سنم
س - ن - م
جذر- الورود: ١
- الآيات: ١
- الصيغ: ١
- المعاجم: ١٣
“Selem”, yüksek kaya, “teslim” yüksek yerden dökülen akar su demektir. “Lam” “nun”a dönüşmüş “tesnim” olmuştur.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
“Selem”, yüksek kaya, “teslim” yüksek yerden dökülen akar su demektir. “Lam” “nun”a dönüşmüş “tesnim” olmuştur.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬٩٦٩باب السين والنون والميم معهما
س ن م، س م ن، ن س م، ن م س، م س ن مستعملات
سنم:
السَّنَمُ: رأس شَجَرة من دِقِّ الشَّجَر، على رأسها شِبهُ ما يكونُ على رأس القَصَب، إلاّ أنّه ليّنٌ تأكلُه الإبلُ. أكلاً خَضماً.
وأفضل السّنم سَنَمةً تُسَمَّى الأَسْنامة، من أَعْظَمِها سَنَمةً.
وجَمَلٌ سَنِمٌ: عظيم السَّنام، وناقةٌ سَنِمة، قال:
يَسُفنَ عِطْفيْ سَنِمٍ هَمَرْجلِ
وأَسْنَمَتِ النّار: عَظُم لَهَبُها
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٤٣٨السَنامُ: واحد أَسْنِمَةِ الإبل. وسَنامُ الأرض: نَحْرُها ووسَطُها. ونبتٌ سَنِمٌ، أي مرتفعٌ، وهو الذي خرجَت سَنَمَتُهُ، وهو ما يعلو رأسَه كالسُنبُل. وبعيرٌ سَنِمٌ، أي عظيم السَنام. وماءٌ سَنِمٌ على وجه الأرض. وأَسْنَمَ الدخانُ أي ارتفع. وقال:
كَدُخَانِ نارٍ ساطِعٍ إِسْنامُها
وتَسَنَّمَهُ، أي علاه. وقوله تعالى: "ومِزاجُهُ مِنْ تَسْنِيمٍ" قالوا: هو ماءٌ في الجنة، سمِّي بذلك لأنّه يجري فوق الغُرَف
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٠٬٩٠٩باب السين والنون مع الميم
سنم ، سمن ، نسم ، نمس ، مسن ، منس : ( مستعملة ) .
سنم : قال الليث : السَّنَمُ : جِمَاعٌ . الواحدة سَنَمة ، وهي رأسُ شجرةٍ من دِقِّ الشجر يكون على رأسِها كهيئة ما يكون على رأس القَصَب ، إلاّ أنه ليّن تأكُلُه الإبل أكلاً خَضْماً .
قال : وأفضَلُ السَّنَم شجرةٌ تسمَّى الأسْنَامَة ، وهي أعظمُها سَنَمة .
قلت : السَّنَمة تكون للنَّصِيّ والصِّلِّيَّان والغَضْوَرِ والسَّنْطِ وما
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٤٬٧٩٦(باب السين والنون وما يثلثهما)
(سنه) السين والنون والهاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على زمانٍ. فالسَّنَة معروفة، وقد سقطت منها هاء. ألا ترى أنّك تَقول سُنيْهَة. ويقال سَنَهَتِ النخلةُ، إذا أتت عليها الأعوام([1]). وقوله جل ذكره: ﴿فَانْظُرْ إِلَى طَعَامِكَ وَشَرَابِكَ لَمْ يَتَسَنَّهْ﴾ [البقرة 259]، أي لم يصر كالشيء الذي تأتي عليه السنُون فتغيِّره. والنَّخْلة السَّنْهاء([2]).
(سني) السين والنون والحرف
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٦٤- قال: ﴿ومزاجه من تسنيم﴾ [المطففين/27]، قيل: هو عين في الجنة رفيعة القدر (سئل ابن عباس عن قوله تعالى: ﴿ومزاجه من تسنيم﴾ ؟ قال: هذا مما قال الله: ﴿فلا تعلم نفس ما أخفي لهم من قرة أعين﴾ انظر: الدر المنثور 8/452. )، وفسر بقوله: ﴿عينا يشرب بها المقربون﴾ [المطففين/28].
