سأم
س - أ - م
جذر- الورود: ٣
- الآيات: ٣
- الصيغ: ٣
- المعاجم: ١١
Körleşmiş bıçaktır.المزيد ›
تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: سءم
ملاحظاتي
المعاجم(١١)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Körleşmiş bıçaktır.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٤٬٩٨٧باب السين والميم و و ا ي ء معهما
س م و، س و م، و س م، و م س، م س و، م و س، م س ي، م ي س، س أ م، م أ س، أ س م، أ م س مستعملات
سمو:
سما الشيء يَسْمُو سُمُوّاً، أي ارتفع، وسما إليه بَصَرُي، أي ارتفع بَصَرُك إليه، وإذا رُفعَ لك شيءٌ من بعيدٍ فاستبنتَهُ قلت: سما لي شيءٌ، قال:
سمالي فرسانٌ كأنّ وجوهَهم
وإذا خرج القومُ للصَّيْد في قِفار الأَرْض وصَحاريها قلتَ: سَمَوْا، وهم السُّماةُ، أي الصّيّادون.
باب السين والميم و و ا ي ء معهما س م و، س و م، و س م، و م س، م س و، م و س، م س ي، م ي س، س أ م، م أ س، أ س م، أ م س مستعملات سمو: سما الشيء يَسْمُو سُمُوّاً، أي ارتفع، وسما إليه بَصَرُي، أي ارتفع بَصَرُك إليه، وإذا رُفعَ لك شيءٌ من بعيدٍ فاستبنتَهُ قلت: سما لي شيءٌ، قال: سمالي فرسانٌ كأنّ وجوهَهم وإذا خرج القومُ للصَّيْد في قِفار الأَرْض وصَحاريها قلتَ: سَمَوْا، وهم السُّماةُ، أي الصّيّادون. وسما الفَحْلُ إذا تطاول على شَوْله سُمُوّاً. والاسم: أصلُ تأسيسِهِ؛: السُمُوّ، وألفُ الاسمِ زائدةٌ ونقصانُه الواوُ، فإذا صَغَّرتَ قُلْتَ: سُمَيّ. وسمّيت، وأَسْميت، وتَسَمَّيْت بكذا، قال: باسم الذّي في كلّ سورة سِمُهْ وسَماوةُ الهِلال: شَخصُهُ إذا ارتفع عن الأُفُق شيئاً، قال: سماوةَ الهلالِ حتّى أحقوقفا يصف النّاقة واعوجاجها تشبيهاً بالهلال. والسَّماوة: ماءٌ بالبادية، وسُمِّيَتْ أمّ النّعمان بذلك، وكان اسمها ماء السّماوة، فسمّتها الشّعراء: ماء السّماء، وتتّصل هذه البادية بالشّام والحَزْن حَزْن بني جَعدة، وأمّ النُّعمان من بني ذُهْل بن شيبان. والسّماء: سقف كلِّ شيء، وكلّ بيت والسّماء: المطر الجائد، يقال: أصباتهم سماءٌ، وثلاث أسمية، والجميعُ: سُمِيٌّ. والسّماواتُ السَّبْعُ: أطباق الأَرَضينَ. والجميعُ: السّماء والسّماوات. والسّماويّ: نسبة إلى السّماوة. سوم: السَّوْمُ: سّوْمُكَ في البِياعة، ومنه المساوَمةُ والاستِيام. ساومته قاستام علي. والسَّوْم: من سير الإبل وهبوب الرّيح غذا كانت مستمرّةً في سكون. سامتْ تسوم سَوْماً، قال لبيد: ورَمَى دوابرَها السَّفا وتهيّجـت ريح المصايف سَوْمُها