleri ve mabet adabı | Kabe'nin süslerden arındırılması ve mescitlerin gösteriş yarışına sahne olmasının kınanması | Şekilciliğin takvaya galebe çalması |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Hakikatin örtülmesi | Şekilci dindarlık ve yapay tezyinat | Özü perdeleme | Dinin ahlak ve takva boyutu yerine yapıların ve merasimlerin süslenmesi tehlikesi | Güçlü |
| İlmi | Felsefi ve mantıki tutarlılık | Demagoji ve süslü safsata | Bâtılı cazip kılma | Delili zayıf iddiaların edebî sanatlar ve tumturaklı lafızlarla örtülmesi | Kesin |
| Siyasi | İktidar meşruiyeti | İdeolojik propaganda ve gösteriş | Kitleleri büyüleme | İcraat ve adaletteki eksikliklerin anıtsal şatafat ve yaldızlı nutuklarla gizlenmesi | Güçlü |
| İktisadi | Tüketim kültürü ve emtia değeri | Ambalaj illüzyonu ve lüks fetişizmi | Talep manipülasyonu | Asıl değeri düşük malların göz alıcı ambalaj ve reklam yaldızıyla pazarlanması | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Yüzey kaplama ve korozyon önleyici elektrokaplama | Temel malzemenin üzerinin mikron düzeyinde ince bir altın veya metal tabakasıyla kaplanarak dışarıya parlaklık verilmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Gösteri toplumu ve retorik simülasyon | Hakikatin kendisinin değil, kurgulanmış imajının üretilerek algının yönlendirilmesi | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Zuhruf kavramını yalnızca geleneksel bir mimari tezyinat veya sıradan bir altın süsleme olarak görmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Maddi zenginlikten yeryüzünün geçici biyolojik örtüsüne, oradan zihinleri uyuşturan süslü retorik argümanlara kadar uzanan çok katmanlı bir algı illüzyonu |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki uyarıyı basit bir tezyinat eleştirisi sanıp ideolojik, medyatik ve felsefi söylemlerin yaldızlı aldatıcılığına karşı zihinsel savunmayı kaybetmek |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hem maddi dünyaya hem de söz dünyasına bakışındaki illüzyon-hakikat ayrımını tek bir kavramsal omurgada topladığı için belirleyicidir |
| Hangi ayet groupslarında belirleyicidir? | Dünya hayatının faniliğini tasvir eden temsil ayetlerinde, inkarcıların maddi zenginlik taleplerinde ve bâtıl fikirlerin propaganda yollarını deşifre eden mücadele ayetlerinde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hakikatin değerinin dış parlaklık, güç gösterisi veya etkileyici retorikle ölçülebileceği yanılgısını ortadan kaldırır |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir nesnenin yüzeyine sürülen altın tozu, yaldız, boya ve göz alıcı nakış.
- Soyut anlamİçeriği zayıf, geçici veya bâtıl olan bir durumu ya da sözü cazip hale getirerek insan idrakini yanıltan dış parıltı.
- Sistematik karşılıkDeğer ile görünüş arasındaki asimetriden beslenen algı manipülasyonu ve yüzeysel ambalaj düzeni.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde nesnenin veya sözün yalın iç hakikatini, dış tezyinatı veya retorik boyayı, yaldızlama katsayısını simgeler. fonksiyonu algılanan cazibe değerini temsil eder ve yaldız eklendiğinde algının nesnenin özünden çok daha büyük olduğunu gösterir. Sürecin sonuna gelindiğinde () yaldız katsayısının sıfırlanmasıyla () süslenmiş durumun kaçınılmaz olarak yalın hakikatine () döneceği ifade edilmektedir.