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٦٦٤س ن م
جمل سنم وناقة سنمة: عظيمة السنام.
قال: سريع.
ومن المجاز: بدت أسنمة الرمال: أثباجها المرتفعـة.
وتسنـم الفحـل الناقـة: نـزا عليهـا وتسنـم الرجل المرأة.
قال: تسنمتها غضبي فجاء مسهـدا وأفضـل أولـاد الرجـال المسهـد وتسنمت الحائط: علوته.
وتسنم السحاب الرياض: جادها.
وفلان قد تسنم ذروة الشرف.
ورجل سنيم: عالي القدر وهو سنام قومه.
وقبر مسنم وتسنيم القبور
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٥٬٢٢٤سَنامُ البعير والناقة: أَعلى ظهرها، والجمع أَسْنِمَة. وفي الحديث: نساء على رؤوسهن كأَسْنِمة البُخْت؛ هُنَّ اللَّواتي يَتَعَمَّمْنَ بالمَقانِع على رؤوسهنَّ يُكَبِّرْنَها بها، وهو من شِعار المُغَنِّيات. وسَنِمَ سَنَماً، فهو سَنِمٌ: عَظُمَ سَنامُه، وقد سَنَّمه الكَلأُ وأَسْنمه. وقال الليث: جمل سَنِمٌ وناقة سَنِمة ضخْمة السَّنام. وفي حديث لُقْمان: يَهَب المائة البكْرَةَ السَّنِمةَ أَي العظيمة السنام.
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١٩٧* س ن م * * السَّنَامُ * واحد * أَسْنِمةِ * الإبل و * تَسَنَّمَهُ * أي علاه وقوله تعالى ﴿ومزاجه من تسنيم﴾ قالوا هو ماء في الجنة سمي بذلك لأنه يجري فوق الغرف والقصور و * تَسْنيمُ * القبر ضد تسطيحه
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٧٬٨٨٥| | ( السَّنَامُ كَسَحابٍ ) من البَعِير | والنَّاقَةِ : ( م ) مَعْروف ، وهو أَعْلَى | ظَهْرِهما ( ج : أَسْنِمَةٌ ) ، ومنه | الحَدِيث : نِساءٌ على رُؤُوسِهُنّ |
| كأَسْنِمَة البُخْت ، هُنَّ اللَّواتِي | يتَعَمَّمْنَ بالمَقانِع على رُؤُوسِهِنّ | يُكَبِّرْنَها بِهَا . ( و ) السَّنَامُ ( من | الأَرض ) : نَحْرُها و ( وَسَطُها ) ، وما | سَنِم على وَجْه الأرضِ ، كما في | الصّحاح . | | ( و )
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٧٬٢١٦سَنِمَ
1 سَنِمَ ذ , (M, Msb, K,) aor. سَنَمَ , (Msb, K,) inf. n. سَنَمٌ; (M, Msb;) so some say; others saying سُنِمَ, in the pass. form; and ↓ أَسْنَمَ, as some say; others saying ↓ أُسْنِمَ; (Msb;) He (a camel) was, or became, large in the سَنَام [or hump]. (M, Msb, K.)
سنّمهُ
2 سنّمهُ ذ , (M, K,) inf. n. تَسْنِيمٌ, (K,) It (herbage, or pasture,) made him (a camel) large in the سَنَام [or
سَنِمَ 1 سَنِمَ ذ , (M, Msb, K,) aor. سَنَمَ , (Msb, K,) inf. n. سَنَمٌ; (M, Msb;) so some say; others saying سُنِمَ, in the pass. form; and ↓ أَسْنَمَ, as some say; others saying ↓ أُسْنِمَ; (Msb;) He (a camel) was, or became, large in the سَنَام [or hump]. (M, Msb, K.)
سنّمهُ 2 سنّمهُ ذ , (M, K,) inf. n. تَسْنِيمٌ, (K,) It (herbage, or pasture,) made him (a camel) large in the سَنَام [or hump]; as also ↓ اسنمهُ: (M, K:) or both signify it made him fat. (TA.) ― -b2- And He made it gibbous, namely, a grave; i. e. he raised it from the ground like the سَنَام: (Msb:) تَسْنِيم (S, K) of a grave (S) is the contr. of تَسْطِيح. (S, K.) He raised it, [app. so as to make it gibbous,] namely a thing. (M.) ― -b3- And He filled it, namely, a vessel, (AZ, M, Msb, K,) and then put upon it what was like a سَنَام of wheat or some other thing, (AZ, Msb,) or so that there was above it what was like the سَنَام. (M.) ― -b4- See also 5. ― -b5- [And see تَسْنِيمٌ, below.]