وسِهامُها وقال: يستوعبُ البُوعَيْن من جريرِه مالد لَحيَيْه إلى مَنْـحـورِه سوماً إذا ابتل ندَى غـرورِه أي: استمراراً في عَنَقه ونَجائِهِ. والسَّوْمُ: أنْ تجشِّمَ إنساناً مَشَقَّةً وخُطَّةً من الشّرّ تسومه سَوماً كسَوم العالّة، والعالّة النّاهلة، فتحمل على شُرب الماء ثانية بعَدْ النَّهَل فيكره ويداوم عليه لكي يشرب. والسَّوام: النَّعَم السّائمة، وأكثر ما يقال للإبل خاصّة. والسّائمة تسومُ الكَلأَ، إذا داوَمَتْ رَعيَهُ. والرّعاة يسمونها أي: يَرْعَوْنها، والمُسيمُ الرّاعي. وسوّم فلانٌ فرسه تسويما: أَعْلَمَ عليه بحريرة، أو شيء يُعْرَفُ بها. والسَّامُ: الهَرَمُ، ويُقال: الموت، والسّامة إذا جمعت قلت: سِيَم، وبعض يقول في تصغيرها: سُيَيْمة، وبعض يجعل ألفها واواً على قياس القامة والقِيَم والسّام: عِرْق في جبل كأنّه خطٌّ ممدودٌ، يَفْصِلُ بين الحِجارة وجَبْلَة الجبل. فإذا كانت السّامة ممدّها من تلقاء المشرق إلى المغرب لم تخلف أبداً أن يكون فيها معدن فضّة قلَّتْ أو كَثُرَتْ. والسِّيما: ياؤها في الأصل واوٌ، وهي العلامة التي يعرف بها الخير والشّرّ، في الإنسان قال الله جلّ وعزّ: "يَعْرِفُونهم بسيماهم" يعني الخُشوع. وسم: الوَسْمُ، والوَسمَةُ الواحدة: شجرةٌ وَرَقُها خِضابٌ. والوسم: أَثَر كيٍّ. وبعيرٌ موسومٌ: وُسِمَ بسمةٍ يُعْرَف بها، من قَطعِ أُذُنٍ أو كيّ. والمِيسَمُ: المِكواةُ، أو الشّيء الذّي يُوسَمُ به سمات الدّوابّ، والجميع: المواسم، قال الفرزدق: لقد قلّدتُ جِلفَ بني كلـيبٍ قلائدَ في السَّوالفِ ثابتات قلائدَ ليس من ذَهَبٍ ولكنْ مواسمَ من جهنَّمَ مُنْضِجات وفلانٌ مَوْسومٌ بالخير والشّرّ، أي: عليه علامته. وتوسمتُ فيه الخَيْرَ والشَّرّ، أي: رأيت فيه أَثَراً. قال توسّمتـه لـمّـا رايت مَـهـابةً عليه، وقلت: المَرْءُ من آلِ هاشمِ وفَلانة ذات مِيسَم وجمال، ومِيسمها أثر الجمال فيها، وهي وسميةٌ قسيمةٌ، وقد وَسُمَت وَسامةً، بيّنة الوَسام والقَسام، قال: ظعائنُ من بني جُشَمَ بنِ بَكْرٍ خَلَطْنَ بمِيسَمٍ حَسَباً ودينـا والوَسميُّ: أوّل مطر السّنة، يَسِمُ الرض بالنَّبات، فيصيرّ فيها أثراً من المطر في أوّل السّنة. وأرض موسومة: أصابها الوَسْميُّ وهو مَطَرٌ يكونُ يعدَ الخَرْفيّ في البَرْد، ثم يتبعُهُ الوَلْيُ في آخر صميم الشّتاء، ثمّ يتبعُهُ الرِّبعيّ. ومَوْسِم الحجّ مَوْسما، لأنّه مَعلَمٌ يُجْتَمَعُ فيه، وكذلك مَواسمُ أَسْواقِ العَرَبِ في الجاهليّة. ومس: المُومِساتُ: الفواجرُ مُجاهَرةً. مسو: المَسْوُ، لغة في المَسْي، وهو إدخال النّاتج يده في رَحِمِ النّاقة أو الرَّمَكة فيَمسُط ماء الفحل من رَحِمِها استِلآْماً للفحل كراهية أن تحمل له. موس: المَوْسُ: تأسيسُ اسم المُوسَى، وبعضهم ينوّن موسىً لما يُحْلَق به. ومُوسَى عليه السّلام، يقال: اشتقاقُ اسمه من الماء والشّجر، فالمُو: ماء والسّا: شجر لحال التّابوت في الماء. مسي: المُسيُ: من المساء، كالصُّبْح من الصّباح. والمُمسَى كالمُصْبَح والمساء: بعد الظُّهْر إلى صلاةِ المَغْرِب. وقال بعضٌ: إلى نِصْفِ اللَّيل. وقول النّاس: كيف أمستي? أي: كيف كنت في وقتِ المَساء، وكَيْف أصبحت? أي: كَيْفَ صرتَ في وقتِ الصُّبح? ومسّيت فلانا: قلت له: كيف أمسيت وأمسينا نحن: صِرْنا في وقت المساء. ميس: المَيْسُ: شَجَرٌ من أجود الشّجر خَشَباً، وأصلبه، وأصلحه لصَنعة الرَحال، ومنه تُتَّخَذُ رِحال الشّام، فلما كَثرُ قالت العرب: المَيس: الرَّحْل. والمَيسُ: ضربٌ من المَيَسان، أي: ضَرْبٌ من المَشي في تَبَخْتُرٍ وتَهادٍ، كما تَمِيسُ الجاريةُ العَرُوس. والجَمَلُ ربّما ماس بهَوْدَحه في مَشْيه فهو يَميس مَيَساناً، قال: لا: بل تَميسُ إنّها عروسُ ومَيْسان: اسم كورة من كُوَر دجلة، والنِّسبة إليها: مَيسانّي ومَيْسَنانّي، قال العجّاج: ومَيْسنانياً لها مُمَيَسا يصف الثّوب، وقوله مُمَيّسا، أي: مذيّلا مُطَوَّلاً. سأم: سَئِمت الشّيء سآمةً: مَلِلْته. مأس: ماسْتُ بينهم إذا أَرَّشْتُ. ورجل مأسٌ: لا يَلتقت إلى مَوْعظة. والمأس: الحدّ قال: أما ترى رأسي أَزْرَى بـه مأس زمانٍ انتكاثٍ مَؤُوسْ والماس: الجَوْهر يُقْطَعُ به الصّخرة. أسم: أُسامةُ: من أسماء الأَسَد يقال: أَشجَعُ من أُسامة. أمس: أَمْسِ: ظرف مبنيّ على الكَسْر، وينسب إليه: إِمسِيٌّ.
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٠٢أبو زيد: سَئِمْتُ من الشيء أَسْأَمُ سَأَماً وسَأْمَةً وسَآماً وسَآمَةً، إذا مَلَلْتَهُ. ورجلٌ سَئُومٌ.
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٨١- السآمة: الملالة مما يكثر لبثه، فعلا كان أو انفعالا قال: ﴿وهم لا يسأمون﴾ [فصلت/38]، وقال: ﴿لا يسأم الإنسان من دعاء الخير﴾ [فصلت/49]، وقال الشاعر:
*سئمت تكاليف الحياة ومن يعش **ثمانين حولا لا أبالك يسأم *
(البيت لزهير بن أبي سلمى من معلقته، وهو في ديوانه ص 86؛ وشرح المعلقات 1/124)
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٢٤س أ م
فيـه سـأم وسأمـة وسآمة وسآم.
وسئمه وسئم منه وأسأمتني.
ورجل سؤوم.
وتقول: يغضب غضب سؤوم ثم يقضى قضاء سدوم.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٧٥٨سَئِمَ الشيءَ وسَئِمَ منه وسَئِمْتُ منه أَسْأَمُ سَأَماً وسَأْمَةً وسَآماً وسَآمةً: مَلَّ؛ ورجل سَؤُومٌ وقد أَسْأَمَهُ هو. وفي الحديث: إِن الله لا يَسْأَمُ حتى تَسْأَمُوا. قال ابن الأَثير: هذا مثل قوله لا يَمَلُّ حتى تَمَلُّوا، وهو الرواية المشهورة. والسآمةُ: المَلَلُ والضَّجَرُ. وفي حديث أُم زَرْعٍ: زَوْجي كَلَيْلِ تِهامة لا قُرٌّ ولا سَآمة أَي أَنه طَلْقٌ معتدِل في خُلُوِّه من أَنواع الأَذى
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٩٤* س أ م * * سَئِمَ * من الشيء من باب طرب و * سآما * بالمد و * سَأْمَةً * أي مله ورجل * سَئُومٌ
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٬٠٦٢| | ( *!سَئِم الشَّيءَ ، و ) سَئِم ( منه كَفَرِح ) | *!يَسْأَم ( *!سَأْماً ) بالفَتْح . ومنه حدِيثُ | عائشةَ رضي الله تعالى عنها | لليَهُود : عليكم *!السَّأْم والذَّأْم | قال اْبنُ الأَثِير : هكَذا رُوِي | بالهَمْزَة ، أي : إنّكم تَسْأَمون | دِينَكم ، والمَشْهُور فيه تَرْكُ الهَمْزَةِ ، | وسيَأْتِي ، ( *!وسَأَماً ) بالتَّحْريك | ( *!وسَآمَةً ) كَسَحابَةٍ ( *!وَسَآماً ) | كَسَحابٍ : ( مَلَّ )
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٦٧٨سَئِمَ مِنْهُ
1 سَئِمَ مِنْهُ ذ , (S, M, Msb, K,) and سَئِمَهُ, (M, Msb, K,) aor. سَاََ , (S, Msb, K,) inf. n. سَأَمٌ (S, M, K) and سَأْمٌ (K) and سَأَمَةٌ (S, M) and سَآمٌ and سَآمَةٌ, (S, Msb, K,) He turned away with disgust from it; was averse from it; was disgusted at it or with it; loathed, or nauseated, it; (S, M, Msb, K;) namely, a thing; (S, M, K;) syn. مَلَّ, (S, M, Msb, K,) and ضَجِرَ:
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢٢٦المدخل: سءمسَئِمَ
سَئِمَ A ( n. ac. سَأْم 1 , سَأَم [ 4 ] , سَأَمَة 4t , سَآم [ 22 ] , سَآمَة 22t )
a. [ acc. or Min ], Loathed, detested; grew weary of.
b. [ coll. ], Despaired of.
أَسْءَمَ
أَسْءَمَ IV ,
a. Disgusted, sickened.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٣٬٦١٠المدخل: سءمسءم
سَئِمَ - يَسْأَمُ
سَئِمَ - يَسْأمُ + كائن + من شيء: يمل ويضجرمن أمر أو كائن: يشعر في نفسه بالضيق وعدم الرضى والقبول تجاه موقف أو حال طالت مدة أثره وفعله أكثر مما ألف واعتاد عليه
سَئِمَ - يَسْأَمُ + كائن + أن يفعل شيئاً: يمل ويضجر من عبء وثقل القيام بأمر أو فعل
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الكراهة وعدم الرغبة وعدم الميل للقيام بأمر
الجذور المجاورةالمجاورة: ٥٦ (الإجمالي: ٧٤)
- كبر
الآيات المشتركة: ٢ · Yaşlı adamdır
- دعو
الآيات المشتركة: ٢ · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
- قنط
الآيات المشتركة: ١ · “Kart”, “karet” sıvının katılaşması, donması, kurumuş kan…
- عند
الآيات المشتركة: ٢ · “Anid“ yulara gelmeyen devedir
- بخس
الآيات المشتركة: ١ · Çalgın ekin, cılız ekin demektir
- تجر
الآيات المشتركة: ١ · Vicar tilki ve sırtlan gibi hayvanların inleri demektir
- سفه
الآيات المشتركة: ١ · Sefih : “Sefh” dağ eteği demektir
- بيع
الآيات المشتركة: ١ · Bey’a elin bilekten sonraki kısmıdır
- يأس
الآيات المشتركة: ١ · Hayızdan kesilen kadın demektir
- أبي
الآيات المشتركة: ١ · İbiye sütten kesilen kadın manasındadır
- صغر
الآيات المشتركة: ١ · Küçük
- ملل
الآيات المشتركة: ١ · İnanç
الآيات التي ورد فيها(٣)
… الْأُخْرَى وَلَا يَأْبَ الشُّهَدَاءُ إِذَا مَا دُعُوا وَلَا تَسْأَمُوا أَنْ تَكْتُبُوهُ صَغِيرًا أَوْ كَبِيرًا إِلَى أَجَلِهِ ذَلِكُمْ …
Usanmayın
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سأم |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Hemzeli |