4 أَسْنَمَ see 1, in two places: ― -b2- and 2, first sentence. ― -b3- اسنم الدُّخَانُ, (S, K,) inf. n. اـِسْنَامٌ, (S,) The smoke rose, or rose high. (S, K.) And اسَنمت النَّارُ The fire became large in its flame: (M, K:) or the fire had a high flame. (TA.)
تسنّم النَّاقَةَ 5 تسنّم النَّاقَةَ ذ He mounted, or rode upon, the سَنَام [or hump] of the she-camel. (Har pp. 332, and 390.) ― -b2- He (the stallion) mounted the she-camel; (M, TA;) he leaped the she-camel. (TA.) ― -b3- And تسنّمهُ He, or it, mounted, ascended, got, was, or became, upon it, (S, M, Msb, K,) namely, a thing; (M, Msb, K;) as also ↓ سنّمهُ, (M, K,) inf. n. تَسْنِيمٌ. (TA. [Freytag adds استنمهُ in this sense, as on the authority of J, whom I do not find to have mentioned it.]) And He mounted, or ascended, upon it from its side, namely, a wall. (TA.) And He rode upon it, namely, anything, [meaning any animal,] advancing, or retiring. (TA.) ― -b4- Also It became abundant upon him, and spread; said of hoariness; as also تَشَيَّمَهُ; (IAar, M, TA;) like أَوْشَمَ فِيهِ. (TA.) ― -b5- And تسنّم السَّحَابُ الأَرْضَ The clouds rained copiously, or abundantly, upon the land. (TA.) ― -b6- التَّسَنُّمُ also signifies The taking, or seizing, suddenly, unexpectedly, or by surprise. (M, K.)
سَنَمٌ سَنَمٌ ذ [a coll. gen. n.]: see سَنَمَةٌ [its n. un.].
سَنِمٌ سَنِمٌ ذ A camel having a large سَنَام [or hump]: (Lth, S, M, K:) fem. with ة. (Lth, TA.) ― -b2- Also A tall plant, of which the سَنَمَة, (S, K,) i. e. the head, resembling the ear of corn, (S,) or the blossom, (K,) has come forth. (S, K.) [And] سَنِمَةٌ signifies Any tree (شَجَرَة) that does not bear; its extremities having dried up, and become altered. (M. [In the TA, the word in this sense is said to be سَنَمَةٌ: but the former is app. the right reading.]) ― -b3- Also, (TA,) or سَنِمٌ عَلَى وَجْهِ الأَرْضِ, (S, in which it is only mentioned as said of water,) Water rising, or rising high, and appearing upon the surface of the earth. (TA.)
سَنَمَةٌ سَنَمَةٌ ذ The blossom (M, K) of a plant; (K;) i. e. (TA) the head thereof, resembling the ear of corn, (S, TA,) [or] it is of the طَرِيفَة [q. v.], not of the [herbs called] بَقْل: (M:) and signifies also the extremities [or an extremity] of the صِلِّيَان, which are [or is] shed thereby: (M, TA:) and the head of a tree [or plant] of the kind termed دِقّ [q. v.], in form like what is upon the head of the reed, or cane, except that it is soft, and the camels eat it in the manner termed خَضْمٌ [inf. n. of خَضَمَ, q. v.]: (TA:) [it is the n. un. of ↓ سَنَمٌ, the latter being a coll. gen. n., as is shown by what follows:] AHn says, some assert that the سَنَمَة is such of the produce of herbs as resembles the produce of the اـِذْخِر [q. v.] and the like; and such as the produce of the reed, or cane; and that the most excellent of the سَنَم are the سَنَم of a herb called the ↓ اـِسْنَامَة [n. un. of اـِسْنَامٌ]; and the camels eat it in the manner termed خَضْمٌ, because of its softness; or, as in some of the copies [of his work], the camels do not eat it. (M.)