| Bağlamsal Yakın Kökler | ملل, ضجر, فتر |
| Zıt Kök | نشط |
| Çekirdek Özet 1 | Uzun süre aynı duruma veya yüke maruz kalmanın doğurduğu körelme, içsel tükeniş ve bıkkınlık |
| Çekirdek Özet 2 | İbadette, duada ve hukuki sorumluluklarda monotonluk veya meşakkat sebebiyle yılgınlığa düşmeme |
| Çekirdek Özet 3 | Süreçlerin sürdürülebilirliğinde rutinleşmenin getirdiği aşınmayı irade ve bilinçle aşma hali |
| Kritik Hata Riski | Bıkkınlığı anlık bir tembellik sanıp, uzun süreli tekrarın ruhta ve zihinde açtığı yapısal körelmeyi göz ardı etmek |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سأ | Bir hedefe doğru uzanma, isteme, talep etme ve bir boşluğu doldurmak üzere yönelme hareketi (karşılaştırınız: سأل kökündeki bilgi ve talep arayışı) | م | Kuşatma, akış ve birikim bildiren harfin eklenmesiyle, bir eyleme veya meşakkate uzun süre maruz kalmanın getirdiği doygunluk, taşma ve ardından zihinsel veya ruhsal olarak körelip bıkkınlığa dönüşmesi |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek; tutunma, dayanma, koruma | Bir duruma karşı gösterilen ilk direnç, tutunma ve dayanma payını temsil eder |
| أ | Öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Hareketi başlatan iradeyi, yönelimi veya eylemin taşıdığı asıl itici gücü ifade eder |
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Sürecin uzamasını, tekrarın getirdiği yoğunluğu ve zamanla biriken yükü anlatır |
| سأم | Direnç ve başlangıç gücünün zamanın akışı altında aşınması | Başlangıçtaki canlı iradenin ve tutunma direncinin, sürekli tekrar ve zaman baskısı altında aşınarak keskinliğini yitirmesi ve körelmesi hareketi |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kesici bir aletin sürtünme ve kullanım sonucu keskinliğini yitirip körelmesi; nefsin uzun süren meşakkat altında aşınarak duyarlılığını kaybetmesi ve bezginliğe düşmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Züheyr b. Ebî Sülmâ muallakasında seksen yıllık uzun bir hayatın getirdiği meşakkat ve yıpranmanın doğurduğu bıkkınlığı şöyle ifade eder: سَئِمتُ تَكاليفَ الحَياةِ وَمَن يَعِش / ثَمانينَ حَولاً لا أَبا لَكَ يَسأَمِ |
| Erken Arapça kullanım | Ümmü Zer' hadisinde kadının kocasını överken Tihâme gecesine benzetmesi ve ne dondurucu bir soğuk ne de bıkkınlık ve usanç verici bir bunaltı taşımadığını beyan etmesi: زَوْجي كَلَيْلِ تِهامة لا قُرٌّ ولا سَآمة |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, el-Müfredât, Şerhu’l-Muʿallakāt.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça سأم kökü, uzun süreli maruziyet neticesinde duyarlılığın yitirilmesi, zihinsel veya ruhsal körelme ve bıkkınlık manasını taşıyan özgül bir semantik çekirdeğe sahiptir. Kökün Sami dilleri ailesinin diğer kollarındaki yansımaları oldukça sınırlıdır. İbranice ve Aramice gibi Kuzeybatı Sami dillerinde aynı üçlü harf dizilişiyle doğrudan örtüşen yaygın bir fiil kökü tespit edilememektedir; nitekim İbranicedeki bazı fonetik benzerlikler çoğunlukla bozulma, çürüme veya kötü koku bağlamındaki köklerle ilişkilendirilmiştir. Arapçada kök, özellikle bir sürecin uzaması ve monotonlaşması sebebiyle insanın veya organın işlevsel keskinliğini yitirmesi anlamında derinleşmiştir. Biliteral çekirdeğin taşıdığı yönelim ve talep boyutu, son sesteki nazal harf ile birleştiğinde doygunluğa ulaşma ve ardından tükenerek geri çekilme dinamiğini kazanmıştır.
درجة الثقة Muhtemel
المصدر Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Sürekliliğin doğurduğu körelme ve bıkkınlık | Bir durumun aralıksız sürmesi neticesinde nefsin canlılığını kaybetmesi ve işten el çekme temayülü | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Kuzeybatı Sami dillerinde sınırlı paralellik | Akraba Sami dillerinde aynı kök çatısıyla doğrudan bir ruhsal bıkkınlık fiili nadirdir; Arapçada özelleşmiş bir iç gelişimi yansıtır | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin ve güvenilir bir Afro-Asyatik veya harici dil ailesi kökeni tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
المصدر Lisān al-ʿArab, David Cohen.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سأم | Anlamlı | Bıkmak, usanmak, körelmek | Bir şeyin uzun sürmesi sebebiyle içsel enerjinin tükenmesi ve bezginlik | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| سمأ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş için müstakil bir kullanım kaydedilmemiştir |
| أسم | Anlamlı | Cesaret ve atılganlık | Aslanın isimlerinden biri olan Üsâme (أُسامة) bu kökten türemiştir | Kur'an'da geçmez |
| أمس | Anlamlı | Geride kalma, geçmiş gün | Dün anlamına gelen zaman zarfı (أَمْسِ) ve geçmişe nispet | Kur'an'da geçmez |
| مسأ | Anlamlı | Akşam vaktine girmek veya uzatmak | Akşamlamak, zamanı geciktirmek veya bir nesneyi çekip uzatmak | Kur'an'da geçmez |
| مأس | Anlamlı | Bilemek, keskinleştirmek veya fitnelemek | Bıçağı keskinleştirmek, sertleştirmek veya insanlar arasını bozmak | Kur'an'da geçmez; hedef kökteki körelmenin zıttı olan bileme nüansıyla semantik temas taşır |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سأم | Merkez | Bıkkınlık ve körelme | Uzun süreli tekrar ve yıpranmanın doğurduğu içsel duyarsızlaşma ve usanç | Bir işe veya duruma aralıksız maruz kalmanın sonucunda ortaya çıkan derin isteksizlik |
| ملل | Komşu | Usanç ve tatminsizlik | Bir şeyin çokluğundan çabuk doymak ve derhal başka bir şeye geçme arzusu duymak | ملل çabuk doymayı ve zevk alamamayı öne çıkarırken, سأم meşakkatin uzamasıyla oluşan yapısal yorgunluğu ve körelmeyi belirtir |
| ضجر | Komşu | Sıkıntı ve darlık | Göğsün daralması, sabırsızlık ve tahammülsüzlüğün dışa vurması hali | ضجر öfke ve huzursuzlukla karışık bir iç darlığıyken, سأم sessizce ilerleyen bir duygu sönmesidir |
| فتر | Komşu | Gevşeme ve durulma | Hızlı ve şiddetli bir hareketin ardından gelen yavaşlama ve güç kaybı | فتر daha ziyade fiziksel hız ve enerjinin düşüşünü anlatırken, سأم iradi ve ruhsal bezginliği kapsar |
| نشط | Zıt | Canlılık ve atiklik | Düğümün çözülmesi gibi istekle, şevkle ve hızla harekete geçme hali | نشط içsel bir dinamizmi ve kesintisiz hevesi ifade ederek yıpranma ve usancın zıddını kurar |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سأم | Usanmak, bıkmak, körelmek | Bir duruma uzun süre maruz kalmanın doğurduğu duygu sönmesini ve bezginliği tam karşılar | Kesin |
| Latince | taedium, fatigare | Bıkkınlık, yorgunluk, bezginlik | Taedium monotonluğun getirdiği varoluşsal usancı karşılar; bıçağın körelmesi gibi eylem gücünü kaybetme nüansını dolaylı içerir | Güçlü |