سَنَامٌ سَنَامٌ ذ of the camel, (S,) of the he-camel and of the she-camel, [The hump; i. e.] the highest part of the back: (M, TA:) [in substance,] it is to the camel like the أَلْيَة [here meaning the fat of the tail] to the sheep: (Msb:) pl. أَسْنِمَةٌ (S, M, Msb, K) [and app. أَسْنَامٌ also, as seems to be indicated by an explanation of this latter pl. in what follows]. Hence, in a trad., نِسَآءٌ عَلَى رُؤُوسِهِنَّ كَأَسْنِمَةِ البُخْتِ [Women upon whose heads are the like of the humps of the Bactrian camels]; meaning such as wind the head-coverings as turbans upon their heads so as to enlarge them [in appearance] thereby. (TA.) [Hence, also, سَنَامُ النَّاقَةِ (assumed tropical:) The name of a star in the constellation of Cassiopea: mentioned by Freytag, with a reference to Ideler Untersuch. p. 84.] ― -b2- Also The highest, or highest part, of anything: (TA:) and the best, or choice part, (M, TA,) of anything; (TA;) because the سَنَام is the best, or the choice part, of what is in the camel. (M.) [Hence,] أَسْنِمَةُ الرِّمَالِ The protuberant, or elevated, parts of the sands; as being likened to the hump of the she-camel: (M, TA:) and أَسْنِمَةُ الرَّمْلِ the backs of the sands, that rise from the main portions thereof. (TA.) And سَنَامُ الأَرْضِ The بَحْر [q. v.] (S, TA [in some copies of the S نَحْر, perhaps correctly نَجْد, i. e. high, or elevated, part]) of the land: (S, TA:) and the middle of the land. (S, K.) And سَنَامُ النَّعْلِ The rising part of the middle of the upper side of the sandal, which is in the place of the hollow of the foot. (Har p. 559.) And أَسْنَامُ نَارٍ The highest parts of a fire: (EM p. 156, and TA:) أَسْنَام being pl. of سَنَامٌ, which signifies the highest part of a thing. (EM ubi suprà.) And سَنَامُ المَجْدِ (assumed tropical:) The highest [of a people] in respect of glory. (TA.)
السُّنَّمُ السُّنَّمُ ذ The ox, or cow; syn. البَقَرَةُ: (M, K:) or, as some say, the wild بَقَرَة. (TA.)
اـِسْنَامٌ اـِسْنَامٌ ذ The fruit, or produce, of the حَلِىّ [q. v.]; (M, K, TA; [in the CK, of the حُلَيّا;]) mentioned by Seer on the authority of Aboo-Mلlik: (M:) n. un. with ة. (K.) And the latter signifies A certain herb: (see سَنَمَةٌ:) or a species of tree: pl. [or rather coll. gen. n.] اـِسْنَامٌ. (M.)
تَسْنِيمٌ تَسْنِيمٌ ذ [originally inf. n. of 2, q. v.,] A certain water in Paradise; so called because running above the elevated chambers (S, K *) and the pavilions: mentioned in the Kur lxxxiii. 27: (S:) or a certain fountain, or source, (عَيْنٌ,) in Paradise: so they assert; and this requires its being determinate, imperfectly decl.: or, accord. to Zj, a water coming upon them from above, from the elevated chambers: (M:) or a certain fountain, or source, coming upon them from above. (K [and in like manner Az explains it].)
أَرْضٌ مُسْنِمَةٌ أَرْضٌ مُسْنِمَةٌ ذ A land that gives growth to the اـِسْنَامَة, n. un. of اـِسْنَامٌ. (K, TA.)
مُسَنَّمٌ مُسَنَّمٌ ذ A camel left unridden [so that he is made to have a large hump]. (K, * TA.) ― -b2- And قَبْرٌ مُسَنَّمٌ An elevated [or a gibbous] grave: from السَّنَامُ. (Mgh.) ― -b3- And مَجْدٌ مُسَنَّمٌ (assumed tropical:) Great glory. (M, TA.)
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٦٥٥سَنِمَ
سَنِمَ A ( n. ac. سَنَم 4 ),
a. Had a high hump; was tall, high, prominent.
سَنَّمَ
سَنَّمَ II ,
a. Fattened; made to bulge out, made convex.
b. Filled.
أَسْنَمَ
أَسْنَمَ IV ,
a. see II (a) .
b. Rose high.
تَسَنَّمَ
تَسَنَّمَ V ,
a. Rode upon ( camel ).
b. Surprised.
c. Became abundant.
سَنَمَة
سَنَمَة 4t ,
a. Blossom.
سَنِم
سَنِم 5 ,
a. High.
سَنَاْم
سَنَاْم 22 , ( pl.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ١٤٬٣٣٣سنم
سَنِمَ - يَسْنَمُ - تَسَنَّمَ - يَتَسَنَّمُ - تَسْنِيْم
سَنِمَ - يَسْنَمُ + الكائن: يرتفع ويعلو ويرقى على مكان عال أو برج يشرف على ما دونه
تَسَنَّمَ - يَتَسَنَّمُ + كائن: على وزن " تـَفـَعـَّلَ" من " سَنِمَ - يَسْنَمُ ": يجهد أن يتبوأ أعلى مكان أو برج يشرف على ما دونه
تَسْنِيْم: اسم فعل " تَسَنَّمَ - يَتَسَنَّمُ ": وهو كذلك ما يكون
الصيغ(١)
الجذور المجاورةالمجاورة: ١ (الإجمالي: ٢)
- مزج
الآيات المشتركة: ١ · Acı bademdir
الآيات التي ورد فيها(١)
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سنم |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | علو, رفع, ذرو, سمو |
| Zıt Kök | سفل |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin en tepe noktası, kubbeleşerek yükselen hörgüç ve zirve kabarıklığı |
| Çekirdek Özet 2 | Cennet ehline yukarıdan akıtılan veya sunulan en üstün, katışıksız ve yüce pınar |
| Çekirdek Özet 3 | Bir hiyerarşide veya nitelik dizilişinde erişilebilecek en mutlak doruk ve aşkınlık |
| Kritik Hata Riski | Kelimeyi sadece soyut bir özel isim kabul edip dikey irtifa ve zirveden akıtılma niteliğini gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سن | Yukarı doğru belirme, sivrilme, dikey doğrultuda uzama ve kesintisiz akış yolu açma; nitekim سنن yol açma ve akıtma, سند bir yüksekliğe yaslanıp yükselme, سني şimşeğin parlayıp göğe yükselmesi anlamındadır. | م | Toplanma, su, cisimleşme ve hacim kazanma karakteri taşıyan mim harfinin eklenmesiyle çekirdekteki sivrilme hareketi, devenin sırtındaki hörgüç gibi kubbeleşerek tepe oluşturan somut bir kütleye ve zirveden aşağıya dökülen akışkana dönüşmüştür. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek | Zeminden yukarıya doğru dikilen, tutunarak yükselen sert ve belirgin omurga hattı |
| ن | Filiz, yılan, balık | Sürekli yukarıya doğru uzanan, kabaran, hareket halindeki canlı kütle ve fışkırma yönü |
| م | Su | Akışkanlık, kütlesel toplanma, doluluk ve yukarıdan aşağıya doğru süzülüş |
| سنم | Dikenin dikleşmesi, filizin kabarması ve suyun toplanıp tepeden süzülmesi | Zeminden kubbe biçiminde kabarıp yükselen, en tepe noktaya ulaşarak oradan aşağıya doğru taşan veya dökülen zirve kütlesi |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Devenin sırtında kabaran hörgüç (سَنَام), kabarıp tepe yapan kum yığını (أَسْنِمَة الرَّمْل), alevin yükselip tepeleşmesi ve bir kabın tepeleme doldurulması. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Lebîd b. Rebîa divanında alevin ve dumanın göğe doğru hörgüç gibi yükselişini tasvir ederken kökü kullanmıştır: مَشْمُولَةٍ غُلِثَتْ بِنَابِتِ عَرْقَجٍ / كَدُخَانِ نَارٍ سَاطِعٍ أَسْنَامُهَا |