| İngilizce | weariness, fatigue, ennui | Bıkkınlık, bezginlik, yorulma | Weariness uzun süreli yükün getirdiği tükenişi, ennui iç sıkıntısını karşılar; aletin körelmesi mecazını tam yansıtmaz | Güçlü |
| Almanca | Überdruss, Ermüdung | Usanç, bıkkınlık, yorulma | Überdruss bir şeyin fazlalığından ve tekrarından doğan bezginliği karşılar; iradi yıpranmayı içerir | Güçlü |
| Fransızca | lassitude, dégoût | Bezginlik, bıkkınlık, bıkma | Lassitude ruhi ve bedeni bezginliği karşılar; körelmişlikten ziyade takatsizlik hissine odaklanır | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| لَا يَسْأَمُونَ | İbadette ve itaatte usanmama, kesintisiz sebat | Meleklerin ontolojik sürekliliği, aralıksız tesbihi ve kulluk bilincinde yıpranma yaşamamaları; Fussilet 41:38 |
| لَا يَسْأَمُ الْإِنْسَانُ | Menfaat ve dünyalık talebinde bıkmama, doyumsuzluk | İnsanın hayır, sağlık ve zenginlik isteme konusundaki tükenmez hırsı ve dünyevi taleplerdeki gevşemezliği; Fussilet 41:49 |
| وَلَا تَسْأَمُوا | Hukuki kayıt altına almada üşenmeme, bıkkınlık göstermeme | Borçlanma akitlerinde küçük veya büyük ayrımı yapmaksızın hakları koruma adına yazmaktan usanmama emri; Bakara 2:282 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Meleklerin ve ilahi sıfatların tenzihi | Meleklerin fıtratında taatten usanma zaafının olmaması; Allah hakkında acziyet veya bıkkınlık isnadının imkânsızlığı | Yaratılmışlara özgü psiko-fiziksel yıpranma ve usanç zaafından arınmışlık |
| Fıkıh | Borç ve sözleşmelerin tescili | Borç akitlerinde miktarın küçüklüğüne bakılmaksızın yazma külfetinden kaçınmanın yasaklanması | Hukuki güvenliğin temini için formalitelerin getirdiği rehavet ve usancı aşma zorunluluğu |
| Tefsir | İnsan psikolojisindeki çelişkiler | İnsanın dünyevi menfaat talebindeki doyumsuz enerjisi ile manevi yükümlülüklerdeki çabuk usanışı arasındaki karşıtlık | Çifte standartlı nefis yapısının ve melek melekûtundaki sürekliliğin tahlili |
| Hadis | Amelde itidal ve süreklilik | Kulun usanıp ameli terk etmesine kadar Allah'ın mükâfatı kesmeyeceğini bildiren rivayetler | Bıkkınlığa ve körelmeye yol açacak aşırı yüklenmelerden kaçınarak ibadette dengeyi koruma |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kulluk ve dua sürekliliği | İçsel canlılığı koruma | Rutinleşmeyi önleme | İbadetlerde alışkanlığın ve tekrarın getirdiği duyarsızlaşmayı aşarak niyeti ve bilinci diri tutmak | Kesin |
| İlmi | Bilgi üretimi ve araştırma | Zihinsel sebat | Yılgınlığa direniş | Veri toplama, analiz ve uzun süreli zihinsel mesaide ortaya çıkan monotonluk ve bezginliği aşmak | Güçlü |
| Siyasi | Kurumsal işleyiş ve bürokrasi | İdari teyakkuz | Rehaveti engelleme | Devlet mekanizmasındaki tekrarlayan rutinlerin yöneticilerde ve memurlarda oluşturacağı ihmalkârlığı önlemek | Güçlü |