| Erken Arapça kullanım | İbn Ömer rivayetinde soğuk bir sabah vakti ikram için hörgücü semiz ve iri bir deve istendiğinde kullanılır: هَاتُوا بِجَزُورٍ سَنِمَةٍ فِي غَدَاةٍ شَبِمَةٍ. Ayrıca erken dönemde kabirlerin üzerinin düz değil hörgüç gibi hafifçe yükseltilmesi sünneti تَسْنِيم القُبُور olarak adlandırılmıştır. |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dīvânu Lebîd.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dilleri ailesinde سنم kökü, merkezi ve güney Sami şubelerinde özellikle devenin hörgücü, sırt kabarımı ve dikey kabarma semantiği ile belirginleşir. Kökün İbrani ve Arami kollarında doğrudan s-n-m ses dizilimiyle belirgin bir karşılığı bulunmamakta; buna karşılık iç Arapçada bir şeyin en şerefli, en üst ve en seçkin kısmı için istiareleştiği görülmektedir. Arap dilinin bedevi çöl katmanında deve hörgücünün kabilenin refahını, yağ ve besin deposunu, dolayısıyla zenginliğin zirvesini temsil etmesi, kökün anlamını fiziksel tümseklikten en yüksek şeref makamına doğru genişletmiştir. Excel notundaki kökün “selem” (kaya) veya “teslim”den türediği ve lam-nun dönüşümüne uğradığı yönündeki iddia, klasik filoloji ve fonetik dönüşüm kuralları açısından zayıftır; zira Arap sözlükbilimi سنم harflerini doğrudan uluvv ve irtifâ (yükselme) kökünden müstakil bir asıl olarak kaydeder.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Lane’s Arabic-English Lexicon.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | سنم aslı: hörgüç, yükselti, zirve | Deve sırtındaki kabarıklıktan hareketle yüksek binalara, kum tepelerine, şerefin zirvesine ve nihayet yukarıdan dökülen içeceğe ad olmuştur. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami morfolojik alanı | Arapça ve komşu Güney Sami lehçelerinde yükseklik ve hörgüç odaklı semantik süreklilik gösterir; Kuzeybatı Sami dillerinde izi seyrektir. | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik diğer alt ailelerde düzenli bir ses ve anlam denkleşmesi tespit edilememiştir. | Veri bulunamadı |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سنم | Anlamlı | Yükselmek, hörgüçleşmek, zirveye çıkmak | Devenin hörgücü, kabın tepeleme doldurulması, şerefin doruk noktası | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| سمن | Anlamlı | Yağlı ve semiz olmak | Bedenin yağ bağlayıp etlenmesi, besililik ve bolluk | Hedef kökle hacim artışı ve doluluk bakımından ortak çekirdek taşır; Kur'an'da geçer |
| نسم | Anlamlı | Hafifçe esmek, nefes almak | Rüzgârın tatlı tatlı esmesi, canlının soluk alıp vermesi, ruh | Hava akışı ve kesintisiz hareket; Kur'an'da geçmez |
| نمس | Anlamlı | Sır saklamak, gizlenmek | Gizli iş yapmak, sırdaş olmak, vahiy meleği (nâmûs) | İçe çekilme ve saklanma anlamı; Kur'an'da geçmez |
| مسن | Anlamlı | İpten veya deriden sağlam urgan yapmak | İpi kuvvetle bükmek, devenin palanını sağlamlaştırmak | Sıkılaştırma ve bükme anlamı taşır; Kur'an'da geçmez |
| منس | Anlamlı | Hızlı yürümek, çekip çıkarmak | Yol alırken hızlanma ve sürat gösterme | Tahdhīb al-Lugha müsta'mel kaydetmiştir; Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سنم | Merkez | Tepe, hörgüç, en üst zirve | Bir yapının veya kütlenin en üst noktasını, kubbeleşerek dökülen tepe noktasını ifade eder. | Fiziksel kabarmanın doruğu ve oradan aşağıya süzülen en seçkin cevher |
| علو | Komşu | Yükseklik ve üstünlük | Konum veya mertebece yukarıda olmayı anlatır; kubbeleşme veya hörgüç formu içermez. | Salt yükseklik ve aşkınlık durumu |
| رفع | Komşu | Yukarı kaldırmak | Aşağıda olan bir nesneyi yukarıya doğru hareket ettirme eylemini bildirir. | Dinamik bir yükseltme süreci |
| ذرو | Komşu | Uç nokta ve zirve | Bir şeyin en ince veya sivri tepe noktasını (zirve) belirtir; hacimli bir hörgüç kabarımı yoktur. | Doruk noktası ve şerefin en üst ucu |
| سمو | Komşu | Göğe yükselmek, yücelik | Maddi veya manevi olarak yukarı doğru genişleyip göğe yönelmeyi ifade eder. | Yücelik, isim ve şan kazanma |
| سفل | Zıt | Aşağıda olmak, alçalmak | Mertebe, ahlak veya mekân olarak en dipte bulunmayı, tabana inmeyi gösterir. | Yüksekliğin ve zirvenin tam zıddı olan alçaklık ve çukurluk |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سنم | Zirve, hörgüç, en yüksekten dökülen pınar | Bir şeyin en üst kısmı, şerefin doruğu ve yüksekten akıtılan içecek | Kesin |
| Latince | Culmen, summitas | Doruk, en tepe nokta | Fiziksel veya hiyerarşik tepeyi karşılar; sıvı dökülüşü ve hörgüç imgesini dışarıda bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | Pinnacle, crest, apex | Doruk, tepelik, ibikleşme | Yükseltinin ve kubbeleşmenin üst sınırını verir; cennet içeceği istiaresini doğrudan taşımaz. | Güçlü |
| Almanca | Gipfel, Höhepunkt | Zirve, en yüksek aşama | Mertebe ve irtifayı tam karşılar; somut hörgüç formunu ve akışkan çağrışımını kapsamaz. | Güçlü |
| Fransızca | Sommet, cime | Tepe, doruk noktası | Yükseklik ve üstünlük boyutunu aktarır; kökün bedevi kültürdeki zenginlik ve bolluk katmanını yansıtmaz. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| تَسْنِيمٍ | Cennetin en yüce makamından akıtılan veya mukarrebûna saf olarak sunulan pınar | Ahiret nimetlerinin hiyerarşisi bağlamında, ebrârın içeceğine sadece bir rayiha ve çeşni olarak katılan, مقربون zümresinin ise doğrudan ve katışıksız içtiği en yüksek kaynak (Mutaffifîn 83:27). |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Rüyetullah ve cennet dereceleri | Tesnîm pınarının mukarrebûn ile ebrâr arasındaki ontolojik ve ameli derece farkını göstermesi; ilahi yakınlığın sembolü oluşu. | Aşkın yakınlık ve katışıksız tecelli |
| Fıkıh | Kabirlerin yapım biçimi (tesnîmü'l-kubûr) | Kabrin üzerinin deve hörgücü gibi hafifçe kavisli olarak yükseltilmesi mi (tesnîm) yoksa düzleştirilmesi mi (tastîh) gerektiği meselesi. | Kavisli dikey kabarıklık formu |
| Tefsir | İçeceklerin karışımı ve hiyerarşi | Tesnîm kelimesinin yüksekten dökülen bir pınar mı yoksa cennetin en üst köşklerinden akıtılan bir kaynak mı olduğu tefsiri. | Yüksekten akıtılma ve yüce mertebe |
| Hadis | Saç bağlama ve kadın tasvirleri | Ahir zaman alametleri zikredilirken başın üstünde deve hörgücü gibi yükseltilen saç veya başlıkların (kâ-esnimeti'l-buht) kınanması. | Başın üstünde hörgüçleşen yükseklik |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Cennet hiyerarşisi ve takva mertebeleri | Katışıksız ihlas ve ilahi kurbiyet | Amellerin nihai karşılığında zirve ödül olma | İyilerin (ebrâr) ancak karışım olarak tadabildiği, en öndekilerin (mukarrebûn) ise saf olarak ulaştığı dini bilincin doruk noktasıdır. | Kesin |
| İlmi | Epistemolojik yetkinlik | Aşkın bilgi ve saf hakikat | Bilgideki tüm zan ve araçları aşarak saf kaynağa erme | Aşağı mertebelerdeki istidlal ve delillerin ötesinde, ilmin zirvesinde hakikati doğrudan müşahede etmeyi temsil eder. | Muhtemel |
| Siyasi | Liyakat ve liderlik piramidi | Şerefin ve otoritenin doruğu (سنَام المجد) | Toplumsal yapıyı yukarıdan kuşatan üstün temsil | Arap siyasi dilinde kabilenin veya devletin başı 'senâm' olarak adlandırılmış; en üst meşruiyet makamını simgelemiştir. | Güçlü |