| İktisadi | Finansal kayıt ve sözleşmeler | Şeffaflık disiplini | Hak kaybını önleme | Ticari muamelelerde küçük ayrıntıları dahi kaydetmekten üşenmeyerek piyasadaki anlaşmazlıkları engellemek | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Malzeme yorulması (material fatigue) | Sürekli aynı döngüsel yüke ve basınca maruz kalan fiziksel bir yapının zamanla mikro düzeyde direnç ve elastikiyetini kaybederek kırılganlaşması veya kesme gücünü yitirmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Tükenmişlik sendromu ve rutin duyarsızlaşması (burnout and habituation) | Bireyin uzun süre tekdüze stres veya aşırı sorumluluk altında kalarak içsel motivasyonunu yitirmesi, tepkisizleşmesi ve işlevsel yetisini kaybetmesi | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün anlamını yalnızca anlık bir can sıkıntısına veya geçici bir tembellik hissine indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir sürecin veya yükün uzun sürmesi neticesinde bilincin, iradenin ve organın işlevsel keskinliğini kaybetmesi; körelmiş bir bıçak gibi gayretsiz ve verimsiz hale gelmesi |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Bakara 2:282'deki "yazmaktan usanmayın" emrini ahlaki bir temenni sayıp hukuki ihmalin doğuracağı toplumsal çözülmeyi görememek; ayrıca insanın bencil doyumsuzluğu ile meleklerin sarsılmaz kulluk disiplini arasındaki farkı ıskalamak |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın insan hayatında ve toplumsal düzende sürdürülebilirliğe verdiği önemi gösterir; hakiki tehlikenin açık isyandan ziyade süreç içinde sinsice gelişen içsel körelme ve bıkkınlık olduğunu fark ettirir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Borçlanma hukukunun çerçevesini çizen ahkâm ayetinde (Bakara 2:282), meleklerin varoluşsal tesbihini anlatan ayetlerde (Fussilet 41:38) ve insanın tükenmez hırsını eleştiren nefis tasvirlerinde (Fussilet 41:49) |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Maneviyatın sadece anlık coşkularla değil, rutin ve meşakkat anlarında keskinliğini kaybetmeyen bir sebatla ayakta duracağını gösterir; bürokratik ve hukuki işlemlerin getirdiği usancın meşru bir mazeret olamayacağını bildirir |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamKesici aletin sürtünme ve kullanım sonucu keskinliğini yitirip körelmesi; nefsin uzun süren meşakkat altında aşınarak duyarlılığını ve canlılığını kaybetmesi.
- Soyut anlamBir duruma veya tekrara uzun süre maruz kalmaktan doğan bıkkınlık, bezginlik, irade zayıflaması ve sürdürülebilirlik kaybı.
- Sistematik karşılıkSürecin uzaması ve rutinleşmesi karşısında entropiye direnen, içsel motivasyonu ve hukuki-ahlaki disiplini kesintisiz koruma iradesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde bir işe veya ibadete başlarken sahip olunan başlangıç irade ve enerjisini, eyleme maruz kalınan zamanı ve tekrar sıklığını, ise sürecin getirdiği yıpranma, monotonluk ve körelme katsayısını temsil eder. Yıpranma katsayısı pozitif olduğunda (), zaman ilerledikçe eylem enerjisi sıfıra yaklaşır (), bu da kökün temsil ettiği bıkkınlık ve körelme durumudur. Kur'an'ın "usanmama" (لَا يَسْأَمُونَ / لَا تَسْأَمُوا) talebi ise zihinsel ve iradi teyakkuzla bu yıpranma katsayısını sıfırlamayı (), böylece zaman ne kadar uzarsa uzasın başlangıçtaki canlılığın ve hukuki-ahlaki hassasiyetin korunmasını () hedefler.