| İktisadi | Değer hiyerarşisi ve katma değer | En üstün kalitedeki tepeleme artık ve saf kâr | Kaynakların en verimli ve rafine bileşeni | Üretimin sıradan tüketim için değil, en seçkin tabaka için ayrılan katışıksız ve tepeleme değer fazlasını simgeler. | Muhtemel |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Gauss dağılımının zirve noktası (mod/apex) veya yerçekimsel potansiyel enerjinin tepe noktası | Normal dağılım eğrisinde değerlerin kubbeleşerek ulaştığı en yüksek tepe noktası ve potansiyel enerjinin zirveden tabana doğru serbest bırakılması dinamiği ile tam bir yapısal örtüşme taşır. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Maslow ihtiyaçlar hiyerarşisinin en üst basamağı (kendini gerçekleştirme ve aşkınlık) | Bireyin temel ve ikincil gereksinimleri aştıktan sonra ulaştığı en üstün, katışıksız manevi doyum ve aşkınlık katmanına karşılık gelir. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca cennetteki coğrafi bir su kaynağının özel adı sayarak, kökün taşıdığı dikey irtifa, doruk noktası ve aşağıya dökülen saf cevher niteliğini ihmal etmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Tesnîm, sadece bir pınar adı değil; amellerin ve manevi derecelerin zirvesini, مقربون zümresinin ulaştığı katışıksız kurbiyeti ve bu yücelikten ebrârın nasibine damlayan bereketi ifade eden hiyerarşik bir ilkedir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Cennet tasvirlerindeki içeceklerin ve pınarların gelişigüzel birer içecek listesi olduğu sanılır; oysa Kur'an, içeceklerin sunuluş biçimi ve karışım oranlarıyla kulların manevi saflık ve yakınlık derecelerini matematiksel bir kesinlikle derecelendirmektedir. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ödül ve ceza mimarisinde 'derecelendirme' mantığını kavratır. Kulların Allah'a yakınlık derecelerinin (mukarrebûn ile ebrâr farkı), ahiretteki nimetlerin saflık ve karışım düzeyine nasıl birebir yansıdığını tek bir kök üzerinden gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Mutaffifîn suresinde ebrârın içeceği olan rahîk-ı mahtûmun vasıflarının anlatıldığı ve ardından مقربون zümresinin doğrudan içeceği kaynağın bildirildiği ayet grubunda (Mutaffifîn 83:22-28) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Cennet nimetlerinin herkes için tekdüze ve eşit olduğu yönündeki sathî algıyı düzeltir; ameldeki ihlas ve yakınlığın, nimetin katışıksızlığıyla doğrudan orantılı olduğunu ortaya koyar. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamDevenin sırtında kubbeleşerek yükselen hörgüç, kum tepesi kabarımı, tepeleme doldurulmuş kap ve alevin göğe doğru yükselmesi.
- Soyut anlamBir dizge veya varlık alanında ulaşılabilecek en aşkın doruk, şerefin zirvesi ve yüksekten dökülen katışıksız cevher.
- Sistematik karşılıkDeğer ve amel hiyerarşisinde en üst potansiyelin gerçekleşmesi; zirvedeki saf kaynağın aşağı katmanlara bir lütuf ve karışım olarak intikal etmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde tüm mükâfat ve mertebeler kümesini, bu kümenin ulaşılabilecek en üst sınırını ve zirvesini (Tesnîm kaynağını) temsil eder. mukarrebûn zümresini, ise ebrâr zümresini simgeler. hak ediş fonksiyonudur; en öndeki mukarrebûn zümresi bu zirve kaynağı doğrudan ve katışıksız () olarak tüketirken, ebrâr zümresi onu kendi içeceklerine bir karışım ve çeşni olarak eklemlenmiş biçimde () tecrübe eder. Hörgüç ve zirve formu, hiyerarşinin doruğundaki bu mutlak ayrışmayı ve oradan aşağıya süzülen akışı matematiksel olarak tanımlar.